Đặt vấn đề Xã hội ngày một phát triển nhu cầu của con người về đồ ăn, thức uống tươi ngày càng được quan tâm và sử dụng, những thực phẩm tươi đó chủ yếu được lấy từ các loại cây ăn quả, vậy nên phát triển cây ăn quả nói chung, cây bưởi nói riêng là cần thiết. Cây bưởi có tên khoa học là (Citrus maxima (Burm.), thuộc chi Citrus, nhóm cam quýt, họ Rutaceae, là loại cây được trồng lâu đời và phân bố rộng khắp từ Bắc đến Nam Việt Nam. là loại cây ăn quả có múi, có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao. Theo Trần Thế Tục, thành phần hóa học có trong 100g phần ăn được của quả bưởi gồm: VitamimC 90mg, protein 0,9%, 0,1% lipit, 9,3g tinh bột, 6 – 12% đường.ngoài dùng ăn tươi quả bưởi còn được dùng làm nguyên liệu trong chế biến thực phẩm, mỹ phẩm và dược liệu [8].
Bưởi là cây ăn quả nhiệt đới được trồng ở nhiều nước trong khu vực châu Á như: Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia, Philippin, Indonexia,. ở Việt Nam bưởi được trồng ở hầu hết các vùng trên cả nước với nhiều chủng loại phù hợp với khí hậu từng vùng như: miền nam có Bưởi da xanh, Năm roi,.miền bắc có Bưởi Diễn, Đoan Hùng,. mỗi một loại bưởi có màu sắc tép bưởi và hương vị rất riêng đặc trưng cho từng loại bưởi và từng vùng miền nên đáp ứng được nhu cầu hiếu thị khác nhau của nhiều người và được thị trường ngày càng ưa chuộng. Cây bưởi thích nghi rộng với nhiều loại đất cũng như vùng khí hậu khác nhau nên được trồng ở khắp các tỉnh của Việt Nam nhưng trồng chủ yếu là tự phát lẻ tẻ chưa tập trung, để đạt được hiệu quả cao cần lựa chọn vùng trồng bưởi tập trung trong đó các yếu tố khí hậu đất đai phải thích hợp với từng loại giống.
2 Cây bưởi là loại cây có thể ra quả quanh năm nếu được chăm sóc, áp dụng các biện pháp kỹ thuật hợp lý và điều kiện thời tiết thích hợp. Những năm gần đây nghề trồng cây ăn quả đã góp phần vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, làm tăng giá trị sử dụng đất, tăng thu nhập cho người dân góp phần xóa đói giảm nghèo, phủ xanh đất trống đồi núi trọc, cải thiện môi sinh, tạo công an việc làm trong thời gian nông nhàn. Nghề trồng cây ăn quả đang có triển vọng trong tương lai gần. So với trồng một số loại cây trồng khác trên cùng một diện tích đất thì trồng bưởi mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn.
Ở Việt Nam có nhiều loại bưởi ngon và nổi tiếng như Bưởi Diễn, Đoan Hùng, Năm Roi. nhưng bưởi có giá trị kinh tế cao nhất hiện nay là Bưởi Da Xanh, ngoài thị trường Bưởi Da Xanh được bán với giá 80 nghìn đồng/1kg quả tươi. Trong một số thí nghiệm đưa Bưởi Da Xanh từ miền Nam ra trồng ở miền Bắc gần đây thì Thái Nguyên là tỉnh trồng thử và mang lại kết quả khả quan. Để đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển, khả năng cho hoa quả trái vụ và hiệu quả kinh tế của cây Bưởi Da Xanh chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu tình hình sinh trưởng, phát triển và áp dụng một số biện pháp điều chỉnh ra hoa trái vụ cho cây Bưởi Da Xanh chiết, ghép tại xã Tức Tranh - Huyện Phú Lương - Tỉnh Thái Nguyên”.
