Nghiên cứu bệnh hại cây keo lai Acacia hybrid tại Tuyên Quang và biện pháp quản lý dịch bệnh

Nghiên cứu bệnh hại thân cành keo lai acacia hybrid tại Tuyên Quang và biện pháp quản lý dịch bệnh hiệu quả theo hướng phòng trừ tổng hợp.

• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Quang Thu
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Hại Cây Keo Lai Tại Tuyên Quang Và Đề Xuất Biện Pháp Quản Lý Dịch Bệnh Theo Hướng Phòng Trừ Tổng Hợp
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế gới
• 1.2. Nghiên cứu về bệnh hại cây rừng
• 1.3. Nghiên cứu về bệnh hại keo
• 1.4. Một số nghiên cứu về sử dụng biện pháp phòng trừ tổng hợp IPM ở Việt Nam
• 1.5. Bệnh hại thân cành keo được nghiên cứu đề cập đến
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.1. Xác định nguyên nhân gây bệnh
• 2.4.2. Mô tả triệu chứng, phân lập vật gây bệnh
• 2.4.3. Thí nghiệm gây bệnh nhân tạo
• 2.4.4. Xác định tỷ lệ bị bệnh (P%) và mức độ bị bệnh (R%) của bệnh loét thân, cành keo tại khu vực

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bệnh hại cây keo lai tại Tuyên Quang

Nghiên cứu bệnh hại cây keo lai (Acacia hybrid) tại Tuyên Quang là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh phát triển lâm nghiệp bền vững. Cây keo lai được trồng rộng rãi nhờ khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu và đất đai. Tuy nhiên, bệnh hại cây keo lai đang trở thành mối đe dọa lớn đối với năng suất và chất lượng rừng trồng. Việc tìm hiểu nguyên nhân và biện pháp quản lý dịch bệnh là cần thiết để bảo vệ nguồn tài nguyên rừng.

1.1. Tình hình bệnh hại cây keo lai tại Tuyên Quang

Tình hình dịch bệnh trên cây keo lai tại Tuyên Quang đang diễn biến phức tạp. Các loại bệnh hại như bệnh phấn trắng, bệnh loét thân cành đã xuất hiện và gây thiệt hại nghiêm trọng. Theo thống kê, tỷ lệ cây bị bệnh có thể lên đến 90%, ảnh hưởng lớn đến sản lượng rừng.

1.2. Nguyên nhân gây bệnh hại cây keo lai

Nguyên nhân gây bệnh hại cây keo lai chủ yếu do điều kiện khí hậu, sự xuất hiện của nấm và sâu bệnh. Việc thiếu sự chăm sóc và quản lý rừng cũng góp phần làm gia tăng tình trạng bệnh hại. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để xác định rõ nguyên nhân cụ thể.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý dịch bệnh cây keo lai

Quản lý dịch bệnh cây keo lai gặp nhiều thách thức do sự đa dạng của các loại bệnh và điều kiện sinh thái khác nhau. Việc phát hiện sớm và xử lý kịp thời là rất quan trọng. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều nông dân vẫn chưa có đủ kiến thức và công cụ để quản lý hiệu quả các loại bệnh hại này.

2.1. Những thách thức trong việc phát hiện bệnh

Việc phát hiện bệnh hại cây keo lai thường gặp khó khăn do triệu chứng bệnh không rõ ràng ở giai đoạn đầu. Điều này dẫn đến việc chậm trễ trong xử lý, làm tăng mức độ thiệt hại.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng biện pháp phòng trừ

Nhiều biện pháp phòng trừ bệnh hại cây keo lai chưa được áp dụng rộng rãi do thiếu thông tin và kinh nghiệm. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách có thể gây hại cho môi trường và sức khỏe con người.

III. Phương pháp phòng trừ bệnh hại cây keo lai hiệu quả

Để quản lý dịch bệnh cây keo lai hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp phòng trừ tổng hợp. Các biện pháp này bao gồm việc sử dụng giống cây kháng bệnh, áp dụng biện pháp sinh học và hóa học một cách hợp lý.

3.1. Sử dụng giống cây kháng bệnh

Việc chọn giống cây keo lai có khả năng kháng bệnh là một trong những biện pháp quan trọng. Các giống cây này có thể giảm thiểu thiệt hại do bệnh hại gây ra, từ đó nâng cao năng suất rừng.

3.2. Áp dụng biện pháp sinh học trong phòng trừ

Sử dụng các chế phẩm sinh học từ nấm và vi khuẩn có khả năng ức chế sự phát triển của bệnh hại là một giải pháp hiệu quả. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng biện pháp này không chỉ an toàn mà còn thân thiện với môi trường.

