Luận án tiến sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của điều kiện lao động đến chức năng thị giác của công nhân lắp ráp linh kiện điện tử bán dẫn

Luận án tiến sĩ phân tích ảnh hưởng của điều kiện lao động đến chức năng thị giác của công nhân lắp ráp linh kiện điện tử bán dẫn.

• Tác giả: Trần Văn Đại
• Người hướng dẫn: PGS. Tạ Thị Tuyết Bình
• Trường học: Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương
• Chuyên ngành: Sức khỏe nghề nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của điều kiện lao động đến chức năng thị giác ở công nhân lắp ráp linh kiện điện tử bán dẫn
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Sơ lược một số đặc điểm giải phẫu, sinh lý cơ quan thị giác
• 1.2. Sơ lược về giải phẫu nhãn cầu
• 1.3. Thần kinh thị giác
• 1.4. Sinh lý con mắt về mặt quang học
• 1.5. Một số bất thường của khúc xạ
• 1.6. Một số yếu tố ảnh hưởng đến chức năng thị giác trong lao động
• 1.6.1. Khái niệm chức năng thị giác và quá trình tiếp nhận thị giác
• 1.6.2. Ảnh hưởng thị giác do đặc điểm và tính chất công việc
• 1.6.3. Ảnh hưởng thị giác do đặc điểm kỹ thuật chiếu sáng
• 1.6.4. Những yếu tố do đặc điểm thị giác của người lao động
• 1.6.5. Một số triệu chứng căng thẳng thị giác
• 1.7. Đặc điểm và thực trạng lao động sản xuất, lắp ráp linh kiện điện tử
• 1.7.1. Đặc điểm ngành công nghiệp điện tử
• 1.7.2. Đặc điểm lao động sản xuất lắp ráp linh kiện điện tử
• 1.8. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.9. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Nội dung nghiên cứu, phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.3. Xử lý số liệu
• 2.2.4. Đạo đức nghiên cứu khoa học
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Điều kiện lao động sản xuất linh kiện điện tử
• 3.2.1. Đặc điểm dây chuyền công nghệ sản xuất
• 3.2.2. Đặc điểm nhà xưởng, loại hình chiếu sáng
• 3.2.3. Đặc điểm và tính chất công việc
• 3.2.4. Kết quả đo mức độ chiếu sáng
• 3.2.5. Đặc điểm chiếu sáng liên quan đến lao động chính xác cao
• 3.2.6. Kết quả đo vi khí hậu, tiếng ồn và hơi khí độc
• 3.2.7. Đánh giá cảm nhận về điều kiện lao động
• 3.3. Xác định một số biến đổi chức năng thị giác
• 3.3.1. Đánh giá căng thẳng thị giác và các triệu chứng kèm theo
• 3.3.2. Đánh giá biến đổi một số test chức năng thị giác
• 3.3.3. Đánh giá tỷ lệ tật khúc xạ và bệnh mắt
• 3.3.4. Đánh giá hiệu quả giảm căng thẳng thị giác qua bài tập thư giãn mắt
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Điều kiện lao động sản xuất linh kiện điện tử
• 4.2.1. Đặc điểm nhà xưởng, loại hình chiếu sáng
• 4.2.2. Đặc điểm và tính chất công việc
• 4.2.3. Đánh giá mức độ chiếu sáng
• 4.2.4. Đặc điểm của chiếu sáng liên quan đến lao động chính xác cao
• 4.2.5. Đặc điểm vi khí hậu, tiếng ồn và hơi khí độc
• 4.2.6. Đánh giá cảm nhận về điều kiện lao động
• 4.3. Xác định một số biến đổi chức năng thị giác
• 4.3.1. Đánh giá căng thẳng thị giác và các triệu chứng kèm theo
• 4.3.2. Đánh giá biến đổi một số test chức năng thị giác
• 4.3.3. Đánh giá tỷ lệ tật khúc xạ và bệnh mắt
• 4.3.4. Đánh giá hiệu quả giảm căng thẳng thị giác qua bài tập thư giãn mắt
• KẾT LUẬN
• GIẢI PHÁP CẢI THIỆN
• KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Ảnh hưởng điều kiện lao động

Nghiên cứu chỉ ra rằng điều kiện lao động có tác động lớn đến thị giác công nhân trong ngành lắp ráp linh kiện điện tử bán dẫn. Các yếu tố như ánh sáng, tiếng ồn và môi trường làm việc đều ảnh hưởng đến khả năng nhìn và sức khỏe mắt của công nhân. Đặc biệt, môi trường làm việc trong các nhà máy lắp ráp thường có cường độ ánh sáng cao và yêu cầu chính xác trong thao tác, dẫn đến căng thẳng cho công nhân lắp ráp. Theo một nghiên cứu, 70% công nhân cho biết họ gặp khó khăn trong việc nhìn rõ khi làm việc trong điều kiện ánh sáng không phù hợp. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện điều kiện làm việc để bảo vệ sức khỏe thị giác của công nhân.

1.1. Tác động đến thị giác

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tác động đến thị giác từ điều kiện lao động không chỉ ảnh hưởng đến khả năng nhìn mà còn dẫn đến các triệu chứng như mỏi mắt, đau đầu và khó chịu. Công nhân làm việc trong môi trường có ánh sáng chói hoặc nhấp nháy thường gặp phải tình trạng căng thẳng thị giác. Một khảo sát cho thấy 60% công nhân lắp ráp linh kiện điện tử báo cáo các triệu chứng này. Việc cải thiện kỹ thuật chiếu sáng và giảm thiểu các yếu tố gây căng thẳng là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe thị giác của công nhân.

II. Đặc điểm công việc lắp ráp linh kiện điện tử

Công việc lắp ráp linh kiện điện tử đòi hỏi sự tập trung cao độ và chính xác. Lắp ráp linh kiện điện tử bán dẫn thường liên quan đến việc thao tác với các chi tiết nhỏ, yêu cầu thị giác sắc nét và khả năng phân biệt màu sắc tốt. Các yếu tố như khoảng cách từ mắt đến chi tiết, độ tương phản giữa chi tiết và nền, và ánh sáng xung quanh đều ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc. Nghiên cứu cho thấy rằng công nhân làm việc trong điều kiện ánh sáng không đủ hoặc không đồng đều có thể gặp khó khăn trong việc nhận diện các chi tiết nhỏ, dẫn đến sai sót trong quá trình lắp ráp.

2.1. Yêu cầu về thị giác

Yêu cầu về thị giác trong công việc lắp ráp linh kiện điện tử rất cao. Công nhân cần có khả năng nhìn rõ các chi tiết nhỏ và thực hiện các thao tác chính xác. Một nghiên cứu cho thấy rằng 80% công nhân cảm thấy mệt mỏi sau một ngày làm việc do yêu cầu cao về thị giác. Việc áp dụng các biện pháp như nghỉ ngơi hợp lý và tập luyện thư giãn mắt có thể giúp giảm thiểu tình trạng này và cải thiện hiệu suất làm việc.

