Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh ornithobacterium rhinotracheale ort trên đàn gà thả vườn tại tỉnh ninh bình

Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý của Ornithobacterium rhinotracheale trên gà thả vườn tại Ninh Bình, cung cấp thông tin hữu ích cho chăn nuôi.

• Tác giả: Đỗ Thị Bích Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Trần Anh Đào
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh Ornithobacterium rhinotracheale (ORT) trên đàn gà thả vườn tại tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Danh mục các từ viết tắt
• 1.3. Danh mục bảng
• 1.4. Danh mục hình
• 1.5. Trích yếu luận văn
• 1.6. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.7. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.9. Tổng quan tài liệu
• 1.9.1. Lịch sử và tình hình nghiên cứu bệnh ORT
• 1.9.2. Tình hình nghiên cứu ORT trên thế giới
• 1.9.3. Tình hình nghiên cứu ORT tại Việt Nam
• 1.9.4. Hình thái cấu trúc của vi khuẩn
• 1.9.5. Tính chất nuôi cấy và đặc điểm khuẩn lạc
• 1.9.6. Đặc tính sinh hóa
• 1.9.7. Định serotype và phân loại chủng
• 1.9.8. Khả năng miễn dịch
• 1.9.9. Sức đề kháng
• 1.9.10. Khả năng gây bệnh
• 1.9.11. Truyền nhiễm học
• 1.9.12. Loài vật mắc bệnh
• 1.9.13. Lứa tuổi mắc bệnh
• 1.9.14. Mùa vụ phát bệnh
• 1.9.15. Chất chứa mầm bệnh
• 1.9.16. Phương thức truyền lây
• 1.9.17. Triệu chứng và bệnh tích
• 1.9.17.1. Triệu chứng của gà mắc ORT
• 1.9.17.2. Bệnh tích của gà mắc ORT
• 1.9.18. Chẩn đoán lâm sàng
• 1.9.19. Chẩn đoán phòng thí nghiệm
• 1.9.20. Biện pháp phòng và trị bệnh
• 1.9.20.1. Phòng bệnh
• 1.9.21. Chẩn đoán phân biệt một số bệnh đường hô hấp của gà
• 1.10. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.10.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.10.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.10.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.10.4. Nội dung nghiên cứu
• 1.10.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.10.5.1. Phương pháp quan sát các triệu chứng lâm sàng
• 1.10.5.2. Phương pháp mổ khám
• 1.10.5.3. Phương pháp lấy mẫu và bảo quản mẫu làm tiêu bản
• 1.10.5.4. Phương pháp PCR
• 1.10.5.5. Phương pháp làm và nhuộm tiêu bản vi thể
• 1.10.5.6. Phương pháp nuôi cấy và phân lập vi khuẩn
• 1.10.5.7. Phương pháp thử các đặc tính sinh hóa
• 1.10.5.8. Phương pháp phân tích số liệu
• 1.11. Kết quả và thảo luận
• 1.11.1. Kết quả nuôi cấy và phân lập vi khuẩn
• 1.11.2. Xác định một số đặc điểm sinh hóa của vi khuẩn gây bệnh
• 1.11.3. Giám định vi khuẩn bằng PCR
• 1.11.4. Xác định các triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh ORT
• 1.11.5. Xác định các tổn thương đại thể của gà mắc bệnh
• 1.11.6. Xác định các bệnh tích vi thể của gà mắc bệnh
• 1.12. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh Ornithobacterium rhinotracheale trên gà thả vườn

Bệnh Ornithobacterium rhinotracheale (ORT) là một trong những bệnh hô hấp nghiêm trọng ảnh hưởng đến đàn gà thả vườn tại Ninh Bình. Bệnh do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây ra, dẫn đến các triệu chứng như khó thở, ho, và giảm khả năng sinh trưởng. Tình hình dịch bệnh này đang ngày càng phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh chăn nuôi gia cầm phát triển mạnh mẽ.

1.1. Đặc điểm của vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale

Vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale là một loại vi khuẩn gram âm, có hình dạng que, gây ra các bệnh lý hô hấp ở gà. Vi khuẩn này có khả năng lây lan nhanh chóng trong môi trường chăn nuôi không đảm bảo vệ sinh.

1.2. Tình hình bệnh ORT tại Ninh Bình

Tại Ninh Bình, bệnh ORT đã được ghi nhận với tỷ lệ mắc bệnh cao, ảnh hưởng lớn đến năng suất chăn nuôi. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh có thể lên đến 100% trong một số đàn gà.

II. Vấn đề và thách thức trong chẩn đoán bệnh Ornithobacterium rhinotracheale

Chẩn đoán bệnh ORT gặp nhiều khó khăn do triệu chứng lâm sàng tương tự với các bệnh khác như cúm gia cầm hay Newcastle. Việc phân biệt chính xác giữa các bệnh này là rất cần thiết để có phương pháp điều trị hiệu quả.

2.1. Triệu chứng lâm sàng của bệnh ORT

Gà mắc bệnh ORT thường có triệu chứng như ủ rũ, khó thở, và chảy dịch mũi. Những triệu chứng này có thể dễ dàng nhầm lẫn với các bệnh hô hấp khác, gây khó khăn trong việc chẩn đoán.

2.2. Khó khăn trong việc phân lập vi khuẩn

Việc phân lập vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale từ mẫu bệnh phẩm không phải lúc nào cũng thành công. Điều này làm giảm khả năng chẩn đoán chính xác và kịp thời cho đàn gà.

III. Phương pháp nghiên cứu bệnh Ornithobacterium rhinotracheale

Nghiên cứu bệnh ORT cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại để đảm bảo tính chính xác trong việc chẩn đoán và điều trị. Các phương pháp như PCR và nuôi cấy vi khuẩn là rất quan trọng.

3.1. Phương pháp PCR trong chẩn đoán bệnh

Phương pháp PCR giúp phát hiện nhanh chóng sự hiện diện của vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale trong mẫu bệnh phẩm. Kết quả từ PCR có thể cung cấp thông tin chính xác về tình trạng nhiễm bệnh.

3.2. Nuôi cấy vi khuẩn và phân lập

Nuôi cấy vi khuẩn từ mẫu bệnh phẩm là một phương pháp truyền thống nhưng vẫn rất hiệu quả. Việc phân lập vi khuẩn giúp xác định chính xác loại vi khuẩn gây bệnh và từ đó có biện pháp điều trị phù hợp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu bệnh ORT

Kết quả nghiên cứu về bệnh ORT không chỉ giúp nâng cao hiểu biết về bệnh lý mà còn cung cấp cơ sở cho việc phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa có thể giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

4.1. Kết quả nuôi cấy và phân lập vi khuẩn

Kết quả nuôi cấy cho thấy tỷ lệ phân lập vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale cao ở các bộ phận hô hấp của gà. Điều này cho thấy vi khuẩn chủ yếu gây bệnh tại các cơ quan này.

4.2. Biện pháp phòng ngừa bệnh ORT

Các biện pháp phòng ngừa như cải thiện vệ sinh chuồng trại, quản lý dinh dưỡng và tiêm phòng có thể giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh ORT ở gà thả vườn.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu bệnh Ornithobacterium rhinotracheale

Nghiên cứu về bệnh ORT cần được tiếp tục để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Việc nâng cao nhận thức về bệnh và các biện pháp phòng ngừa là rất quan trọng trong việc bảo vệ đàn gà thả vườn tại Ninh Bình.

5.1. Tương lai của nghiên cứu bệnh ORT

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển vaccine và các phương pháp điều trị mới cho bệnh ORT. Điều này sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại cho ngành chăn nuôi gia cầm.

5.2. Tăng cường hợp tác nghiên cứu

Cần có sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, cơ sở y tế và nông dân để nâng cao hiệu quả trong việc phòng ngừa và điều trị bệnh ORT.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gà tại Việt Nam đóng vai trò trụ cột trong cơ cấu nông nghiệp với tốc độ tăng trưởng nhanh, đặc biệt là mô hình chăn nuôi gà thả vườn quy mô nông hộ và trang trại. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp phức hợp đang gây tổn thất nghiêm trọng. Bệnh do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale (ORT) gây ra là một trong những bệnh lý hô hấp cấp tính nguy hiểm nhất hiện nay, với tỷ lệ mắc bệnh trong đàn dao động từ 50% đến 100% và tỷ lệ chết từ 5% đến 20%, thậm chí vượt mức 50% khi xảy ra hiện tượng kế phát bội nhiễm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ việc vi khuẩn ORT gây tổn thương nặng nề ở đường hô hấp, làm giảm mạnh khả năng tăng trọng, giảm chất lượng vỏ trứng và khiến gà còi cọc kéo dài. Tại Việt Nam trước thời điểm nghiên cứu, các công trình khảo sát chuyên sâu về đặc điểm bệnh lý của ORT trên đàn gà thả vườn còn rất hạn chế, dẫn đến việc chẩn đoán lâm sàng thường xuyên bị nhầm lẫn với các hội chứng hô hấp khác như CRD, Cúm gia cầm, Viêm phế quản truyền nhiễm (IB) hay Viêm thanh khí quản truyền nhiễm (ILT).

Mục tiêu cụ thể của luận văn là nghiên cứu toàn diện các biểu hiện triệu chứng lâm sàng, biến đổi bệnh tích đại thể và vi thể trên đàn gà thả vườn mắc bệnh, đồng thời phân lập và giám định chính xác vi khuẩn bằng thử nghiệm sinh hóa và kỹ thuật sinh học phân tử PCR. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện từ tháng 9 năm 2015 đến tháng 8 năm 2016 tại huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình và Phòng thí nghiệm trọng điểm Công nghệ sinh học Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Công trình có ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bộ dữ liệu bệnh lý học chuẩn xác, nâng cao độ tin cậy chẩn đoán đạt 100% khi kết hợp triệu chứng học với PCR khuếch đại đoạn gen 784 bp, từ đó giúp người chăn nuôi giảm thiểu thiệt hại kinh tế hàng tỷ đồng mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên khung lý thuyết bệnh lý học truyền nhiễm thú y và cơ chế tương tác mầm bệnh - vật chủ theo mô hình phân loại vi sinh vật của Vandamme và cộng sự (1994), kết hợp hệ thống định danh vi khuẩn đường hô hấp gia cầm của Paul van Empel và Hafez (1996).

Bốn khái niệm khoa học cốt lõi được vận dụng xuyên suốt bao gồm:

1. Vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale (ORT): Trực khuẩn Gram âm, đa hình thái, không di động, không sinh nha bào, có kích thước đường kính 0,2 - 0,9 µm và chiều dài 0,6 - 5 µm trên thạch máu, có thể phát triển dạng sợi dài tới 15 µm trong môi trường lỏng.
2. Bệnh tích đại thể đặc trưng: Tổn thương viêm phổi tơ huyết hóa mủ, viêm màng phổi và viêm túi khí xuất tiết dịch bọt màu trắng đục như sữa chua kèm kén bã đậu tích tụ tại phế quản gốc.
3. Đặc tính sinh hóa học: Tính chất phản ứng enzym không chuyển hóa nitrat thành nitrit, Oxidase dương tính (+), Catalase âm tính (-), Indol âm tính (-) và không phát triển trên môi trường thạch MacConkey.
4. Cơ chế truyền lây dịch tễ: Quá trình lây truyền ngang qua tiếp xúc trực tiếp, giọt bắn đường hô hấp, bụi không khí chuồng trại và nguồn nước uống ô nhiễm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thực hiện chọn mẫu có chủ đích trên 55 con gà thả vườn ở mọi lứa tuổi (gồm 33 gà giai đoạn 3 - 6 tuần tuổi, 11 gà thịt và 11 gà đẻ) có biểu hiện triệu chứng hô hấp điển hình tại các ổ dịch thuộc huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình. Tổng cộng 550 mẫu bệnh phẩm (10 loại mô và dịch tiết trên mỗi cá thể gồm: phổi, khí quản, dịch ngoáy swab, túi khí, tuyến tụy, tim, thận, gan, lách, ruột) được thu thập và bảo quản nghiêm ngặt theo quy chuẩn của Cục Thú y.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp mổ khám bệnh lý, nhuộm mô bệnh học vi thể Hematoxilin - Eosin (HE) lát cắt 2 - 3 µm tẩm đúc paraffin và kỹ thuật PCR khuếch đại đoạn gen 16S rRNA kích thước 784 bp (sử dụng cặp mồi đặc hiệu OR16S-F1 và OR16S-R1) là nhằm khắc phục triệt để nhược điểm nuôi cấy truyền thống. Vi khuẩn ORT vốn có đặc tính sinh trưởng chậm, đòi hỏi môi trường giàu dinh dưỡng như thạch máu thỏ bổ sung 5 µg/ml gentamycin trong điều kiện 5 - 10% CO2 ở 37°C và rất dễ bị các tạp khuẩn phát triển nhanh che lấp. Toàn bộ quy trình theo dõi thực địa, thu thập mẫu, xét nghiệm vi sinh và phân tích số liệu sinh học bằng phần mềm thống kê chuyên dụng được tiến hành liên tục từ tháng 9 năm 2015 đến tháng 8 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và xét nghiệm trong phòng thí nghiệm đã mang lại những kết quả định lượng cụ thể sau:

Thứ nhất, tỷ lệ phân lập thành công vi khuẩn ORT trên tổng số mẫu khảo sát đạt 65,09% (358 mẫu dương tính trên tổng số 550 mẫu bệnh phẩm). Tỷ lệ nhiễm có sự khác biệt rõ rệt theo lứa tuổi: gà giai đoạn 3 - 6 tuần tuổi mẫn cảm cao nhất với tỷ lệ phân lập đạt 75,15% (248/330 mẫu), tiếp theo là gà thịt đạt 64,54% (71/110 mẫu) và thấp nhất ở đàn gà đẻ đạt 35,45% (39/110 mẫu).

Thứ hai, vi khuẩn ORT có tính hướng cơ quan hô hấp tuyệt đối. Tỷ lệ phân lập đạt mức tối đa 100% tại tổ chức phổi (55/55 mẫu) và khí quản (55/55 mẫu). Dịch ngoáy mũi miệng đạt tỷ lệ 96,36% (53/55 mẫu) và túi khí đạt 92,72% (51/55 mẫu). Ngược lại, tỷ lệ phân lập tại các cơ quan nội tạng khác thấp hơn đáng kể: tuyến tụy đạt 65,45%, tim đạt 52,72%, thận đạt 45,45%, gan đạt 41,81%, lách đạt 29,09% và ruột đạt mức thấp nhất là 27,27%.

Thứ ba, các biến đổi bệnh tích vi thể tập trung chủ yếu ở gan với hiện tượng thoái hóa tế bào và xuất huyết chiếm tỷ lệ cao nhất đạt 55% trong tổng số các tổn thương bệnh lý, trong khi các biến đổi thâm nhiễm tế bào viêm, sung huyết và hoại tử chiếm trên 30%. Giám định bằng kỹ thuật PCR cho thấy 100% mẫu nghi ngờ đều cho sản phẩm khuếch đại duy nhất ở vạch 784 bp trùng khớp với đối chứng dương.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân lập vi khuẩn đạt tỷ lệ tuyệt đối 100% tại phổi và khí quản phản ánh chính xác cơ chế sinh bệnh học của ORT. Mầm bệnh sau khi xâm nhập qua niêm mạc đường hô hấp trên sẽ nhanh chóng di chuyển đến cơ quan đích là phổi và hai phế quản gốc, gây viêm xuất huyết tơ huyết và tích tụ bã đậu đặc. Sự chênh lệch tỷ lệ cảm nhiễm giữa nhóm gà 3 - 6 tuần tuổi (75,15%) và gà đẻ (35,45%) khẳng định đàn gà non có sức đề kháng yếu và hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện, rất dễ bùng phát bệnh khi gặp các yếu tố stress môi trường.

Những phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các công bố quốc tế của Van Empel, Charlton và Hafez về đặc tính gây bệnh của ORT trên gia cầm. Trong thực tế trình bày dữ liệu khoa học, việc trực quan hóa các tỷ lệ phân lập thông qua biểu đồ cột so sánh theo từng nhóm tuổi và bảng thống kê chi tiết tỷ lệ dương tính trên 10 loại cơ quan bệnh phẩm đã làm nổi bật tính tập trung của mầm bệnh tại hệ thống hô hấp so với hệ tuần hoàn và tiêu hóa. Điều này chứng minh rằng việc lấy mẫu dịch ngoáy đường hô hấp trên và tổ chức phổi mang lại giá trị chẩn đoán xác thực cao nhất.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát hiệu quả bệnh ORT trên đàn gà thả vườn, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

1. Thực hiện nghiêm ngặt quy trình an toàn sinh học chuồng trại: Các hộ chăn nuôi và chủ trang trại cần tiến hành tiêu độc, khử trùng định kỳ chuồng nuôi 2 lần mỗi tuần bằng dung dịch Iodine 10% hoặc Benkocid. Đồng thời, duy trì độ thông thoáng, giữ nền trấu lót chuồng luôn khô ráo để giảm 80% nồng độ khí độc NH3 và H2S, triển khai áp dụng liên tục trong tất cả các lứa nuôi.
2. Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán xét nghiệm phân tử: Các trung tâm chẩn đoán thú y tuyến tỉnh cần đưa kỹ thuật PCR khuếch đại gen 16S rRNA đoạn 784 bp kết hợp nuôi cấy trên môi trường thạch máu bổ sung 5 µg/ml gentamycin vào quy trình xét nghiệm chuẩn, nhằm rút ngắn thời gian xác định bệnh từ 5 ngày xuống dưới 24 giờ, hoàn thành việc tập huấn kỹ thuật trong vòng 6 tháng tới.
3. Kiểm soát việc sử dụng thuốc kháng sinh trong điều trị: Chi cục Thú y địa phương và bác sĩ thú y cơ sở cần khuyến cáo người nuôi tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh phổ rộng theo kinh nghiệm; bắt buộc phải thực hiện kháng sinh đồ định kỳ để lựa chọn kháng sinh mẫn cảm, phấn đấu nâng tỷ lệ điều trị khỏi bệnh trong đàn lên trên 85% và hạn chế nguy cơ nhờn thuốc.
4. Nâng cao sức đề kháng đàn gà theo giai đoạn mẫn cảm: Kỹ thuật viên thú y cơ sở cần hướng dẫn người chăn nuôi bổ sung vitamin C, men tiêu hóa, Beta-glucan và các chất điện giải vào khẩu phần ăn uống định kỳ 3 ngày mỗi tuần, đặc biệt tập trung vào giai đoạn gà từ 3 đến 6 tuần tuổi và thời điểm giao mùa đông xuân, nhằm giảm tỷ lệ mắc bệnh hô hấp xuống dưới 10%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Bác sĩ thú y và cán bộ khuyến nông cơ sở: Sử dụng tài liệu để nắm vững triệu chứng lâm sàng đặc thù như gà ngáp há mỏ, chảy dịch mũi miệng, phân màu cà phê và bệnh tích bã đậu phế quản gốc, phục vụ công tác chẩn đoán phân biệt nhanh với Newcastle, CRD và ILT ngay tại thực địa trang trại.
• Chủ trang trại và hộ chăn nuôi gà thả vườn: Áp dụng các khuyến cáo về quản lý mật độ nuôi, kiểm soát tiểu khí hậu chuồng trại và vệ sinh thú y nhằm giảm thiểu tỷ lệ chết từ 5% đến 20% trong các đợt bùng phát dịch bệnh mùa đông xuân.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Thú y: Khai thác toàn bộ dữ liệu thực nghiệm, quy trình tẩm đúc mô học paraffin 2 - 3 µm và phương pháp sinh học phân tử PCR định danh ORT làm tài liệu tham khảo giá trị phục vụ học tập, giảng dạy và phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.
• Các doanh nghiệp sản xuất thuốc thú y và sinh phẩm: Vận dụng dữ liệu về đặc tính sinh hóa, nuôi cấy vi khuẩn trên thạch máu thỏ và cơ chế bệnh sinh để nghiên cứu, thử nghiệm và sản xuất các dòng vaccine vô hoạt đặc hiệu cùng các phác đồ điều trị kết hợp enzyme tiêu viêm bã đậu.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh ORT trên đàn gà thả vườn có những dấu hiệu lâm sàng nhận biết đặc trưng nào? Gà mắc bệnh thường biểu hiện ủ rũ, xõa cánh, sốt cao, há mỏ để thở kèm theo tiếng thở rít khò khè do đường thở bị bít tắc. Gia cầm bệnh thường chảy nhiều dịch mũi, mắt sưng phù, tiêu chảy phân lỏng màu cà phê hoặc màu trắng. Ở đàn gà đẻ, bệnh làm giảm sản lượng trứng rõ rệt, xuất hiện nhiều quả trứng méo mó và vỏ mỏng.

Tại sao gà ở giai đoạn 3 đến 6 tuần tuổi lại có tỷ lệ nhiễm ORT cao nhất? Số liệu khảo sát tại Ninh Bình chứng minh tỷ lệ phân lập vi khuẩn ở nhóm 3 - 6 tuần tuổi đạt mức cao nhất là 75,15%, vượt trội so với gà thịt (64,54%) và gà đẻ (35,45%). Nguyên nhân là do ở giai đoạn này lượng kháng thể mẹ truyền đã suy giảm hoàn toàn, hệ thống miễn dịch chủ động chưa hoàn thiện, kết hợp với mật độ nuôi úm cao khiến vi khuẩn dễ dàng tấn công niêm mạc hô hấp.

Phương pháp nào giúp phân lập vi khuẩn ORT đạt hiệu quả chính xác nhất trong phòng thí nghiệm? Vi khuẩn ORT rất khó nuôi cấy và dễ bị các vi khuẩn tạp nhiễm như E. coli hay Proteus lấn át. Phương pháp tối ưu nhất là sử dụng môi trường thạch máu Columbia bổ sung 5% máu thỏ và 5 µg/ml gentamycin, ủ ở 37°C có 5 - 10% CO2 trong 48 giờ. Mẫu bệnh phẩm lấy từ tổ chức phổi và niêm mạc khí quản cho tỷ lệ phân lập dương tính đạt mức tuyệt đối 100%.

Làm thế nào để chẩn đoán phân biệt chính xác bệnh ORT với bệnh CRD và Newcastle? Bệnh Newcastle thường có triệu chứng thần kinh ngoẹo đầu và phân xanh trắng; bệnh CRD gây sưng mặt và đờm bọt nhưng ít khi có bã đậu khô dạng ống. Bệnh ORT có tổn thương bệnh tích đại thể rất đặc thù là dịch viêm dạng bã đậu hình ống nút chặt tại ngã ba khí quản và túi khí đục dày chứa dịch như sữa chua. Xét nghiệm PCR khuếch đại đoạn gen 784 bp là tiêu chuẩn vàng để khẳng định.

Kháng sinh có điều trị triệt để được bệnh ORT trên đàn gà hay không? Việc điều trị ORT bằng kháng sinh gặp nhiều trở ngại do vi khuẩn có khả năng kháng thuốc cao và thường bị bao bọc bởi lớp mủ tơ huyết bã đậu dày đặc. Trong thực tế, việc điều trị chỉ đạt hiệu quả cao khi kết hợp kháng sinh mẫn cảm theo kết quả kháng sinh đồ với các loại thuốc làm tan đờm, thông khí quản, hạ sốt và nâng cao sức đề kháng toàn đàn.

Kết luận

• Luận văn đã phân lập thành công vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale trên đàn gà thả vườn tại Ninh Bình với tỷ lệ dương tính chung đạt 65,09%.
• Xác định phổi (100%), khí quản (100%), dịch ngoáy hầu họng (96,36%) và túi khí (92,72%) là những cơ quan đích chứa mật độ mầm bệnh cao nhất.
• Khẳng định giai đoạn gà 3 - 6 tuần tuổi mẫn cảm nhất với bệnh khi tỷ lệ phân lập dương tính đạt tới 75,15%.
• Làm sáng tỏ các đặc tính sinh hóa cốt lõi (Oxidase +, Catalase -, Indol -) và chứng minh độ tin cậy tuyệt đối của kỹ thuật PCR với vạch DNA đặc hiệu kích thước 784 bp.
• Mô tả toàn diện bệnh tích đại thể viêm tắc phế quản bã đậu và biến đổi vi thể gan thoái hóa xuất huyết chiếm tỷ lệ 55%.

Đóng góp chính của công trình là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu khoa học đầu tiên về bệnh lý và chẩn đoán phân tử ORT trên gà thả vườn tại miền Bắc Việt Nam. Trong kế hoạch 12 tháng tiếp theo, cần mở rộng điều tra dịch tễ tại các vùng chăn nuôi trọng điểm lân cận và đẩy mạnh nghiên cứu chế tạo vaccine vô hoạt phòng bệnh. Các cơ quan quản lý thú y và người chăn nuôi cần chủ động áp dụng quy trình an toàn sinh học và chẩn đoán sớm để bảo vệ đàn gia cầm phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐỖ THỊ BÍCH NGỌC NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ CỦA BỆNH ORNITHOBACTERIUM RHINOTRACHEALE (ORT) TRÊN ĐÀN GÀ THẢ VƯỜN TẠI TỈNH NINH BÌNH Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Bùi Trần Anh Đào NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác. Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Đỗ Thị Bích Ngọc i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Bùi Trần Anh Đào đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Bệnh lý Thú y, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày. năm 2016 Tác giả luận văn Đỗ Thị Bích Ngọc ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. iii Danh mục các từ viết tắt. v Danh mục bảng .vi Danh mục hình.

vii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Tổng quan tài liệu. Lịch sử và tình hình nghiên cứu bệnh ORT. Tình hình nghiên cứu ORT trên thế giới.

Tình hình nghiên cứu ORT tại Việt Nam. Hình thái cấu trúc của vi khuẩn. Tính chất nuôi cấy và đặc điểm khuẩn lạc. Đặc tính sinh hóa.

Định serotype và phân loại chủng. Khả năng miễn dịch. Sức đề kháng. Khả năng gây bệnh.

Truyền nhiễm học. Loài vật mắc bệnh .2 Lứa tuổi mắc bệnh. Mùa vụ phát bệnh. Chất chứa mầm bệnh.

Phương thức truyền lây. Triệu chứng và bệnh tích. Triệu chứng của gà mắc ORT. 14 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Bệnh tích của gà mắc ORT. Chẩn đoán lâm sàng. Chẩn đoán phòng thí nghiệm. Biện pháp phòng và trị bệnh.

Phòng bệnh .3 Chẩn đoán phân biệt một số bệnh đường hô hấp của gà. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp quan sát các triệu chứng lâm sàng.

Phương pháp mổ khám. Phương pháp lấy mẫu và bảo quản mẫu làm tiêu bản. Phương pháp PCR. Phương pháp làm và nhuộm tiêu bản vi thể.

Phương pháp nuôi cấy và phân lập vi khuẩn. Phương pháp thử các đặc tính sinh hóa. Phương pháp phân tích số liệu. Kết quả và thảo luận.

Kết quả nuôi cấy và phân lập vi khuẩn. Xác định một số đặc điểm sinh hóa của vi khuẩn gây bệnh. Giám định vi khuẩn bằng PCR. Xác định các triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh ORT.

Xác định các tổn thương đại thể của gà mắc bệnh. Xác định các bệnh tích vi thể của gà mắc bệnh. Kết luận và kiến nghị. 51 Tài liệu tham khảo.

53 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa đầy đủ AMC Amoxcicilin/ Clavulanic acid AMP Ampicilline BEAs Boiled extract antigens BHB Brain heart infusion broth CFU Colony Forming units CRD Chronic Respiratory Disease DO Doxycilin E Erythromycin GAP Agar gel precipitation H High: Mẫn cảm cao I Intermediate: Mẫn cảm trung bình IB Infectious bronchitis IC Infectious Coryza-IC ILT InfectiousLaryngo Tracheitis L Lincomycin ORT Ornithobacterium rhinotracheale PAP Peroxidase – anti peroxidase PB Pasteurella broth PCR Polymerase chain reaction PGNR Pleomorphic Gram Negative Rod R Resistan: Kháng SBA Sheep blood agar SXT Sulfamethoxazol-Trimethoprin TE Tetracycline TSA Tryptic soy agar v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Phản ứng enzyme O.van Empel, and Hafez M.2: Sự khác biệt của O.rhinotracheale với Kingella spp và các vi khuẩn gram âm hình que của các họ Pasteurellaceae có khả năng gây bệnh cho gia cầm (Paul van Empel, Han Van Den Bosch, Peter Loeffen, and Paul Storm. Identification and Serotyping of Orithobacterium rhinotracheale, 1996).1 Hệ thống máy chuyển đúc mẫu tự động gồm 12 bình.1: Kết quả phân lập vi khuẩn từ mẫu bệnh phẩm .2: Kết quả phân lập ORT từ mẫu bệnh phẩm .3: Kết quả một số đặc tính sinh hóa của vi khuẩn ORT .4: Triệu chứng lâm sàng của gà mắc ORT .5: Kết quả biến đổi bệnh tích đại thể của gà mắc ORT .6: Mức độ tổn thương đại thể tại các cơ quan của gà mắc ORT. Biến đổi bệnh tích vi thể ở một số cơ quan của gà mắc ORT.8: Bảng tổng hợp biến đổi bệnh lý của gà mắc ORT. 49 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Hình thái vi khuẩn ORT dưới kính hiển vi .1: Thạch máu có bổ sung gentamycin.2: Sơ đồ phân lập vi khuẩn ORT .1: Khuẩn lạc ORT nuôi cấy trên môi trường thạch máu sau 24 giờ .2: Tỷ lệ phân lập vi khuẩn ORT .3: Tỷ lệ phân lập ORT từ mẫu bệnh phẩm .4: Kết quả một số đặc tính sinh hóa ORT .5: Kiểm tra sản phẩm PCR của ORT .6: Gà mệt mỏi, ủ rũ .7: Gà khó thở thường há mồm để thở .8: Phân gà màu cà phê (có thể màu trắng) .10: Phổi viêm, xuất huyết.11: Xuất huyết khí quản, có bã đậu .12: Túi khí viêm dày lên, đục, có bã đậu .13: Viêm bao tim, tim xuất huyết .14: Gan xuất huyết .15: Lách, thận xuất huyết.

Tổn thương vi thể của gà mắc ORT. 50 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Đỗ Thị Bích Ngọc Tên Luận văn: “Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh Ornithobacterium rhinotracheale (ORT) trên đàn gà thả vườn tại tỉnh Ninh Bình.” Ngành: Thú Y Mã số: 60 64 01 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu các biểu hiện triệu chứng lâm sàng, các tổn thương đại thể, vi thể trên đàn gà mắc ORT từ đó có phương pháp chẩn đoán bệnh nhanh, chính xác và phân biệt với các bệnh khác. Phương pháp nghiên cứu • Nội dung : - Phân lập vi khuẩn gây bệnh - Xác định một số đặc điểm sinh vật, hóa học của vi khuẩn gây bệnh - Giám định vi khuẩn bằng PCR - Nghiên cứu triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh - Nghiên cứu tổn thương đại thể và vi thể • Phương pháp nghiên cứu : - Phương pháp quan sát các triệu chứng lâm sàng - Phương pháp mổ khám - Phương pháp lấy mẫu và bảo quản mẫu làm tiêu bản - Phương pháp PCR - Phương pháp làm và nhuộm tiêu bản vi thể - Phương pháp nuôi cấy và phân lập vi khuẩn - Phương pháp thử các đặc tính sinh hóa - Phương pháp phân tích số liệu Kết quả chính và kết luận • Kết quả nuôi cấy và phân lập vi khuẩn: - Khuẩn lạc ORT có đặc điểm: khuẩn lạc nhỏ, không dung huyết ra xung quanh, màu xám tới xám trắng đôi khi có màu đỏ hung, bờ mặt lồi với bờ rìa rõ ràng. Ở những viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lần nuôi cấy đầu tiên khuẩn lạc có kích thước lớn nhất khoảng 1 – 3 mm sau khoảng 48 giờ nuôi cấy nhưng ở những lần sau thường khuẩn lạc nhỏ hơn và biến dạng không đồng nhất.

- Tỷ lệ phân lập vi khuẩn ORT cao ở các bộ phận trên đường hô hấp như dịch khí quản, phổi, túi khí, dịch ngoáy lên đến 100 % và thấp hơn ở các cơ quan khác như gan, lách, tuyến tụy, thận, tim, ruột. • Một số đặc điểm sinh vật, hóa học của vi khuẩn gây bệnh - Phản ứng Catalase âm tính (Không có hiện tượng sủi bọt) - Phản ứng Oxidase dương tính (xuất hiện màu tím đen hay giấy đổi thành màu xanh) - Phản ứng Indol cho kết quả âm tính (không xuất hiện vòng tròn đỏ) • Giám định vi khuẩn bằng PCR - So với thang chuẩn DNA(100bp ladder) thì giếng đối chứng dương (+) cho vạch DNA tương ứng 784bp (theo thiết kế mồi) giếng đối chứng âm không cho vạch hay sản phẩm PCR, đối chứng dương cho vạch. Các đối chứng dương và đối chứng âm trong thí nghiệm đều cho kết quả như vậy do đó kết quả phản ứng là đáng tin cậy. • Triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh - Các triệu chứng được quan sát thấy là: Ủ rũ, mệt mỏi, xã cánh, khó thở, một số con có hiện tượng sốt, khi tiến hành kiểm tra kĩ trên từng con thấy một số có hiện tượng chảy dịch mũi, dịch miệng.

Gà bỏ ăn hoặc giảm ăn, giảm tăng trọng, gà đẻ giảm đẻ, trứng méo mó…Hầu hết, ở các đàn gà mắc ORT đều thấy gà tiêu chảy, phân lỏng màu cà phê hoặc màu trắng, một số con có hiện tượng sưng, phù mặt. • Bệnh tích đại thể - Bệnh tích đại thể chủ yếu của gà mắc ORT tập trung phần lớn ở các cơ quan hô hấp như phổi xuất huyết, viêm có mủ và tơ huyết, khí quản xuất huyết, lòng khí quản bã đậu, túi khí xuất huyết, viêm dày lên, đục, có dịch tiết và bọt trong xoang bụng,dịch tiết màu trắng giống sữa chua, có bã đậu. Các cơ quan khác như tim, tuyến tụy, gan, lách, thận, ruột, não… có tổn thương nhưng không nhiều. • Bệnh tích vi thể - Các biến đổi bệnh tích vi thể của gan chủ yếu là thoái hóa tế bào, xuất huyết chiếm cao nhất 55% trong các hiện tượng biến đổi bệnh lý khác.

Các hiện tương thâm nhiễm tế bào, sung huyết hay hoại tử tế bào chỉ chiếm trên 30%.