Luận văn thạc sĩ khoa học nghiên cứu chế tạo kháng thể qua lòng đỏ trứng gà để phòng chống tiêu chảy và sưng phù đầu do e coli ở lợn

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu chế tạo kháng thể qua lòng đỏ trứng gà để phòng chống tiêu chảy và sưng phù đầu do e, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Trần Văn Khánh
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Chăn Nuôi
• Đề tài: Nghiên Cứu Chế Tạo Kháng Thể Từ Lòng Đỏ Trứng Gà Để Phòng Chống Tiêu Chảy Và Sưng Phù Đầu Ở Lợn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: Tăng Quan
• 1.1. Tình hình nghiên cứu về E. coli gây bệnh tiêu chảy và phế đầu ở lợn

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Nghiên cứu chế tạo kháng thể từ lòng đỏ trứng gà nhằm phòng chống tiêu chảy ở lợn và sưng phù đầu là một lĩnh vực quan trọng trong ngành nghiên cứu khoa học và nông nghiệp. Kháng thể được sản xuất từ lòng đỏ trứng gà có khả năng cung cấp một phương pháp hiệu quả để phòng ngừa và điều trị các bệnh truyền nhiễm ở lợn, đặc biệt là bệnh do vi khuẩn E. coli gây ra. Việc sử dụng vaccine cho lợn và các sản phẩm từ trứng không chỉ giúp nâng cao sức khỏe động vật mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi lợn.

1.1. Tình hình bệnh tiêu chảy ở lợn

Bệnh tiêu chảy ở lợn là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong ngành chăn nuôi, gây thiệt hại lớn về kinh tế. Theo thống kê, tỷ lệ lợn mắc bệnh có thể lên đến 70-85%, đặc biệt là trong các trang trại chăn nuôi tập trung. Bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn làm giảm chất lượng thịt lợn. Việc phát hiện và điều trị kịp thời là rất cần thiết để giảm thiểu thiệt hại. Các phương pháp điều trị hiện tại chủ yếu dựa vào thuốc kháng sinh, tuy nhiên, việc lạm dụng thuốc kháng sinh có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc, làm cho việc điều trị trở nên khó khăn hơn.

II. Nghiên cứu chế tạo kháng thể

Nghiên cứu chế tạo kháng thể từ lòng đỏ trứng gà đã được thực hiện với mục tiêu tạo ra một sản phẩm an toàn và hiệu quả trong việc phòng chống bệnh tiêu chảy và sưng phù đầu ở lợn. Quá trình này bao gồm việc phân lập và xác định các chủng E. coli gây bệnh, từ đó tiến hành sản xuất kháng thể thông qua việc tiêm chủng gà và thu thập lòng đỏ trứng. Các kháng thể này có khả năng nhận diện và trung hòa độc tố do vi khuẩn sản sinh, từ đó giúp lợn tăng cường miễn dịch và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

2.1. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc lựa chọn các chủng vi khuẩn E. coli có khả năng gây bệnh cao, sau đó tiến hành tiêm chủng cho gà để kích thích sản xuất kháng thể. Sau khi thu thập lòng đỏ trứng, các kháng thể được tách chiết và tinh chế để đảm bảo độ tinh khiết và hiệu quả. Các thử nghiệm in vitro và in vivo được thực hiện để đánh giá khả năng phòng ngừa và điều trị của sản phẩm. Kết quả cho thấy, kháng thể từ lòng đỏ trứng gà có khả năng ức chế sự phát triển của E. coli, từ đó giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh ở lợn.

III. Ứng dụng thực tiễn

Việc ứng dụng kháng thể từ lòng đỏ trứng gà trong phòng chống bệnh tiêu chảy và sưng phù đầu ở lợn không chỉ mang lại lợi ích về sức khỏe cho động vật mà còn giúp nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi. Sản phẩm này có thể được sử dụng như một loại vaccine an toàn, giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc kháng sinh, từ đó góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Ngoài ra, việc phát triển các sản phẩm từ trứng cũng mở ra cơ hội mới cho ngành nông nghiệp, tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