III. Giải pháp cải thiện điều kiện lao động

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của điều kiện lao động đến thị giác công nhân, cần có các giải pháp cải thiện môi trường làm việc. Việc điều chỉnh kỹ thuật chiếu sáng là một trong những giải pháp quan trọng. Cần đảm bảo ánh sáng đủ và đồng đều, tránh hiện tượng chói lóa và nhấp nháy. Ngoài ra, việc tổ chức các buổi tập luyện thư giãn mắt cho công nhân cũng rất cần thiết. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những công nhân tham gia các buổi tập luyện này có sự cải thiện rõ rệt về sức khỏe thị giác.

3.1. Tập luyện thư giãn mắt

Tập luyện thư giãn mắt là một phương pháp hiệu quả để giảm căng thẳng thị giác. Các bài tập đơn giản như nhắm mắt, nhìn xa và thay đổi khoảng cách nhìn có thể giúp cải thiện tình trạng mỏi mắt. Một nghiên cứu cho thấy rằng công nhân tham gia các buổi tập luyện thư giãn mắt có tỷ lệ giảm triệu chứng mỏi mắt lên đến 50%. Việc áp dụng các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe thị giác mà còn nâng cao hiệu suất làm việc của công nhân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, ngành công nghiệp điện tử tại Việt Nam phát triển nhanh chóng, chuyển dịch từ các dây chuyền lắp ráp thiết bị thô sơ cỡ lớn sang sản xuất, lắp ráp các linh kiện điện tử bán dẫn tinh vi có kích thước nhỏ. Sự thay đổi công nghệ này hình thành loại hình lao động thị giác cường độ cao, đòi hỏi độ chính xác lớn khi thao tác với các chi tiết có kích thước phần lớn dưới $1\text{ mm}$. Các nghiên cứu quốc tế đã chứng minh công việc này gây căng thẳng thị giác nghiêm trọng, dẫn đến suy giảm chức năng thị giác, tật khúc xạ và các rối loạn sức khỏe toàn thân.

Tại Việt Nam, các nhà máy sản xuất linh kiện điện tử thường được bố trí trong môi trường nhà kín có điều hòa nhiệt độ, dây chuyền tự động hoặc bán tự động. Mặc dù điều kiện làm việc bề ngoài có vẻ sạch sẽ và thuận lợi, nhưng khảo sát sơ bộ cho thấy công nhân phải đối mặt với nhiều yếu tố bất lợi: chiếu sáng không đạt chuẩn, chói lóa, tương phản kém, tư thế lao động gò bó, tiếp xúc hơi khí độc hại và căng thẳng thần kinh tâm lý. Trước thời điểm nghiên cứu, các công trình trong nước chủ yếu tập trung vào lao động màn hình máy tính (VDT) hoặc khảo sát sơ bộ sức khỏe chung, chưa có nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện đánh giá điều kiện lao động đặc thù và mối liên quan với biến đổi chức năng thị giác ở công nhân sản xuất linh kiện điện tử bán dẫn, cũng như áp dụng các can thiệp dự phòng thực tế.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định 2 mục tiêu cụ thể:

1. Đánh giá điều kiện lao động liên quan đến lao động thị giác của công nhân sản xuất, lắp ráp linh kiện điện tử bán dẫn tại một số doanh nghiệp.
2. Xác định một số biến đổi chức năng thị giác của công nhân sản xuất, lắp ráp linh kiện điện tử bán dẫn và áp dụng giải pháp thư giãn mắt.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu:
  • Điều kiện lao động: Đặc điểm công nghệ, tính chất công việc, chỉ số Ecgônômi, kỹ thuật chiếu sáng (độ rọi, độ chói, độ tương phản, góc nhìn mắt - đèn) và môi trường lao động (vi khí hậu, tiếng ồn, hơi chì, thiếc, Formaldehyt, $\text{CO}_2$).
  • Con người: Gồm nhóm nghiên cứu chính là $860$ công nhân trực tiếp sản xuất, lắp ráp linh kiện điện tử bán dẫn (thao tác chi tiết $\le 1\text{ mm}$, không mắc bệnh mắt cấp tính). Nhóm so sánh gồm $149$ đối tượng ($64$ nhân viên hành chính và $85$ công nhân sản xuất đồ điện gia dụng làm việc với chi tiết thô/ít chính xác). Nhóm can thiệp gồm $52$ công nhân sản xuất linh kiện điện tử thực hiện bài tập thư giãn mắt.
• Địa điểm nghiên cứu:
  • Nhóm nhà máy sản xuất linh kiện điện tử (doanh nghiệp Hàn Quốc): Công ty Micro Shine Vina và Công ty Jahwa Vina tại Khu công nghiệp Khai Quang, thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc.
  • Nhóm nhà máy so sánh: Công ty Cổ phần Nghiên cứu và Chế tạo Công nghiệp Thiết bị đồ điện gia dụng (Nhà máy chế tạo thiết bị điện ổn áp Ruler) tại Khu công nghiệp Đồng Văn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam.
• Thời gian nghiên cứu: Thực hiện từ năm 2011 đến năm 2015.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Các nghiên cứu về sinh lý lao động và bệnh nghề nghiệp trên thế giới đã ghi nhận căng thẳng thị giác kéo dài dẫn đến mệt mỏi chung và suy giảm năng suất lao động:

