Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh crd trên gà thịt lông màu nuôi trong nông hộvàhiệu quả điều trị bệnh của thuốc tylosin

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên gà… 67 trang · Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên · 2017.

• Tác giả: Nguyễn Văn Trường
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thúy Mỵ
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên gà thịt lông màu nuôi trong nông hộ và hiệu quả điều trị bệnh của thuốc Tylosin
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Đặc điểm sinh lý hô hấp ở gà
• 2.3. Bệnh hô hấp mãn tính ở gà (CRD)
• 2.3.1. Đặc điểm chung
• 2.3.2. Mầm bệnh
• 2.3.3. Phương thức lây truyền
• 2.3.4. Đặc điểm dịch tễ
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăn nuôi
• 4.3. Kết quả chuyên đề nghiên cứu khoa học
• 4.3.1. Tỷ lệ nuôi sống gà thí nghiệm qua các tuần tuổi
• 4.3.2. Tỷ lệ nhiễm bệnh CRD của đàn gà thí nghiệm
• 4.3.3. Bệnh tích của gà bị nhiễm CRD
• 4.3.4. Kết quả điều trị bệnh CRD
• 4.3.5. Chi phí thuốc thú y
• 4.3.6. Một số chỉ tiêu sức sản xuất thịt của gà thí nghiệm
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Nghiên cứu mùa vụ

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên gà thịt lông màu. Kết quả cho thấy, tỷ lệ nhiễm bệnh cao hơn vào mùa Đông Xuân do điều kiện thời tiết lạnh và ẩm ướt, tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum. Ngược lại, mùa Xuân Hè với nhiệt độ ấm áp và thoáng mát giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc quản lý chuồng trại và điều kiện nuôi dưỡng phù hợp theo từng mùa vụ có thể giảm đáng kể tỷ lệ nhiễm bệnh.

1.1. Mùa vụ và bệnh tật

Mùa vụ đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định tỷ lệ nhiễm bệnh CRD. Mùa Đông Xuân với nhiệt độ thấp và độ ẩm cao là điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum. Ngược lại, mùa Xuân Hè với nhiệt độ ấm áp và thoáng mát giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc quản lý chuồng trại và điều kiện nuôi dưỡng phù hợp theo từng mùa vụ có thể giảm đáng kể tỷ lệ nhiễm bệnh.

II. Tỷ lệ nhiễm CRD

Tỷ lệ nhiễm CRD trên gà thịt lông màu được ghi nhận cao hơn vào mùa Đông Xuân, đạt khoảng 25-30%, trong khi mùa Xuân Hè chỉ khoảng 10-15%. Bệnh CRD gây ra các triệu chứng như khó thở, khò khè, và giảm tăng trưởng, dẫn đến thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời để hạn chế thiệt hại.

2.1. Bệnh CRD ở gà

Bệnh CRD (Chronic Respiratory Disease) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, chủ yếu do vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum gây ra. Bệnh ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất của đàn gà, đặc biệt là gà thịt lông màu. Các triệu chứng phổ biến bao gồm khó thở, khò khè, và giảm tăng trưởng. Bệnh thường ở dạng ẩn tính, khó phát hiện trong giai đoạn đầu, dẫn đến việc điều trị trở nên khó khăn và tốn kém.

III. Hiệu quả điều trị bằng Tylosin

Thuốc Tylosin được sử dụng để điều trị bệnh CRD trên gà thịt lông màu cho thấy hiệu quả cao, đặc biệt khi được áp dụng sớm. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, tỷ lệ phục hồi của gà bệnh đạt khoảng 85-90% khi sử dụng Tylosin. Thuốc không chỉ giúp giảm các triệu chứng bệnh mà còn cải thiện tăng trưởng và giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh cần được quản lý chặt chẽ để tránh tình trạng kháng thuốc.

3.1. Thuốc kháng sinh cho gà

Tylosin là một loại kháng sinh phổ biến được sử dụng để điều trị bệnh CRD trên gà. Nghiên cứu cho thấy, Tylosin có hiệu quả cao trong việc giảm các triệu chứng bệnh và cải thiện tăng trưởng của gà. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh cần được quản lý chặt chẽ để tránh tình trạng kháng thuốc, đặc biệt là trong bối cảnh bệnh CRD có thể tái phát và trở thành mãn tính.

IV. Phòng ngừa bệnh CRD

Phòng ngừa bệnh CRD đòi hỏi sự kết hợp giữa quản lý chuồng trại, vệ sinh môi trường, và sử dụng vắc-xin. Nghiên cứu khuyến nghị việc duy trì chuồng trại thông thoáng, sạch sẽ, và kiểm soát độ ẩm để hạn chế sự phát triển của vi khuẩn. Bên cạnh đó, việc sử dụng vắc-xin phòng bệnh CRD cũng được coi là một biện pháp hiệu quả để giảm tỷ lệ nhiễm bệnh và thiệt hại kinh tế.