3.1. Lợi ích kinh tế

Sử dụng kháng thể từ lòng đỏ trứng gà không chỉ giúp giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh mà còn tiết kiệm chi phí điều trị cho người chăn nuôi. Việc giảm thiểu sử dụng thuốc kháng sinh sẽ giúp bảo vệ sức khỏe động vật và giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc. Hơn nữa, sản phẩm này có thể được phát triển thành các sản phẩm thương mại, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người chăn nuôi và góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi lợn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu thống kê năm 2008, tổng đàn lợn tại Việt Nam đạt khoảng 26,7 triệu con, trong đó sản lượng thịt lợn hơi chiếm tới 73,9% tổng sản lượng thịt gia súc, gia cầm. Ngành chăn nuôi lợn được xác định là một trong những ngành kinh tế trọng điểm, có vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp và đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân lập, xác định các chủng Escherichia coli (E. coli) gây bệnh tiêu chảy và phù đầu ở lợn con, đồng thời nghiên cứu sản xuất kháng thể sinh học đặc hiệu nhằm phòng và chữa bệnh hiệu quả.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm các mẫu phân và bệnh phẩm từ lợn con bị tiêu chảy và phù đầu trong độ tuổi từ 21 đến 60 ngày tại các trại chăn nuôi tập trung. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao năng suất chăn nuôi, giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh tiêu chảy và phù đầu gây ra, đồng thời góp phần phát triển các giải pháp phòng bệnh an toàn, hiệu quả, thân thiện với môi trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về vi sinh vật học, miễn dịch học và sinh học phân tử, tập trung vào:

• Đặc điểm sinh học và sinh hóa của E. coli: E. coli là vi khuẩn gram âm, hình que, có khả năng lên men lactose, sinh indol, di động nhờ lông, phát triển tốt ở nhiệt độ 37°C và pH từ 5,5 đến 8,0. Các chủng gây bệnh thường mang các yếu tố độc lực như fimbriae (F4, F5, F6, F18, F41), độc tố enterotoxin (STa, STb, LT) và verotoxin (Stx1, Stx2, Stx2e).

• Cơ chế gây bệnh của E. coli: Vi khuẩn bám dính vào biểu mô ruột non qua fimbriae, sản sinh độc tố enterotoxin gây tiêu chảy và độc tố verotoxin gây phù đầu, tổn thương mạch máu, dẫn đến các triệu chứng lâm sàng nghiêm trọng.

• Miễn dịch học kháng thể IgY: Kháng thể IgY trong lòng đỏ trứng gà có khả năng nhận diện và trung hòa các kháng nguyên của E. coli, được ứng dụng trong sản xuất kháng thể sinh học để phòng và điều trị bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Mẫu phân và bệnh phẩm (máu, dịch ruột, hạch ruột, gan, lách, phổi) được thu thập từ lợn con bị tiêu chảy và phù đầu tại các trại chăn nuôi tập trung.

• Phân lập và xác định vi khuẩn: Mẫu được nuôi cấy trên các môi trường chọn lọc như thạch Mac Conkey, thạch Brilliant Green agar, thạch Istrati. Vi khuẩn được phân lập dựa trên đặc điểm hình thái khuẩn lạc, nhuộm Gram, khả năng lên men đường, sinh indol, di động và các phản ứng sinh hóa đặc trưng.

• Xác định huyết thanh (serotyping): Sử dụng phản ứng ngưng kết nhanh với kháng huyết thanh nhóm O và đơn huyết thanh nhóm H để xác định serogroup và serotype của E. coli.

• Phát hiện gen độc lực bằng PCR: Xác định các gen độc lực LT, STa, STb, VT2e bằng kỹ thuật PCR với bộ mồi đặc hiệu, giúp phân loại các chủng ETEC và STEC.

• Sản xuất kháng thể IgY đặc hiệu: Tiêm kháng nguyên E. coli vào gà mái siêu trứng, thu hoạch lòng đỏ trứng để chiết xuất IgY, đánh giá hiệu quả miễn dịch và khả năng trung hòa vi khuẩn.

• Thời gian nghiên cứu: Tiến hành trong vòng khoảng 1-2 năm, bao gồm thu thập mẫu, phân lập vi khuẩn, xác định đặc điểm sinh học, huyết thanh, gen độc lực và sản xuất kháng thể.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân lập và xác định E. coli gây bệnh: Tỷ lệ lợn con bị tiêu chảy và phù đầu nhiễm E. coli đạt khoảng 70-85%, có nơi lên đến 100%. Các chủng phân lập được chủ yếu thuộc nhóm ETEC với các fimbriae F4 (K88), F5 (K99), F6 (987P), F18 và F41, cùng với các độc tố enterotoxin STa, STb và LT. Tỷ lệ các chủng mang gen độc lực STb chiếm khoảng 33% trong tổng số phân lập.

2. Kháng sinh kháng thuốc: E. coli phân lập có khả năng kháng nhiều loại kháng sinh phổ biến, trong đó có 11 loại kháng sinh được xác định kháng lại, với sự lan truyền gen kháng thuốc qua plasmid R. Tỷ lệ kháng thuốc tăng nhanh qua các năm, làm giảm hiệu quả điều trị bằng kháng sinh.

3. Hiệu quả của kháng thể IgY: Kháng thể IgY chiết xuất từ lòng đỏ trứng gà tiêm kháng nguyên E. coli có khả năng nhận diện và trung hòa các chủng E. coli gây bệnh, giúp giảm tỷ lệ nhiễm và triệu chứng tiêu chảy ở lợn con. Mỗi con gà mái có thể sản xuất từ 5 đến 20 mg IgY/ml lòng đỏ, tương đương với hiệu quả miễn dịch cao.

4. Đặc điểm sinh học và huyết thanh của E. coli: Các chủng E. coli phân lập có đặc điểm sinh học phù hợp với các chủng gây bệnh trên thế giới, với các serotype phổ biến như O8, O139, O147, O149. Khả năng sinh hemolysin α và β cũng được ghi nhận, liên quan đến độc lực của vi khuẩn.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nhiễm E. coli cao ở lợn con phản ánh điều kiện chăn nuôi và vệ sinh chưa được kiểm soát tốt, đặc biệt là trong các trại chăn nuôi tập trung. Sự đa dạng của các chủng fimbriae và độc tố cho thấy tính phức tạp trong cơ chế gây bệnh, đòi hỏi các biện pháp phòng ngừa đa dạng và hiệu quả.

Kháng sinh kháng thuốc ngày càng gia tăng là thách thức lớn trong điều trị, làm nổi bật nhu cầu phát triển các giải pháp thay thế như kháng thể sinh học IgY. Kết quả nghiên cứu cho thấy IgY có tiềm năng lớn trong phòng và điều trị bệnh tiêu chảy do E. coli, góp phần giảm thiểu sử dụng kháng sinh và hạn chế kháng thuốc.

Việc xác định serotype và gen độc lực giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm dịch tễ và cơ chế bệnh sinh, từ đó hỗ trợ phát triển vaccine và các biện pháp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ phân bố các serotype và gen độc lực, bảng so sánh mức độ kháng thuốc theo từng loại kháng sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng biện pháp vệ sinh và quản lý chuồng trại nghiêm ngặt: Tăng cường vệ sinh chuồng trại, kiểm soát môi trường nuôi để giảm thiểu sự lây lan của E. coli, đặc biệt trong giai đoạn lợn con sơ sinh đến cai sữa. Chủ thể thực hiện: người chăn nuôi, kỹ thuật viên thú y. Thời gian: liên tục, ưu tiên trong 6 tháng đầu.

2. Sử dụng kháng thể IgY trong phòng và điều trị: Phát triển và ứng dụng sản phẩm kháng thể IgY đặc hiệu chống E. coli để giảm thiểu sử dụng kháng sinh, nâng cao hiệu quả điều trị và phòng bệnh. Chủ thể thực hiện: các công ty dược thú y, viện nghiên cứu. Thời gian: 1-2 năm để hoàn thiện và triển khai.

3. Giám sát và kiểm soát kháng sinh kháng thuốc: Thiết lập hệ thống giám sát kháng sinh kháng thuốc trong chăn nuôi lợn, hướng dẫn sử dụng kháng sinh hợp lý, hạn chế lạm dụng. Chủ thể thực hiện: cơ quan quản lý nhà nước, người chăn nuôi. Thời gian: triển khai ngay và duy trì liên tục.

4. Nghiên cứu và phát triển vaccine đa giá: Dựa trên kết quả phân lập serotype và gen độc lực, phát triển vaccine phòng bệnh tiêu chảy và phù đầu do E. coli phù hợp với điều kiện Việt Nam. Chủ thể thực hiện: viện nghiên cứu, doanh nghiệp vaccine. Thời gian: 3-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn: Nắm bắt kiến thức về nguyên nhân, cơ chế gây bệnh và biện pháp phòng chống tiêu chảy, phù đầu do E. coli, từ đó áp dụng các giải pháp hiệu quả trong quản lý trang trại.

2. Bác sĩ thú y và kỹ thuật viên: Sử dụng kết quả nghiên cứu để chẩn đoán, điều trị và tư vấn phòng bệnh, đặc biệt trong việc lựa chọn kháng sinh và ứng dụng kháng thể sinh học.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành thú y, vi sinh: Tham khảo phương pháp phân lập, xác định vi khuẩn, kỹ thuật PCR và sản xuất kháng thể IgY, phục vụ cho các nghiên cứu chuyên sâu và phát triển sản phẩm mới.

4. Doanh nghiệp sản xuất thuốc thú y và vaccine: Dựa trên dữ liệu về đặc điểm độc lực và kháng thuốc của E. coli để phát triển các sản phẩm điều trị và phòng bệnh phù hợp, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. E. coli gây bệnh tiêu chảy ở lợn con có đặc điểm gì nổi bật?
   E. coli gây bệnh thường mang các yếu tố độc lực như fimbriae F4, F5, F6, F18, F41 giúp bám dính vào ruột non, cùng với độc tố enterotoxin STa, STb, LT gây tiêu chảy. Các chủng này có khả năng kháng nhiều loại kháng sinh phổ biến.

2. Kháng thể IgY có vai trò gì trong phòng và điều trị bệnh?
   IgY chiết xuất từ lòng đỏ trứng gà có khả năng nhận diện và trung hòa các kháng nguyên của E. coli, giúp giảm tỷ lệ nhiễm và triệu chứng bệnh, đồng thời hạn chế sử dụng kháng sinh và giảm nguy cơ kháng thuốc.

3. Tại sao kháng sinh kháng thuốc lại là vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi lợn?
   Việc sử dụng kháng sinh kéo dài và không hợp lý dẫn đến sự xuất hiện và lan truyền các gen kháng thuốc qua plasmid, làm giảm hiệu quả điều trị, tăng chi phí và nguy cơ thất bại trong kiểm soát bệnh.

4. Phương pháp PCR giúp gì trong nghiên cứu E. coli?
   PCR cho phép phát hiện chính xác các gen độc lực như LT, STa, STb, VT2e trong các chủng E. coli, giúp phân loại chủng, đánh giá nguy cơ gây bệnh và hỗ trợ phát triển vaccine, thuốc điều trị.

5. Các biện pháp phòng bệnh hiệu quả hiện nay là gì?
   Bao gồm vệ sinh chuồng trại nghiêm ngặt, sử dụng kháng thể IgY, giám sát và kiểm soát kháng sinh, phát triển vaccine đa giá, đồng thời nâng cao miễn dịch cho lợn con qua sữa mẹ và tiêm phòng.

Kết luận

• Nghiên cứu đã phân lập và xác định được các chủng E. coli gây bệnh tiêu chảy và phù đầu ở lợn con với tỷ lệ nhiễm cao, đa dạng về serotype và gen độc lực.
• Kháng sinh kháng thuốc ngày càng gia tăng, làm giảm hiệu quả điều trị và đòi hỏi các giải pháp thay thế như kháng thể IgY.
• Kháng thể IgY chiết xuất từ lòng đỏ trứng gà có hiệu quả cao trong phòng và điều trị bệnh, góp phần giảm thiểu sử dụng kháng sinh.
• Phương pháp PCR là công cụ quan trọng giúp xác định gen độc lực, hỗ trợ phát triển vaccine và thuốc điều trị.
• Đề xuất các giải pháp tổng hợp về quản lý môi trường, sử dụng kháng thể sinh học, giám sát kháng sinh và phát triển vaccine nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống bệnh trong chăn nuôi lợn.

Hành động tiếp theo: Triển khai ứng dụng kháng thể IgY trong thực tế chăn nuôi, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu vaccine đa giá và giám sát kháng sinh kháng thuốc. Các nhà nghiên cứu, người chăn nuôi và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để nâng cao hiệu quả phòng bệnh và phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LuËn v¨n th¹c sÜ - TrÇn V¨n Kh¸nh Më ®Çu Theo sè liÖu tõ Tæng côc Thèng kª n¨m 2008, c¶ níc cã 26,7 triÖu con lîn, s¶n lîng thÞt lîn h¬i ®¹t 2.000 tÊn, chiÕm tû lÖ 73,9% tæng s¶n lîng thÞt gia sóc, gia cÇm [20]. Ngµnh ch¨n nu«i lîn ë níc ta ®· kh¼ng ®Þnh ®îc tÇm quan träng vµ ®ßi hái sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ trong t¬ng lai. XuÊt ph¸t tõ nhu cÇu Êy, Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn N«ng th«n ®· ®Ò ra kÕ ho¹ch ®Õn n¨m 2010 ph¶i ®¹t b×nh qu©n ®Çu ngêi 35 kg thÞt lîn h¬i. C¶ níc sÏ cã 30 triÖu con lîn víi chÊt lîng ®µn lîn thÞt cã tû lÖ n¹c cao ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng trong níc vµ xuÊt khÈu [20].

Tuy nhiªn, viÖc ph¸t triÓn ®µn lîn còng lµm xuÊt hiÖn c¸c lo¹i bÖnh, ¶nh hëng kh«ng nhá tíi n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶ ch¨n nu«i. Trë ng¹i lín nhÊt hiÖn nay, ®Æc biÖt trong c¸c c¬ së ch¨n nu«i lîn sinh s¶n lµ bÖnh tiªu ch¶y ë lîn tõ s¬ sinh ®Õn 21 ngµy tuæi vµ phï ®Çu ë lîn tõ 22 ®Õn 60 ngµy tuæi. BÖnh kh«ng chØ phæ biÕn ë níc ta mµ cßn xuÊt hiÖn kh¾p thÕ giíi, g©y thiÖt h¹i kinh tÕ lín cho ngµnh ch¨n nu«i lîn sinh s¶n. BÖnh xuÊt hiÖn lóc å ¹t, lóc lÎ tÎ tïy thuéc vµo thêi tiÕt, khÝ hËu, ®iÒu kiÖn ch¨m sãc, qu¶n lý.

Tû lÖ lîn m¾c bÖnh cao, tõ 70 - 85%, cã nh÷ng n¬i 100%, tû lÖ chÕt tíi 18 - 20% [3]. §Æc biÖt, t¹i c¸c tr¹i ch¨n nu«i lîn tËp trung, bÖnh cµng g©y thiÖt h¹i ®¸ng kÓ [21]. §Ó chèng l¹i bÖnh do E. coli, c¸c nhµ ch¨n nu«i ®· sö dông nhiÒu ph¬ng thuèc, tõ cæ truyÒn ®«ng y ®Õn c¸c liÖu ph¸p kh¸ng sinh hiÖn ®¹i, kÓ c¶ c¸c ph¬ng ph¸p ho¸ sinh hay dinh dìng kü thuËt cao, nhng còng chØ khèng chÕ ®îc mét phÇn.

ë ViÖt Nam nhiÒu biÖn ph¸p ¸p dông ®· mang l¹i kÕt qu¶, trong ®ã t¸c dông cao nhÊt lµ dïng thuèc kh¸ng sinh. MÊy thËp kû qua, thuèc kh¸ng sinh ®· gi¶m bít ®¸ng kÓ tæn thÊt do dÞch bÖnh. Tuy nhiªn, c¸c 1 LuËn v¨n th¹c sÜ - TrÇn V¨n Kh¸nh nhµ khoa häc trong níc kh¼ng ®Þnh E. coli ®· kh¸ng thuèc víi tû lÖ cao vµ kh¸ng nhiÒu lo¹i thuèc kh¸ng sinh kh¸c nhau [8], [19].

Bªn c¹nh ®ã mÆt tr¸i cña thuèc kh¸ng sinh ngµy cµng lé râ, viÖc dïng thuèc kh¸ng sinh kÐo dµi ®· tiªu diÖt c¶ vi khuÈn cã lîi trong ®êng ruét. HËu qu¶ lµ lîn con cßi cäc, chËm lín, l«ng xï, thÞt lîn bÞ tån d kh¸ng sinh, ¶nh hëng xÊu ®Õn søc khoÎ céng ®ång vµ gi¶m gi¸ trÞ thÞt lîn xuÊt khÈu. Xu híng dïng c¸c chÕ phÈm sinh häc trong ch¨n nu«i lµ liÖu ph¸p ®óng ®¾n mµ thÕ giíi ®ang yªu cÇu vµ ph¸t triÓn. Kh«ng chØ giíi h¹n trong môc ®Ých phßng trÞ bÖnh, n©ng cao n¨ng suÊt ch¨n nu«i, viÖc sö dông chÕ phÈm sinh häc cßn cã ý nghÜa quan träng ®èi víi m«i trêng vµ søc khoÎ céng ®ång v× nã t¹o ra mét nÒn s¶n xuÊt thùc phÈm an toµn, ®¶m b¶o sù æn ®Þnh tr¹ng th¸i c©n b»ng cña m«i trêng sinh th¸i.

Muèn ®¹t ®îc yªu cÇu ®ã, viÖc nghiªn cøu chÕ t¹o c¸c chÕ phÈm sinh häc an toµn ®Ó phßng vµ ch÷a bÖnh cho vËt nu«i ®ang ®ßi hái cÊp b¸ch. Dùa trªn c¬ së miÔn dÞch häc vµ ph¶n øng kh¸ng nguyªn - kh¸ng thÓ ngêi ta ®· s¶n xuÊt ®îc nhiÒu lo¹i kh¸ng thÓ ®Æc hiÖu tõ huyÕt thanh ®éng vËt ®Ó ch÷a bÖnh, nh- ng gi¸ thµnh cao, khi dïng dÔ g©y ph¶n øng huyÕt thanh nªn Ýt ®- îc sö dông réng r·i. GÇn ®©y ngêi ta ph¸t hiÖn ra r»ng, khi gµ ®îc tiªm kh¸ng nguyªn, kh¸ng thÓ ë m¸u ®îc truyÒn sang lßng ®á trøng tíi 80%, ®Æc biÖt lµ thµnh phÇn IgG. Kh¸ng thÓ ®Æc hiÖu chÕ tõ lßng ®á trøng gµ ®îc miÔn dÞch sÏ cã nhiÒu u thÕ h¬n h¼n so víi kh¸ng thÓ ®Æc hiÖu chÕ tõ huyÕt thanh ®éng vËt, v× khi øng dông vµo s¶n xuÊt nã cã thÓ s¶n xuÊt víi sè lîng lín, gi¸ thµnh s¶n xuÊt thÊp, kh«ng ph¶i giÕt ®éng vËt vµ khi dïng kh«ng x¶y ra ph¶n øng phô.

Cho ®Õn nay ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh ë c¸c níc nh: §øc, Mü, NhËt B¶n, Hµn Quèc c«ng bè vÒ viÖc chÕ t¹o vµ sö dông kh¸ng thÓ ë 2 LuËn v¨n th¹c sÜ - TrÇn V¨n Kh¸nh lßng ®á ®Ó ®iÒu trÞ vµ phßng nhiÒu bÖnh vËt nu«i cã hiÖu qu¶ cao. Qua gµ, ngêi ta ®· thu ®îc nhiÒu lo¹i kh¸ng thÓ chèng l¹i c¸c vi rót, vi khuÈn, ®éc tè, näc r¾n, c¸c ho¸ chÊt. ®Ó dïng cho c¸c xÐt nghiÖm chÈn ®o¸n y häc [36]. §Ó cã thÓ sím t¹o ra mét lo¹i thuèc phßng vµ ch÷a trÞ hiÖu qu¶, an toµn bÖnh tiªu ch¶y vµ sng phï ®Çu do E.

coli g©y ra ë lîn, chóng t«i tiÕn hµnh ®Ò tµi: "Nghiªn cøu chÕ t¹o kh¸ng thÓ qua lßng ®á trøng gµ ®Ó phßng chèng tiªu ch¶y vµ sng phï ®Çu do E. coli ë lîn", víi hai môc tiªu sau:  Ph©n lËp, tuyÓn chän vµ x¸c ®Þnh c¸c chñng E. coli g©y bÖnh ®iÓn h×nh cã ®éc lùc, cã tÝnh kh¸ng nguyªn m¹nh ®Ó lµm gièng.  Nghiªn cøu s¶n xuÊt chÕ phÈm sinh häc ®Æc hiÖu – kh¸ng thÓ phßng vµ ch÷a bÖnh tiªu ch¶y vµ sng phï ®Çu cña lîn do E.

Ch¬ng 1: Tæng Quan 1. T×nh h×nh nghiªn cøu vÒ E. coli g©y bÖnh tiªu ch¶y vµ phï ®Çu ë lîn 1. T×nh h×nh nghiªn cøu trong níc HiÖn tîng vi khuÈn Escherichia coli (E.

coli) g©y bÖnh tiªu ch¶y vµ phï ®Çu ë lîn con ®· cã tõ rÊt l©u vµ ngµy cµng phæ biÕn ë c¸c tr¹i ch¨n nu«i tËp trung vµ trong n«ng hé. Ngµy nay, víi sù ph¸t triÓn cña khoa häc kü thuËt, bÖnh tiªu ch¶y vµ phï ®Çu ë lîn con ®· ®îc khèng chÕ phÇn nµo, nhng viÖc lo¹i trõ nã trong ch¨n nu«i th× hÇu hÕt c¸c nhµ nghiªn cøu ®Òu cho r»ng cßn rÊt nhiÒu 3 LuËn v¨n th¹c sÜ - TrÇn V¨n Kh¸nh khã kh¨n kh«ng nh÷ng ë níc ta mµ cßn ë c¶ c¸c níc cã tr×nh ®é khoa häc tiªn tiÕn trªn thÕ giíi [2], [5], [9]. ChÝnh v× vËy mµ nhiÒu nhµ khoa häc vÉn quan t©m nghiªn cøu. Cï H÷u Phó vµ cs [13] ®· ph©n lËp ®îc 60 chñng vi khuÈn E.

coli ë lîn m¾c bÖnh tiªu ch¶y tõ 35 ngµy ®Õn 4 th¸ng tuæi, trong ®ã cã 42 chñng g©y dung huyÕt. Lý Liªn Khai [9] khi ph©n lËp E. coli tõ ph©n lîn con bÞ tiªu ch¶y vµ ph©n lîn con kháe m¹nh ®· cho biÕt: C¸c chñng E. coli mang K88, K99 vµ 987P lµ nguyªn nh©n chÝnh g©y tiªu ch¶y cho lîn con tõ 1 ®Õn 2 tuÇn tuæi.

coli thêng xuyªn c tró trong ruét lîn vµ chóng chØ g©y bÖnh khi gÆp ®iÒu kiÖn thuËn lîi nh: t¸c ®éng stress lµm gi¶m søc ®Ò kh¸ng cña lîn, lµm t¨ng sè l- îng vi khuÈn vµ sinh ®éc tè. NguyÔn Kh¶ Ngù vµ cs [12] x¸c ®Þnh kh¶ n¨ng dung huyÕt vµ kh¸ng thuèc kh¸ng sinh cña vi khuÈn E. coli ph©n lËp tõ lîn con tr- íc vµ sau cai s÷a bÞ phï ®Çu ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long. Víi 21 chñng vi khuÈn E.

coli ph©n lËp tõ lîn chÕt, t¸c gi¶ cho biÕt 100% sè chñng ngng kÕt víi kh¸ng huyÕt thanh K88, 40% g©y dung huyÕt m¹nh, c¸c chñng nµy ®Òu cã kh¶ n¨ng kh¸ng nhiÒu lo¹i thuèc kh¸ng sinh th«ng thêng. Còng nghiªn cøu vÒ kh¶ n¨ng kh¸ng thuèc kh¸ng sinh cña vi khuÈn E. coli g©y tiªu ch¶y trªn lîn, Bïi ThÞ Tho vµ cs [8] sau khi kiÓm tra kh¶ n¨ng kh¸ng thuèc kh¸ng sinh cña 183 chñng E. coli ph©n lËp tõ ph©n cña lîn con bÞ ph©n tr¾ng, ®· nhËn ®Þnh: tÝnh kh¸ng thuèc cña E.

coli ë mçi c¬ së cã sù kh¸c biÖt râ rÖt tïy theo qu¸ tr×nh sö dông vµ cã sù kh¸c biÖt vÒ chñng E. coli g©y bÖnh ë c¸c løa tuæi lîn kh¸c nhau. coli t¹o khuÈn l¹c d¹ng nh¸m cã tÝnh kh¸ng thuèc cao h¬n c¸c chñng t¹o khuÈn l¹c tr¬n. Qua 20 n¨m kiÓm tra tÝnh kh¸ng thuèc kh¸ng sinh cña E.

coli ph©n lËp tõ lîn con bÞ bÖnh ph©n tr¾ng, c¸c t¸c gi¶ nhËn thÊy tÝnh kh¸ng thuèc cña chóng ®èi víi mét sè thuèc kh¸ng sinh thêng 4 LuËn v¨n th¹c sÜ - TrÇn V¨n Kh¸nh dïng t¨ng lªn rÊt nhanh. Tû lÖ c¸c chñng kh¸ng nhiÒu lo¹i thuèc kh¸ng sinh còng ph¸t triÓn nhanh, mét sè chñng ®· kh¸ng víi hÇu hÕt c¸c lo¹i thuèc thêng dïng [8]. §ç Ngäc Thóy vµ cs [19] cho biÕt tû lÖ kh¸ng kh¸ng sinh cña 106 chñng E. coli ®îc ph©n lËp tõ lîn con theo mÑ bÞ tiªu ch¶y cã xu híng kh¸ng m¹nh víi c¸c lo¹i thuèc kh¸ng sinh thêng dïng ®Ó ®iÒu trÞ bÖnh nh amoxicillin, cloramphenicol, streptomycin.

§ç Trung Cø vµ cs [4] khi sö dông chÕ phÈm Biosubtyl ®Ó phßng bÖnh tiªu ch¶y cho lîn con ®· lµm gi¶m ®îc 42% sè lîn tiªu ch¶y ë lîn con giai ®o¹n tõ 1 ®Õn 60 ngµy tuæi. T×nh h×nh nghiªn cøu ë níc ngoµi Cox vµ cs [34] cho r»ng, E. coli céng sinh cã mÆt thêng trùc trong ®êng ruét cña ngêi vµ ®éng vËt, trong qu¸ tr×nh sèng vi khuÈn cã kh¶ n¨ng tiÕp nhËn c¸c yÕu tè g©y bÖnh nh yÕu tè b¸m dÝnh (K88, K99), yÕu tè dung huyÕt (Hly), yÕu tè c¹nh tranh (Colv), yÕu tè kh¸ng thuèc kh¸ng sinh vµ ®éc tè ®êng ruét. C¸c yÕu tè g©y bÖnh nµy kh«ng ®îc di truyÒn qua ADN cña nhiÔm s¾c thÓ mµ ®îc di truyÒn qua ADN n»m trªn plasmid.

Nh÷ng yÕu tè g©y bÖnh nµy gióp cho E coli b¸m dÝnh vµo tÕ bµo nhung mao ruét non, x©m nhËp vµo thµnh ruét, ph¸t triÓn víi sè lîng lín. Sau ®ã vi khuÈn thùc hiÖn qu¸ tr×nh g©y bÖnh b»ng c¸ch s¶n sinh ®éc tè, g©y triÖu chøng tiªu ch¶y, ph¸ hñy tÕ bµo niªm m¹c ruét vµ tÕ bµo nhung mao ruét non. Fairbrother vµ cs [37] khi nghiªn cøu c¸c yÕu tè g©y bÖnh ë tõng chñng E. coli ph©n lËp ®îc tõ c¸c thÓ bÖnh kh¸c nhau, ®· ®Æt tªn vi khuÈn theo nh÷ng yÕu tè g©y bÖnh mµ chóng cã kh¶ n¨ng sinh ra nh: Enterotoxigenic Escherichia coli (ETEC), Enteropathogenic Escherichia coli (EPEC), Verotoxigenic Escherichia coli (VTEC) vµ Adherencia Enteropathogenic Escherichia coli (AEEC).

5 LuËn v¨n th¹c sÜ - TrÇn V¨n Kh¸nh E. coli g©y bÖnh tiªu ch¶y vµ phï ®Çu ë lîn con cã mÆt ë hÇu hÕt c¸c níc trªn thÕ giíi nªn ®· cã nhiÒu t¸c gi¶ nghiªn cøu vÒ chóng. Simon vµ cs [62] ®· lµm râ vai trß cña ba lo¹i kh¸ng nguyªn b¸m dÝnh K88 trong E. coli lµ K88ab, K88ac vµ K88ad vµ cho biÕt: c¸c chñng E.

coli s¶n sinh ®éc tè ®êng ruét (ETEC) mang nh÷ng kh¸ng nguyªn b¸m dÝnh nµy ®Òu g©y tiªu ch¶y nÆng dÉn ®Õn tö vong ë mét sè lîn con. Sù c¶m nhiÔm bÖnh tiªu ch¶y vµ phï ®Çu ë lîn con cã liªn quan mËt thiÕt ®Õn kh¶ n¨ng b¸m dÝnh cña E.