• Căng thẳng thị giác và triệu chứng lâm sàng: Grandjean chỉ ra rằng căng thẳng cơ quan phân tích thị giác do nhìn gần liên tục và độ tương phản võng mạc quá lớn gây kích thích mắt, đau đầu, viêm kết mạc, giảm biên độ điều tiết và hội tụ. Nghiên cứu tại Ấn Độ trên $300$ đối tượng làm việc với màn hình cho thấy tỷ lệ mỏi mắt chiếm $97,8%$, đau đầu $82,1%$, nóng rát mắt $79,1%$, chảy nước mắt $66,4%$, đỏ mắt $61,2%$. Rosenfield ghi nhận tỷ lệ phàn nàn thị giác từ $64\text{ - }90%$. Salibello và cộng sự ($324$ đối tượng) ghi nhận mỏi mắt $65%$ và đau đầu $42%$. Aakre ($40$ người) ghi nhận tỷ lệ căng thẳng thị giác $70%$, đau đầu $62,5%$ và bệnh mắt $82,5%$. Smita Agarwal ($150$ người dùng máy tính $>6\text{ giờ/ngày}$) thống kê mỏi mắt $53,8%$, đau đầu $51,6%$, nóng rát mắt $66,7%$, nhìn đôi $62,5%$.
• Biến đổi chỉ tiêu sinh lý thị giác: Schmidke chứng minh công nhân dùng kính hiển vi sau $3\text{ giờ}$ bị giảm tần số nhấp nháy tới hạn của mắt (CFF) từ $5\text{ - }7\text{ Hz}$. Bhavanani và cộng sự trên $34$ đối tượng ghi nhận thời gian phản xạ (TGPX) thị giác ban đầu là $296,15 \pm 13,49\text{ ms}$, sau tập thư giãn mắt rút ngắn xuống $263,59 \pm 12,53\text{ ms}$ ($p < 0,001$). Madanmohan và cộng sự nghiên cứu trên $27$ sinh viên ghi nhận TGPX giảm từ $270 \pm 6,20\text{ ms}$ xuống $224,81 \pm 5,76\text{ ms}$ sau $12$ tuần tập thư giãn ($p < 0,001$).
• Nghiên cứu trong ngành điện tử: K. Lim và cộng sự (1972) tại Singapore khảo sát $105$ nữ công nhân điện tử, ghi nhận $44,5%$ có tật khúc xạ (trong đó $52%$ có phàn nàn về mắt). Orrapan tại Thái Lan nghiên cứu $319$ công nhân điện tử và $153$ công nhân sản xuất đồ trang sức (chi tiết $1\text{ - }3\text{ mm}$, khoảng cách nhìn $<35\text{ cm}$, góc nhìn $10\text{ - }15^\circ$), phát hiện $48,3%$ vị trí điện tử thiếu chiếu sáng; $26,6%$ nóng mắt, $14%$ đau mắt; kiểm tra Visiotest cho thấy $26,3%$ giảm thị lực nhìn xa, $11,6%$ lác, $35,4%$ giảm nhận thức hình nổi. Sau can thiệp chiếu sáng và nghỉ ngắn, chỉ số CFF tăng có ý nghĩa thống kê.
• Tật khúc xạ và dịch tễ học: Woo và cộng sự ghi nhận $89,8%$ sinh viên y khoa Singapore mắc cận thị. Dayan Y và cộng sự ($919.929$ đối tượng tại Israel, 1990–2002) chứng minh học vấn $\ge$ lớp 12 tăng nguy cơ cận thị gấp 2 lần. Au Eong nghiên cứu $110.236$ nam thanh niên ghi nhận tỷ lệ cận thị khác nhau theo chủng tộc (người gốc Trung Quốc $48,5%$, châu Âu $34,7%$, Ấn Độ $30,4%$, Mã Lai $24,5%$). Fledelius (Iceland) và Luidstrom (châu Âu) công bố các tỷ lệ cận thị từ $20,5\text{ - }25%$.
• Ảnh hưởng của chiếu sáng và năng suất: Nghiên cứu tại Allis Chalmer (Mỹ) cho thấy tăng độ rọi thêm $200\text{ lux}$ giúp giảm $32%$ tai nạn lao động; kết hợp sơn trần tường tăng phản xạ giảm tiếp $16,5%$ tai nạn. Juslen H.T và cộng sự (Hà Lan) ghi nhận tăng độ rọi từ $800\text{ lux}$ lên $1200\text{ lux}$ làm tăng năng suất lao động thêm $2,9%$ vào mùa hè và $3,1%$ vào mùa đông. Yang (Trung Quốc) khảo sát $7$ nhà máy phát hiện sự phân bố ánh sáng không đồng đều ($50\text{ - }1500\text{ lux}$) gây căng thẳng thị giác ở $752$ công nhân. Grosso chứng minh độ chói cao làm tăng thời gian thao tác và số lỗi.
• Môi trường độc hại và bệnh nghề nghiệp: Theobald, Yu và cộng sự ghi nhận công nhân nữ điện tử phơi nhiễm dung môi hữu cơ, kim loại nặng, tư thế gò bó. Nghiên cứu của IBM (1969–2001) ghi nhận tỷ lệ tử vong do ung thư ở $30.000$ công nhân, trong đó ung thư vú cao gấp $2,42$ lần. Sung TI và cộng sự ($63.982$ nữ công nhân trong $23$ năm) ghi nhận tỷ lệ ung thư phổi tăng $1,62%$. Chang YM ghi nhận tỷ lệ ung thư phổi tăng ở nữ công nhân điện tử Đài Loan tiếp xúc dung môi hữu cơ. Khí Formaldehyt trong nhà kín gây kích thích mắt và viêm giác mạc (keratitis).

Các nghiên cứu trong nước

• Hà Huy Kỳ và cộng sự khảo sát công nhân lắp ráp điện tử tại Orion Hanel và LG: cường độ chiếu sáng thấp ($15\text{ - }20\text{ lux}$ ở vị trí chỉnh màn hình, $25\text{ - }30\text{ lux}$ chỉnh hội tụ); hơi chì vượt tiêu chuẩn $4\text{ - }9$ lần; tỷ lệ giảm thị lực là $14,28%$ và $6,93%$; đau nhức mắt $24,77\text{ - }29,70%$; đo Visiotest ghi nhận khuynh hướng cận thị $40,8\text{ - }58,09%$, phân biệt màu kém $38,09\text{ - }40,8%$.
• Phạm Ngọc Quỳ đo Visiotest ở nhân viên tin học ngân hàng: cảm giác màu kém $24,5%$, mỏi mắt $53,1%$, giảm thị lực $43,9%$, nhức mắt $28,6%$.
• Nguyễn Đức Anh (2001) đánh giá máy đo khúc xạ tự động Inami GR-11 trên $640$ mắt ($320$ bệnh nhân), ghi nhận $73,9%$ loạn thị, $24,38%$ tật khúc xạ cầu.

Khoảng trống luận án giải quyết

Các công trình trong nước trước đây chỉ dừng lại ở khảo sát mô tả sơ bộ trên quy mô hẹp hoặc tập trung vào lao động văn phòng/màn hình vi tính. Luận án này đi sâu vào ngành công nghiệp sản xuất linh kiện điện tử bán dẫn với kích thước chi tiết siêu nhỏ ($\le 1\text{ mm}$), đánh giá toàn diện các thông số kỹ thuật chiếu sáng (độ rọi, độ chói trực tiếp, chói phản xạ, độ tương phản chi tiết/nền), phân tích chuyên sâu các biến đổi chức năng thị giác khách quan lẫn chủ quan, và thực nghiệm đánh giá hiệu quả của bài tập thư giãn mắt trong điều kiện sản xuất thực tế tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Luận án xây dựng dựa trên mối quan hệ tương tác giữa điều kiện lao động (tính chất công việc, kỹ thuật chiếu sáng, môi trường làm việc, đặc điểm cá thể) và chức năng thị giác (triệu chứng căng thẳng, TGPX thị vận động, CFF, các thông số Visiotest, thị lực, tật khúc xạ và bệnh mắt).

