Tình Hình Bệnh Viêm Tử Cung, Viêm Vú và Phác Đồ Điều Trị trên Đàn Lợn NáI

Chăn nuôi lợn là ngành kinh tế quan trọng, đặc biệt là chăn nuôi lợn nái sinh sản. 74 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Nguyễn Thị Liền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hưng Quang
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình Hình Bệnh Viêm Tử Cung, Viêm Vú và Thử Nghiệm Một Số Phác Đồ Điều Trị Bệnh Trên Đàn Lợn NáI Ngoại Tại Trang Trại Chăn Nuôi Bùi Huy Hạnh, Xã Tái Sơn - Tứ Kỳ - Hải Dương
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.1.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghiã khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Cấu tạo cơ quan sinh dục cái
• 2.2.1. Buồng trứng (Ovarium)
• 2.2.2. Ống dẫn trứng (Oviductus)
• 2.2.3. Tử cung (Uterus)
• 2.2.4. Âm đạo (Vagina)
• 2.2.5. Âm hộ (Vulva)
• 2.2.6. Tuyến vú (Mamma)
• 2.3. Đặc điểm sinh lý, sinh dục lợn nái
• 2.3.1. Thành thục về tính và thành thục về thể vóc
• 2.3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển của trứng
• 2.3.3. Chu kỳ động dục
• 2.3.4. Cơ chế động dục và biểu hiện động dục của lợn nái
• 2.4. Một số hiểu biết về quá trình viêm
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Điều tra cơ cấu đàn lợn và đánh giá tình hình mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú ở đàn lợn nái sinh sản
• 3.4.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.3. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp xác định
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăm sóc nuôi dưỡng
• 4.3. Phát hiện lợn nái động dục
• 4.4. Thụ tinh nhân tạo cho lợn nái
• 4.5. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 4.5.1. Cơ cấu đàn lợn nái của trại
• 4.5.2. Tình hình mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú ở đàn lợn nái ngoại tại trang trại
• 4.5.3. Hiệu quả của một số phác đồ điều trị bệnh viêm tử cung, viêm vú
• 4.6. Hạch toán chi phí
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Viêm Tử Cung Viêm Vú Ở Lợn Nái

Chăn nuôi lợn là ngành kinh tế quan trọng, đặc biệt là chăn nuôi lợn nái sinh sản. Tuy nhiên, bệnh viêm tử cung và viêm vú là những thách thức lớn, gây thiệt hại đáng kể. Viêm tử cung lợn nái ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, gây mất sữa, làm chậm sự phát triển của lợn con, thậm chí dẫn đến vô sinh. Viêm vú lợn nái cũng gây ra những vấn đề tương tự, ảnh hưởng đến sức khỏe của cả lợn mẹ và lợn con. Việc nghiên cứu và áp dụng các phác đồ điều trị viêm tử cung lợn và phác đồ điều trị viêm vú lợn hiệu quả là vô cùng cần thiết. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Liền (2015), bệnh này đặc biệt phổ biến ở lợn nái ngoại do khả năng thích nghi kém và dễ bị nhiễm trùng sau sinh.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Phòng Bệnh Viêm Tử Cung Viêm Vú

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Việc chủ động phòng ngừa bệnh viêm tử cung viêm vú lợn giúp giảm thiểu rủi ro, tiết kiệm chi phí điều trị và nâng cao năng suất sinh sản. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm vệ sinh chuồng trại, chế độ dinh dưỡng hợp lý và theo dõi sức khỏe lợn nái thường xuyên. Việc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ tăng cường sức đề kháng cũng là một giải pháp hiệu quả.

1.2. Các Yếu Tố Nguy Cơ Gây Bệnh Viêm Tử Cung Viêm Vú Ở Lợn

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm tử cung viêm vú lợn, bao gồm điều kiện vệ sinh kém, tổn thương trong quá trình sinh sản, suy giảm hệ miễn dịch và chế độ dinh dưỡng không cân đối. Việc xác định và kiểm soát các yếu tố nguy cơ này là rất quan trọng để phòng ngừa bệnh hiệu quả.

II. Nguyên Nhân Triệu Chứng Viêm Tử Cung Viêm Vú Ở Lợn Nái

Hiểu rõ nguyên nhân viêm tử cung lợn nái và nguyên nhân viêm vú lợn nái là bước đầu tiên để có biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Các tác nhân gây bệnh thường là vi khuẩn xâm nhập sau sinh, kết hợp với các yếu tố như vệ sinh kém và sức đề kháng suy giảm. Triệu chứng viêm tử cung lợn nái bao gồm sốt, bỏ ăn, chảy dịch hôi từ âm đạo, và lợn nái chậm động dục trở lại. Triệu chứng viêm vú lợn nái bao gồm vú sưng đỏ, nóng, đau, sữa có mủ hoặc máu, và lợn con bú kém.

2.1. Các Tác Nhân Gây Bệnh Viêm Tử Cung Viêm Vú Phổ Biến

Các vi khuẩn thường gặp gây viêm tử cung lợn nái và viêm vú lợn nái bao gồm E.coli, Streptococcus, Staphylococcus và các vi khuẩn kỵ khí. Việc xác định chính xác tác nhân gây bệnh thông qua xét nghiệm là cần thiết để lựa chọn kháng sinh phù hợp.

2.2. Dấu Hiệu Nhận Biết Sớm Bệnh Viêm Tử Cung Viêm Vú Ở Lợn Nái

Việc phát hiện sớm dấu hiệu lợn nái bị bệnh là rất quan trọng để điều trị kịp thời. Cần chú ý đến các biểu hiện như sốt, bỏ ăn, chảy dịch bất thường, vú sưng đỏ và lợn con bú kém. Việc kiểm tra nhiệt độ và quan sát kỹ vùng sinh dục và vú của lợn nái sau sinh là cần thiết.

2.3. Phân Biệt Các Thể Viêm Tử Cung Ở Lợn Nái Cấp Tính Mãn Tính

Theo bảng 2.1 từ tài liệu gốc, cần phân biệt các thể viêm tử cung lợn nái để có phác đồ điều trị phù hợp. Viêm tử cung cấp tính thường có triệu chứng rõ ràng và diễn biến nhanh, trong khi viêm tử cung mãn tính có thể không có triệu chứng rõ ràng nhưng ảnh hưởng lâu dài đến khả năng sinh sản.