4.1. Chăn nuôi gà an toàn

Chăn nuôi gà an toàn đòi hỏi sự kết hợp giữa quản lý chuồng trại, vệ sinh môi trường, và sử dụng vắc-xin. Nghiên cứu khuyến nghị việc duy trì chuồng trại thông thoáng, sạch sẽ, và kiểm soát độ ẩm để hạn chế sự phát triển của vi khuẩn. Bên cạnh đó, việc sử dụng vắc-xin phòng bệnh CRD cũng được coi là một biện pháp hiệu quả để giảm tỷ lệ nhiễm bệnh và thiệt hại kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam, kiểm soát dịch bệnh là yếu tố quyết định hiệu quả kinh tế, đặc biệt đối với các mô hình chăn nuôi bán công nghiệp và quy mô nông hộ. Bên cạnh các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như Newcastle hay Gumboro, bệnh viêm đường hô hấp mãn tính (Chronic Respiratory Disease - CRD) do vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum (MG) gây ra là một trong những trở ngại phổ biến. Mặc dù bệnh CRD thường có tỷ lệ chết trực tiếp không quá cao, nhưng mầm bệnh tồn tại dai dẳng, làm gà chậm lớn, tăng chỉ số tiêu tốn thức ăn (FCR), suy giảm phẩm cấp thịt và tiêu tốn nhiều chi phí thuốc điều trị. Bệnh có xu hướng phát triển mạnh khi điều kiện tiểu khí hậu chuồng nuôi biến động, nhiệt độ và ẩm độ thay đổi đột ngột giữa các mùa. Đồng thời, việc phòng bệnh bằng vắc-xin còn những giới hạn nhất định và hiện tượng kháng kháng sinh ở vi khuẩn ngày càng gia tăng.

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Văn Trường (ngành Thú y, Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, thực hiện năm 2017 dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Thúy Mỵ) tập trung giải quyết vấn đề trên thông qua đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên gà thịt lông màu nuôi trong nông hộ và hiệu quả điều trị bệnh của thuốc Tylosin”.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể:

1. Xác định tình hình mắc bệnh CRD của gà thịt lông màu nuôi ở vụ Đông - Xuân và vụ Xuân - Hè.
2. Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh CRD của kháng sinh Tylosin.
3. Bước đầu giúp tác giả làm quen với công tác nghiên cứu khoa học chuyên ngành thú y.
4. Từ kết quả thực nghiệm, bước đầu rút ra đề xuất hợp lý khuyến cáo cho người chăn nuôi về tình hình nhiễm bệnh và hoàn thiện quy trình phòng trị bệnh CRD.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn gà thịt lông màu lai F1 (Mía x Sasso) và thuốc kháng sinh Tylosin.
• Phạm vi không gian: Trại chăn nuôi gia cầm Vân Mỵ tại xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Toàn bộ quá trình thực tập và theo dõi thực nghiệm diễn ra từ ngày 18/11/2016 đến ngày 18/05/2017, chia làm hai đợt nuôi tương ứng với 2 mùa vụ: vụ Đông - Xuân (từ ngày 09/12/2016 đến 25/02/2017) và vụ Xuân - Hè (từ ngày 15/02/2017 đến 10/05/2017), mỗi vụ theo dõi liên tục trong 10 tuần tuổi.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở khoa học và pháp lý

Khóa luận xây dựng trên các nền tảng lý thuyết giải phẫu - sinh lý học gia cầm, vi sinh vật học thú y và bệnh lý học truyền nhiễm:

• Đặc điểm giải phẫu - sinh lý hệ hô hấp ở gà: Hệ hô hấp của gà gồm lỗ mũi, xoang mũi, khí quản, 2 phế quản, 2 phổi nhỏ kém đàn hồi nằm kẹp sát xương sườn và hệ thống 9 túi khí (4 cặp túi khí đối xứng gồm túi khí bụng, túi khí ngực sau, túi khí ngực trước, túi khí cổ và 1 túi khí lẻ giữa xương đòn). Tổng dung tích hệ thống túi khí đạt 130 – 150 cm³, lớn gấp 10 – 12 lần thể tích phổi. Cơ chế hô hấp kép và cấu tạo túi khí màng mỏng vừa hỗ trợ trao đổi khí cường độ cao vừa điều hòa thân nhiệt, nhưng cũng khiến mầm bệnh dễ xâm nhập, khu trú sâu và lan tỏa khắp cơ thể. Tần số hô hấp gà trưởng thành đạt 25 – 45 lần/phút, gà từ 4 – 20 ngày tuổi đạt 30 – 40 lần/phút.
• Đặc điểm sinh học mầm bệnh Mycoplasma gallisepticum: Thuộc lớp Mollicutes, kích thước 150 – 300 nm (trung bình 250 nm), không có vách tế bào peptidoglycan mà chỉ có màng nguyên sinh chất, bắt màu Gram âm. Vi khuẩn có cơ quan bám dính hình bán cầu nhô ra ở một đầu gọi là "blebs", giúp gắn chặt vào thụ quan sialoglycoprotein của tế bào niêm mạc đường hô hấp. Do không có thành tế bào, vi khuẩn đề kháng tự nhiên với nhóm kháng sinh ức chế tổng hợp vách tế bào như Penicillin, nhưng nhạy cảm với các nhóm ức chế tổng hợp protein như Macrolides (Tylosin, Erythromycin, Spiramycin), Tetracyclines và Quinolones.
• Đặc tính dược lý của Tylosin: Là kháng sinh nhóm Macrolide chiết xuất từ Streptomyces fradiae, có phổ tác dụng mạnh trên vi khuẩn Gram dương, đặc biệt nhạy cảm cao với Mycoplasma và Chlamydia. Thuốc bền vững ở nhiệt độ phòng trong 1 tháng (pH = 5,5 – 7,5), hấp thu nhanh và bài tiết chủ yếu qua thận.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