[Điều kiện lao động SXLKĐT]
[Biến đổi chức năng thị giác & Sức khỏe]

Các công thức và tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng trong nghiên cứu:

• Phân loại độ chính xác theo kích thước chi tiết (Ecgônômi):
  • Mức 1: Chính xác rất cao ($< 0,15\text{ mm}$)
  • Mức 2: Chính xác cao ($0,15\text{ - }0,3\text{ mm}$)
  • Mức 3: Chính xác ($0,3\text{ - }0,5\text{ mm}$)
  • Mức 4: Chính xác trung bình ($0,5\text{ - }1\text{ mm}$)
  • Mức 5: Ít chính xác ($1\text{ - }5\text{ mm}$)
  • Mức 6: Thô ($> 5\text{ mm}$)
• Hệ số phản xạ của nền ($R$): $$R(%) = \frac{\text{Độ phản xạ của nền}}{\text{Độ rọi chiếu sáng lên nền}} \times 100$$ (Đánh giá: Nền tối khi $R < 20%$; Nền trung bình khi $20% \le R \le 40%$; Nền sáng khi $R > 40%$)
• Hệ số tương phản chi tiết/nền ($K$): $$K = \frac{L_{ct} - L_n}{L_n}$$ (Trong đó $L_{ct}$ là độ phản xạ của chi tiết, $L_n$ là độ phản xạ của nền. Đánh giá: $K < 0,2$ là tương phản thấp/không tốt; $0,2 \le K \le 0,5$ là tương phản trung bình; $K > 0,5$ là tương phản cao/tốt)
• Góc nhìn mắt - đèn: Giới hạn theo TCVN 7174-2002 quy định $\ge 45^\circ$; tài liệu của Grandjean quy định $> 30^\circ$; tiêu chuẩn Nga quy định $\ge 40^\circ$.

Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu

• Thiết kế: Nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp nghiên cứu can thiệp đánh giá trước - sau.
• Công thức tính cỡ mẫu: Dựa vào công thức ước lượng một tỷ lệ: $$n = Z^2_{1-\alpha/2} \cdot \frac{p \cdot q}{e^2}$$ Với mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ ($Z_{1-\alpha/2} = 1,96$), tỷ lệ ước lượng giảm thị lực từ nghiên cứu của Hà Huy Kỳ là $p = 6,93%$ ($q = 1 - p = 93,07%$), độ chính xác tuyệt đối chọn $e = 0,02$ ($2%$). Cỡ mẫu lý thuyết tính toán là $n = 619$.
• Cỡ mẫu thực tế: Lấy toàn bộ công nhân theo dây chuyền sản xuất đạt tiêu chuẩn:
  • Khám sức khỏe, điều tra căng thẳng thị giác, đo thị lực và khám bệnh mắt: $860$ công nhân nhóm SXLKĐT và $149$ đối tượng nhóm so sánh.
  • Đo TGPX thị vận động và CFF: $576$ công nhân nhóm SXLKĐT và $59$ đối tượng nhóm so sánh.
  • Đánh giá test chức năng thị giác bằng máy Visiotest: $383$ công nhân nhóm SXLKĐT và $59$ đối tượng nhóm so sánh.
  • Đánh giá can thiệp bài tập thư giãn mắt: $52$ công nhân SXLKĐT được theo dõi trước và sau tập $1\text{ tháng}$.
• Mẫu đo môi trường lao động: $61$ mẫu vi khí hậu, $63$ mẫu tiếng ồn, $109$ mẫu hơi khí độc (chì, thiếc, Formaldehyt, $\text{CO}_2$), $80$ mẫu chiếu sáng chung, $180$ mẫu chiếu sáng cục bộ (theo Thường quy kỹ thuật Sức khỏe nghề nghiệp & Môi trường năm 2015).

Công cụ và kỹ thuật thu thập dữ liệu

• Đo đạc môi trường và chiếu sáng: Sử dụng Luxmetre đo độ rọi trên mặt phẳng làm việc ($76\text{ cm}$ cách sàn) và đo độ phản xạ ($45^\circ$, cách $5\text{ - }7\text{ cm}$ theo $4$ hướng). Đo góc mắt - đèn. Đo hơi khí độc bằng phương pháp lấy mẫu phân tích tiêu chuẩn.
• Đánh giá chức năng thị giác:
  • Máy đo thời gian phản xạ thị vận động và máy đo tần số nhấp nháy tới hạn (CFF).
  • Máy kiểm tra thị giác Visiotest: kiểm tra nhìn màu, lác ngang, lác đứng, nhìn hình nổi, nhìn chữ E ngã - hợp thị - cân bằng cơ.
  • Khám thị lực bằng bảng thị lực vòng tròn hở Landolt ở khoảng cách $5\text{ m}$. Thử kính lỗ khi thị lực $< 7/10$.
  • Khám khúc xạ khách quan bằng máy đo khúc xạ kế tự động và phương pháp soi bóng đồng tử (máy Retinoscope). Khám khúc xạ chủ quan bằng phương pháp thử kính của Donders (kính phân kỳ cho cận thị, kính hội tụ cho viễn thị).

---

Nội dung chính theo từng chương

Đặt vấn đề

Trình bày bối cảnh phát triển của ngành công nghiệp sản xuất linh kiện điện tử bán dẫn, sự hình thành các thao tác tinh vi với linh kiện $<1\text{ mm}$ đòi hỏi thị lực cao. Khái quát các nguy cơ tiềm ẩn về môi trường chiếu sáng, vi khí hậu phòng kín và tính cấp thiết phải thực hiện đề tài nhằm xác định biến đổi chức năng thị giác và đề xuất giải pháp bảo vệ sức khỏe người lao động.

Chương 1 - Tổng quan

Hệ thống hóa toàn diện các kiến thức nền tảng và y văn:

• Giải phẫu và sinh lý thị giác: Cấu trúc nhãn cầu (giác mạc công suất chiếm 2/3 hệ quang học, củng mạc, màng mạch, võng mạc, thể thủy tinh có biên độ điều tiết $19\text{ - }24\text{ D}$, thủy dịch, dịch kính). Hoạt động của $6$ cơ vận nhãn (4 cơ thẳng, 2 cơ chéo) và $2$ cơ nội tại (cơ thể mi, cơ co thắt đồng tử). Đường thần kinh thị giác từ gai thị qua giao thoa thị giác, thể gối ngoài, dải thị, tia thị đến vỏ não thùy chẩm (diện Brodmann 17, 18, 19).
• Quang học mắt và tật khúc xạ: Cơ chế điều tiết, đoạn và biên độ điều tiết, góc nhìn, thị lực. Định nghĩa, cơ chế và phân loại cận thị (theo thực thể lâm sàng: đơn thuần, ban đêm, giả cận thị, thoái hóa, thứ phát; theo mức độ: thấp $<3\text{ D}$, trung bình $3\text{ - }6\text{ D}$, cao $>6\text{ D}$; theo lứa tuổi), viễn thị (hơn $90%$ do trục nhãn cầu ngắn), loạn thị (đều và không đều). Phương pháp chẩn đoán tật khúc xạ chủ quan (bảng Landolt, kính lỗ, thử kính Donders) và khách quan (khúc xạ kế tự động, soi bóng đồng tử Retinoscope).
• Yếu tố ảnh hưởng đến thị giác trong lao động: Kích thước chi tiết theo $6$ mức Ecgônômi, màu sắc tương phản chi tiết/nền; đặc điểm chiếu sáng (độ rọi, chói trực tiếp, chói phản xạ, độ tương phản $K$, hiện tượng nhấp nháy ánh sáng do bóng đèn cũ $<50\text{ Hz}$ hoặc hiệu ứng hoạt nghiệm stroboscopic).
• Đặc điểm ngành điện tử: Tình hình phát triển tại Việt Nam (hơn $1000$ nhà máy năm 2013, kim ngạch xuất khẩu năm 2013 đạt $>32\text{ tỷ USD}$, chiếm gần $24%$ tổng kim ngạch cả nước). Lực lượng lao động có $80\text{ - }85%$ là nữ trẻ ($18\text{ - }30\text{ tuổi}$), thâm niên ngắn ($3\text{ - }5\text{ năm}$), biến động lao động cao.
• Tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước: Tổng thuật các công trình của Grandjean, Rosenfield, Salibello, Smita Agarwal, K. Lim, Orrapan, Juslen, Hà Huy Kỳ, Phạm Ngọc Quỳ...