III. Hướng Dẫn Phác Đồ Điều Trị Viêm Tử Cung Lợn Nái Hiệu Quả

Việc điều trị viêm tử cung lợn nái cần kết hợp nhiều biện pháp, bao gồm sử dụng kháng sinh, thuốc giảm đau, thuốc tăng co bóp tử cung và vệ sinh vùng kín. Phác đồ điều trị viêm tử cung lợn cần được điều chỉnh tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và tình trạng sức khỏe của lợn nái. Việc tham khảo ý kiến của bác sĩ thú y là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

3.1. Sử Dụng Kháng Sinh Trong Điều Trị Viêm Tử Cung Lợn Nái

Kháng sinh là yếu tố quan trọng trong điều trị viêm tử cung lợn nái. Cần lựa chọn kháng sinh phù hợp với tác nhân gây bệnh và tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị. Việc sử dụng kháng sinh một cách hợp lý giúp tránh tình trạng kháng kháng sinh.

3.2. Các Biện Pháp Hỗ Trợ Điều Trị Viêm Tử Cung Lợn Nái

Ngoài kháng sinh, cần áp dụng các biện pháp hỗ trợ như vệ sinh vùng kín bằng dung dịch sát khuẩn, sử dụng thuốc tăng co bóp tử cung để đẩy dịch viêm ra ngoài và bổ sung vitamin, khoáng chất để tăng cường sức đề kháng. Việc chăm sóc lợn nái sau sinh đúng cách cũng rất quan trọng.

3.3. Kinh Nghiệm Điều Trị Viêm Tử Cung Viêm Vú Lợn Nái Từ Thực Tế

Chia sẻ kinh nghiệm điều trị viêm tử cung viêm vú lợn nái từ các trang trại chăn nuôi thành công là rất hữu ích. Các kinh nghiệm này có thể bao gồm việc sử dụng các loại thuốc đặc trị, áp dụng các biện pháp vệ sinh hiệu quả và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp.

IV. Phác Đồ Điều Trị Viêm Vú Lợn Nái Bí Quyết Lưu Ý Quan Trọng

Điều trị viêm vú lợn nái đòi hỏi sự kết hợp giữa kháng sinh, thuốc giảm đau, thuốc chống viêm và các biện pháp hỗ trợ. Phác đồ điều trị viêm vú lợn cần được điều chỉnh tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và tình trạng sức khỏe của lợn nái. Việc vắt sữa thường xuyên để giảm áp lực và loại bỏ mủ cũng rất quan trọng.

4.1. Lựa Chọn Kháng Sinh Phù Hợp Cho Điều Trị Viêm Vú Lợn Nái

Việc lựa chọn kháng sinh phù hợp là yếu tố then chốt trong điều trị viêm vú lợn nái. Cần xác định tác nhân gây bệnh thông qua xét nghiệm và lựa chọn kháng sinh có tác dụng tốt với vi khuẩn đó. Việc sử dụng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ thú y là rất quan trọng.

4.2. Các Biện Pháp Giảm Đau Chống Viêm Cho Lợn Nái Bị Viêm Vú

Sử dụng thuốc giảm đau và chống viêm giúp giảm bớt sự khó chịu cho lợn nái và hỗ trợ quá trình điều trị. Các loại thuốc thường được sử dụng bao gồm NSAIDs (Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs). Cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian sử dụng theo chỉ định của bác sĩ thú y.

4.3. Vệ Sinh Vú Và Chăm Sóc Lợn Con Trong Quá Trình Điều Trị

Vệ sinh vú thường xuyên bằng dung dịch sát khuẩn giúp ngăn ngừa sự lây lan của vi khuẩn. Cần đảm bảo lợn con được bú đủ sữa và theo dõi sức khỏe của lợn con thường xuyên. Trong trường hợp lợn con bú kém, cần bổ sung sữa ngoài.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Hiệu Quả Phác Đồ Điều Trị Thực Tế

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Liền (2015) đã thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh trên đàn lợn nái ngoại tại trang trại chăn nuôi Bùi Huy Hạnh. Kết quả cho thấy có sự khác biệt về hiệu quả điều trị giữa các phác đồ. Việc đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị khác nhau giúp người chăn nuôi lựa chọn được phương pháp phù hợp nhất.

5.1. So Sánh Hiệu Quả Các Phác Đồ Điều Trị Viêm Tử Cung Viêm Vú

Việc so sánh hiệu quả của các phác đồ điều trị viêm tử cung lợn và phác đồ điều trị viêm vú lợn giúp người chăn nuôi có cái nhìn tổng quan và lựa chọn được phương pháp phù hợp nhất với điều kiện thực tế của trang trại.

5.2. Phân Tích Chi Phí Điều Trị Và Lợi Ích Kinh Tế Thu Được

Việc phân tích chi phí điều trị và lợi ích kinh tế thu được giúp người chăn nuôi đánh giá được hiệu quả đầu tư và đưa ra quyết định phù hợp. Cần tính toán chi phí thuốc men, công chăm sóc và lợi ích thu được từ việc tăng năng suất sinh sản.

VI. Phòng Bệnh Viêm Tử Cung Viêm Vú Giải Pháp Cho Lợn Nái Khỏe

Phòng bệnh luôn là giải pháp tối ưu. Các biện pháp phòng ngừa bệnh viêm tử cung viêm vú lợn bao gồm vệ sinh chuồng trại, chế độ dinh dưỡng hợp lý, quản lý sinh sản tốt và tiêm phòng đầy đủ. Việc tăng cường sức đề kháng cho lợn nái cũng rất quan trọng.

6.1. Vệ Sinh Chuồng Trại Yếu Tố Quan Trọng Hàng Đầu

Vệ sinh chuồng trại là yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc phòng ngừa bệnh viêm tử cung viêm vú lợn. Cần đảm bảo chuồng trại luôn sạch sẽ, khô ráo và thông thoáng. Việc sử dụng các chất khử trùng định kỳ giúp tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh.

6.2. Chế Độ Dinh Dưỡng Hợp Lý Cho Lợn Nái Sau Sinh

Chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp lợn nái phục hồi sức khỏe sau sinh và tăng cường sức đề kháng. Cần cung cấp đầy đủ protein, vitamin và khoáng chất. Việc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ tăng cường sức đề kháng cũng là một giải pháp hiệu quả.