3.3. Quản lý hóa học hợp lý

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cần được thực hiện một cách khoa học. Cần xác định đúng loại thuốc, liều lượng và thời điểm phun để đạt hiệu quả cao nhất mà không gây hại cho cây trồng và môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bệnh hại cây keo lai

Các nghiên cứu về bệnh hại cây keo lai đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc quản lý dịch bệnh. Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả đã giúp giảm thiểu thiệt hại và nâng cao năng suất rừng trồng.

4.1. Kết quả từ các mô hình thử nghiệm

Nhiều mô hình thử nghiệm đã được triển khai tại Tuyên Quang, cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm thiểu bệnh hại. Các mô hình này đã được nhân rộng và áp dụng tại nhiều địa phương khác.

4.2. Tác động tích cực đến kinh tế địa phương

Việc quản lý hiệu quả bệnh hại cây keo lai không chỉ giúp bảo vệ rừng mà còn nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Sản lượng gỗ và nguyên liệu từ cây keo lai đã tăng lên đáng kể.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu bệnh hại cây keo lai

Nghiên cứu bệnh hại cây keo lai tại Tuyên Quang đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Tuy nhiên, với sự phát triển của khoa học công nghệ, hy vọng rằng các biện pháp phòng trừ sẽ ngày càng hiệu quả hơn, góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên rừng.

5.1. Tương lai của nghiên cứu bệnh hại cây keo

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các giống cây kháng bệnh và áp dụng công nghệ sinh học trong phòng trừ. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý dịch bệnh.

5.2. Khuyến nghị cho các nhà quản lý lâm nghiệp

Các nhà quản lý lâm nghiệp cần chú trọng đến việc đào tạo và cung cấp thông tin cho người dân về các biện pháp phòng trừ bệnh hại. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng là rất quan trọng để đạt được hiệu quả cao nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại Việt Nam, các loài cây thuộc chi Keo đóng vai trò chiến lược trong các chương trình phủ xanh đất trống đồi núi trọc và phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững. Đến giai đoạn những năm 2000, diện tích trồng keo trên toàn quốc đã vượt 230.000 ha. Riêng tại tỉnh Tuyên Quang, diện tích đất lâm nghiệp có rừng đạt 81.197,1 ha, trong đó cây keo chiếm tới khoảng 80% tổng diện tích rừng trồng nguyên liệu công nghiệp phục vụ chế biến bột giấy và gỗ xẻ.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của diện tích rừng trồng thuần loài đã kéo theo nguy cơ bùng phát dịch bệnh nghiêm trọng, đặc biệt là bệnh loét thân cành làm thối vỏ, gãy đổ và chết ngọn hàng loạt. Tình trạng này từng gây thiệt hại nặng nề tại khu vực Tây Nguyên với hơn 1.000 ha rừng keo 2 năm tuổi nhiễm bệnh và tỷ lệ cây chết ngọn lên tới 90%. Nhằm bảo vệ diện tích rừng hiện có và duy trì năng suất sinh khối gỗ, đề tài nghiên cứu được thực hiện với các mục tiêu cụ thể: xác định chính xác tác nhân vi sinh vật gây bệnh loét thân cành trên Keo lai (Acacia hybrid) và Keo tai tượng (Acacia mangium); đánh giá thực trạng phân bố, tỷ lệ nhiễm và mức độ gây hại tại tỉnh Tuyên Quang; phân tích ảnh hưởng của các yếu tố lập địa và sinh vật học; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp quản lý dịch hại theo hướng phòng trừ tổng hợp (IPM).

Nghiên cứu được triển khai thực địa tại 4 khu vực rừng trồng gồm Lâm trường Tân Phong, Lâm trường Hàm Yên, Lâm trường Tân Thành và Trạm thực nghiệm cây nguyên liệu giấy thuộc huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, kết hợp thực nghiệm phân lập chuyên sâu tại Phòng Nghiên cứu bảo vệ thực vật rừng thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam trong giai đoạn 2006 – 2007. Kết quả đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần hạ thấp chỉ số tổn thất dịch tễ và bảo vệ mục tiêu nâng độ che phủ rừng toàn quốc lên 43%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) trong lâm nghiệp theo quan điểm của Water (1974), Huffaker (1972) và Apple (1977). Nguyên lý cốt lõi của IPM là vận dụng đồng bộ các giải pháp sinh thái học, lâm sinh và sinh học nhằm kìm hãm mật độ quần thể sinh vật gây hại dưới ngưỡng gây hại kinh tế mà không làm xáo trộn cân bằng sinh thái rừng.