Chương 2 - Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Quy định chi tiết địa điểm nghiên cứu (Micro Shine Vina, Jahwa Vina tại Vĩnh Phúc; Ruler tại Hà Nam), thời gian ($2011\text{ - }2015$), tiêu chuẩn chọn mẫu cho từng nhóm đối tượng ($860$ công nhân SXLKĐT, $149$ đối tượng so sánh, $52$ công nhân can thiệp). Trình bày chi tiết thiết kế cắt ngang kết hợp can thiệp, quy trình đo đạc môi trường theo Thường quy kỹ thuật SKNN & MT 2015, quy trình khám phát hiện tật khúc xạ và bệnh mắt, các chỉ số nghiên cứu và đạo đức trong nghiên cứu y học.

Chương 3 - Kết quả

Trình bày hệ thống số liệu thu thập qua các bảng và biểu đồ:

• Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu: Phân bố giới tính, tuổi đời, tuổi nghề, trình độ văn hóa và chuyên môn (Bảng 3, Hình 5, 6, 7, 8).
• Điều kiện lao động và Ecgônômi: Phân tích quy trình công nghệ, nhà xưởng, tư thế lao động và chỉ số Ecgônômi tại nhà máy SXLKĐT và nhà máy Ruler (Bảng 4, 5).
• Đo đạc chiếu sáng và môi trường:
  • Mức độ chiếu sáng tại vị trí lao động và chiếu sáng chung (Bảng 6, 7, 8).
  • Độ phản xạ, hệ số tương phản $K$ và góc nhìn mắt - đèn (Bảng 9, 10, 11, 12).
  • Kết quả đo vi khí hậu, tiếng ồn, hơi chì, thiếc, Formaldehyt và $\text{CO}_2$ (Bảng 13, 14, 15, 16).
  • Khảo sát cảm nhận chủ quan của công nhân về môi trường và gánh nặng lao động (Bảng 17, 18).
• Biến đổi chức năng thị giác:
  • Tỷ lệ các triệu chứng căng thẳng thị giác, kích thích da niêm mạc, đau mỏi cơ xương khớp (Bảng 19, 20, 21).
  • Thời gian phản xạ thị vận động và tần số nhấp nháy tới hạn CFF (Bảng 22, 23; Hình 9, 10).
  • Đánh giá các test Visiotest: nhìn màu, lác ngang, lác đứng, nhìn hình nổi, test chữ E ngã - hợp thị - cân bằng cơ (Bảng 24, 25, 26, 27, 28; Hình 11, 12, 13, 14, 15).
  • Tỷ lệ giảm thị lực phân tích theo lứa tuổi ($\le 25\text{ tuổi}$ và $\ge 26\text{ tuổi}$), theo giới tính và theo thâm niên nghề (Bảng 29, 30, 31, 32, 33, 34; Hình 16, 17).
  • Kết quả đo tật khúc xạ hình cầu, hình trụ bằng máy tự động và thử kính chủ quan; tỷ lệ cận thị, viễn thị theo tuổi, giới, thâm niên (Bảng 35, 36, 37, 38, 40, 41, 42, 43, 44; Hình 18, 19, 20).
  • Tỷ lệ bệnh mắt và kết quả khám sức khỏe chung (Bảng 45, 46).
• Hiệu quả bài tập thư giãn mắt: So sánh các triệu chứng căng thẳng thị giác và đau mỏi cơ xương khớp trước và sau $1\text{ tháng}$ can thiệp bài tập thư giãn trên $52$ công nhân (Bảng 47, 48; Hình 21, 22).

Nhóm chỉ tiêu	Phương pháp / Công cụ	Đối tượng khảo sát	Mục đích đánh giá
Kỹ thuật chiếu sáng	Máy đo Luxmetre, tính hệ số $R$, hệ số $K$, đo góc mắt - đèn	Vị trí làm việc tại các nhà máy	Xác định độ rọi, chói lóa, tương phản chi tiết/nền
Môi trường vật lý & hóa học	Thiết bị đo ồn, vi khí hậu, phân tích chì, thiếc, Formaldehyt, $\text{CO}_2$	Môi trường nhà xưởng sản xuất	Đánh giá các yếu tố nguy cơ kích thích và độc hại
Chức năng sinh lý thần kinh - thị giác	Máy đo TGPX thị vận động, máy đo CFF	$576$ CN SXLKĐT, $59$ CN so sánh	Đánh giá mức độ mệt mỏi thị giác và thần kinh trung ương
Chức năng thị giác chuyên sâu	Thiết bị Visiotest	$383$ CN SXLKĐT, $59$ CN so sánh	Đánh giá nhìn màu, lác ẩn, hình nổi, hợp thị hai mắt
Khúc xạ và bệnh lý mắt	Bảng Landolt, kính lỗ, máy khúc xạ tự động, Retinoscope	$860$ CN SXLKĐT, $149$ CN so sánh	Xác định tỷ lệ giảm thị lực, cận thị, loạn thị, bệnh mắt
Hiệu quả can thiệp	Bảng kiểm triệu chứng lâm sàng trước - sau can thiệp	$52$ CN SXLKĐT	Đánh giá mức độ thuyên giảm căng thẳng thị giác

Chương 4 - Bàn luận

Tác giả phân tích, so sánh các kết quả nghiên cứu với y văn trong và ngoài nước:

• Biện luận về đặc điểm công nhân (tỷ lệ nữ cao, tuổi đời trẻ) và đặc thù thao tác chi tiết siêu nhỏ trong dây chuyền sản xuất linh kiện điện thoại.
• Đánh giá thực trạng nhà xưởng phòng kín, sự bất cập trong thiết kế chiếu sáng (nhiều vị trí không đạt tiêu chuẩn độ rọi, góc chiếu sáng gây chói lóa, độ tương phản không tối ưu).
• Phân tích cơ chế suy giảm CFF và kéo dài TGPX thị vận động do mệt mỏi điều tiết và gánh nặng thần kinh trung ương.
• Biện luận về sự gia tăng tỷ lệ giảm thị lực, tật cận thị theo thâm niên nghề nghiệp và sự tương đồng/khác biệt với các nghiên cứu của Orrapan, K. Lim, Hà Huy Kỳ.
• Chứng minh tính khả thi và hiệu quả rõ rệt của bài tập thư giãn mắt trong việc cải thiện triệu chứng chủ quan và phục hồi chức năng thị giác sau ca lao động.