Mục đích và mục tiêu của đề tài 1. Mục đích của đề tài - Nghiên cứu một số đặc điểm về sinh trưởng, phát triển của Bưởi da xanh tại địa bàn nghiên cứu. - Áp dụng một số biện pháp kỹ thuật điều chỉnh ra hoa trái vụ nhằm nâng cao sản lượng của giống Bưởi da xanh tại Thái Nguyên để xác định khả năng thích ứng của dòng bưởi này với điều kiện địa lý cụ thể của địa phương. 3 Trên cơ sở nghiên cứu đó sẽ góp phần vào việc trồng Bưởi Da Xanh tại Thái Nguyên cũng như các tỉnh khác.
Mục tiêu của đề tài - Xác định đặc điểm hình thái của giống Bưởi Da Xanh. - Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của 2 giống Bưởi da xanh chiết và ghép tại địa phương nghiên cứu. - Nghiên cứu tình hình phát triển(khả năng ra hoa đậu quả) của Bưởi da xanh - Áp dụng một số biện pháp kỹ thuật để Bưởi Da Xanh ra hoa trái vụ. - Đánh giá khả năng chống chịu của cây Bưởi Da Xanh với một số loại sâu, bệnh hại và đưa ra biện pháp để hạn chế sâu, bệnh hại.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Giúp vận dụng kiến thức lý thuyết đã học vào thực tế sản xuất, học hỏi thêm những kinh nghiệm về trồng, chăn sóc Bưởi Da Xanh nói riêng và các loại cây ăn quả nói chung góp phần nâng cao năng lực, kỹ năng cho bản thân. Qua nghiên cứu đề tài cho ta biết được đặc điểm nông sinh học, khả năng sinh trưởng, phát triển và ra hoa trái vụ của dòng Bưởi Da Xanh. Kết quả của đề tài là cơ sở cho công tác chọn tạo giống, và là cơ sở để khuyến cáo cho nông dân cũng như các doanh nghiệp trong chọn giống Bưởi da xanh vào cơ cấu cây trồng của mình.
Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần bổ xung thêm những tài liệu khoa học về cây Bưởi Da Xanh, phục vụ cho công tác giảng dậy, nghiên cứu cây Bưởi Da Xanh trong tương lai. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Biết được tốc độ tăng trưởng về kích thước, khả năng cho quả, sự chống chịu đối với các loại sâu bệnh hại và khả năng cho quả trái vụ của dòng bưởi nghiên cứu tại vườn nghiên cứu, từ đó giúp xây dựng được một quy trình kỹ thuật về cây Bưởi Da Xanh hoàn thiện hơn, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Giới thiệu về cây bưởi Bưởi là cây ăn quả thuộc họ cam quýt (cây ăn quả có múi) và có những nhu cầu nhất định về môi trường và dinh dưỡng cũng như kinh tế. Cây họ cam quýt được xếp vào loại cây ăn quả lâu năm, mỗi vùng sinh thái khác nhau có mỗi loại quả bưởi đại diện cho vùng đó, do tính phong phú, đa dạng của điều kiện sinh thái khí hậu mà sinh ra nhiều chủng loại cam quýt có đặc tính quý để đáp ứng nhu cầu sản xuất, từ những giá trị trên cho thấy tầm quan trọng của cây ăn quả với nền kinh tế của vùng nhất là các hộ gia đình. Nước ta là một nước có nghề trồng cây ăn quả lâu đời, cây ăn quả chiến vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, cây ăn quả không chỉ cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp nhẹ mà còn làm dược liệu, mỹ phẩn .xã hội ngày càng phát triển nhu cầu về thực phẩm tươi ngày càng tăng lên, tuy nhiên các nhà làm vườn vẫn gặp nhiều khó khăn từ khâu trồng cho đến khâu thu hoạch chính là chưa áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất từ đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ra lộc ra hoa và đậu quả dẫn đến năng suất và phẩm chất quả cũng bị ảnh hưởng. Cây Bưởi da xanh là loại cây ăn quả lâu năm có thể cho quả quanh năm nếu điều kiện thời tiết phù hợpvà con người biết áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp.
