Luận văn nghiên cứu bệnh đơn bào đường máu tại trại gà khoa chăn nuôi thú y trường đại học nông lâm và huyện đồng hỷ tỉnh thái nguyên sử dụng thuốc điều trị

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu bệnh đơn bào đường máu tại trại gà khoa chăn nuôi thú y trường đại học nông lâm, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lê Thị Quyên
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Hoan
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Đơn Bào Đường Máu Ở Gà Tại Trại Gà Khoa Chăn Nuôi Thú Y
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu đề tài
• 1.2. Mục đích đề tài
• 1.3. Ý nghĩa trong học tập và trong nghiên cứu khoa học
• 1.4. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà
• 2.2.1. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà
• 2.2.3. Vòng đời của Leucocytozoon ở gà
• 2.3. Tình hình nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon
• 2.3.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.3.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.3.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.4.1. Đặc điểm dịch tễ bệnh Leucocytozoon ở gà tại xã Hóa Trung thuộc huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên và trại gia cầm khoa Chăn nuôi Thú y- trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• 3.4.2. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý và lâm sàng bệnh Leucocytozoon ở gà
• 3.4.3. Sử dụng thuốc điều trị bệnh Leucocytozoon cho gà
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Bố trí lấy mẫu và phương pháp xác định tỷ lệ, cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà tại xã Hóa Trung thuộc huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên và trại gia cầm khoa Chăn nuôi Thú y- trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• 3.5.2. Bố trí lấy mẫu và phương pháp xác định tỷ lệ, cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà theo phương thức chăn nuôi
• 3.5.3. Bố trí lấy mẫu và phương pháp xác định tỷ lệ, cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà theo tuổi gà
• 3.5.4. Bố trí lấy mẫu và phương pháp xác định tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon ở gà theo tính biệt
• 3.5.5. Bố trí theo dõi và phương pháp xác định tỷ lệ, cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà theo loại gà
• 3.5.6. Bố trí lấy mẫu và phương pháp xác định tỷ lệ, cường độ nhiễm Leucocytozoon theo tình trạng vệ sinh thú y
• 3.5.7. Phương pháp bố trí theo dõi triệu chứng lâm sàng bệnh Leucocytozoon ở gà
• 3.5.8. Phương pháp bố trí theo dõi hiệu quả và độ an toàn của 2 phác đồ điều trị bệnh Leucocytozoon cho gà
• 3.5.9. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà tại xã Hóa Trung huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên và trại gia cầm khoa Chăn nuôi Thú y trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• 4.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà theo tuổi
• 4.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon theo phương thức chăn nuôi
• 4.4. Tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon theo tính biệt gà
• 4.5. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà theo tình trạng vệ sinh thú y
• 4.6. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon theo loại gà
• 4.7. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng bệnh Leucocytozoon ở gà
• 4.8. Triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh Leucocytozoon
• 4.9. Nghiên cứu hiệu quả của 2 phác đồ điều trị bệnh đơn bào Leucocytozoon ở gà
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Đơn Bào Đường Máu Ở Gà Nghiên Cứu

Bệnh đơn bào đường máu ở gà là một thách thức lớn trong ngành chăn nuôi gà, gây thiệt hại kinh tế đáng kể do giảm năng suất và tăng tỷ lệ chết. Nghiên cứu về bệnh này tại trại gà khoa chăn nuôi thú y và các khu vực chăn nuôi khác là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng và các biện pháp phòng trị hiệu quả. Bệnh do ký sinh trùng Leucocytozoon gây ra, lây truyền qua trung gian là các loài dĩn. Việc xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà là cần thiết để có biện pháp phòng trị hiệu quả. Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu đặc điểm dịch tễ và lâm sàng của bệnh, từ đó xây dựng quy trình phòng trị bệnh hiệu quả cao.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu bệnh đơn bào ở gà

Nghiên cứu về bệnh đơn bào đường máu ở gà giúp người chăn nuôi hiểu rõ hơn về tác hại của bệnh, từ đó áp dụng các biện pháp phòng và trị bệnh hiệu quả. Điều này góp phần làm tăng năng suất chăn nuôi gà và giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Theo Lê Thị Quyên, nghiên cứu này cung cấp thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ và lâm sàng của bệnh Leucocytozoon ở gà, đồng thời xây dựng quy trình phòng trị bệnh hiệu quả cao.

1.2. Vai trò của khoa chăn nuôi thú y trong nghiên cứu

Khoa chăn nuôi thú y đóng vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu và phát triển các biện pháp phòng trị bệnh cho gia cầm. Các nghiên cứu tại trại gà khoa chăn nuôi thú y cung cấp dữ liệu thực tế về tình hình dịch bệnh và hiệu quả của các phương pháp điều trị. Điều này giúp cải thiện năng suất và sức khỏe của đàn gà.

II. Thách Thức Trong Kiểm Soát Bệnh Đơn Bào Ở Trại Gà

Việc kiểm soát bệnh đơn bào đường máu ở gà gặp nhiều thách thức do sự phức tạp trong vòng đời của ký sinh trùng và vai trò trung gian truyền bệnh của các loài dĩn. Các yếu tố môi trường, phương thức chăn nuôi gà, và tình trạng vệ sinh thú y cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm bệnh. Việc phòng bệnh truyền nhiễm bằng vaccine đôi khi không mang lại hiệu quả mong muốn, đòi hỏi các biện pháp phòng trị toàn diện hơn. Nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố nguy cơ và đề xuất các giải pháp kiểm soát bệnh hiệu quả.

2.1. Yếu tố môi trường ảnh hưởng đến bệnh đơn bào

Các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm và mật độ dĩn có ảnh hưởng lớn đến sự lây lan của bệnh đơn bào đường máu ở gà. Môi trường ẩm ướt và ấm áp tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của dĩn, làm tăng nguy cơ lây nhiễm bệnh cho đàn gà. Việc kiểm soát môi trường sống của gà là một phần quan trọng trong việc phòng bệnh.

2.2. Vệ sinh thú y và phòng bệnh đơn bào ở gà

Tình trạng vệ sinh thú y kém tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển và lây lan. Việc thực hiện các biện pháp vệ sinh như khử trùng chuồng trại, kiểm soát côn trùng và quản lý chất thải giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh đơn bào đường máu ở gà. Theo Lê Thị Quyên, việc nghiên cứu xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà để có biện pháp phòng trị có hiệu quả là rất cần thiết.

2.3. Phương thức chăn nuôi và nguy cơ mắc bệnh đơn bào

Phương thức chăn nuôi gà cũng ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh đơn bào đường máu. Gà thả vườn có nguy cơ tiếp xúc với dĩn cao hơn so với gà nuôi nhốt, làm tăng khả năng lây nhiễm bệnh. Việc áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp với từng phương thức chăn nuôi là cần thiết để phòng bệnh hiệu quả.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Bệnh Đơn Bào Tại Trại Gà Chi Tiết

Nghiên cứu về bệnh đơn bào đường máu ở gà tại trại gà khoa chăn nuôi thú y sử dụng các phương pháp dịch tễ học, lâm sàng và thực nghiệm. Các mẫu máu gà được thu thập và xét nghiệm để xác định tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon và cường độ nhiễm. Các triệu chứng lâm sàng của gà bệnh được theo dõi và ghi nhận. Nghiên cứu cũng đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị khác nhau. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình phòng trị bệnh hiệu quả.

3.1. Thu thập và xét nghiệm mẫu máu gà

Việc thu thập và xét nghiệm mẫu máu gà là một bước quan trọng trong nghiên cứu bệnh đơn bào đường máu. Mẫu máu được thu thập từ các gà nghi ngờ mắc bệnh và được xét nghiệm bằng các phương pháp như soi tươi, nhuộm Giemsa để xác định sự có mặt của Leucocytozoon. Kết quả xét nghiệm giúp xác định tỷ lệ nhiễm bệnh và cường độ nhiễm.

3.2. Theo dõi triệu chứng lâm sàng bệnh đơn bào ở gà

Việc theo dõi các triệu chứng lâm sàng của gà bệnh giúp nhận biết sớm các trường hợp nhiễm bệnh đơn bào đường máu. Các triệu chứng thường gặp bao gồm ỉa phân xanh, thiếu máu, gầy yếu, và giảm năng suất. Việc ghi nhận và phân tích các triệu chứng lâm sàng giúp đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh và hiệu quả của các biện pháp điều trị.