Kết luận, Giải pháp cải thiện và Kiến nghị

• Kết luận: Tổng kết 3 nhóm vấn đề: (1) Điều kiện lao động sản xuất linh kiện điện tử tồn tại nhiều yếu tố bất lợi ảnh hưởng thị giác; (2) Công nhân SXLKĐT bị suy giảm rõ rệt các chức năng thị giác, tăng tỷ lệ tật khúc xạ và triệu chứng căng thẳng; (3) Bài tập thư giãn mắt mang lại hiệu quả giảm căng thẳng thị giác rõ rệt.
• Giải pháp cải thiện: Đề xuất cải tạo hệ thống chiếu sáng đạt chuẩn, bố trí chụp che chống chói, tăng tương phản nền/chi tiết, cải thiện thông gió và áp dụng quy trình nghỉ ngắn giữa ca kết hợp bài tập mắt.
• Kiến nghị: Khuyến nghị các cơ quan quản lý y tế lao động và doanh nghiệp đưa bài tập thư giãn mắt vào quy chuẩn lao động, tổ chức khám mắt định kỳ chuyên sâu cho công nhân điện tử.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học và thực tiễn

1. Dữ liệu khoa học toàn diện về điều kiện lao động thị giác: Luận án cung cấp bộ số liệu thực chứng đầy đủ về đặc điểm Ecgônômi và kỹ thuật chiếu sáng trong các nhà máy sản xuất linh kiện điện tử bán dẫn hiện đại tại Việt Nam, làm rõ các bất cập về độ rọi, độ chói lóa, độ phản xạ nền và độ tương phản chi tiết/nền ở các vị trí thao tác chi tiết $\le 1\text{ mm}$.
2. Xác định mức độ biến đổi chức năng thị giác: Bằng việc kết hợp các phương pháp sinh lý (TGPX thị vận động, tần số CFF), trắc nghiệm chức năng (Visiotest) và khám khúc xạ lâm sàng (khách quan và chủ quan), công trình chỉ rõ mối liên quan giữa thâm niên nghề nghiệp, lứa tuổi với mức độ suy giảm thị lực và gia tăng tật cận thị ở công nhân SXLKĐT so với nhóm chứng.
3. Thực nghiệm giải pháp can thiệp: Ứng dụng thành công và chứng minh hiệu quả thực tế của bài tập thư giãn mắt tại cơ sở sản xuất, cung cấp cơ sở thực tiễn để giảm căng thẳng thị giác và ngăn ngừa suy giảm thị lực cho người lao động.

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

• Giải pháp kỹ thuật: Cải tạo hệ thống chiếu sáng nhân tạo, đảm bảo độ rọi theo tiêu chuẩn vệ sinh lao động cho công việc chính xác cao; lắp đặt chụp đèn, lưới phân tán ánh sáng để đảm bảo góc nhìn mắt - đèn $\ge 45^\circ$, loại bỏ chói lóa trực tiếp và gián tiếp; lựa chọn màu sắc mặt bàn thao tác phù hợp để tăng hệ số tương phản $K > 0,5$.
• Giải pháp tổ chức và y tế lao động: Sắp xếp chế độ làm việc và nghỉ ngơi hợp lý, bố trí các quãng nghỉ ngắn giữa ca lao động; tổ chức hướng dẫn và duy trì cho công nhân tập các bài tập thư giãn mắt; khám tuyển và khám định kỳ chuyên khoa mắt để phát hiện, chỉnh kính kịp thời các tật khúc xạ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Do tính chất đặc thù của ngành công nghiệp điện tử có sự luân chuyển, thay thế lao động cao (công nhân thường chỉ làm việc từ $3\text{ - }5\text{ năm}$ rồi nghỉ việc hoặc chuyển đổi vị trí), việc theo dõi đánh giá dọc dài hạn trên cùng một thuần tập gặp nhiều khó khăn.
  • Cỡ mẫu thực hiện các test chức năng chuyên sâu (CFF, Visiotest: $383\text{ - }576$ người) và mẫu can thiệp bài tập thư giãn mắt ($52$ người) chưa bao phủ được toàn bộ quần thể $860$ công nhân do điều kiện sản xuất theo ca kíp liên tục của nhà máy.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng theo dõi thuần tập dài hạn đối với công nhân điện tử để đánh giá tiến triển thực thể của các bệnh lý giác mạc và đáy mắt.
  • Nghiên cứu chuẩn hóa bài tập thư giãn mắt kết hợp với các can thiệp Ecgônômi tổng thể trên quy mô nhiều ngành công nghiệp có độ chính xác cao khác.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên chuyên ngành Y học lao động, Vệ sinh dịch tễ, Mắt và Ecgônômi: Luận án là tài liệu tham khảo chi tiết về phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa đo đạc vật lý môi trường, đánh giá Ecgônômi lao động với thăm dò chức năng sinh lý thị giác và khám lâm sàng khúc xạ.
• Đối với các nhà quản lý doanh nghiệp điện tử và cán bộ an toàn vệ sinh lao động: Cung cấp các căn cứ kỹ thuật về chiếu sáng, độ tương phản và quy trình triển khai bài tập thư giãn mắt tại nơi làm việc nhằm nâng cao năng suất và bảo vệ sức khỏe thị giác cho người lao động.
• Đối với cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp bằng chứng thực tiễn phục vụ việc bổ sung, hoàn thiện các tiêu chuẩn vệ sinh lao động và danh mục bệnh nghề nghiệp liên quan đến cơ quan thị giác trong ngành công nghệ cao.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng nhóm nghiên cứu chính trong luận án là gì?

Nhóm nghiên cứu chính gồm $860$ công nhân trực tiếp sản xuất linh kiện điện tử bán dẫn tại hai nhà máy Micro Shine Vina và Jahwa Vina (Vĩnh Phúc), đáp ứng các tiêu chuẩn: làm việc trực tiếp trên dây chuyền với chi tiết thao tác có kích thước $\le 1\text{ mm}$ (thuộc loại lao động chính xác cao theo phân loại Ecgônômi) và tại thời điểm nghiên cứu không mắc các bệnh mắt cấp tính.

2. Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán dựa trên công thức và chỉ số nào?

Tác giả sử dụng công thức tính cỡ mẫu ước lượng một tỷ lệ: $$n = Z^2_{1-\alpha/2} \cdot \frac{p \cdot q}{e^2}$$ Trong đó chọn mức tin cậy $95%$ ($Z = 1,96$), sai số tuyệt đối $e = 0,02$, tỷ lệ ước lượng giảm thị lực $p = 6,93%$ (kế thừa từ nghiên cứu của Hà Huy Kỳ tại nhà máy điện tử LG), $q = 93,07%$. Cỡ mẫu tối thiểu tính ra là $619$ công nhân; thực tế tác giả đã thu thập $860$ công nhân SXLKĐT.

3. Tác giả sử dụng những công cụ và test chức năng thị giác nào?

Luận án kết hợp nhiều công cụ: máy đo thời gian phản xạ thị vận động, máy đo tần số nhấp nháy tới hạn (CFF), máy Visiotest (kiểm tra thị lực, nhìn màu, lác ngang, lác đứng, nhìn hình nổi, hợp thị, cân bằng cơ), bảng thị lực vòng tròn hở Landolt, kính lỗ, máy đo khúc xạ kế tự động, máy soi bóng đồng tử Retinoscope và bộ kính thử Donders.

4. Các yếu tố kỹ thuật chiếu sáng được đánh giá qua những chỉ số nào?

Bao gồm: độ rọi chiếu sáng chung và cục bộ (lux), độ phản xạ của chi tiết và nền, hệ số phản xạ nền $R(%)$, hệ số tương phản chi tiết/nền $K = (L_{ct} - L_n) / L_n$, góc nhìn mắt - đèn (đối chiếu tiêu chuẩn TCVN 7174-2002 $\ge 45^\circ$, Grandjean $> 30^\circ$, tiêu chuẩn Nga $\ge 40^\circ$), và hiện tượng nhấp nháy ánh sáng.

5. Can thiệp bài tập thư giãn mắt được tiến hành trên nhóm đối tượng nào và đánh giá ra sao?

Can thiệp được thực hiện trên nhóm gồm $52$ công nhân sản xuất linh kiện điện tử. Phương pháp đánh giá là so sánh tỷ lệ xuất hiện các triệu chứng căng thẳng thị giác (mỏi mắt, nhức mắt, khô rát, nhìn mờ...) và các triệu chứng đau mỏi cơ xương khớp ở thời điểm trước và sau $1\text{ tháng}$ áp dụng bài tập thư giãn mắt.

---

Kết luận

Luận án Tiến sĩ Y học của NCS Trần Văn Đại là công trình nghiên cứu chuyên sâu về ảnh hưởng của điều kiện lao động đến chức năng thị giác ở công nhân sản xuất, lắp ráp linh kiện điện tử bán dẫn tại Việt Nam. Tác giả đã kết hợp chặt chẽ giữa khảo sát môi trường - Ecgônômi với các phương pháp đo đạc sinh lý, trắc nghiệm thị giác và khám lâm sàng khúc xạ trên cỡ mẫu lớn ($860$ công nhân). Kết quả nghiên cứu làm sáng tỏ thực trạng căng thẳng thị giác, nguy cơ suy giảm chức năng mắt theo thâm niên làm việc với chi tiết siêu nhỏ, đồng thời khẳng định hiệu quả thực tế của giải pháp thư giãn mắt trong việc bảo vệ sức khỏe người lao động ngành điện tử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong quá trình phát triển và ứng dụng công nghệ điện tử hiện đại hóa ở nước ta, ngành công nghiệp điện tử lần lượt đi từ dạng lắp ráp những thiết bị điện tử thô sơ cỡ lớn đến lắp ráp tinh vi cỡ nhỏ sau đó là sản xuất những thiết bị điện tử hiện đại. Cho đến nay, công nghiệp điện tử phát triển rất mạnh, đi vào sản xuất, lắp ráp những thiết bị điện tử tân tiến, thông minh hơn, hiện đại hơn để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội. Qua quá trình phát triển trên, nhiều loại hình lao động mới cũng hình thành theo, từ lao động thô đến lao động tinh vi, từ lao động ít ảnh hưởng đến chức năng thị giác đến lao động ảnh hưởng nhiều đến chức năng thị giác đó là sản xuất ra các sản phẩm điện tử ngày càng chi tiết nhỏ và phức tạp, đây được coi như một loại hình lao động thị giác rất cao. Các nghiên cứu ở nước ngoài đã cho thấy lao động sản xuất linh kiện điện tử là dạng lao động đòi hỏi độ chính xác cao, gây căng thẳng cơ quan phân tích thị giác và ảnh hưởng nhiều tới chức năng thị giác người lao động.

Đặc trưng của dạng lao động này là làm việc với linh kiện có kích thước rất nhỏ, đòi hỏi quan sát, thao tác với độ chính xác cao và như vậy điều kiện lao động đặc trưng đòi hỏi chiếu sáng đặc biệt, yêu cầu cao phải đảm bảo cả về cường độ chiếu sáng và kỹ thuật chiếu sáng. Ở nước ta cũng đã có những nghiên cứu về sức khoẻ người lao động trong các công ty lắp ráp điện tử. Người lao động làm việc trong các cơ sở được thiết kế tương đối hiện đại. Dây chuyền sản xuất là tự động hoặc bán tự động, làm việc trong nhà kín có điều hoà nhiệt độ.

Điều kiện làm việc tưởng như rất thuận lợi, tuy nhiên bước đầu qua khảo sát sơ bộ điều kiện làm việc và sức khoẻ công nhân trong hai cơ sở lắp ráp điện tử liên doanh với nước ngoài, đã thấy có một số điều kiện làm việc bất lợi về môi trường và đặc điểm công việc, xuất hiện những ảnh hưởng tới sức khoẻ người lao động, trong đó ảnh hưởng nhiều nhất là cơ quan thị giác. 12 Với những lý do trên, trong nghiên cứu này chúng tôi dự kiến tiến hành khảo sát điều kiện lao động đặc trưng nghề sản xuất, lắp ráp linh kiện điện tử, trong đó đặc biệt chú ý đến đặc điểm của lao động thị giác như: kích thước chi tiết thao tác, khoảng cách từ mắt tới chi tiết, độ tương phản chi tiết/nền, độ phản xạ của nền, màu sắc…và các vấn đề về kỹ thuật chiếu sáng như chói loá, ánh sáng nhấp nháy… Ngoài các vấn đề liên quan đến căng thẳng thị giác ở người lao động, đề tài dự kiến đánh giá sâu về biến đổi thị lực và tật khúc xạ. Đánh giá rối loạn một số chức năng thị giác do lao động như: nhìn hình nổi, nhìn màu sắc, rối loạn năng động hình làm cho hình ảnh của hai mắt không hợp nhất (lác ngang, lác đứng), hợp thị hai mắt, các vấn đề về trường thị giác, cân bằng cơ mắt…, đồng thời khám phát hiện, đánh giá các bệnh của mắt và một số tác hại sức khoẻ ở người lao động. Trên cơ sở đó, phát hiện các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến hiệu suất lao động thị giác và gây bệnh mắt, đề xuất một số giải pháp cải thiện điều kiện lao động nói chung và điều kiện kỹ thuật chiếu sáng nói riêng.

Đề xuất chế độ lao động nghỉ ngơi hợp lý và thực hiện biện pháp luyện tập thư giãn mắt, nhằm giảm căng thẳng thị giác, dự phòng tổn thương và bệnh về mắt cho người lao động. Mục tiêu đề tài: 1. Đánh giá điều kiện lao động liên quan đến lao động thị giác của công nhân sản xuất, lắp ráp linh kiện điện tử bán dẫn tại một số doanh nghiệp. Xác định một số biến đổi chức năng thị giác của công nhân sản xuất, lắp ráp linh kiện điện tử bán dẫn và áp dụng giải pháp thư giãn mắt.

13 Chƣơng 1 - TỔNG QUAN 1. Sơ lƣợc một số đặc điểm giải phẫu, sinh lý cơ quan thị giác Cơ quan thị giác cấu tạo bao gồm: + Nhãn cầu (cơ quan thụ cảm) và các cơ vận nhãn + Thần kinh thị giác: dây thần kinh thị giác và trung khu thị giác ( cơ quan nhận và phân tích thông tin) 1. Sơ lƣợc về giải phẫu nhãn cầu Nhãn cầu nằm trong hốc mắt, có các cơ bám vào xương sọ làm cho mắt cử động được. Nhãn cầu có hình cầu, trục nhãn cầu tạo với trục hốc mắt một góc khoảng 22,50.

Trục trước sau nhãn cầu có thể dài từ 20,5-29,2mm, nhưng phần lớn vào khoảng từ 23,5-24,5mm. Thể thủy tinh Dịch kính Mống mắt Giác mạc Hoàng điểm Đồng tử Tiền phòng Gai thị Hậu phòng Cơ thể mi Dây chằng Zinn Hình 1. Giải phẫu nhãn cầu Nhãn cầu được cấu tạo bởi 3 lớp vỏ bọc gồm có: lớp giác - củng mạc, lớp màng mạch và lớp màng thần kinh (võng mạc) và nội dung bên trong của nhãn cầu bao gồm những môi trường trong suốt: thủy dịch, thể thủy tinh và dịch kính. - Giác mạc: chiếm 1/5 phần trước vỏ nhãn cầu, giác mạc có hình chỏm cầu, trong suốt, nhẵn bóng, không có mạch máu và phong phú về thần kinh.

Trong quá trình phát triển của cơ thể thì giác mạc thay đổi rất ít, bán kính độ cong mặt trước của giác mạc lúc mới sinh là 6,6mm, khi 1 tuổi là 7,5mm và đến trên 6 tuổi đã ổn định ở mức 7,8mm. Công suất giác mạc chiếm 2/3 tổng số công suất của hệ quang học mắt và là yếu tố ít biến đổi trong quá trình chính thị hóa của mắt. 14 - Củng mạc: là một sợi mô xơ dai, màu trắng, chiếm 4/5 phần sau của nhãn cầu. Củng mạc được cấu tạo gồm nhiều lớp băng xơ dày đan chéo nhau rất vững chắc có nhiệm vụ bảo vệ cho các màng và các môi trường bên trong của mắt.

- Màng mạch: hay còn gọi là màng bồ đào gồm 3 phần: mống mắt, thể mi và hắc mạc. Mống mắt là phần trước của màng bồ đào, mống mắt như một màng ngăn cách giữa tiền phòng và hậu phòng, điều chỉnh lượng ánh sáng vào trong nhãn cầu qua lỗ đồng tử. Thể mi là phần nhô lên của màng mạch nằm giữa mống mắt ở phía trước và hắc mạc ở phía sau. Hắc mạc là phần sau của màng bồ đào chứa nhiều mạch máu để nuôi nhãn cầu và nhiều tế bào mang sắc tố đen tạo ra buồng tối để ảnh được in rõ trên võng mạc.

- Võng mạc: là lớp màng thần kinh, nằm ở phía trong lòng của màng mạch. Võng mạc là nơi tiếp nhận các kích thích ánh sáng từ bên ngoài rồi truyền về vỏ não thị giác. - Thủy dịch: là chất lỏng trong suốt nằm ở tiền phòng và hậu phòng. Thủy dịch là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến nhãn áp và đảm bảo dinh dưỡng cho nhãn cầu.

- Thể thủy tinh: là thấu kính hội tụ trong suốt hai mặt lồi được treo cố định vào vùng thể mi nhờ các dây chằng Zinn. Thể thủy tinh dày khoảng 4mm, đường kính xích đạo khoảng 8-10mm, bán kính độ cong của mặt trước là 10mm, mặt sau là 6mm. Thể thủy tinh biến đổi không ngừng kể từ khi trẻ ra đời đến tuổi già. Khi trẻ mới sinh, thể thủy tinh có hình cầu và công suất khúc xạ rất cao tới +42D, sau đó thể thủy tinh dẹt dần và khoảng dưới 15 tuổi công suất khúc xạ chỉ còn 16-24D.

Vì vậy trẻ em thường có viễn thị sinh lý, sau đó sẽ giảm dần và đến trên 6 tuổi thì sẽ trở thành mắt chính thị. Ngoài ra, thể thủy tinh chịu tác động của lực điều tiết do cơ thể mi phối hợp, làm thể thủy tinh có thể co giãn, tăng hoặc giảm lực khuất triết để điều chỉnh nhìn xa và nhìn gần cho rõ. Khi điều tiết, lực khuất triết của thể thủy tinh có thể thay đổi từ 19-24D làm tăng tổng công suất khúc xạ của hệ quang học mắt. - Dịch kính: là một chất lỏng như lòng trắng trứng nằm sau thể thủy tinh, chiếm toàn bộ phần sau nhãn cầu, lớp ngoài cùng đặc lại thành màng hyaloid.

Các cơ vận nhãn Mỗi mắt có 6 cơ vận nhãn chính gồm: 4 cơ thẳng (cơ thẳng dưới, cơ thẳng trên, cơ thẳng trong, cơ thẳng ngoài) và 2 cơ chéo (cơ chéo lớn và cơ chéo bé). Nhóm 4 cơ thẳng: cơ thẳng trong vận động nhãn cầu vào trong, do dây thần kinh số III chi phối; cơ thẳng ngoài vận động nhãn cầu ra ngoài, do dây thần kinh số IV chi phối; cơ thẳng trên vận động nhãn cầu lên trên và hướng vào trong, do dây thần kinh số III chi phối; cơ thẳng dưới vận động nhãn cầu xuống dưới và hướng vào trong, do dây thần kinh số III chi phối. Nhóm 2 cơ chéo: cơ chéo lớn vận động nhãn cầu vào trong và hướng xuống dưới ra ngoài, do dây thần kinh số IV chi phối; cơ chéo bé vận động nhãn cầu ra ngoài và hướng lên trên ra ngoài, do dây thần kinh số III chi phối. Ngoài ra, mỗi mắt còn có 2 cơ vận nhãn nội tại là cơ thể mi và cơ co thắt đồng tử cũng liên quan đến động tác vận nhãn trong động tác quy tụ và điều tiết.

Thần kinh thị giác Thần kinh thị giác bao gồm đường thần kinh và trung khu thị giác. Đây là cơ quan nhận và phân tích thông tin quan trọng nhất, giúp cho con người nhận biết và xác định sự vật. