CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Vị trí và vai trò của môn Taekwondo trong Chiến lược phát triển thể dục thể thao của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào Sau khi đất nước được giải phóng hoàn toàn, Đảng và Nhà nước Lào đã quan tâm, chú trọng phát triển TDTT. Hoạt động TDTT về cơ bản đã được hoàn thiện về cơ cấu tổ chức từ trung ương đến địa phương. Đặc biệt, công tác đào tạo nguồn nhân lực TDTT luôn được coi là mục tiêu hàng đầu để thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
Với nhiệm vụ to lớn mà Đảng và Nhà nước giao cho, năm 1978 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã quyết định nâng cấp Trường Trung học Cơ sở TDTT Viêng Chăn thành Trường Trung học TDTT, nhằm tăng cường đào tạo nguồn nhân lực TDTT cho cho các trường phổ thông và chuyên nghiệp trên toàn quốc. Đây là bước đệm để phát triển phong trào TDTT trong toàn quốc. Đến năm 1980 lần đầu tiên nước CHDCND Lào được tham dự sự kiện lớn nhất trên hành tinh đó là Thế vận hội Olympic mùa hè diễn ra tại thủ đô Moscow thuộc Liên Xô cũ (nay là Liên bang Nga). Từ đó đến nay, CHDCND Lào với tư cách là một thành viên của phong trào Olympic đã tiếp tục tham gia các kỳ Thế vận hội Olympic như: năm 1988 tại thủ đô Seoul - Hàn Quốc, năm 1992 tại Barcelona - Tây Ban Nha,.
Năm 1982 lần đầu tiên nước CHDCND Lào tham dự Đại hội thể thao Châu Á được tổ chức tại thủ đô New Delhi - Ấn Độ, từ đó đến nay CHDCND Lào liên tục tham gia các kỳ đại hội. Thành tích tốt nhất đã đạt được trong lịch sử tham dự Đại hội thể thao Châu Á là huy chương Bạc (Mr.Vongkot Chinda) ở môn Boxing tổ chức tại Bắc Kinh - Trung Quốc năm 1990, và đây cũng là huy chương đầu tiên của đoàn thể thao Lào tại đấu trường thể thao này. Sau nhiều năm vắng mặt tại Đại hội thể thao Đông Nam Á hay còn gọi là Sea Games, mãi đến năm 1989 sau giải phóng, CHDCND Lào mới lại tham dự Sea Games lần thứ 15 được tổ chức tại Kualalumpur – Malaysia. Năm 2009 CHDCND Lào lần đầu tiên được quyền đăng cai tổ chức Sea Games lần thứ 25 7 tại thủ Đô Viêng Chăn.
Đồng thời, đây cũng là kỳ Sea Games thành công nhất của nước CHDCND Lào cho đến nay [72]. Nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo VĐV, ngày 02/07/2007 Bộ trưởng Thường trực Văn phòng Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban TDTT Quốc gia Lào đã ký Quyết định số 117/UBTDTT QG Lào, về việc thành lập Trung tâm Huấn luyện thể thao Quốc gia Lào. Đây là Trung tâm huấn luyện thể thao thành tích duy nhất của Lào, VĐV tập trung ở đây chủ yếu thuộc các môn thể thao trọng điểm quốc gia như: các môn Võ, Quyền Anh, Bóng đá, Taekwondo [73]. Taekwondo được xem như một phương tiện tự vệ đã có lịch sử lâu đời.
Taekwondo được thống nhất trên toàn thế giới dựa trên các nguyên tắc khoa học, được phát triển một cách có chủ đích nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong tập luyện cũng như thi đấu. Hiện nay Taekwondo đã trở thành một trong những môn thể thao mũi nhọn của Lào. Tuy hình thành muộn hơn so với các môn thể thao khác, song Taekwondo nhanh chóng phát triển cả về số lượng và chất lượng. Đặc biệt, trong những năm qua trên đấu trường khu vực và châu lục, các VĐV Taekwondo Lào đã giành được những thứ hạng cao, đóng góp tích cực vào thành tích của thể thao Lào với những chiến thắng vang dội như: Sea Games 20 (1999) Vi La Son Phi Khai Khăm đã xuất sắc mang lại HCV, đặc biệt tại Sea Games 25 (2009) các VĐV Phouthavong Outhasak, Tik Da Phon Chăm Nhath và Soukthavy Panyasith đã giành được 3 HCV.