3.3. Đánh giá hiệu quả phác đồ điều trị bệnh đơn bào

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị khác nhau đối với bệnh đơn bào đường máu ở gà. Các phác đồ điều trị được so sánh về khả năng giảm tỷ lệ chết, cải thiện triệu chứng lâm sàng và phục hồi năng suất. Kết quả nghiên cứu giúp lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả nhất cho bệnh Leucocytozoon.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ Nhiễm Bệnh Đơn Bào Ở Gà

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon ở gà tại trại gà khoa chăn nuôi thú y và huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên là khá cao. Tỷ lệ nhiễm bệnh thay đổi theo tuổi gà, phương thức chăn nuôi, và tình trạng vệ sinh thú y. Các triệu chứng lâm sàng thường gặp bao gồm ỉa phân xanh, thiếu máu, và gầy yếu. Nghiên cứu cũng đánh giá hiệu quả của hai phác đồ điều trị bệnh Leucocytozoon cho gà.

4.1. Tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon theo tuổi gà

Tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon ở gà thay đổi theo tuổi. Gà non thường dễ bị nhiễm bệnh hơn do hệ miễn dịch chưa phát triển đầy đủ. Việc bảo vệ gà non khỏi sự tấn công của dĩn là rất quan trọng để phòng bệnh.

4.2. Tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon theo phương thức chăn nuôi

Phương thức chăn nuôi gà ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon. Gà thả vườn có nguy cơ tiếp xúc với dĩn cao hơn so với gà nuôi nhốt, làm tăng khả năng lây nhiễm bệnh. Việc áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp với từng phương thức chăn nuôi là cần thiết để phòng bệnh hiệu quả.

4.3. Tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon theo tình trạng vệ sinh thú y

Tình trạng vệ sinh thú y kém làm tăng nguy cơ nhiễm Leucocytozoon. Chuồng trại bẩn, chất thải không được xử lý đúng cách tạo điều kiện cho dĩn phát triển và lây lan bệnh. Việc thực hiện các biện pháp vệ sinh giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh.

V. Điều Trị Bệnh Đơn Bào Đường Máu Ở Gà Phác Đồ Hiệu Quả

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của hai phác đồ điều trị bệnh đơn bào đường máu ở gà. Kết quả cho thấy một số phác đồ có hiệu quả trong việc giảm tỷ lệ chết và cải thiện triệu chứng lâm sàng. Tuy nhiên, cần lưu ý đến độ an toàn của thuốc và tác dụng phụ có thể xảy ra. Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

5.1. Phác đồ điều trị bệnh đơn bào bằng thuốc

Việc điều trị bệnh đơn bào đường máu ở gà bằng thuốc cần tuân thủ theo phác đồ được khuyến cáo bởi bác sĩ thú y. Các loại thuốc thường được sử dụng bao gồm các thuốc có tác dụng diệt ký sinh trùng Leucocytozoon. Việc sử dụng thuốc đúng liều lượng và thời gian giúp đạt hiệu quả điều trị tốt nhất.

5.2. Lưu ý khi sử dụng thuốc điều trị bệnh đơn bào

Khi sử dụng thuốc điều trị bệnh đơn bào đường máu ở gà, cần lưu ý đến các tác dụng phụ có thể xảy ra. Một số loại thuốc có thể gây ảnh hưởng đến gan, thận hoặc hệ tiêu hóa của gà. Việc theo dõi sức khỏe của gà trong quá trình điều trị là rất quan trọng để phát hiện và xử lý kịp thời các tác dụng phụ.

5.3. Biện pháp hỗ trợ điều trị bệnh đơn bào ở gà

Ngoài việc sử dụng thuốc, cần áp dụng các biện pháp hỗ trợ điều trị bệnh đơn bào đường máu ở gà như cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, vitamin và khoáng chất. Việc tăng cường sức đề kháng giúp gà chống lại bệnh tật và phục hồi nhanh chóng. Đảm bảo môi trường sống của gà sạch sẽ và thoáng mát cũng góp phần vào quá trình điều trị.

VI. Kết Luận Đề Xuất Phòng Bệnh Đơn Bào Cho Gà Hiệu Quả

Nghiên cứu về bệnh đơn bào đường máu ở gà tại trại gà khoa chăn nuôi thú y và huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên cung cấp thông tin quan trọng về dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng và các biện pháp phòng trị bệnh. Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có các biện pháp phòng bệnh toàn diện, bao gồm kiểm soát dĩn, cải thiện vệ sinh thú y, và sử dụng thuốc phòng bệnh định kỳ. Cần có thêm nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trị bệnh khác nhau và xây dựng quy trình phòng bệnh tối ưu.