Bên cạnh đó, đề tài áp dụng lý thuyết tương tác ký sinh - ký chủ và sinh thái nấm bệnh rừng của Robert Hartig, Boyce (1961) và Kenneth Old (2000), khẳng định sự phát sinh và phát tán bào tử nấm phụ thuộc chặt chẽ vào các biến số nhiệt độ, ẩm độ và lớp mặt đệm. Hệ thống khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ bị bệnh (P%), mức độ bị bệnh bình quân gia quyền (R%), chỉ số tổn thất dịch tễ học (DI) và cơ chế đối kháng sinh học từ vi sinh vật nội sinh có ích.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua hệ thống tuyến điều tra phân tầng theo đường đồng mức tại 4 lâm trường và trạm thực nghiệm. Tại các trạng thái địa hình và loài cây khác nhau, tác giả thiết lập các ô tiêu chuẩn điển hình tạm thời có diện tích 1.000 m2 (kích thước 40 m x 25 m), đảm bảo dung lượng mẫu điều tra n ≥ 30 cây mỗi ô để đạt độ tin cậy thống kê cao. Cây rừng được kiểm tra toàn diện từ gốc, thân, cành đến tán lá và phân cấp mức độ hại từ cấp 0 đến cấp 4 theo quy chuẩn của Kenneth Old (2000).

Trong phòng thí nghiệm, mẫu bệnh phẩm được khử trùng bề mặt bằng cồn 70% trong 10 phút, rửa qua nước cất vô trùng và cấy phân lập thuần khiết trên môi trường thạch khoai tây glucose (PDA) ở dải nhiệt độ 25 – 28°C. Phương pháp thí nghiệm lây bệnh nhân tạo được tiến hành bằng cách nhỏ dịch huyền phù bào tử nồng độ 1 x 10^6 tế bào/ml lên mô lá và cành keo khỏe mạnh để kiểm chứng chu kỳ ủ bệnh và lây nhiễm sau 4, 6, 8 và 12 ngày.

Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý bằng phương pháp phân tích phương sai một nhân tố (ANOVA) sau khi thỏa mãn kiểm định tính đồng nhất phương sai Levene (mức ý nghĩa p = 0.05). Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm nhân tố được phân tích sâu bằng kiểm định Bonferroni, trắc nghiệm khoảng Duncan và kiểm định phi tham số Kruskal-Wallis cho biến số hướng phơi. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp phân tích này là nhằm bóc tách chính xác tác động độc lập của từng yếu tố lập địa phức tạp tại miền núi phía Bắc, loại trừ sai số ngẫu nhiên trong đánh giá dịch tễ học lâm nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã định danh chính xác tác nhân gây bệnh loét thân cành trên cả Keo lai và Keo tai tượng là loài nấm đĩa gai Colletotrichum gloeosporioides (Penz.) Penz. & Sacc. ở giai đoạn sinh sản vô tính (thuộc họ Melanconiaceae, bộ Melanconiales, ngành nấm Deuteromycetes) với kích thước bào tử phân sinh dao động từ 11.5 - 18.2 x 4.2 - 6.5 µm; giai đoạn hữu tính của nấm được xác định là loài nấm túi Glomerella cingulata (Stonem.) Spald. & Schrenk (thuộc họ Phyllachoraceae, bộ Phyllachorales, ngành Ascomycota).

Thứ hai, kết quả điều tra thực địa tại 4 khu vực thuộc huyện Hàm Yên ghi nhận tỷ lệ nhiễm bệnh P% trung bình dao động từ 55.4% đến 65.2% (toàn vùng đều vượt ngưỡng P > 50%), thể hiện quy luật phân bố đều trên lâm phần. Mức độ bị bệnh bình quân R% nằm trong khoảng 14.075% đến 19.130%, thuộc cấp độ hại trung bình. Trong đó, Keo tai tượng mẫn cảm hơn Keo lai với mức độ bị bệnh cao hơn từ 3.0% đến 4.0% tại tất cả các điểm khảo sát.

Thứ ba, vị trí địa hình chi phối mạnh mẽ đến sự lây lan của nấm bệnh. Vị trí chân đồi ghi nhận tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt P = 66.20% và mức độ bệnh R = 18.55%, cao hơn có ý nghĩa thống kê so với sườn đồi (R = 16.51%) và đỉnh đồi (R = 16.47%) theo kiểm định ANOVA với F = 4.05 và xác suất p = 0.013 < 0.05.

Thứ tư, hướng phơi sườn đồi tạo nên sự khác biệt rõ nét về diễn thế dịch bệnh. Sườn hướng Tây Bắc có mức độ bị bệnh nghiêm trọng nhất đạt R = 18.548% và tỷ lệ P = 68.45%, cao hơn đáng kể so với hướng Đông Nam (R = 15.548%) và Tây Nam (R = 15.65%) với giá trị thống kê F = 3.348 (p = 0.024).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến mức độ lây nhiễm cao ở vị trí chân đồi là do quá trình xói mòn rửa trôi bề mặt chậm, tầng đất Feralit dày và độ ẩm tích tụ cao. Khi kết hợp với độ tàn che tán lá rậm rạp và mực nước ngầm nông, độ ẩm không khí tại chân đồi thường xuyên duy trì trên mức 85%, tạo môi trường vi khí hậu tối ưu cho bào tử Colletotrichum gloeosporioides nảy mầm và xâm nhiễm mô vỏ. Ngược lại, đỉnh đồi nhận bức xạ trực tiếp lớn, độ ẩm thấp nên hạn chế sự phát tán của sợi nấm.

Đối với hướng phơi, sườn Tây Bắc chịu lượng nhiệt cực đại vào khoảng 13h – 14h chiều kết hợp gió khô nóng, gây chênh lệch nhiệt ẩm lớn làm nứt nẻ lớp biểu bì vỏ cây keo, tạo cửa ngõ cơ học để nấm xâm nhập. Toàn bộ các tương quan sinh thái này có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ khí hậu sinh thái Gaussen-Walter kết hợp các bảng so sánh phương sai ANOVA và biểu đồ cột kép thể hiện tỷ lệ P% và mức độ R%.

Chỉ số tổn thất dịch tễ (DI) tại cả 4 khu vực nghiên cứu đều nằm trong khoảng từ 0.083 đến 0.125 (dưới ngưỡng 0.25). So sánh với các công bố của Kenneth Old (2000) tại Đông Nam Á, kết quả cho thấy mức độ bệnh tại Tuyên Quang chưa đến mức phải tiêu hủy toàn bộ lâm phần mà có thể khống chế hoàn toàn thông qua việc kết hợp tỉa cành bệnh và can thiệp sinh học chọn lọc.

Đề xuất và khuyến nghị

Thực hiện biện pháp tỉa thưa và vệ sinh lâm phần: Ban quản lý rừng và các hộ nhận khoán cần tổ chức phát dọn thực bì, cắt tỉa cành nhiễm bệnh trước mùa mưa ẩm vào tháng 3 và tháng 4 hàng năm. Toàn bộ cành khô, vỏ loét phải được thu gom và tiêu hủy triệt để khỏi rừng trồng. Duy trì mật độ rừng trồng ban đầu ở mức hợp lý từ 1.600 đến 2.000 cây/ha để đảm bảo độ thông thoáng tán rừng, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ lây lan P% xuống dưới 30% sau 12 tháng áp dụng.

Ứng dụng chế phẩm vi sinh vật đối kháng nội sinh: Chi cục Kiểm lâm phối hợp cùng trạm khuyến nông triển khai sử dụng các chế phẩm sinh học chứa xạ khuẩn Streptomyces spp. và nấm đối kháng Trichoderma spp. với liều lượng 20 – 30 g/gốc hoặc hòa tưới dịch huyền phù nồng độ 10^7 CFU/ml quanh vùng rễ trong giai đoạn vườn ươm và 2 năm đầu sau trồng rừng. Giải pháp này giúp kích hoạt hệ miễn dịch tự nhiên của cây keo, giảm tỷ lệ chết ngọn xuống dưới mức 5%.

Kiểm soát hóa học cục bộ theo chỉ số tổn thất: Đội ngũ kỹ thuật bảo vệ thực vật tại các lâm trường Tân Phong, Hàm Yên, Tân Thành chỉ tiến hành phun thuốc diệt nấm gốc đồng hoặc các dòng thuốc trừ nấm có bán kính vòng vô khuẩn lớn hơn 20 mm tại các phân khu có chỉ số DI từ 0.05 đến 0.25. Xử lý phun trực tiếp vào vết loét thân cành trong vòng 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng ban đầu, hạn chế phun diện rộng nhằm bảo toàn hệ sinh vật đất hữu ích.

Tối ưu hóa lập địa và cơ cấu cây trồng: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Tuyên Quang cần định hướng người dân chuyển đổi cơ cấu giống, ưu tiên trồng các dòng Keo lai kháng bệnh trên các sườn dốc hướng Tây Bắc và vùng chân đồi trũng ẩm; hạn chế trồng thuần loài Keo tai tượng liên tục qua nhiều luân kỳ. Đồng thời, thiết lập mô hình trồng rừng hỗn giao 30% cây bản địa trong quy hoạch lâm nghiệp giai đoạn 5 năm tiếp theo nhằm nâng cao sản lượng gỗ đạt trên 20 m3/ha/năm và ngăn chặn dịch bùng phát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Lâm học, Bảo vệ thực vật: Luận văn cung cấp quy trình chuẩn mực về phương pháp phân lập, nuôi cấy thuần khiết nấm Colletotrichum gloeosporioides trên môi trường PDA và quy chuẩn thực hiện thí nghiệm lây bệnh nhân tạo để phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy học thuật.

Cán bộ kỹ thuật và kỹ sư lâm sinh tại các công ty lâm nghiệp, ban quản lý rừng phòng hộ: Ứng dụng trực tiếp hệ thống thang phân cấp bệnh 5 mức và công thức tính chỉ số tổn thất DI để tổ chức điều tra, dự tính dự báo dịch hại và xây dựng kế hoạch khoanh vùng xử lý bệnh loét thân cành theo mùa vụ.

Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và bảo vệ thực vật cấp tỉnh, huyện: Sử dụng hệ thống luận cứ khoa học và số liệu thực địa để xây dựng quy hoạch phân vùng lập địa trồng keo nguyên liệu, ban hành các văn bản hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ tổng hợp IPM tại các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc.

Chủ rừng trang trại, hợp tác xã và hộ gia đình kinh doanh rừng trồng: Nắm bắt các dấu hiệu nhận biết sớm triệu chứng loét vỏ, đốm đen nứt dọc thân cây keo và kỹ thuật vệ sinh rừng, giúp bảo vệ năng suất rừng trồng và gia tăng giá trị kinh tế thương phẩm thêm khoảng 15 – 20% mỗi chu kỳ khai thác.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính gây ra bệnh loét thân cành trên cây Keo lai và Keo tai tượng tại Tuyên Quang là gì? Tác nhân trực tiếp gây bệnh được định danh là loài nấm đĩa gai Colletotrichum gloeosporioides ở giai đoạn sinh sản vô tính và Glomerella cingulata ở giai đoạn hữu tính. Loài nấm này xâm nhập qua các vết thương cơ học, gây thối mô vỏ, khô cành và làm héo chết ngược phần ngọn cây keo.

Tại sao vị trí chân đồi và hướng phơi Tây Bắc lại có tỷ lệ keo nhiễm bệnh cao hơn các khu vực khác? Chân đồi có tầng đất Feralit dày, mực nước ngầm nông và độ ẩm không khí duy trì trên 85%, tạo điều kiện tối ưu cho bào tử nấm nảy mầm. Trong khi đó, sườn hướng Tây Bắc chịu nhiệt lượng cực đại vào 13h – 14h chiều gây khô nứt vỏ cây, mở đường cho nấm xâm nhiễm.

Chỉ số tổn thất dịch tễ (DI) có ý nghĩa như thế nào trong quản lý dịch bệnh rừng keo? Chỉ số tổn thất được tính bằng tích số giữa mức độ bị bệnh và tỷ lệ bị bệnh (DI = R% x P%). Đây là căn cứ khoa học định lượng để ra quyết định: nếu DI dưới 0.05 chưa cần phun thuốc, từ 0.05 đến 0.25 cần cắt tỉa cành bệnh kết hợp phun thuốc cục bộ, và khi DI trên 0.5 mới phải chặt bỏ cây.

Quy trình lây bệnh nhân tạo trong phòng thí nghiệm đã chứng minh điều gì? Thí nghiệm sử dụng dịch bào tử nồng độ 1 x 10^6 tế bào/ml nhỏ lên mẫu lá keo khỏe mạnh. Sau 4 ngày xuất hiện vết bệnh cấp 1 và sau 12 ngày toàn bộ mẫu thử đạt cấp 4 (trên 75% diện tích mô bị loét), chứng minh nấm Colletotrichum gloeosporioides phân lập được là nguồn bệnh nguyên phát.

Giải pháp sinh học nào mang lại hiệu quả bền vững nhất trong việc kiểm soát nấm bệnh thân cành keo? Sử dụng phân vi sinh chức năng chứa các chủng nấm đối kháng Trichoderma spp. và xạ khuẩn Streptomyces spp. nồng độ 10^7 CFU/ml. Các vi sinh vật này ức chế trực tiếp sự phát triển của sợi nấm gây bệnh, nâng cao sức đề kháng nội tại và không gây ô nhiễm môi trường sinh thái rừng.

Kết luận

• Luận văn đã xác định chính xác tác nhân gây bệnh loét thân cành trên Keo lai và Keo tai tượng là nấm Colletotrichum gloeosporioides (giai đoạn vô tính) và Glomerella cingulata (giai đoạn hữu tính).
• Thực trạng dịch bệnh tại huyện Hàm Yên phân bố trên diện rộng với tỷ lệ nhiễm P > 50% và mức độ gây hại bình quân R% từ 14.075% đến 19.130%, trong đó Keo tai tượng chịu tổn thương cao hơn Keo lai.
• Nghiên cứu chứng minh quy luật ảnh hưởng của yếu tố lập địa: vị trí chân đồi (R = 18.55%) và hướng phơi Tây Bắc (R = 18.548%) là hai nhân tố kích thích nấm bệnh bùng phát mạnh nhất.
• Đề tài thiết lập thành công ngưỡng quản lý dịch hại dựa trên chỉ số tổn thất DI (tại khu vực nghiên cứu đạt từ 0.083 đến 0.125, dưới ngưỡng 0.25), cho phép khống chế bệnh bằng các biện pháp chọn lọc.
• Xây dựng hoàn chỉnh gói giải pháp phòng trừ tổng hợp IPM tích hợp giữa kỹ thuật lâm sinh, sinh học đối kháng và xử lý hóa học có kiểm soát.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng và phương pháp luận dịch tễ học thực nghiệm cho ngành lâm học Việt Nam. Các đơn vị lâm nghiệp cần sớm triển khai áp dụng gói giải pháp IPM vào kế hoạch chăm sóc rừng trồng chu kỳ 1 – 2 năm tới nhằm bảo vệ vững chắc tài nguyên rừng và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế cho các vùng trồng keo nguyên liệu trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong sinh quyển, rừng là một hệ sinh thái đảm bảo cho nông nghiệp và thuỷ lợi phát triển bền vững, là nhân tố quan trọng bảo vệ môi trường. Chiến lược lâm nghiệp toàn cầu giai đoạn 2000 – 2015, Hội nghị Lâm nghiệp FAO lần thứ 2 năm 1999, đã nhấn mạnh tầm quan trọng to lớn của rừng đối với việc tạo phúc lợi, việc làm, an toàn lương thực cho loài người và các thế hệ trong tương lai, vai trò của rừng với việc thiết lập hệ thống hỗ trợ cuộc sống của loài người trên toàn hành tinh. Hội nghị cũng quan tâm sâu sắc tới các thách thức to lớn của việc mất rừng nhanh chóng, quá trình thoái hoá tại nhiều vùng, đồng thời cũng nhấn mạnh việc cần thiết phải giữ gìn toàn vẹn rừng và các hệ sinh thái trên phạm vi toàn cầu 1. Thập kỷ 70 của thế kỷ XX cho đến ngày nay, rừng bị suy giảm nghiêm trọng cả về số lượng và chất lượng.

Hiện tượng rừng bị suy thoái là do có rất nhiều nguyên nhân khác nhau như: kinh doanh rừng không hợp lý, khai thác rừng bừa bãi, du canh du cư, đốt rừng làm nương rẫy, công tác phòng chống cháy rừng chưa tốt… Một trong những nguyên nhân không kém phần quan trọng là công tác bảo vệ rừng, phòng chống sâu bệnh hại chưa được quan tâm đúng mức. Hàng năm có hàng nghìn ha rừng, đặc biệt là rừng trồng bị các trận dịch sâu bệnh tàn phá, ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng, phát triển của rừng mà chưa có biện pháp phòng trừ hữu hiệu. Để khắc phục thực trạng trên, nhiệm vụ chính và quan trọng của ngành Lâm Nghiệp cũng như toàn xã hội phải bảo vệ và duy trì vốn rừng hiện có, đi đôi với công tác cải tạo và xây dựng vốn rừng. Đảng và nhà Nước có chiến lược phát triển ngành Lâm nghiệp giai đoạn 2001 – 2010 nhằm đẩy nhanh tốc độ trồng rừng, phủ xanh đất trống đồi núi trọc, bảo vệ vốn rừng.

Phấn đấu đến năm 2010 nâng độ che phủ của rừng lên 43% diện tích cả nước 2. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Sau 5 năm thực hiện chiến lược phát triển Lâm Nghiệp, đến năm 2005 cả Nước đã nâng được độ che phủ của rừng lên 37%, với tổng diện tích rừng là 12. Công tác chọn loài cây trồng phù hợp với mục đích kinh doanh và yêu cầu phòng hộ là một vấn đề quan trọng, trong đó cây keo được coi là một trong các loài cây trồng chủ yếu cùng với bạch đàn và thông ở các chương trình, dự án tạo rừng. Keo là một trong những loài cây chủ đạo của chương trình phát triển bền vững tài nguyên rừng và ổn định cuộc sống của người dân miền núi.