Tuy nhiên, để môn Taekwondo tiếp tục vươn xa hơn nữa, cần có chủ trương, định hướng khoa học, hoàn chỉnh quy trình đào tạo VĐV [77]. Khái quát về môn võ Taekwondo 1. Đặc điểm chung của môn Taekwondo Taekwondo là môn thể thao truyền thống của Hàn Quốc hiện nay đã được phát triển khắp trên toàn thế giới. Đến nay, Liên đoàn Taekwondo Thế giới đã có 201 quốc gia thành viên với trên 61 triệu người tham gia tập luyện.
Taekwondo là môn thể thao Olympic nằm trong chương trình Thế vận hội Mùa hè. Nó được giới thiệu tại Thế vận hội Mùa hè 1988 và 1992 như một môn thể thao biểu diễn, và xuất hiện lần đầu như là môn thể thao được trao huy chương tại Thế vận hội Mùa hè 2000 tại Sydney - Úc [83], [84]. 8 Taekwondo là tổng hợp của ba từ: Tae có nghĩa là “hệ thống đòn chân”. Kwon có nghĩa là “hệ thống đòn tay”; Do có nghĩa là “con đường đạt đến sự phát triển cao nhất về thể chất và tinh thần”.
Trong Taekwondo hiện đại đặc biệt chú trọng đến những đòn chân, đặc điểm của môn thể thao của môn này có nhiều nét tương đồng với các môn võ Triều Tiên khác như Hapkido, Tangsudo,. Taekwondo hướng đến việc sử dụng bàn chân và cẳng chân bằng những đòn đá đầy uy lực. Tuy nhiên, trong thực tiễn thi đấu Taekwondo vẫn sử dụng các đòn tay khá nhiều. Khi nghiên cứu các bài quyền và chương trình luyện tập, có thể nhận thấy số lượng đòn tay của Taekwondo nhiều gấp ba lần các đòn chân [83], [85].
Taekwondo là môn thể thao đối kháng trực tiếp, có sự kết hợp hài hoà về sức mạnh thể chất và sức mạnh ý chí. Với tư cách là môn thể thao đối kháng mạnh mẽ và hấp dẫn, Taekwondo đã trở thành một môn thi đấu chính thức của Thế vận hội Olympic Mùa hè. Trong thi đấu Taekwondo, với phương châm lấy cương thắng nhu, lấy sức mạnh làm cơ bản, do đó cần phải có những phương pháp huấn luyện chuyên biệt. Theo lý thuyết huấn luyện các môn thi đấu đối kháng, mục tiêu quan trọng nhất là chiến thuật đột phá phòng thủ của đối phương nhằm giành chiến thắng.
Vì vậy, VĐV Taekwondo cần phải được một cách có hệ thống bằng các phương tiện và phương pháp chuyên biệt [35], [71], [85]. Ở CHDCND Lào, Taekwondo là một trong những môn thể thao có hệ thống huấn luyện được tổ chức một cách khoa học và chặt chẽ. Đây là một trong những môn thể thao được đông đảo quần chúng tham gia tập luyện và thi đấu. Từ 1989 đến nay, qua hơn 30 năm, phong trào tập luyện Taekwondo đã được phát triển cả về bề rộng và chiều sâu.
Hiện nay, Taekwondo được coi là một trong những môn thể thao mũi nhọn của ngành TDTT Lào, các VĐV Taekwondo Lào đã giành được nhiều huy chương trên đấu khu vực, châu lục và trường quốc tế [72]. Đặc điểm kỹ - chiến thuật môn Taekwondo 1. Đặc điểm về kỹ thuật Kỹ thuật là cách thức đặc thù thực hiện một chuyển động nhất định nào đó. Đối với các môn thể thao, cấu trúc kỹ thuật động tác càng phức tạp thì công tác 9 huấn luyện kỹ thuật càng quan trọng.