6.1. Kiểm soát dĩn để phòng bệnh đơn bào ở gà

Kiểm soát dĩn là một biện pháp quan trọng để phòng bệnh đơn bào đường máu ở gà. Các biện pháp kiểm soát dĩn bao gồm sử dụng thuốc diệt côn trùng, loại bỏ các khu vực ao tù nước đọng, và sử dụng lưới chống côn trùng. Việc kiểm soát dĩn giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm bệnh cho đàn gà.

6.2. Cải thiện vệ sinh thú y để phòng bệnh đơn bào

Cải thiện vệ sinh thú y là một biện pháp quan trọng để phòng bệnh đơn bào đường máu ở gà. Chuồng trại cần được vệ sinh và khử trùng định kỳ. Chất thải cần được xử lý đúng cách để ngăn ngừa sự phát triển của dĩn và các mầm bệnh khác. Việc cải thiện vệ sinh thú y giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh.

6.3. Sử dụng thuốc phòng bệnh đơn bào định kỳ

Việc sử dụng thuốc phòng bệnh đơn bào đường máu ở gà định kỳ giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh. Các loại thuốc phòng bệnh thường được sử dụng bao gồm các thuốc có tác dụng diệt ký sinh trùng Leucocytozoon. Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Thế giới ngày càng phát triển, đuổi theo xu hướng của thế giới là sự phát triển công nghiệp hóa hiện đại hóa của Việt Nam. Với ¾ diện tích đất nước là đồi núi và cao nguyên, là tiềm năng cho sự phát triển thay da đổi thịt từng ngày từng giờ của đất nước. Đặc biệt là sự phát triển nhảy vọt của ngành chăn nuôi trong những năm gần đây và đã trở thành một ngành sản xuất chính góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, trong đó có chăn nuôi gia cầm. Chăn nuôi gia cầm có xu hướng phát triển theo hướng thâm canh công nghiệp, chăn nuôi gà được quan tâm hàng đầu vì có khả năng đáp ứng nhanh về thịt và trứng phục vụ cho nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Thái Nguyên cũng là một tỉnh trung du, miền núi, nhưng địa hình Thái Nguyên không phức tạp lắm so với các tỉnh trung du, miền núi khác. Đây là một điều kiện thuận lợi cho tỉnh trong canh tác nông – lâm nghiệp và phát triển kinh tế - xã hội nói chung. Có địa hình đồi núi phát triển khá mạnh, trong đó chăn nuôi gà thả vườn chiếm một số lượng lớn. Nhiều đàn gà có triệu chứng ỉa phân xanh, thiếu máu và gầy yếu.

Việc phòng bệnh truyền nhiễm bằng các loại vacxin không mang lại hiệu quả mong muốn. Một câu hỏi đặt ra là: những triệu chứng trên ở gà của Thái Nguyên có phải do đơn bào Leucocytozoon gây ra hay không? Tuy nhiên, cho đến nay câu hỏi trên vẫn chưa được trả lời, và bệnh do đơn bào Leucocytozoon và biện pháp phòng trị vẫn chưa được nghiên cứu ở khu vực phía Bắc nói chung và ở tỉnh Thái Nguyên nói riêng. Vì vậy, việc nghiên cứu xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà để có biện pháp phòng trị có hiệu quả là rất cần thiết. 2 Xuất phát từ nhu cầu cấp bách của thực tế chăn nuôi gà ở tỉnh Thái Nguyên, chúng tôi thực hiện đề tài: “ Nghiên cứu bệnh đơn bào đường máu tại trại gà Khoa Chăn nuôi Thú y Trường Đại học Nông Lâm và huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên, sử dụng thuốc điều trị”.