Ở miền nam nước ta các nhà làm vườn đã áp dụng một số biện pháp kỹ thuật để cây Bưởi da xanh ra hoa trái vụ như tỉa quả non, tỉa lá già trên cành nhện, tạo hạn…rất thành công và mang lại hiệu quả kinh tế cao. Tỷ lệ ra hoa, đậu quả của cây bưởi nói riêng phụ thuộc nhiều vào tỷ lệ C/N, cần phải áp dụng biện pháp kỹ thuật vào để tăng hoặc giảm tỷ lệ này một cách hợp lý thì sẽ giải quyết được một phần vấn đề năng suất và chất lượng. 5 Dựa vào đánh giá, mô tả cây bưởi của viện nghiên cứu rau quả nguồn gen thực vật thế giới (IPGRS) và tài liệu nghiên cứu cây ăn quả lâu năm của viện nghiên cứu rau quả để theo dõi, đánh giá các giống một cách có hệ thống và đảm bảo có tính khoa học cao [1]. Mỗi giống bưởi khác nhau có sự thích nghi khác nhau về điều kiện sống nơi trồng.
Vậy nên việc đánh giá sự sinh trưởng, phát triển và khả năng ra hoa trái vụ liên quan đến năng suất, chất lượng quả là rất cần thiết trong công tác chọn giống, nhất là những giống mới. Nguồn gốc, phân loại cây bưởi 2.1 Nguồn gốc cây bưởi Theo Chawalit Niyomdham,1992 [16] cho rằng: Bưởi có nguồn gốc ở Malaysia, sau đó lan sang Indonêsia, Trung Quốc, phía Nam Nhật Bản, phía Tây Ấn Độ, Địa Trung Hải và Mỹ. Decondolle cũng cho rằng bưởi có nguồn gốc ở phía Đông Malaysia kể cả các đảo Fiji và Friendly. Bưởi tiếng anh gọi là Pummelo, có nguồn gốc từ Malaysia và quần đảo Ấn Độ và được phân bố rộng tới quần đảo Fiji châu Âu và cả cá nước vùng Địa Trung Hải [7].
tuy nhiên nhiều từ điển ở Việt Nam dịch bưởi ra thành grapefruit, thực ra grapefruit là tên gọi bằng tiếng Anh của bưởi chùm (Citrus paradisi) được xác định là dạng đột biến hay dạng con lai tự nhiên của bưởi, nó xuất hiện sớm nhất tại vùng Brabadas miền tây ấn độ và được trồng lần đầu tiên ở Florida mỹ năm 1809 và trở thành một trong những sản phẩm quả chất lượng cao ở châu Mỹ. Jorgenson (1984), cho rằng bưởi và nhóm cây có múi khác đã được mang đén vùng Đông Nam Á bởi những người Trung Quốc đi lập nghiệp và do đó, bưởi đã được tự nhiên hóa trong vùng. Theo Janata: bưởi được thu thập từ những cây hoang dại ở Garohills, từ vùng nguyên sản này bưởi được chuyển đến phía Đông của vùng trồng cây có múi ở Yongtze và phía Nam đại dương theo đường Salween hoặc đường Songka. 6 Các giống bưởi (Citrus grandis) được báo cáo có nguồn gốc ở Malaysia, Ấn Độ, một thuyền trưởng người Ấn Độ có tên là Shaddock đã mang giống bưởi này tới vùng biển caribe, sau đó theo gót các thủy thủ, bưởi được giới thiệu ở Pralestin vào năm 900 sau công nguyên và ở châu Âu sau thời gian đó.
Tóm lại nguồn gốc của cây bưởi cho đến nay vẫn chưa được thống nhất, nhưng với lịch sử trồng trọt lâu đời, cây bưởi là cây có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt, được trồng tất cả các vùng trên thế giới từ các vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới… 2.2 Phân loại cây bưởi Cây bưởi có tên khoa học là: Citrus grandis (L). Cây bưởi thuộc họ cam: Rustaceae. Họ phụ: Aurantioideae.