Theo thống kê của Viện Điều tra qui hoạch rừng, đến năm 2005 nước ta trồng được 2.000 ha rừng, trong đó tỉnh Tuyên Quang trồng được 81.197,1 ha rừng và chủ yếu trồng các loài cây nhập nội như keo, bạch đàn, thông…. Diện tích rừng trồng keo của toàn tỉnh đạt được khoảng 80% so với diện tích rừng trồng các loài cây khác 3. Keo là loài cây có phạm vi sinh thái rộng, thích ứng với các điều kiện lập địa khác nhau, sinh trưởng tốt trên đất trống đồi núi trọc, đất Feralit nghèo, tầng đất mỏng, tỷ lệ đá lẫn tương đối cao, có khả năng đảm bảo thành công trong công tác trồng rừng và đã được khẳng định. Là loài cây sử dụng chủ yếu trong chương trình phủ xanh đất trống đồi núi trọc, cải tạo đất.

Keo có giá trị lớn về mặt kinh tế và môi trường, có giá trị sử dụng nhiều mặt, chúng cung cấp nguyên vật liệu cho ngành sản xuất giấy, ngành xây dựng. Gỗ keo được sử dụng trong công nghiệp chế biến ván dăm, làm đồ gia dụng, … Lá và hạt keo được dùng trong công nghiệp chế biến thức ăn gia súc, lá keo còn được sử dụng trong công nghiệp chế biến phân vi sinh, … Keo giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường sinh thái, chống xói mòn, bảo vệ đất, giữ và điều tiết nguồn nước. Keo còn được trồng tạo cảnh quan trong các khu du lịch, danh lam thắng cảnh như trong các chương trình, dự án xây dựng làng sinh thái, trường sinh thái, … LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Hiện nay công tác tạo rừng Keo kinh doanh gặp phải nhiều khó khăn trong việc bảo vệ rừng, sâu bệnh hại thường xuyên xảy ra ở vườn ươm và rừng trồng, ảnh hưởng đến sản lượng và chất lượng rừng. Những thập kỷ gần đây bên cạnh những loài sâu nâu ăn lá keo, sâu túi nhỏ hại lá keo, sâu cuốn lá, sâu đục lá, … thì bệnh hại cây keo cũng xuất hiện khá nhiều và chia làm hai loại là bệnh hại lá và bệnh hại thân cành: bệnh hại lá gồm bệnh phấn trắng, bệnh bồ hóng, bệnh đốm lá do tảo, bệnh đốm lá do nấm.

Bệnh hại thân, cành keo gồm có bệnh phấn hồng, bệnh loét thân cành và bệnh rỗng ruột, chúng gây tác hại nghiêm trọng ở các tỉnh trong cả nước, có nơi tỷ lệ cây bị ngọn chết lên đến 90% 44. Bệnh có thể làm cây chết với diện tích lớn ở các khu rừng trồng. Trong các loại bệnh hại phổ biến, nghiêm trọng và nguy hiểm nhất gần đây là bệnh hại thân, cành keo. Bệnh hại thân cành keo là bệnh nguy hiểm ở các tỉnh Tuyên Quang, Hoà Bình, Hà Tây, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Lâm Đồng, Kon Tum và Thừa Thiên Huế… gây ảnh hưởng lớn đến sản lượng và chất lượng rừng trồng, bệnh có thể làm cho cây chết trên diện tích lớn.

Tuy nhiên cho đến nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu và số liệu thống kê cụ thể về bệnh hại này. Để có thể ngăn chặn, hạn chế sự phát dịch của bệnh, yêu cầu phải tìm hiểu nguyên nhân gây bệnh, đặc điểm sinh thái học và sinh vật học của vật gây bệnh làm cơ sở khoa học đề xuất các giải pháp phòng trừ và quản lý dịch bệnh có hiệu quả. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu bệnh hại thân, cành keo lai (Acacia hybrid) và Keo tai tượng (Acacia mangium) tại Tuyên Quang và đề xuất biện pháp quản lý dịch bệnh theo hướng phòng trừ tổng hợp” LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Trên thế gới 1. Nghiên cứu về bệnh hại cây rừng Bệnh cây rừng đã được bắt đầu nghiên cứu trên 150 năm nay, là một môn khoa học còn rất non trẻ nhưng sự cống hiến cho công tác nghiên cứu khoa học, phục vụ cho đời sống sản xuất thực tiễn của các nhà bệnh cây hết sức to lớn.

Năm 1874 ở châu Âu, Robert Hartig (1839-1901) là người đặt nền móng cho việc nghiên cứu môn khoa học bệnh cây rừng. Ông đã phát hiện ra sợi nấm nằm trong gỗ và công bố nhiều công trình nghiên cứu, đến nay đã trở thành môn khoa học không thể thiếu được. Kể từ đó đến nay trên thế giới đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về bệnh lý cây rừng như: G.Hapting nhà bệnh lý cây rừng người Mỹ trong 30 năm nghiên cứu bệnh cây (1940-1970), đã đặt nền móng cho công việc điều tra chủng loại và mức độ bị hại liên quan tới sinh lý, sinh thái cây chủ và vật gây bệnh 19. Những năm ở thập kỷ 50 của thế kỷ XX, nhiều nhà bệnh cây đã tập trung vào việc xác định loài, mô tả nguyên nhân gây bệnh và điều kiện phát sinh, phát triển của bệnh.

Đặc biệt ở các nước nhiệt đới, L. Trong đó có một số bệnh hại lá của thông, keo, bạch đàn … 66. John Boyce năm 1961 xuất bản sách Bệnh cây rừng (Forest pathology) đã mô tả một số bệnh hại cây rừng. Cuốn sách này được xuất bản ở nhiều nước như: Anh, Mỹ, Canada 58.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nghiên cứu về bệnh hại keo Với tổng số trên dưới 1200 loài, chi keo Acacia là một chi thực vật quan trọng đối với đời sống xã hội của nhiều nước (Boland, 1989; Boland et al. Theo các ghi chép của Trung tâm giống cây rừng Ôxtrâylia (dẫn từ Maslin và McDonald, 1996) thì các loài keo Acacia của Ôxtrâylia đã được gây trồng ở trên 70 nước với diện tích khoảng 1.000 ha vào thời điểm đó. Nhiều loài trong số đó đã đáp ứng được các yêu cầu về sử dụng cho các mục tiêu công nghiệp, xã hội và môi trường.

Các loài có tiếng về cung cấp nguyên liệu gỗ và bột giấy là keo lá tràm (A. auriculiformis), keo lá liềm (A. crassicarpa), keo tai tượng (A. mangium), keo đa thân (A.

còn các loài khác như A.tumida lại có tiềm năng cung cấp gỗ củi, chống gió và hạt làm thức ăn cho người ở một số vùng (Cossalter, 1987; House and Harwood, 1992) 36. Năm 1961 – 1968 John Boyce, nhà bệnh cây rừng người Mỹ đã mô tả một số bệnh cây rừng, trong đó có bệnh hại keo 58. Năm 1953 Roger đã nghiên cứu một số bệnh hại trên cây bạch đàn và keo. Brown (người Anh, 1968) cũng đề cập đến một số bệnh hại keo 66, 57.

Cây trồng bị khô héo, rụng lá và tàn lụi từ trên xuống dưới (chết ngược) do loài nấm hại lá Glomerlla cingulata (giai đoạn vô tính là nấm Colletotrichum gleosporioides.) đó là nguyên nhân chủ yếu của sự thiệt hại với loài keo Acacia mangium trong vườn giống ở Papua New Guinea (FAO 1981) và Ấn Độ. Theo nghiên cứu của Lee và Goh năm 1989 loài nấm này còn gây hại với các loài Acacia ssp. Đặc biệt dưới điều kiện khí hậu ẩm ướt lá và thân cây keo bị bệnh nguyên nhân do loài Cylindroladium quinqueseptatum (theo nghiên cứu của Mohaman và Shaama 1988). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Nhiều nhà nghiên cứu của Ấn Độ, Malaysia, Philipin, Trung Quốc cũng được công bố nhiều loại nấm bệnh gây hại các loài keo như các công trình của Vannhin, L.

Tại hội nghị lần thứ III nhóm tư vấn nghiên cứu và phát triển của các loài Acacia, họp tại Đài Loan cuối tháng 6 năm 1964 nhiều đại biểu kể cả các tổ chức Quốc tế như CIFOR (Trung tâm nghiên cứu Lâm nghiệp Quốc tế) cũng đã đề cập đến các vấn đề sâu bệnh hại các loài Acacia. (Ấn Độ) đã xem xét nghiên cứu vùng trồng Keo lá tràm ở Kalyani Nadia và đã phát hiện nấm bồ hóng Oidium sp. gây hại trên cây non từ 1-15 tuổi.J và đồng nghiệp (1982-1985) ở viện Nghiên cứu Lâm nghiệp Kerela Ấn Độ đã phát hiện ra bệnh phấn hồng do nấm Corticium salmonicolor gây hại trên vùng trồng A. auricuformis bang Kerela, tỷ lệ cây chết khoảng 10%.

Trong thực tế có một số nấm bệnh đã được phân lập từ một số loài keo.