Trình độ kỹ thuật của VĐV là một trong các yếu tố quyết định thành tích thi đấu. Một kỹ thuật hiệu quả là kỹ thuật kích hoạt được các nhóm cơ cần thiết tham gia vào vận động, không lãng phí năng lượng để co các nhóm cơ khác không cần thiết cho chuyển động. Trong tập luyện và thi đấu Taekwondo hiện đại, các kỹ thuật được đặc biệt chú trọng, vì đây là phương tiện chủ yếu để ghi điểm nhằm chiến thắng đối phương. VĐV có thể sử dụng nhiều những kỹ thuật khác nhau tuỳ thuộc và tình huống thi đấu thực tế.
Số liệu thống kê của Bộ môn Taekwondo Vụ thể thao thành tích cao Lào và Liên đoàn Taekwondo Thế giới tại các giải thi đấu trong nước và quốc tế trong 4 năm 2018, 2019, 2020 và 2021 đã chỉ rõ tần số sử dụng và và tỷ lệ ghi điểm của từng kỹ thuật trong thi đấu Taekwondo (bảng 1. Tỷ lệ kỹ thuật sử dụng trong thi đấu Taekwondo Tần số sử dụng Tên kỹ thuật Tỷ lệ % 1 Đá vòng cầu chân sau 41.32 % 2 Đá tạt từ ngoài vào 10.95 % 3 Đá vòng cầu chân trước 9.10 % 4 Đá chẻ chân trước 8.50 % 5 Đá ngang chân trước 7.32 % 7 Đá tống sau chân sau 5.40 % 8 Đấm trung đẳng 1.00 % 9 Các kỹ thuật khác 2.1 cho thấy, VĐV đa phần là chỉ sử dụng các kỹ thuật chân. Trong đó, kỹ thuật đá vòng cầu chân sau có tần số sử dụng nhiều nhất là 41,32%, các kỹ thuật chân khác có tần số sử dụng thấp hơn (từ 5,4% - 10,95%), còn kỹ thuật tay trong thi đấu chỉ sử dụng đòn đấm trung đẳng với tỷ lệ 1,00%, các kỹ thuật khác còn lại sử dụng với tỷ lệ 2,00%. Đây chính là đặc điểm nổi bật nhất trong thi đấu Taekwondo đỉnh cao hiện nay.
Đặc điểm về chiến thuật Chiến thuật tấn công: Trong thi đấu, VĐV Taekwondo sử dụng chiến thuật tấn công nhằm đánh trúng mục tiêu trên cơ thể đối phương. Chiến thuật 10 thường được sử dụng nhất là kỹ năng di chuyển về trước và tạo ra những đòn đánh bất ngờ. Để mang lại hiệu quả cao, hoạt động tấn công đối phương phải được thực hiện ở khoảng cách và thời điểm hợp lý. Hoạt động tấn công có thể thực hiện bằng ba cách: 1) Tấn công trực tiếp; 2) Tấn công gián tiếp; 3) Phản công.
Tấn công trực tiếp là thực hiện ngay các kỹ thuật, tấn công gián tiếp là thực hiện các kỹ thuật tấn công sau những động tác giả hoặc sau khi di chuyển và phản công, còn phản công là thực hiện kỹ thuật tấn công lại tiếp ngay sau đòn tấn công của đối phương [10], [11], [71]. Tấn công trực tiếp: Căn cứ vào khoảng cách và tư thế đứng của đối thủ, tấn công trực tiếp được chia làm ba loại. Tấn công tại chỗ: Tấn công tại chỗ được thực hiện khi khoảng cách với đối thủ hoàn toàn phù hợp, mà không cần bất cứ một hoạt động di chuyển hoặc động tác giả nào. Ngả người tấn công: Ngả người tấn công được thực hiện khi khoảng cách tới đối thủ lớn hơn một chút so với khoảng cách trong kỹ thuật tấn công trực tiếp.
Khi đó, đấu thủ phải ngả người ngay về phía sau, song không di chuyển chân và thực hiện kỹ thuật tấn công trong tư thế vươn hông về trước. Thời điểm, khoảng cách, thăng bằng và tốc độ là những yếu tố quan trọng nhất đối với kỹ thuật này. Trượt trước tấn công: Khi khoảng cách với đấu thủ lớn hơn nhiều so với khoảng cách trong kỹ thuật ngả người tấn công, đấu thủ thực hiện kỹ thuật tấn công buộc phải trượt chân trước chuyển trọng tâm cơ thể về trước.