• Thiết kế thí nghiệm: Áp dụng phương pháp phân lô so sánh, kiểm soát đồng nhất các yếu tố phi thí nghiệm (nguồn gốc con giống, loại thức ăn, chuồng trại, quy trình thú y và chăm sóc), chỉ khác nhau về thời điểm/mùa vụ nuôi:
  • Lô I (Vụ Đông - Xuân): Theo dõi 304 con gà lai F1 (Mía x Sasso).
  • Lô II (Vụ Xuân - Hè): Theo dõi 304 con gà lai F1 (Mía x Sasso).
• Phương thức nuôi: Nuôi nhốt hoàn toàn từ 1 – 3 tuần tuổi trong quây úm có sưởi; từ 4 – 10 tuần tuổi chuyển sang nuôi theo phương thức bán chăn thả.
• Chế độ dinh dưỡng: Sử dụng thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh thương phẩm của hãng Japfa gồm: Giai đoạn 1 – 4 tuần tuổi dùng mã F19 (Protein thô - CP: 20,5%, Năng lượng trao đổi - ME: 2850 kcal/kg); giai đoạn từ 4 tuần tuổi đến xuất bán dùng mã Queens 1 và Queens 2 (CP: 16,5 – 17,0%, ME: 2900 kcal/kg).
• Phương pháp thu thập chỉ tiêu:
  • Tỷ lệ nuôi sống (%): Ghi chép gà chết hàng ngày, tính tỷ lệ sống theo tuần và cộng dồn đến 10 tuần tuổi.
  • Tỷ lệ nhiễm bệnh CRD (%): Chẩn đoán lâm sàng dựa trên các triệu chứng đặc trưng (thở khò khè, ho, ran khí quản, chảy nước mắt nước mũi, sưng phù mí mắt, vẩy mỏ, phân màu xanh trắng) và bệnh tích đại thể khi mổ khám (khí quản tích dịch keo nhầy, màng túi khí dày đục, phủ bã đậu, phổi phù thũng viêm hoại tử).
  • Hiệu quả điều trị: Đánh giá số gà khỏi bệnh sau khi dùng phác đồ Tylosin pha nước uống liều 1 g/1 lít nước liên tục trong 3 – 5 ngày.
  • Sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn: Cân gà ngẫu nhiên 55 con/lần vào 6 – 7 giờ sáng ngày cuối tuần (trước khi cho ăn) bằng cân điện tử chính xác ± 0,5 g để xác định sinh trưởng tích lũy (g/con) và sinh trưởng tuyệt đối (g/con/ngày). Cân đo lượng thức ăn tiêu thụ hàng ngày và thức ăn thừa cuối tuần để tính chỉ số tiêu tốn thức ăn (kg TĂ/kg tăng khối lượng).
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê sinh vật học theo phương pháp của Nguyễn Văn Thiện (2002), tính toán các giá trị trung bình ($\bar{X}$), sai số ($m_{\bar{x}}$), hệ số biến dị ($Cv$) bằng phần mềm Microsoft Excel 2010.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu nêu rõ tầm quan trọng của ngành chăn nuôi gia cầm, sự gia tăng áp lực dịch bệnh đường hô hấp mãn tính (CRD) trong điều kiện chăn nuôi nông hộ tại Việt Nam. Tác giả trình bày các mục đích, mục tiêu, ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dẫn liệu thực nghiệm về ảnh hưởng thời tiết đến sức đề kháng của gà lai lông màu, cùng ý nghĩa thực tiễn trong việc tối ưu hóa phác đồ điều trị bằng Tylosin và xây dựng lịch phòng bệnh an toàn sinh học.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong nước và quốc tế liên quan đến đề tài:

• Trình bày chi tiết giải phẫu học cơ quan hô hấp của gia cầm, cơ chế trao đổi khí qua hệ thống 9 túi khí và cơ chế bệnh sinh khi Mycoplasma gallisepticum xâm nhập niêm mạc.
• Phân tích các nghiên cứu dịch tễ học: Bệnh CRD lây truyền dọc từ mẹ sang con qua trứng (mầm bệnh tồn tại 18 tuần ở lòng đỏ ở 37°C) và lây truyền ngang qua tiếp xúc, không khí, dụng cụ chăn nuôi.
• Tổng hợp các phương pháp chẩn đoán (lâm sàng, mổ khám bệnh tích, huyết thanh học ngưng kết nhanh, ELISA, phản ứng PCR) và các nguyên tắc phân biệt CRD với Newcastle, Viêm phế quản truyền nhiễm (IB), Sổ mũi truyền nhiễm (Coryza) và Tụ huyết trùng.
• Giới thiệu đặc tính sinh học của đối tượng thực nghiệm: Giống gà Mía (gà nội hướng thịt, chân vàng 3 hàng vảy), gà Sasso (giống gà thịt màu của Pháp, chịu nhiệt ẩm tốt, tăng trọng nhanh) và con lai F1 (Mía x Sasso) có ưu thế lai về tốc độ lớn, ngoại hình da chân vàng.
• Trình bày dược lực học, dược động học và chỉ định điều trị của kháng sinh Tylosin đối với vi khuẩn Mycoplasma.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết sơ đồ bố trí thí nghiệm trên 608 gà lai F1 (Mía x Sasso) tại Trại gia cầm Vân Mỵ (xã Quyết Thắng, TP. Thái Nguyên) qua hai mùa vụ:

Tiêu chí	Lô I (Vụ Đông - Xuân)	Lô II (Vụ Xuân - Hè)
Thời gian theo dõi	09/12/2016 – 25/02/2017	15/02/2017 – 10/05/2017
Số lượng gà theo dõi (con)	304	304
Số gà mắc bệnh được điều trị (con)	51	61
Phương thức chăn nuôi	1–3 tuần: Nuôi nhốt; 4–10 tuần: Bán chăn thả	1–3 tuần: Nuôi nhốt; 4–10 tuần: Bán chăn thả
Thức ăn sử dụng	Hãng Japfa (F19, Queens 1, Queens 2)	Hãng Japfa (F19, Queens 1, Queens 2)
Thuốc điều trị thử nghiệm	Tylosin (1 g/lít nước uống, 3–5 ngày)	Tylosin (1 g/lít nước uống, 3–5 ngày)

Chương này cũng mô tả chi tiết các công thức toán học tính tỷ lệ nuôi sống, tỷ lệ nhiễm bệnh, tỷ lệ chết, sinh trưởng tuyệt đối, hệ số tiêu tốn thức ăn và quy trình thu thập mẫu cân gà định kỳ.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Nội dung chương trình bày hai mảng kết quả chính:

1. Kết quả công tác phục vụ sản xuất

Trong quá trình thực tập 6 tháng, tác giả trực tiếp thực hiện công tác vệ sinh chuồng trại (khử trùng 4.000 m² bằng Biocid 1:125), kỹ thuật úm 1.000 gà con (đạt tỷ lệ sống 99,50%), thực hiện nghiêm ngặt lịch dùng vắc-xin và điều trị các bệnh phát sinh trong trại:

• Phòng vắc-xin Newcastle (Lasota nhỏ mắt lúc 7 và 21 ngày tuổi; chủng H1 tiêm cánh lúc 45 ngày tuổi đạt tỷ lệ bảo hộ 100%).
• Phòng vắc-xin Gumboro (nhỏ miệng lúc 7 và 21 ngày tuổi đạt 100%).
• Điều trị lâm sàng bệnh Cầu trùng trên 200 gà bằng Rigercocin (1 g/4 lít nước uống theo liệu trình 2 ngày dùng, 3 ngày nghỉ), đạt tỷ lệ khỏi 100%.
• Điều trị bệnh CRD trên 300 gà sản xuất bằng Tylosin (1 g/lít nước), có 293 con khỏi bệnh, đạt tỷ lệ 97,67%.

2. Kết quả chuyên đề nghiên cứu khoa học

Tỷ lệ nuôi sống của đàn gà qua các tuần tuổi: Giai đoạn úm 1 – 4 tuần tuổi, cả 2 lô đều có tỷ lệ nuôi sống đạt rất cao (trên 99,6%). Giai đoạn 5 – 10 tuần tuổi, tỷ lệ hao hụt tăng nhẹ do biến động thời tiết và bệnh đường hô hấp. Tính cộng dồn đến khi kết thúc 10 tuần tuổi, Lô I (Đông - Xuân) đạt tỷ lệ sống 98,03%, trong khi Lô II (Xuân - Hè) đạt 97,70%.

Bảng tổng hợp tỷ lệ nuôi sống qua các tuần tuổi (%):

Tuần tuổi	Lô I (Đông - Xuân) - Trong tuần (%)	Lô I - Cộng dồn (%)	Lô II (Xuân - Hè) - Trong tuần (%)	Lô II - Cộng dồn (%)
1	100,00	100,00	100,00	100,00
2	100,00	100,00	100,00	100,00
3	100,00	100,00	100,00	100,00
4	99,67	99,67	100,00	100,00
5	99,67	99,34	99,67	99,67
6	100,00	99,34	99,34	99,01
7	99,67	99,02	100,00	99,01
8	99,67	98,69	99,67	98,68
9	99,67	98,36	99,33	98,03
10	99,67	98,03	99,66	97,70

Tỷ lệ nhiễm bệnh CRD theo mùa vụ: Từ tuần 1 đến tuần 5, gà ở cả hai lô hoàn toàn không xuất hiện triệu chứng CRD (tỷ lệ nhiễm 0%). Bệnh bắt đầu bùng phát từ tuần thứ 6 trở đi. Tỷ lệ nhiễm bệnh đạt cao nhất ở tuần 6 và tuần 7, sau đó giảm dần khi được can thiệp điều trị.

Bảng theo dõi tỷ lệ nhiễm và tỷ lệ chết do CRD:

Tuần tuổi	Lô I: Số gà nhiễm (con)	Lô I: Tỷ lệ nhiễm (%)	Lô I: Số chết (con)	Lô II: Số gà nhiễm (con)	Lô II: Tỷ lệ nhiễm (%)	Lô II: Số chết (con)
Tuần 1 - 5	0	0,00	0	0	0,00	0
Tuần 6	17	5,61	1	21	6,98	0
Tuần 7	15	4,97	1	18	5,98	1
Tuần 8	12	3,99	1	13	4,33	2
Tuần 9	7	2,33	1	9	3,02	0
Tuần 10	0	0,00	0	0	0,00	0
Tổng cộng	51	16,90	4	61	20,31	3

Tỷ lệ nhiễm bệnh CRD ở Lô II (vụ Xuân - Hè, 20,31%) cao hơn Lô I (vụ Đông - Xuân, 16,90%) là 3,41%. Sự gia tăng này phản ánh ảnh hưởng của yếu tố mùa vụ: giai đoạn vụ Xuân - Hè tại miền Bắc có đặc trưng nồm ẩm, mưa phùn kết hợp nhiệt độ chuyển mùa làm suy giảm sức đề kháng niêm mạc hô hấp, tạo điều kiện thuận lợi cho Mycoplasma bùng phát.

Bệnh tích và hiệu lực của thuốc Tylosin: Mổ khám gà bệnh ghi nhận các bệnh tích đặc trưng: niêm mạc xoang mũi phù nề chứa dịch nhớt, khí quản tích nhiều dịch nhầy màu trắng vàng, túi khí viêm dày và đục mờ, chứa chất bã đậu vàng quánh, phổi phù thũng. Sử dụng kháng sinh Tylosin pha nước uống liều 1 g/lít liên tục 3 – 5 ngày đã chặn đứng các đợt phát bệnh, đưa tỷ lệ nhiễm về 0% ở tuần thứ 10 và khống chế tỷ lệ chết do CRD ở mức rất thấp (Lô I chết 4 con - 1,32%; Lô II chết 3 con - 0,66% trên tổng đàn).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính kèm số liệu thực nghiệm

1. Quy luật phát sinh bệnh CRD theo tuổi: Gà con từ 1 đến 5 tuần tuổi không biểu hiện bệnh nhờ kháng thể thụ động truyền từ mẹ và quy trình úm vô trùng tốt. Bệnh bắt đầu biểu hiện lâm sàng rõ nét từ tuần thứ 6 (5,61% ở Lô I và 6,98% ở Lô II), đạt đỉnh ở tuần 6 – 7 và kéo dài đến tuần thứ 9.
2. Ảnh hưởng rõ rệt của mùa vụ: Tỷ lệ nhiễm bệnh CRD của gà lai F1 (Mía x Sasso) ở vụ Xuân - Hè (20,31%, 61/304 con) cao hơn đáng kể so với vụ Đông - Xuân (16,90%, 51/304 con).
3. Hiệu quả điều trị của Tylosin: Phác đồ sử dụng thuốc Tylosin với liều 1 g/1 lít nước uống liên tục 3 – 5 ngày cho hiệu lực điều trị cao, giúp kiểm soát hoàn toàn triệu chứng lâm sàng ở tuần thứ 10, đưa tỷ lệ khỏi bệnh trong công tác thực tế đạt 97,67% (293/300 con).
4. Chỉ tiêu nuôi sống: Tỷ lệ nuôi sống cộng dồn đến 10 tuần tuổi đạt mức cao ở cả hai vụ: vụ Đông - Xuân đạt 98,03% và vụ Xuân - Hè đạt 97,70%.

Giải pháp và khuyến cáo kỹ thuật của tác giả

• Cần chú trọng đặc biệt công tác phòng bệnh cho đàn gà từ tuần tuổi thứ 5 – 6 trở đi, nhất là vào thời điểm giao mùa vụ Xuân - Hè khi độ ẩm không khí tăng cao.
• Thực hiện nghiêm ngặt quy trình vệ sinh chuồng trại: phun tiêu độc khử trùng định kỳ bằng Biocid nồng độ 1:125, đảm bảo độ thông thoáng chuồng nuôi để loại thải các khí độc (NH₃, H₂S, CO₂) gây tổn thương niêm mạc hô hấp.
• Tuân thủ lịch vắc-xin đầy đủ (Newcastle, Gumboro) nhằm tránh hiện tượng nhiễm trùng kế phát.
• Khi đàn gà xuất hiện triệu chứng hen khò khè, cần cách ly và dùng ngay Tylosin với liều lượng 1 g/lít nước trong 3 – 5 ngày liên tục kết hợp bổ sung vitamin, điện giải để tăng sức đề kháng.

Đóng góp của đề tài

Đề tài cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm cụ thể về tỷ lệ mắc bệnh CRD theo từng tuần tuổi và theo mùa vụ trên đối tượng gà lai F1 (Mía x Sasso) nuôi theo phương thức bán chăn thả tại địa bàn Thái Nguyên. Kết quả là căn cứ thực tế giúp các hộ chăn nuôi chủ động thời điểm can thiệp thuốc và áp dụng biện pháp phòng dịch phù hợp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Nghiên cứu thực hiện trong phạm vi một cơ sở chăn nuôi nông hộ (Trại gia cầm Vân Mỵ, TP. Thái Nguyên) với quy mô 608 con gà thí nghiệm qua 2 mùa vụ, chưa mở rộng khảo sát trên các quy mô trang trại công nghiệp lớn hơn.
  • Việc chẩn đoán bệnh CRD chủ yếu dựa vào quan sát biểu hiện lâm sàng và giải phẫu bệnh tích đại thể khi mổ khám, chưa kết hợp các kỹ thuật xét nghiệm sinh học phân tử hiện đại (như ELISA hay PCR) để định lượng nồng độ kháng thể hoặc giám định chủng vi khuẩn.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục theo dõi tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên các giống gà khác nhau và qua các chu kỳ mùa vụ khác trong năm (mùa Hè - Thu).
  • Nghiên cứu đánh giá mức độ kháng thuốc của vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum phân lập tại địa phương đối với Tylosin và các kháng sinh thế hệ mới.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y và Bác sĩ thú y cơ sở:

• Cung cấp dẫn liệu thực tế về đặc điểm dịch tễ bệnh CRD trên gà thịt lông màu lai F1 (Mía x Sasso).
• Cung cấp quy trình chi tiết về công tác chăm sóc nuôi dưỡng, lịch trình sử dụng vắc-xin (Lasota, Gumboro, Newcastle H1) và phác đồ can thiệp thuốc Tylosin hiệu quả trong điều kiện chăn nuôi nông hộ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm bệnh CRD giữa hai mùa vụ Đông - Xuân và Xuân - Hè chênh lệch như thế nào?

Theo số liệu theo dõi trên 304 gà mỗi lô, tỷ lệ nhiễm bệnh CRD ở vụ Xuân - Hè là 20,31% (61 con mắc bệnh), cao hơn 3,41% so với vụ Đông - Xuân (16,90%, 51 con mắc bệnh). Nguyên nhân do vụ Xuân - Hè có độ ẩm cao, mưa phùn và thời tiết thay đổi đột ngột làm suy giảm sức đề kháng của đàn gà.

2. Bệnh CRD bắt đầu xuất hiện và bùng phát mạnh nhất vào giai đoạn nào của đàn gà?

Trong 5 tuần tuổi đầu tiên, gà ở cả hai lô không mắc bệnh (tỷ lệ 0%). Bệnh bắt đầu xuất hiện từ tuần thứ 6 (Lô I: 5,61%; Lô II: 6,98%) và đạt tỷ lệ cao nhất trong các tuần 6 – 7, sau đó giảm dần nhờ can thiệp điều trị.

3. Phác đồ sử dụng kháng sinh Tylosin trong nghiên cứu được tiến hành ra sao?

Thuốc Tylosin được sử dụng bằng đường uống với liều lượng pha 1 g thuốc/1 lít nước uống, cho gà uống liên tục trong thời gian từ 3 đến 5 ngày ngay khi phát hiện triệu chứng lâm sàng.

4. Tỷ lệ nuôi sống cộng dồn đến 10 tuần tuổi của hai lô gà thí nghiệm đạt bao nhiêu?

Khi kết thúc thí nghiệm ở 10 tuần tuổi, tỷ lệ nuôi sống cộng dồn ở Lô I (vụ Đông - Xuân) đạt 98,03% và ở Lô II (vụ Xuân - Hè) đạt 97,70%.

5. Lịch phòng vắc-xin cho đàn gà thí nghiệm trong khóa luận gồm những loại nào?

Đàn gà được sử dụng vắc-xin theo lịch: 7 ngày tuổi nhỏ mắt Lasota lần 1 và nhỏ miệng Gumboro lần 1; 21 ngày tuổi nhỏ mắt Lasota lần 2 và nhỏ miệng Gumboro lần 2; 45 ngày tuổi tiêm dưới da màng cánh vắc-xin Newcastle hệ 1 (H1).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Văn Trường đã hoàn thành các mục tiêu nghiên cứu thông qua việc xác định chính xác tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên gà lai F1 (Mía x Sasso) ở vụ Xuân - Hè (20,31%) cao hơn vụ Đông - Xuân (16,90%), với thời điểm bùng phát tập trung từ tuần tuổi thứ 6. Đề tài chứng minh hiệu quả can thiệp rõ rệt của kháng sinh Tylosin (1 g/lít nước, uống 3 – 5 ngày) trong việc kiểm soát bệnh và bảo đảm tỷ lệ nuôi sống của đàn gà đạt trên 97,7%. Các kết quả thực nghiệm và quy trình thú y trong công trình mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho hoạt động chăn nuôi gia cầm nông hộ tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong chăn nuôi trên thế giới nói chung và chăn nuôi ở nước ta nói riêng thì vấn đề dịch bệnh luôn luôn được quan tâm hàng đầu. Dịch bệnh là vấn đề quyết định sự thành công hay thất bại trong chăn nuôi đặc biệt là chăn nuôi theo phương thức công nghiệp và bán công nghiệp. Trong những năm gần đây có nhiều dịch bệnh xảy ra gây thiệt hại cho nghành chăn nuôi gia cầm như: Newcastle, Gumboro, viêm đường hô hấp mãn tính (CRD). Để hạn chế được dịch bệnh cần phải có những nghiên cứu sâu rộng về đặc điểm của bệnh cũng như cách phòng chống.

Đồng thời phải có sự phối hợp giải quyết nhiều khâu từ những người chăn nuôi đến người làm công tác thú y… Mở rộng các chương trình phòng chống dịch và phát triển hệ thống theo dõi, báo cáo về dịch bệnh. Trong những năm gần đây chăn nuôi ngày càng phát triển cả về chất lượng và số lượng sản phẩm nhằm đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng và vệ sinh môi trường. Cùng với sự phát triển của chăn nuôi nguy cơ xảy ra dịch bệnh kể trên càng nhiều trong đó có bệnh viêm đường hô hấp mãn tính (CRD) do Mycoplasma gallisepticum gây ra, tỷ lệ chết không cao nhưng gà chậm lớn, tiêu tốn thức ăn cao, thuốc điều trị tốn kém gây thiệt hại kinh tế cho ngành chăn nuôi. Bệnh CRD xảy ra ở mọi lứa tuổi với triệu chứng ở đường hô hấp chung khó thở và khò khè.

Nhất là khi thời tiết thay đổi, dinh dưỡng kém gà có tỷ lệ nhiễm bệnh cao. Tuy gà mắc bệnh có tỷ lệ chết không cao xong nó rất nguy hiểm cho đàn gà. Mặt khác do hiệu lực phòng bằng vacxin còn hạn chế cộng thêm việc sử dụng kháng sinh trong điều trị bệnh còn hạn chế về hiệu quả. Bệnh CRD phát triển quanh năm, tuy nhiên bệnh thường phát triển mạnh hơn khi chuồng trại không kín gió, ấm áp vào mùa Đông và sạch sẽ, thoáng mát vào mùa Hè.

Vì vậy 2 bệnh CRD hiện nay vẫn là vấn đề nan giải, đáng lo ngại cần được quan tâm ở các trang trại chăn nuôi công nghiệp. Xuất phát từ thực tế trên được sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Thúy Mỵ chúng em tiến hành đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên gà thịt lông màu nuôi trong nông hộvàhiệu quả điều trị bệnh của thuốc Tylosin”. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên gà thịt lông màu nuôi trong nông hộ và hiệu quả điều trị bệnh của thuốc Tylosin.

Mục tiêu nghiên cứu - Xác định tình hình mắc bệnh CRD của gà thịt lông màu nuôi ở vụ Đông Xuân và Xuân Hè. - Hiệu quả điều trị bệnh CRD của thuốc Tylosin. - Bản thân bước đầu làm quen công tác nghiên cứu khoa học. - Từ kết quả thực nghiệm đó, bước đầu rút ra đề xuất hợp lý khuyến cáo cho người chăn nuôi về tình hình nhiễm bệnh CRD ở gà và quy trình phòng bệnh CRD.

Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học góp phần vào việc hoàn thiện nghiên cứu ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ nuôi sống, khả năng sinh trưởng và xây dựng quy trình kỹ thuật chăn nuôi gà thịt lông màu. Hiệu lực của thuốc Tylosin trong việc phòng và điều trị bệnh CRD. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để góp phần vào công tác chăn nuôi gà an toàn, áp dụng những ảnh hưởng tốt của mùa vụ đến khả năng sinh trưởng và tỷ lệ sống vào chăn nuôi gà thịt lông màu.

Ứng dụng hiệu quả điều trị của thuốc Tylosin trong phòng và điều trị bệnh CRD ở gà thịt lông màu trong chăn nuôi. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Đặc điểm sinh lý hô hấp ở gà Gà có nhu cầu oxy cao hơn rất nhiều so với gia súc, do đó đặc điểm giải phẫu - sinh lý của bộ máy hô hấp rất đặc biệt, đảm bảo cường độ trao đổi khí cao trong quá trình hô hấp.

Hệ hô hấp của gia cầm gồm: Lỗ mũi, xoang mũi, khí quản, 2 phế quản, 2 phổi + 9 túi khí. Hai lỗ mũi nằm ở gốc mỏ và có đường kính rất nhỏ. Cơ hoành không phát triển, hai lá phổi nhỏ, đàn hồi kém, lại nằm kẹp vào các xương sườn nên hệ hô hấp được bổ sung thêm hệ thống túi khí. Túi khí có cấu trúc túi kín (giống như bóng bay) có màng mỏng do thành các phế quản chính và phế quản nhánh phình ra mà thành.

Theo chức năng, các túi khí được chia thành túi khí hít vào (chứa đầy khí hít vào) và túi khí thở ra (chứa đầy khí thở ra). Gà có 9 túi khí gồm 4 cặp nằm đối xứng nhau và một túi lẻ. Các cặp túi khí hít vào gồm cặp bụng và cặp ngực phía sau. Các túi khí to nhất là những phần tiếp theo của các phế quản chính.

Túi bên phải lớn hơn túi bên trái. Cả hai túi có bọc tịt (túi thừa) kéo vào tới xương đùi, xương chậu và xương thắt lưng - xương cùng, có thể nối cả với các xoang của những xương này. Túi khí ngực sau nằm ở phần sau xoang ngực và kéo dài tới gan. Túi khí ngực trước nằm ở phần bên của xoang ngực, dưới phổi, và kéo dài tới xương sườn cuối cùng.

Cặp túi khí cổ kéo dài dọc theo cổ tới đốt sống cổ thứ 3 - 4, nằm trên khí quản và thực quản. Theo đường đi, các túi khí này tạo thêm các bọc, tỏa vào các đốt sống cổ, ngực và xương sườn. Túi khí lẻ giữa xương đòn nối với các túi khí cổ. Nhờ hai ống túi này nối với hai lá phổi và có ba cặp túi thừa, một cặp đi vào hai xương vai, cặp thứ hai đi vào khoảng trống giữa xương quạ và xương sống, 4 cặp thứ ba vào giữa các cơ và vai ngực.

Phần giữa lẻ của túi giữa xương đòn nằm giữa xương ngực và tim. Dung tích tất cả các túi khí của gà là 130 - 150 cm3, lớn hơn thể tích của phổi 10 - 12 lần. Các túi khí còn có vai trò trong việc điều hòa nhiệt độ cơ thể, bảo vệ cơ thể khỏi bị quá nóng hoặc quá lạnh. Nếu tách hệ thống túi khí khỏi quá trình hô hấp của gà thì khi cơ làm việc nhiều, thân nhiệt sẽ tăng lên quá mức bình thường.

Gà hô hấp kép, đó là các đặc điểm điển hình của cơ quan hô hấp. Khi hít vào, không khí bên ngoài qua mũi để vào phổi, sau đó vào các túi khí bụng (túi khí hít vào), trong quá trình đó, diễn ra quá trình trao đổi khí lần thứ nhất. Khi thở ra, không khí từ các túi khí bụng và ngực sau, bị ép và đẩy ra qua phổi, trong quá trình đó, diễn ra quá trình trao đổi khí lần thứ hai. Theo Hoàng Toàn Thắng và Cao Văn (2006) [23]: Tần số hô hấp dao động trong khoảng rất lớn, nó phụ thuộc vào loài, tuổi, sức sản xuất, trạng thái sinh lý của gia cầm và điều kiện thức ăn, nuôi dưỡng, nhiệt độ, độ ẩm, thành phần không khí.

Trong điều kiện nuôi dưỡng tốt, tần số hô hấp tương đối ổn định. Tần số hô hấp của gà trưởng thành là 25 - 45 lần/ phút. Gà từ 4 - 20 ngày tuổi là 30 - 40 lần/ phút. Dung tích thở của phổi gà được bổ sung bằng dung tích các túi khí, cùng với phổi, tạo nên hệ thống hô hấp thống nhất.

Dung tích thở của phổi và các túi khí được tính bằng tổng thể tích không khí hô hấp, bổ sung và dự trữ. Ở gà dung tích này bằng 140 - 170 cm3. Các thể tích bổ sung và dự trữ của dung tích ở trong thực tế không đo được. Không xác định được cả thể tích không khí lưu lại.

Trao đổi khí giữa không khí và máu gà bằng phương thức khuếch tán, quá trình này phụ thuộc vào áp suất riêng phần của các khí và trong máu gà. Trong khí quyển hoặc trong những chuồng nuôi thông thoáng tốt thường có: Oxi 20,94 %; CO2 0,03 %; nitơ và các khí trơ khác (acgon, heli, neon…) 5 79,93 %. Trong không khí thở ra của gia cầm có 13,5 - 14,5 % oxi và 5 - 6,5 % cacbonic. Trong chăn nuôi gà, việc tạo chuồng nuôi có độ thông thoáng lớn, tốc độ gió lưu thông hợp lý nhằm cung cấp khí sạch, loại thải khí độc (CO2, H2S…), bụi ra khỏi chuồng, có một ý nghĩa vô cùng to lớn.

Bệnh hô hấp mãn tĩnh ở gà (CRD) * Đặc điểm chung: Bệnh hô hấp mãn tính ở gà là một bệnh truyền nhiễm của nhiều loại gia cầm, do nhiều loài Mycoplasma gây ra. Trong đó, quan trọng nhất là Mycoplasma gallisepticum (MG) và Mycoplasma synoviae (MS) gây ra. Mầm bệnh MG là nguyên nhân chính gây bệnh đường hô hấp mãn tính ở gà. Bệnh này chủ yếu làm cho gà chậm lớn, tiêu tốn thức ăn, thuốc điều trị tốn kém (Đào Thị Hảo và cs, 2007 [8]).

CRD là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đối với gà, nhất là gà được nuôi theo phương thức công nghiệp. Bệnh làm giảm sức đề kháng của gà, giảm chất lượng thịt của đàn gà thịt. Mầm bệnh lây qua trứng làm giảm tỷ lệ đẻ, tỷ lệ chết phôi trong quá trình ấp nở tăng, làm giảm khả năng sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn trên đàn gà con. Bệnh thường ở dạng ẩn tính.

Bệnh có thể làm giảm tỷ lệ đẻ của gà đến 30%, giảm tỷ lệ ấp nở 14 % và giảm tăng khối lượng đến 16 % (Phạm Văn Đông (2002) [5]). CRD có thời gian ủ bệnh kéo dài nên khó phát hiện trong giai đoạn đầu. Nếu chủ quan không theo dõi phát hiện sớm, bệnh sẽ trở thành mãn tính, chữa sẽ khó khăn và tốn nhiều thuốc vì khi đó mũi, túi khí, niêm mạc thành phế quản đã biến đổi gây cản trở hô hấp. CRD có thể ghép theo 3 dạng sau: + Bệnh đường hô hấp mãn tính chính: Nguyên nhân bị bệnh là do căng thẳng (stress), lượng vi khuẩn MG tăng làm phát bệnh, thường có kiêm nhiễm một số vi khuẩn thứ cấp như: E.

coli, Streptococcus… 6 + Bệnh viêm đường hô hấp mãn tính thứ cấp: Xuất phát từ gà đã bị bệnh khác như cầu trùng, viêm phế quản truyền nhiễm… làm cơ thể yếu đi, có dịp cho vi khuẩn MG bùng phát lên sinh bệnh. + Bệnh viêm đường hô hấp mãn tính giả: Triệu chứng, bệnh tích ở túi khí của một số bệnh khác như bệnh Mycoplasmosis(Nguyễn Thanh Sơn và Lê Hồng Mận, 2004 [21]).