Mục tiêu đề tài Nghiên cứu đề tài để có những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ và lâm sàng bệnh Leucocytozoon ở gà tại trại gad khoa Chăn nuôi Thú y và huyện Đồng Hỷ, đồng thời có cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trị bệnh Leucocytozoon cho gà có hiệu quả cao 1. Mục đích đề tài Hoàn thiện thêm những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ bệnh đơn bào leucocytozoon ở gà. Từ đó có sở khoa học xây dựng quy trình phòng trị bệnh đơn bào leucocytozoon cho gà có hiệu quả cao.Ý nghĩa trong học tập và trong nghiên cứu khoa học Kết quả của đề tài là cơ sở để khuyến cáo người chăn nuôi gà áp dụng biện pháp phòng trị bệnh Leucocytozoon, nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon cho gà, hạn chế thiệt hại do Leucocytozoon gây ra, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy chăn nuôi gà nói riêng và chăn nuôi gia cầm phát triển. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Giúp cho người chăn nuôi hiểu hơn về tác hại của bệnh đơn bào đường máu leucocytozoon đối với đàn gà, đề xuất một số biện pháp phòng và trị bệnh đơn bào đường máu leucocytozoon có hiệu quả, góp phần làm tăng năng xuất chăn nuôi.

3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Ký sinh trùng là những sinh vật sinh trưởng và phát triển trong hoặc trên cơ thể một sinh vật khác – gọi là ký chủ, chiếm đoạt chất dinh dưỡng của ký chủ mà nó ký sinh. Trong phân loại học, dựa theo cấu trúc cơ thể của ký sinh trùng mà người ta chia những ký sinh trùng động vật ra làm 3 ngành: nguyên trùng, giun sán và tiết túc. Trong đó, nguyên trùng là ký sinh trùng đơn bào (protozoa), cơ thể chỉ gồm một tế bào, thường ký sinh trong máu (Trypanosoma, Histomonas, Leucocytozoon…) hoặc trong ruột ký chủ (cầu trùng) (Dương Công Thuận, 1995 [26]).

Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu gà (đôi khi ký sinh trong bạch cầu, tùy theo loài), làm tan vỡ hồng cầu, gây bần huyết và gây chết gà với tỷ lệ cao, ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi gà. Bệnh cũng được phát hiện ở nhiều loài chim hoang dã. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà 2. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật Đơn bào nói chung là những nguyên sinh động vật không có khí quan di động, thân thể khi thì trần và có thể biến dạng được, khi thì có màng bọc và có hình dạng nhất định.

Đơn bào sống ký sinh ở các tế bào, các mô hay dịch thể, có thể suốt đời hoặc những giai đoạn đầu của nó. Chúng tự nuôi dưỡng bằng cách thẩm thấu dinh dưỡng chiếm đoạt của ký chủ qua bề mặt cơ thể. Các loài đơn bào thuộc giống Leucocytozoon ký sinh trong máu của nhiều loài gia cầm, thủy cầm, chim và nhiều loài chim hoang dã. Gà là vật chủ cảm thụ đơn bào Leucocytozoon mạnh nhất.

Bệnh được Ziemann phát hiện lần đầu tiên vào năm 1898. Từ đó đến nay, trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về bệnh. (1985) [37], Leucocytozoon gây bệnh cho gà có vị trí trong hệ thống phân loại như sau: Ngành Protozoa Lớp Sporozoa Bộ Haemosporidia Họ Leucocytozoidae Giống Leucocytozoon Loài L. schoutedeni (Rodham Pons et Bequaert, 1913) Đến nay, các nhà khoa học đã phát hiện 107 loài Leucocytozoon spp.

ký sinh và gây bệnh cho gà, gà tây, vịt, ngỗng và nhiều loài chim hoang dã. Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [13] cho biết: các loài Leucocytozoon spp. có nhiều hình dạng khác nhau trong quá trình phát triển ở ký chủ cũng như ở ký chủ trung gian. Kích thước của chúng thay đổi tuỳ thuộc dạng và loài đơn bào Leucocytozoon.

- Dạng bào tử (Sporozoite): hình thuẫn, hình elip nhọn 2 dầu, kích thước 10 - 15 µm. Thể này thấy ở tuyến nước bọt của dĩn (ký chủ trung gian). - Dạng tiểu thể (Merozoite): hình tròn, hình trứng, kích thước 15 - 20 µm. - Dạng giao tử (Schizont): hình elip, thon nhỏ 2 đầu, kích thước 20 - 45µm.

- Dạng đại giao tử (Macrogametocyte): hình đa giác, gần tròn, kích thước 350 - 400 µm. 5 - Dạng tiểu phối tử (Microgametocyte): hình thuẫn, hình trứng, kích thước 20 - 25 µm. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9]: cơ thể đơn bào thường do một tế bào rất nhỏ cấu thành, tổ chức của đơn bào gồm màng tế bào, chất nguyên sinh, hạt hoặc nhân tế bào. Đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở hồng cầu, bạch cầu, các nội tạng của gà và các loài chim ở hai dạng: dạng tiểu thể hình dùi trống, hoặc hình thoi nhọn hai đầu với kích thước từ 15 - 20 µm, dạng bào tử hình trứng với kích thước từ 20 - 25 µm.

Theo Phạm Sỹ Lăng và Tô Long Thành (2006) [14]; Phạm Sỹ Lăng và cs (2008) [15], hai loài L. sabrazeis có hình dạng gần giống nhau, chỉ khác về tính chất gây bệnh. Chúng có dạng hình cầu, hình bầu dục, hình lưỡi liềm; kích thước 20 x 5 µm, không có sắc tố khi nhuộm Giemsa, ký sinh ở hồng cầu của gà, gà rừng. Vòng đời của Leucocytozoon ở gà Saif Y.

(2003) [45] cho rằng: giai đoạn sinh bào tử diễn ra trên vật chủ trung gian và có thể được hoàn thành sau 3 – 4 ngày. Noãn nang phát triển và có thể tìm thấy trong đường tiêu hóa của dĩn trong vòng 12 giờ sau khi dĩn hút máu. Sau đó các noãn nang này di chuyển đến tuyến nước bọt của dĩn, có thể tìm thấy noãn nang ở tuyến nước bọt dĩn sớm nhất sau khi dĩn hút máu gà bệnh 18 ngày. Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [13] cho biết: các loài Leucocytozoon có vòng đời rất phức tạp, cần vật chủ trung gian là các loài dĩn thuộc giống Simulium spp.

và Culiloides spp. Tuỳ đặc điểm thời tiết khí hậu của các vùng sinh thái khác nhau mà thành phần loài dĩn cũng thay đổi. Sau khi xâm nhập vào dĩn do dĩn hút máu gà bệnh, các tiểu thể (Merozoite) phát triển qua một số giai đoạn ở vách dạ dày thành noãn nang để 6 thành thể bào tử (Sporozoite). Thể bào tử chuyển lên tuyến nước bọt của dĩn sau thời gian phát triển khoảng 25 ngày.

Khi dĩn hút máu các loài vật chủ (gà, các loài gia cầm khác và chim hoang dã) sẽ truyền mầm bệnh vào máu. Các bào tử từ máu xâm nhập vào các tế bào nội quan như: gan, lách, phổi, thận, tổ chức cơ để trở thành giao tử (Schizont). Các giao tử vào hồng cầu phát triển thành tiểu thể (Merozoite), giao tử thể (Gametocyte), đại giao tử (Marcrogametocyte) và tiểu giao tử (Mircrogametocyte). Khi dĩn hút máu gia cầm bệnh, vào cơ thể dĩn, các tiểu thể lại phát triển thành noãn nang (Oocyste), rồi bào tử (Sporozoite) trong vách dạ dày dĩn và vòng đời lại được lặp lại.

Tác giả Lê Minh Thành [50] cho biết vòng đời của Leucocytozoon bao gồm các giai đoạn như sau: * Giai đoạn ở tế bào chủ: Gia cầm bị dĩn – ký chủ trung gian truyền bệnh đốt và truyền mầm bệnh (các bào tử Sporozoite) vào cơ thể. Khi vào cơ thể gia cầm, mầm bệnh theo máu tới gan, lách, thận, não… Tại đây, chúng xâm nhập vào các tế bào của ký chủ và bắt đầu sinh sản vô tính bằng hình thức liệt phân, kết quả từ 1 Sporozoit đã tạo ra một lượng lớn Merozoite. Chính những Merozoite này mới có khả năng xâm nhập vào máu và ký sinh ở hồng cầu (quá trình này mất 4 – 6 ngày hoặc kéo dài hơn tùy loài). Quá trình sinh sản của đơn bào ở trong tế bào gan của vật chủ không có chu kỳ nhất định.

Sau khi phát triển ở gan, tất cả các Merozoite đều vào máu. * Giai đoạn ở trong hồng cầu: giai đoạn này tạo thể tự dưỡng và thể phân liệt trong đó có thể mang giới tính (giao tử đực và giao tử cái).