Đặt vấn đề Dưa lê (Cucumis melon L) thuộc họ bầu bí là loại rau ăn quả có thời gian sinh trưởng ngắn, trồng được nhiều vụ trong năm với năng suất khá cao. Dưa lê có nguồn gốc từ Châu Phi, sau đó được trồng ở Ai Cập, Trung Quốc, Ấn Độ và ngày nay dưa lê trồng được ở nhiều nơi trên thế giới (Vũ Văn Liết, 2012). Quả dưa lê là nguồn cung cấp vitamin A, vitamin B6, vitamin C, kali, các chất khoáng và là nguồn cung cấp dồi dào của các chất xơ, folate, niacin, acid pantothenic và acid thiamine. Quả dưa lê được sử dụng chủ yếu để ăn tươi, ép nước quả để uống.
Giá trị dinh dưỡng của dưa lê phụ thuộc tùy vào từng loại giống. Dưa lê có chứa nhiều vitamin C và Potassium, giống có vỏ màu vàng như Cantaloupe chứa nhiều beta carotene, tiền tố của vitamin A… Ngoài ra dưa lê còn là một mặt hàng xuất khẩu đem lại lợi nhuận kinh tế cao, là nguồn nguyên liệu quan trọng để cung cấp cho ngành công nghiệp chế biến. Ở Việt Nam đã được trồng tương đối phổ biến song diện tích trồng dưa lê chưa lớn. Việc sản xuất dưa hiện nay vẫn gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là ở nước ta dưa được trồng theo quy mô hộ gia đình là chủ yếu, mang tính tự cung tự cấp, kỹ thuật canh tác chưa cao.
Nhiều nơi đã hình thành vùng trồng dưa theo hướng sản xuất hàng hóa nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng của con người đặc biệt là các loại dưa sạch, nhiều vùng vẫn còn sử dụng giống dưa lê địa phương nên năng suất và chất lượng chưa được cải thiện trong thời gian dài. Việc nghiên cứu ứng dụng các biện pháp kĩ thuật trồng trọt, thâm canh và chọn tạo những giống dưa lê có chất lượng cao, phù hợp với các điều kiện sinh thái đáp ứng được nhu cầu của thị trường là hết sức cần thiết, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất cho người nông dân. 2 Trong khi đó dưa lê hồng kim (PN888) là loại dưa cho năng suất cao, chất lượng tốt, chịu hạn tốt và thời gian sinh trưởng ngắn. Tuy nhiên, để các giống này phát huy ưu thế, tiềm năng của giống cần phải nghiên cứu hoàn thiện kỹ thuật trồng trọt.
Trong kỹ thuật trồng dưa lê, giá thể dinh dưỡng là một trong những yếu tố quyết định nhất đến sản lượng trên đơn vị diện tích. Ở Việt Nam hiện nay chưa xác định được giá thể trồng thích hợp cho từng giống. Nếu không xác định được giá thể trồng phù hợp sẽ gây lãng phí, tiền đầu tư về giống và công lao động. Việc xác định giá thể trồng thích hợp cho từng giống dưa lê nhằm nâng cao năng suất, chất lượng dưa lê là rất cần thiết.
Chính vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số giá thể đến sinh trưởng phát triển và chất lượng của giống dưa lê Hồng Kim (PN 888) tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu Xác định được giá thể thích hợp cho sinh trưởng phát triển, chất lượng của cây dưa lê Hồng Kim trong điều kiện nhà lưới của Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá ảnh hưởng của các loại giá thể đến khả năng sinh trưởng và phát triển của giống dưa lê Hồng Kim. - Đánh giá ảnh hưởng của các loại giá thể đến các chỉ tiêu chất lượng quả của giống dưa lê Hồng Kim - Đánh giá ảnh hưởng của giá thể đến tình hình sâu bệnh hại của dưa lê Hồng Kim.
Ý nghĩa của khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Trong học tập và nghiên cứu khoa học - Thấy được mối liên hệ giữa giá thể dinh dưỡng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây dưa lê Hồng Kim trong từng giai đoạn phát triển. - Giúp sinh viên nắm vững những kiến thức đã được học cũng như được trải nghiệm giữa lý thuyết và thực hành, đặc biệt là những kiến thức trong lĩnh vực canh tác trong nhà lưới. Tìm hiểu quá trình sinh trưởng của cây dưa lê Hồng Kim từ đó áp dụng vào thực tế sản xuất.
- Tạo cơ hội để sinh viên làm quen, tìm hiểu kiến thức ngoài thực tế, giúp cho sinh viên hoàn thiện hơn không những về mặt lý thuyết mà cả về thực hành, từ đó nâng cao hiệu quả và chất lượng học tập. - Là cơ hội tốt để sinh viên hoàn thiện bản thân về kiến thức, kỹ năng và thái độ vững vàng trong công việc và cuộc sống sau này. Trong thực tiễn sản xuất - Đề tài xác định được giá thể trồng thích hợp nhất cho cây có khả năng sinh trưởng, phát triển phù hợp với khí hậu môi trường trong nhà lưới của Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. - Đề tài có ý nghĩa thực tế, nhằm giúp nâng cao năng suất cho cây dưa lê Hồng Kim, tránh lãng phí về đầu tư về giống và công lao động.
- Báo cáo kết quả của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo có giá trị cho cán bộ kỹ thuật, giáo viên, sinh viên, học viên trong các trường về nông nghiệp. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học Trồng cây ngoài đồng ruộng và trồng trong điều kiện nhà lưới có mái che có sựu khác nhau về chế độ chăm sóc bón phân, sâu bệnh hại,. ngoài đồng ruộng cây phụ thuộc vào thời tiết rất nhiều, sâu bệnh hại phức tạp.
Trong khi đó trồng cây trong nhà có mái che chúng ta có thể kiểm tra các thông số về khí hậu, nguồn nước, phân bón, sâu bệnh,. để có biện pháp xử lý kịp thời. Cây dưa lê có thể sản xuất trong điều kiện nhà lưới có mái che sẽ thuận lợi sinh trưởng, phát triển tốt. Nhà lưới có mái che có những ưu điểm sau: - Tăng hiệu quả kinh tế trong điều kiện sản xuất thâm canh, nhất là trong vụ mưa (Hè thu).
- Ít sâu bệnh, hạn chế sử dụng thuốc hóa học, giảm lây lan nguồn sâu bệnh từ môi trường xung quanh, dễ chủ động trong khâu bảo vệ thực vật. - Tăng hiệu quả sử dụng phân bón - Chủ động điều khiển đuợc độ ẩm đất (rất có ý nghĩa đối với sinh trưởnng cây trồng) không phụ thuộc vào thời tiết nhất là vụ mưa. - Trong nhà có mái che có thể kết hợp trang bị một số dây chuyền thiết bị tự động canh tác: Hệ thống tưới phun mưa, phun sương tự động, cung cấp phân bón hỗn hợp dạng lỏng qua hệ thống ống dẫn, sử dụng đèn chiếu sáng điều khiển sinh trưởng cây trồng, nhựa phủ luống trồng phân trộn (compost). - Rút ngắn thời gian sinh trưởng của cây trồng, làm tăng hệ số sử dụng đất.
Quá trình canh tác dưa lê trong nhà lưới có mai che có thể làm tăng năng suất và chất lượng dưa lê một cách rõ rệt nhất là vụ mưa. Những yếu tố như khí hậu, nước tưới, sâu bệnh hoặc thụ phấn thì con người có thể kiểm soát và điều chỉnh sao cho năng suất cao nhất. 5 Giống đóng một vai trò quan trọng trong trồng trọt. Giống tốt đã nâng cao được hiệu quả kinh tế, giảm chi phí sản xuất góp phần nâng cao được hiệu quả kinh tế, giảm chi phí sản xuất góp phần nâng cao được sản lượng và chất lượng cây trồng.
Ngày nay do nhu cầu về rau quả nói chung và dưa lê nói riêng của con người ngày càng cao, các giống cũ chưa đáp ứng đủ thì việc tìm ra các giống mới một cách kịp thời và nghiên cứu để xác định tính khác biệt, độ đồng đều, độ ổn định, khả năng thích nghi, khả năng, khả năng cho năng suất và chất lượng là việc rất cần thiết. Những năm gần đây bằng tiến bộ của khoa học kỹ thuật hàng loại các giống cây trồng mới đã ra đời bằng nhiều biện pháp kỹ thuật khác nhau: lai tạo, chọn lọc, gây đột biến, chuyển nạp gen,. và các biện pháp kỹ thuật khác. Các giống mới sau khi được tìm ra để biết được các giống đó có được thực sự tốt hơn các giống hiện đang sử dụng rộng rãi ở sản xuất thì công tác so sánh giống để có kết luận chính xác về tiềm năng năng suất, chất lượng và khả năng thích nghi của các giống từ đó để tìm ra được những giống tốt thích hợp với từng vùng sản xuất và hình thức luân canh là công việc hết sức cần thiết.
Phân bón có ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống của thực vật nói chung và cây dưa nói riêng. Nó không những có tác dụng làm cho cây sinh trưởng nhanh mà còn là nhân tố ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển cơ thể thực vật. Sự sinh trưởng phát triển và năng suất của cây trồng phụ thuộc rất lớn vào giống, kỹ thuật chăm sóc, trong đó bón phân cân đối hợp lý là nhân tố quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến quà trình phát triển cây trồng. Bón đủ phân và bón hợp lý sẽ phát huy hết tiềm năng của cây.
Thực tế cho thấy bón phân có tác động rất lớn đến sinh trưởng và chất lượng cây. Một nguyên tắc quan trọng trong việc bón phân cho cây trồng là 6 phải cân đối NPK, Đây là nguyên tố đa lượng cần thiết nhất, nếu thiếu một chất nào cũng đều ảnh hưởng không tốt đến sinh trưởng và năng suất của cây. Ngược lại nếu bị thừa cũng không có lợi cho cây, lại tốn thêm chi phí. Nhu cầu các chất NPK khác nhau tùy theo loại cây và giai đoạn sinh trưởng của cây.
Việc kết hợp cân đối nguồn phân, khả năng cung cấp của đất, hệ thống canh tác, giống cây trồng, điều kiện thời tiết thích hợp sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ mội trường sinh thái bền vững. Cây trồng cần cung cấp các chất dinh dưỡng và phát triển. Các chất dinh dưỡng này bao gồm các nguyên tố đa lượng, trung lượng, vi lượng và các nguyên tố khoáng cần thiết cho cây, chúng đều có trong đất và được cây trồng hấp thụ qua rễ. Tuy nhiên số lượng các nguyên tố này trong đất không có khả năng cung cấp đủ cho cây trồng trong quá trình sinh trưởng, do đó phải bón phân bổ sung.
Hiện tượng cây thiếu các nguyên tố vi lượng vẫn xảy ra do trong đất quá nghèo hoặc bón không đủ phân hưu cơ, nhu cầu dinh dưỡng của cây cao mà đất không cung cấp đủ. Việc bón phân cho cây trồng phải tiến hành thường xuyên và được chú trọng để tạo điều kiện cho cây sinh trưởng tốt và nâng cao sức sống cho cây trồng.