6.3. Quản Lý Sinh Sản Tốt Giảm Thiểu Nguy Cơ Nhiễm Trùng

Quản lý sinh sản tốt giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng trong quá trình sinh sản. Cần đảm bảo quá trình sinh sản diễn ra trong điều kiện vệ sinh tốt và có sự hỗ trợ của người có kinh nghiệm. Việc xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh trong quá trình sinh sản cũng rất quan trọng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ sang mô hình trang trại công nghiệp tập trung với định hướng nạc hóa đàn lợn. Nhằm đáp ứng nhu cầu con giống cao sản chất lượng cao cho thị trường, các cơ sở chăn nuôi đã chủ động nhập nội các giống lợn ngoại có năng suất sinh sản vượt trội. Tuy nhiên, khả năng thích nghi của đàn lợn nái ngoại với điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm của nước ta còn nhiều hạn chế. Trong quá trình sinh sản, đàn nái rất dễ bị các vi sinh vật cơ hội xâm nhập vào đường sinh dục và tuyến vú, dẫn đến các bệnh lý nhiễm trùng phổ biến sau khi sinh như viêm âm đạo, viêm âm môn, viêm vú và đặc biệt là viêm tử cung.

Bệnh viêm tử cung và viêm vú là những trở ngại bệnh lý nghiêm trọng trong chăn nuôi nái sinh sản. Viêm tử cung làm tổn thương niêm mạc đường sinh dục, gây rối loạn tiết sữa, dẫn đến đàn lợn con bị thiếu sữa, còi cọc, suy dinh dưỡng hoặc mắc hội chứng tiêu chảy khó điều trị. Đối với lợn mẹ, bệnh làm chậm chu kỳ động dục trở lại, giảm tỷ lệ thụ thai, tăng tỷ lệ vô sinh và loại thải, thậm chí có thể tiến triển thành nhiễm trùng huyết gây tử vong nếu không được can thiệp kịp thời. Xuất phát từ thực tế sản xuất tại cơ sở, đề tài "Tình hình bệnh viêm tử cung, viêm vú và thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh trên đàn lợn nái ngoại tại trang trại chăn nuôi Bùi Huy Hạnh, xã Tái Sơn - Tứ Kỳ - Hải Dương" được thực hiện nhằm khảo sát thực trạng bệnh lý và xác định phác đồ trị liệu hiệu quả, an toàn.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

1. Điều tra tình hình mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú trên đàn lợn nái ngoại nuôi tại trang trại chăn nuôi Bùi Huy Hạnh.
2. Đánh giá hiệu quả điều trị của hai phác đồ điều trị thử nghiệm trên đàn nái mắc bệnh.
3. Xác định các biểu hiện triệu chứng lâm sàng đặc trưng của bệnh viêm tử cung và viêm vú trên đàn lợn nái sinh sản.

Nhiệm vụ và yêu cầu nghiên cứu:

• Điều tra, thống kê cơ cấu đàn lợn và tình hình chăn nuôi, chăm sóc nuôi dưỡng, công tác thú y tại trang trại.
• Xác định tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú theo các yếu tố dịch tễ (lứa đẻ, tháng điều tra, mức độ bệnh).
• Bố trí thí nghiệm phân lô so sánh để đánh giá hiệu lực của hai loại kháng sinh (Nova-Amcoli và Vetrimoxin LA) kết hợp thuốc trợ sức, kích thích co bóp tử cung và hộ lý.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn nái ngoại sinh sản (giống CP90) từ lứa đẻ 1 đến lứa đẻ 6 và đàn lợn con theo mẹ.
• Phạm vi không gian: Trang trại chăn nuôi lợn Bùi Huy Hạnh, xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương.
• Phạm vi thời gian: Thời gian thực hiện từ ngày 25/5/2015 đến ngày 18/11/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các nguyên lý giải phẫu - sinh lý sinh sản lợn nái, sinh lý bệnh học quá trình viêm và vi sinh vật học thú y chuyên biệt:

• Đặc điểm giải phẫu và sinh lý sinh dục cái: Cấu tạo cơ quan sinh dục lợn nái gồm buồng trứng, ống dẫn trứng, tử cung (với 2 sừng tử cung dài 30 - 50 cm, thân tử cung ngắn, cổ tử cung có gờ thịt xen kẽ răng lược), âm đạo, âm hộ và hệ thống 6 - 8 đôi tuyến vú. Lợn thành thục về tính ở 6 - 7 tháng tuổi, thành thục về thể vóc ở 7 - 9 tháng tuổi. Chu kỳ động dục trung bình kéo dài 21 ± 4 ngày với 4 giai đoạn sinh lý (trước động dục, động dục, sau động dục và yên tĩnh); thời điểm rụng trứng diễn ra sau khi bắt đầu động dục 36 - 42 giờ, thời điểm phối giống thích hợp nhất là 24 - 36 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng chịu đực.
• Bệnh lý học quá trình viêm và căn nguyên vi khuẩn: Cơ chế hình thành phản ứng viêm gồm rối loạn tuần hoàn, rối loạn chuyển hóa tại mô bào, tổn thương tổ chức, hình thành dịch rỉ viêm và tăng sinh bạch cầu thực bào. Hệ vi khuẩn gây viêm đường sinh dục và viêm vú thường gặp bao gồm Escherichia coli, Staphylococcus (đặc biệt là Staphylococcus aureus), Streptococcus spp., Klebsiella, Salmonella và Pseudomonas aeruginosa.
• Phân loại thể bệnh viêm tử cung: Áp dụng tiêu chí lâm sàng của Trần Tiến Dũng và cộng sự (2002) để phân biệt 3 thể bệnh: viêm nội mạc tử cung (thể nhẹ - +), viêm cơ tử cung (thể trung bình - ++) và viêm tương mạc tử cung (thể nặng - +++).

Tiêu chí phân biệt	Viêm nội mạc tử cung (Thể nhẹ - +)	Viêm cơ tử cung (Thể trung bình - ++)	Viêm tương mạc tử cung (Thể nặng - +++)
Thân nhiệt / Sốt	Thân nhiệt bình thường hoặc sốt nhẹ (39 - 39,5°C)	Sốt nhẹ đến sốt cao (39,5 - 40,0°C)	Sốt cao liên tục (39,5 - 40,0°C)
Màu sắc dịch viêm	Trắng đục hoặc trắng xám, dạng sợi lỏng	Màu hồng, nâu đỏ lẫn mủ trắng đục hơi sệt	Màu nâu rỉ sắt lẫn mủ xanh vàng, có thể lẫn máu
Mùi dịch viêm	Mùi tanh	Mùi tanh thối	Mùi thối khắm đặc trưng
Phản ứng đau	Đau nhẹ khi thăm khám	Đau rõ rệt, cong lưng rặn	Rất đau, có phản ứng chống cự mạnh
Trạng thái ăn uống	Ăn giảm một phần	Kém ăn hoặc bỏ ăn hoàn toàn	Bỏ ăn hoàn toàn, ủ rũ, nằm lì

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp thu thập số liệu dịch tễ: Thu thập dữ liệu thứ cấp qua hệ thống sổ sách theo dõi sinh sản của trại; phỏng vấn cán bộ kỹ thuật; trực tiếp theo dõi, thăm khám lâm sàng toàn thân và cơ quan sinh dục ngoài của đàn nái sau đẻ.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm điều trị: Áp dụng phương pháp phân lô so sánh trên đàn nái ngoại CP90 từ lứa đẻ 1 đến 6 bị bệnh, đảm bảo tính tương đồng về số lượng, lứa đẻ, thể bệnh và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng.
  • Phác đồ 1: 38 nái viêm tử cung thể nhẹ và 6 nái viêm vú. Sử dụng kháng sinh Nova-Amcoli (chứa Ampicillin Trihydrate 10.000 mg + Colistin Sulfate 25.000 UI/100ml) tiêm bắp sâu với liều 1 ml/10 kg thể trọng (hiệu lực 24 giờ). Kết hợp tiêm bắp Oxytocin 2 - 5 ml/con, bổ trợ Vitamin C 1 g/con trộn thức ăn, tiến hành thụt rửa tử cung hoặc vắt kiệt sữa viêm hàng ngày.
  • Phác đồ 2: 38 nái viêm tử cung thể nhẹ và 6 nái viêm vú. Sử dụng kháng sinh Vetrimoxin LA (chứa Amoxycillin Trihydrate 15 g/100ml) tiêm bắp sâu với liều 1 ml/10 kg thể trọng (hiệu lực kéo dài 48 giờ). Kết hợp tiêm Oxytocin 2 - 5 ml/con, bổ trợ Vitamin C 1 g/con trộn thức ăn, tiến hành thụt rửa tử cung hoặc vắt kiệt sữa viêm hàng ngày.
• Các chỉ tiêu và công thức tính toán:
  • Tỷ lệ mắc bệnh (%) = $(Số\ lợn\ mắc\ bệnh / Tổng\ số\ lợn\ theo\ dõi) \times 100$.
  • Tỷ lệ khỏi sau điều trị (%) = $(Số\ lợn\ khỏi\ bệnh / Tổng\ số\ lợn\ điều\ trị) \times 100$.
  • Thời gian điều trị trung bình (ngày) = $Tổng\ thời\ gian\ điều\ trị\ từng\ con / Tổng\ số\ lợn\ điều\ trị$.
  • Tỷ lệ động dục trở lại sau điều trị (%) = $(Số\ lợn\ động\ dục\ lại / Số\ lợn\ điều\ trị\ khỏi) \times 100$.
  • Thời gian động dục trở lại trung bình (ngày) = $Tổng\ thời\ gian\ động\ dục\ lại\ từng\ con / Số\ con\ động\ dục\ lại$.
  • Tỷ lệ thụ thai (%) = $(Số\ lợn\ phối\ giống\ đạt / Số\ con\ được\ phối\ giống\ sau\ điều\ trị) \times 100$.
• Phương pháp xử lý số liệu: Dữ liệu thu thập được xử lý thống kê sinh vật học bằng phần mềm Microsoft Excel theo tài liệu hướng dẫn của Nguyễn Văn Thiện (2008).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc phát triển chăn nuôi lợn nái ngoại sinh sản hướng nạc tại Việt Nam. Khái quát những thiệt hại kinh tế do hội chứng nhiễm trùng hậu sản gây ra, nhấn mạnh viêm tử cung và viêm vú là nguyên nhân hàng đầu làm giảm năng suất lợn con, gây mất sữa, kéo dài khoảng cách lứa đẻ và tăng nguy cơ vô sinh ở đàn nái ngoại. Xác định mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu, ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dẫn liệu bệnh lý và ý nghĩa thực tiễn trong việc lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả cho người chăn nuôi.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến cơ sở giải phẫu, sinh lý sinh sản, cơ chế bệnh sinh của phản ứng viêm và các nhân tố vi khuẩn gây bệnh đường sinh dục (Madec, Kaminski, Popkov, Xobko, Nguyễn Văn Thanh, Phạm Sỹ Lăng, Đoàn Thị Kim Dung...). Tổng hợp chi tiết nguyên nhân, biểu hiện lâm sàng, tổn thương bệnh lý, các biện pháp phòng trừ và điều trị bệnh viêm tử cung, viêm vú. Trình bày đặc tính dược lý, cơ chế tác động và phổ kháng khuẩn của hai nhóm thuốc thử nghiệm: Ampicillin kết hợp Colistin (Nova-Amcoli) và Amoxycillin tác dụng kéo dài (Vetrimoxin LA).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa điểm nghiên cứu (trang trại Bùi Huy Hạnh, Hải Dương), thời gian theo dõi (25/5/2015 - 18/11/2015) và đối tượng nái ngoại CP90. Mô tả phương pháp thu thập số liệu cơ cấu đàn, phương pháp theo dõi lâm sàng và thiết kế thí nghiệm phân lô so sánh hiệu quả của hai phác đồ điều trị trên 76 nái viêm tử cung thể nhẹ và 12 nái viêm vú. Định nghĩa tường minh các chỉ tiêu theo dõi, công thức tính toán tỷ lệ bệnh học - sinh sản và phương pháp phân tích thống kê sinh học trên Excel.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phản ánh toàn bộ kết quả thực tế qua 2 nhóm nội dung:

• Công tác phục vụ sản xuất: Mô tả quy trình kỹ thuật chăm sóc nái chửa bằng thức ăn hỗn hợp 566 SF và 567 SF (khẩu phần 1,5 - 2,0 kg/con/ngày); kỹ thuật chăm sóc nái chờ đẻ (giảm khẩu phần xuống 1,0 kg/ngày trước đẻ 3 ngày để hạn chế đẻ khó); quy trình nuôi dưỡng lợn con theo mẹ (mài nanh, bấm tai, cắt đuôi, tiêm bù sắt $Fe + B_{12}$ lúc 2 - 3 ngày tuổi, phòng tiêu chảy bằng Nova-Amoxicol, phòng cầu trùng lúc 3 - 6 ngày tuổi bằng Nova-Coc 5%, thiến đực lúc 5 - 7 ngày tuổi, tập ăn sớm bằng cám 550 SF lúc 5 ngày tuổi và cai sữa ở 19 - 21 ngày tuổi). Quy trình thụ tinh nhân tạo với liều tinh dịch 80 - 100 ml chứa 1,5 - 2,0 tỷ tinh trùng tiến thẳng.
• Công tác vệ sinh phòng dịch và tiêm phòng: Ghi nhận lịch khử trùng chuồng trại tuần hoàn bằng vôi bột, dung dịch xút NaOH 10%, vôi xút và thuốc sát trùng chuyên dụng. Thiết lập lịch tiêm vaccine nghiêm ngặt cho lợn con (Coglapest phòng dịch tả lợn lúc 16 - 18 ngày tuổi), lợn hậu bị (Parvo khô thai lúc 25 và 29 tuần tuổi, Coglapest dịch tả lúc 26 tuần tuổi, Begonia giả dại lúc 27 và 30 tuần tuổi, Aftopor lở mồm long móng lúc 28 tuần tuổi) và nái chửa (Coglapest lúc 10 tuần chửa, Aftopor lúc 12 tuần chửa).
• Kết quả lâm sàng và thử nghiệm điều trị: Đánh giá thực trạng nhiễm bệnh trên đàn nái, phân loại mức độ viêm và so sánh hiệu quả kinh tế - kỹ thuật giữa phác đồ Nova-Amcoli và Vetrimoxin LA.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về tình hình mắc bệnh, so sánh tính ưu việt của các phác đồ điều trị và đề xuất các biện pháp kỹ thuật nhằm hạn chế tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú tại các trại chăn nuôi lợn nái ngoại tập trung.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Quy trình chăm sóc và quản lý kỹ thuật sinh sản: Khóa luận đã chuẩn hóa quy trình chăm sóc nái ngoại và lợn con tại cơ sở:

• Khẩu phần dinh dưỡng: Nái mang thai tuần 1 - 12 sử dụng cám 566 SF với định lượng 1,5 - 2,0 kg/con/ngày (hậu bị ăn 1,5 kg/ngày). Nái chờ đẻ chuyển lên chuồng đẻ trước 7 - 10 ngày, cho ăn cám 3,0 kg/ngày chia 2 bữa; trước khi đẻ 3 ngày giảm dần 1,0 kg/ngày xuống còn 1,0 kg/ngày (hoặc 1,5 kg/ngày nếu thể trạng gầy) để giải phóng trực tràng, tránh ngạt thai.
• Kỹ thuật dẫn tinh: Xác định chính xác thời điểm chịu đực, sử dụng liều dẫn tinh đạt thể tích 80 - 100 ml với mật độ 1,5 - 2,0 tỷ tinh trùng tiến thẳng; theo dõi chu kỳ động dục lại sau 21 - 25 ngày để đánh giá kết quả thụ thai.
• Chăm sóc lợn con sơ sinh: Thực hiện bấm nanh, cắt đuôi, bấm tai, tiêm sắt ($Fe + B_{12}$) liều 2 ml lúc 2 - 3 ngày tuổi; cho uống Nova-Coc 5% liều 1 ml/con phòng cầu trùng lúc 3 - 6 ngày tuổi; thiến lợn đực lúc 5 - 7 ngày; tập ăn cám sữa 550 SF từ ngày thứ 5 và cai sữa sớm ở 19 - 21 ngày tuổi.

2. Quy trình vệ sinh thú y và lịch phòng bệnh bằng vaccine:

Đối tượng lợn	Tuần tuổi / Thời điểm	Bệnh phòng	Tên vaccine / Thuốc	Đường đưa thuốc	Liều lượng
Lợn con	2 - 3 ngày tuổi	Thiếu sắt	$Fe + B_{12}$	Tiêm bắp	2 ml/con
Lợn con	3 - 6 ngày tuổi	Cầu trùng	Nova - Coc 5%	Cho uống	1 ml/con
Lợn con	16 - 18 ngày tuổi	Dịch tả lợn	Coglapest	Tiêm bắp	2 ml/con
Hậu bị	25, 29 tuần tuổi	Khô thai	Parvo	Tiêm bắp	2 ml/con
Hậu bị	26 tuần tuổi	Dịch tả lợn	Coglapest	Tiêm bắp	2 ml/con
Hậu bị	27, 30 tuần tuổi	Giả dại	Begonia	Tiêm bắp	2 ml/con
Hậu bị	28 tuần tuổi	Lở mồm long móng	Aftopor	Tiêm bắp	2 ml/con
Nái sinh sản	10 tuần chửa	Dịch tả lợn	Coglapest	Tiêm bắp	2 ml/con
Nái sinh sản	12 tuần chửa	Lở mồm long móng	Aftopor	Tiêm bắp	2 ml/con

3. Thử nghiệm điều trị viêm tử cung và viêm vú: Thử nghiệm phân lô so sánh trên đàn nái ngoại CP90 mắc bệnh:

• Đối với bệnh viêm tử cung thể nhẹ ($n = 38$ con/lô): Cả hai phác đồ đều phối hợp thụt rửa tử cung, tiêm bắp Oxytocin (2 - 5 ml/con) nhằm tống sạch sản dịch ứ đọng và bổ trợ Vitamin C (1 g/con). Phác đồ 1 sử dụng kháng sinh Nova-Amcoli (1 ml/10 kg TT/ngày), Phác đồ 2 sử dụng kháng sinh tác dụng kéo dài Vetrimoxin LA (1 ml/10 kg TT/mỗi 48 giờ).
• Đối với bệnh viêm vú ($n = 6$ con/lô): Tiến hành chườm lạnh, xoa bóp nhẹ nhàng 2 - 3 lần/ngày, vắt kiệt sữa viêm 4 - 5 lần/ngày để chống lây lan; kết hợp tiêm hạ sốt giảm đau Analgin (1 ml/10 kg TT/ngày), Oxytocin và điều trị kháng sinh toàn thân theo lô thí nghiệm tương ứng.

Đề xuất và kiến nghị của tác giả

• Chấp hành nghiêm ngặt quy trình vệ sinh sát trùng chuồng trại: quét vôi, phun sát trùng định kỳ, xử lý ngâm đan chuồng bằng dung dịch NaOH 10% trong 1 ngày và xịt dung dịch vôi xút trước khi đưa nái mới vào chuồng đẻ.
• Áp dụng đúng kỹ thuật đỡ đẻ và can thiệp sản khoa: tuyệt đối sát trùng tay và dụng cụ đỡ đẻ; không can thiệp thô bạo làm rách niêm mạc đường sinh dục; tiêm kháng sinh và Oxytocin phòng ngừa đối với các ca đẻ khó, sót nhau.
• Triển khai sử dụng các phác đồ kháng sinh phổ rộng thế hệ mới có thời gian tác dụng kéo dài (như Vetrimoxin LA) kết hợp đồng bộ các biện pháp hộ lý (thụt rửa tử cung, vắt sữa viêm, trợ sức trợ lực) để nâng cao hiệu quả điều trị và giảm công lao động.

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp các số liệu thực chứng về đặc điểm bệnh lý lâm sàng của bệnh viêm tử cung, viêm vú trên đàn lợn nái ngoại sinh sản (giống CP90) tại địa bàn tỉnh Hải Dương.
• Đánh giá và so sánh thực tế hiệu lực trị bệnh của hai công thức kháng sinh thương mại phổ biến (Nova-Amcoli và Vetrimoxin LA), làm cơ sở khoa học cho việc xây dựng phác đồ can thiệp thú y hiệu quả tại các trang trại chăn nuôi công nghiệp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Nghiên cứu được thực hiện tại một cơ sở chăn nuôi duy nhất (Trang trại Bùi Huy Hạnh, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương) trong khoảng thời gian 6 tháng (từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2015). Đối tượng nghiên cứu giới hạn trên giống lợn nái ngoại CP90 từ lứa đẻ 1 đến 6; các thử nghiệm phác đồ điều trị tập trung chủ yếu vào thể viêm tử cung nhẹ và viêm vú sau đẻ. Chưa tiến hành phân lập, định danh vi khuẩn và làm kháng sinh đồ trực tiếp trong phòng thí nghiệm cho từng cá thể mắc bệnh trong đợt thí nghiệm mà kế thừa dẫn liệu từ y văn.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng phạm vi điều tra trên nhiều giống lợn nái ngoại khác nhau và tại nhiều vùng sinh thái, quy mô trang trại khác nhau; kết hợp phân lập vi sinh vật từ dịch viêm tử cung, mẫu sữa để làm kháng sinh đồ định kỳ, theo dõi sự biến động về mức độ kháng thuốc của vi khuẩn gây bệnh.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y, kỹ sư chăn nuôi và cán bộ kỹ thuật phụ trách trại lợn nái sinh sản. Các nội dung có giá trị ứng dụng thực tiễn cao bao gồm:

• Bảng tiêu chí lâm sàng nhận diện và phân loại 3 thể bệnh viêm tử cung ở lợn nái sau sinh.
• Quy trình kỹ thuật chăm sóc nái mang thai, nái đẻ, quy trình tập ăn sớm và cai sữa lợn con.
• Lịch vệ sinh tiêu độc khử trùng chuồng trại tuần hoàn và lịch tiêm phòng vaccine chi tiết cho từng đối tượng lợn.
• Phương pháp thiết kế thí nghiệm phân lô so sánh đánh giá hiệu lực phác đồ kháng sinh trong điều kiện sản xuất thực địa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu trọng tâm của khóa luận này là gì?
Khóa luận tập trung vào ba mục tiêu chính: điều tra tình hình mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú trên đàn nái ngoại tại trang trại Bùi Huy Hạnh; xác định các biểu hiện lâm sàng đặc trưng của từng thể bệnh; và đánh giá, so sánh hiệu quả điều trị của hai phác đồ kháng sinh (Nova-Amcoli và Vetrimoxin LA).

2. Tiêu chí phân biệt 3 thể bệnh viêm tử cung ở lợn nái trong nghiên cứu gồm những gì?
Tác giả dựa vào 5 tiêu chí lâm sàng: mức độ sốt/thân nhiệt, màu sắc dịch viêm, mùi dịch viêm, phản ứng đau và trạng thái ăn uống của lợn mẹ để phân loại thành: viêm nội mạc tử cung (thể nhẹ - sốt nhẹ/bình thường, dịch trắng đục loãng mùi tanh), viêm cơ tử cung (thể trung bình - sốt 39,5 - 40°C, dịch hồng nâu đỏ mùi tanh thối) và viêm tương mạc tử cung (thể nặng - sốt cao liên tục, dịch nâu rỉ sắt lẫn mủ xanh vàng mùi thối khắm, bỏ ăn hoàn toàn).

3. Hai phác đồ kháng sinh thử nghiệm trong khóa luận được thiết kế như thế nào?

• Phác đồ 1: Tiêm bắp Nova-Amcoli (Ampicillin + Colistin) liều 1 ml/10 kg TT (hiệu lực 24h), tiêm Oxytocin 2 - 5 ml/con, bổ trợ Vitamin C 1 g/con, kết hợp thụt rửa tử cung hoặc vắt sữa viêm hàng ngày.
• Phác đồ 2: Tiêm bắp Vetrimoxin LA (Amoxycillin dạng tác dụng kéo dài) liều 1 ml/10 kg TT (hiệu lực 48h), tiêm Oxytocin 2 - 5 ml/con, bổ trợ Vitamin C 1 g/con, kết hợp thụt rửa tử cung hoặc vắt sữa viêm hàng ngày.

4. Lịch phòng bệnh bằng vaccine cho đàn lợn nái sinh sản tại trang trại gồm những loại nào?
Đàn nái sinh sản được tiêm phòng định kỳ gồm: vaccine dịch tả lợn Coglapest (tiêm bắp liều 2 ml lúc nái chửa 10 tuần) và vaccine phòng bệnh lở mồm long móng Aftopor (tiêm bắp liều 2 ml lúc nái chửa 12 tuần).

5. Lợn con theo mẹ tại trang trại được áp dụng quy trình chăm sóc sơ sinh và phòng bệnh như thế nào?
Lợn con được bấm nanh, cắt đuôi, bấm tai, tiêm sắt ($Fe + B_{12}$) ở 2 - 3 ngày tuổi; uống Nova-Amoxicol phòng tiêu chảy; uống Nova-Coc 5% phòng cầu trùng lúc 3 - 6 ngày tuổi; thiến đực lúc 5 - 7 ngày tuổi; tập ăn sớm với cám 550 SF lúc 5 ngày tuổi; tiêm vaccine dịch tả Coglapest lúc 16 - 18 ngày tuổi và cai sữa sớm ở 19 - 21 ngày tuổi.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Liền đã phản ánh chi tiết thực trạng bệnh lý viêm tử cung, viêm vú trên đàn lợn nái ngoại sinh sản CP90 tại trang trại Bùi Huy Hạnh (Hải Dương). Đề tài đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở khoa học về chẩn đoán phân loại thể bệnh lâm sàng, đồng thời thiết lập quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, vệ sinh thú y và lịch tiêm phòng vaccine nghiêm ngặt cho đàn lợn. Thử nghiệm lâm sàng so sánh giữa hai phác đồ Nova-Amcoli và Vetrimoxin LA kết hợp liệu pháp hỗ trợ toàn diện đã cung cấp luận cứ thực tiễn quan trọng, giúp các cơ sở chăn nuôi nâng cao hiệu quả điều trị bệnh nhiễm trùng sinh sản và bảo toàn năng suất sinh sản của đàn nái.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Chăn nuôi lợn là một nghề truyền thống có từ lâu đời của nhân dân ta. Đến nay phong trào nuôi lợn thịt hướng nạc đã và đang phát triển mạnh mẽ theo hình thức trang trại trên khắp mọi miền đất nước cũng như trên thế giới, nó đem lại nguồn thu nhập đáng kể cho người chăn nuôi và trở thành ngành chăn nuôi chính chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu chăn nuôi hiện nay. Để đảm bảo cung cấp đủ lợn giống cho nhu cầu chăn nuôi của các trang trại và các nông hộ thì việc phát triển chăn nuôi lợn nái sinh sản là vấn đề cần thiết. Để đáp ứng nhu cầu của thị trường chúng ta đã chủ động nhập vào một số giống lợn cao sản từ nước ngoài để đầu tư cho các cơ sở chăn nuôi tập trung của nhà nước nhằm thích nghi, chọn lọc, lai tạo và nhân giống phục vụ cho sản xuất.

Tuy nhiên, một trong những vấn đề gây trở ngại lớn nhất cho chăn nuôi lợn nái sinh sản là tình hình dịch bệnh xảy ra khá phổ biến gây thiệt hại lớn cho đàn lợn nái nuôi tại các trang trại. Do khả năng thích nghi của đàn lợn nái ngoại với điều kiện khí hậu nước ta còn kém đồng thời trong quá trình sinh đẻ lợn nái dễ bị một số loại vi khuẩn xâm nhập và gây nên một số bệnh nhiễm trùng sau đẻ như: viêm âm đạo, viêm âm môn và đặc biệt thường gặp là bệnh viêm tử cung và bệnh viêm vú. Đặc biệt phải nói đến bệnh viêm tử cung ở lợn nái, đây là một trong những bệnh ở đường sinh dục của lợn nái sau khi sinh, ảnh hưởng rất lớn đến khả năng sinh sản, làm mất sữa, lợn con không có sữa sẽ còi cọc, suy dinh dưỡng, lợn con chậm phát triển. Lợn nái chậm động dục trở lại, không thụ thai, có thể dẫn đến vô sinh, mất khả năng sinh sản ở lợn nái.

Nếu không điều 2 trị kịp thời,viêm tử cung có thể dẫn tới các bệnh kế phát rồi dẫn đến nhiễm trùng huyết và chết… Xuất phát từ tình hình thực tiễn trên, dưới sự hướng dẫn của Thầy giáo Nguyễn Hưng Quang tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tình hình bệnh viêm tử cung, viêm vú và thử nghiệm một số phác đồ điều bệnh trên đàn lợn nái ngoại tại trang trại chăn nuôi Bùi Huy Hạnh thuộc xã Tái Sơn - Tứ Kỳ - Hải Dương” 1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài - Điều tra tình hình mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú trên đàn lợn nái ngoại nuôi tại trang trại. - Đánh giá hiệu quả điều trị của hai phác đồ điều trị.

- Xác định được biểu hiện lâm sàng của bệnh viêm tử cung, viêm vú. Yêu cầu của đề tài - Điều tra tình hình chăn nuôi của trại - Xác định hiệu quả của hai phác đồ điều trị 1. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghiã khoa học Đề tài xác định một số thông tin có giá trị khoa học bổ sung thêm những hiểu biết về bệnh viêm tử cung, viêm vú là cơ sở khoa học cho phòng và điều trị bệnh có hiệu quả.

Ý nghĩa trong thực tiễn Xác định được một số thuốc có hiệu lực và độ an toàn cao trong điều trị bệnh. Từ kết quả của đề tài đưa ra những khuyến cáo giúp người chăn nuôi hạn chế được những thiệt hại của bệnh. 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2.

Cấu tạo cơ quan sinh dục cái Theo Đặng Quang Nam (2002) [16], cơ quan sinh dục cái có các bộ phận sau: - Buồng trứng (Ovarium): Gồm một đôi (dài 1,5-2,5cm, khối lượng 3-5 gam) nằm trước cửa xoang chậu, ứng với vùng đốt sống hông 3-4. Bề mặt buồng trứng có nhiều u nổi lên. Buồng trứng được bọc ở ngoài bởi màng liên kết sợi chắc, bên trong chia làm 2 phần, cả 2 phần đều phát triển một thứ mô liên kết sợi xốp tạo nên một loạt chất đệm. Dưới lớp màng liên kết của buồng trứng có nhiều tế bào trứng non phát triển dần thành nang trứng nguyên thủy, sau đó phát triển thành nang trứng sơ cấp và cuối cùng phát triển thành bao noãn chín.

Dưới tác dụng của kích tố đặc biệt là kích tố sinh dục tuyến yên, trứng chín sẽ rụng. Như vậy, buồng trứng có 2 chức năng là sản sinh ra tế bào trứng và tiết ra hormone sinh dục có ảnh hưởng tới tính biệt, tới chức năng tử cung (đặc tính thứ cấp của con cái). - Ống dẫn trứng (Oviductus): Ống dẫn trứng dài 15-20cm, uốn khúc nằm ở cạnh trước dây chằng rộng. Ống dẫn trứng bắt đầu ở bên cạnh buồng trứng đến đầu tử cung và được chia làm 2 phần: Phần trước tự do có hình phễu loe ra gọi là loa vòi (loa kèn) có tác dụng hứng tế bào trứng chín rụng, phần sau thon nhỏ có đường kính dài 0,2-0,3cm nối với sừng tử cung.

Cấu tạo ống dẫn trứng xếp từ ngoài vào trong gồm có: Màng tương mạc đến từ dây chằng rộng, lớp cơ (2 lớp: Cơ vòng ở trong, cơ dọc ở ngoài), lớp niêm mạc trong cùng có nhiều gấp nếp chạy dọc và không có tuyến. 4 - Tử cung (Uterus): Tử cung là nơi cung cấp dinh dưỡng và phát triển của thai. Tử cung nằm trong xoang chậu, dưới trực tràng, trên bóng đái. Tử cung gồm 3 phần: Sừng, thân, cổ tử cung.

Sừng tử cung dài ngoằn ngoèo như ruột non, dài 30-50cm, có dây chằng rộng rất dài nên khi thiến có thể kéo sừng tử cung ra ngoài được. Thân tử cung ngắn, niêm mạc thân và sừng tử cung là những gấp nếp nhăn nheo theo chiều dọc. Thai làm tổ ở sừng tử cung. Cổ tử cung không có gấp nếp hoa nở mà là những cột thịt xen kẽ cài răng lược với nhau.

Cấu tạo tử cung xếp từ ngoài vào trong có: Tương mạc được nối với dây chằng rộng, lớp cơ rất phát triển (dày, khỏe, có cấu tạo phức tạp phù hợp với chức năng chứa thai phát triển và đẩy thai khi đẻ. Cơ dọc ở ngoài, cơ vòng ở trong và phát triển mạnh ở cổ tử cung tạo thành cơ thắt), lớp niêm mạc trong cùng màu hồng nhạt có nhiều gấp nếp với nhiều tuyến tiết chất nhờn. - Âm đạo (Vagina): Âm đạo là đoạn nối tiếp sau cổ tử cung, trước âm hộ. Đây là nơi tiếp nhận dương vật khi giao phối, phía trên là trực tràng, phía dưới là bóng đái, nó được ngăn cách với âm hộ bởi màng trinh.

Cấu tạo: Lớp ngoài là tương mạc phủ phần trước âm đạo. Lớp giữa là lớp cơ trơn xếp theo các chiều khác nhau dính lẫn lộn với tổ chức liên kết bọc ngoài. Lớp niêm mạc có nhiều gấp nếp nhăn nheo theo chiều dọc, trong đó có nhiều chất nhờn. Âm đạo có khả năng co giãn rất lớn và là đường đi ra của thai.

- Âm hộ (Vulva): Đây là đoạn sau cùng của bộ máy sinh dục cái, sau âm đạo và ngăn cách âm đạo bởi màng trinh. Âm hộ nằm dưới hậu môn và được thông ra ngoài bởi một khe thẳng đứng gọi là âm môn. Trong âm hộ còn có lỗ thông với bóng đái, tuyến tiền đình (Bartholin) và khí quan cương cứng gọi là âm vật (Clitoris). 5 Âm môn là một khe thẳng đứng dưới hậu môn, có 2 môi nối với nhau bởi 2 mép.

Môi lớn ở ngoài dày trùm lấy môi nhỏ ở trong. Mép trên hơi nhọn, mép dưới rộng bao quanh âm vật. Mép trên và dưới được bao bởi lớp da mỏng mịn, phía dưới mép dưới có lông. Bộ phận phía trong âm hộ và âm môn: + Màng trinh (Hymen): Ngăn cách giữa âm đạo và âm hộ.

+ Lỗ đái là đường thông ra của niệu đạo con cái. Lỗ đái nằm ở thành dưới âm môn ngay sau dưới màng trinh hình một cái khe có van trùm lên, cánh van hướng về sau. Bên cạnh lỗ đái còn có lỗ đổ ra của ống tuyến tiền đình. Đôi tuyến này tiết ra dịch nhờn làm ẩm ướt cửa vào âm đạo phía trong âm hộ và có thành phần sát khuẩn.

+ Âm vật (Clitoris): Là tổ chức cương cứng, có nhiều dây thần kinh nên tính cảm giác tập trung ở đây cao. Cấu tạo âm hộ từ ngoài vào có các lớp sau: Lớp da mỏng mịn có nhiều sắc tố, lớp cơ gồm cơ thắt và dây treo âm hộ, lớp niêm mạc trong cùng có nhiều tuyến tiết dịch nhờn. - Tuyến vú (Mamma): Lợn là động vật đa thai có từ 6-8 đôi vú xếp 2 hàng từ vùng ngực đến vùn bụng bẹn. Tuyến này chỉ phát triển khi con cái đến tuổi thành thục về tính và phát triển to nhất ở thời kỳ chửa, đẻ.

Thời kỳ con vật đẻ, tuyến vú tiết ra sữa cung cấp dinh dưỡng cho con sơ sinh và lúc còn non. Vú gồm có bầu vú và núm vú. + Bầu vú: Bầu to đó là nơi sản sinh và chứa sữa. Ngoài cùng có lớp da mỏng mịn tùy theo vị trí mà lớp da này do da ngực, nách hay da bụng, bẹn kéo đến, tiếp đến là lớp cơ.

Trong cùng có 2 phần cơ bản là bao tuyến và ống dẫn xen kẽ giữa phần cơ bản ở trong như tổ chức mỡ, tổ chức liên kết, hệ thống mạch quản thần kinh bao vây và chia vú làm nhiều thùy nhỏ trong đó có nhiều sợi đàn hồi. 6 Bao tuyến là nơi sản sinh ra sữa giống như một cái túi, từ túi đó sữa theo 3 loại ống dẫn: Nhỏ, trung bình, lớn rồi đổ vào xoang sữa ở đáy tuyến và thông ra ở đỉnh đầu vú. Để hình thành một lít sữa phải có 540 lần lít máu đi qua tuyến vú, vì vậy sự cung cấp máu cho tuyến vú rất phong phú, mao mạch bao quanh bao tuyến dày đặc. + Núm vú: Một bầu vú có một núm vú cấu tạo bởi da - tổ chức liên kết - cơ - ống dẫn sữa.

Ống dẫn sữa gồm 2-3 ống thông nối từ xoang sữa (Bể sữa) ra đầu núm vú. Ở đầu núm vú, sợi cơ trơn xếp thành vòng tạo thành cơ vòng đầu vú giữ cho đầu vú ở trạng thái khép kín khi không thải sữa. Đặc điểm sinh lý, sinh dục lợn nái * Thành thục về tính và thành thục về thể vóc. Theo Hoàng Toàn Thắng, Cao Văn (2006) [22]: - Thành thục về tính: Gia súc phát triển đến một giai đoạn nhất định, thì có biểu hiện về tính dục.

Con đực có khả năng sinh ra tinh trùng, con cái có khả năng sinh ra tế bào trứng. Khi đấy gọi là gia súc đã thành thục về tính. Thời gian thành thục về tính của lợn là 6 - 7 tháng.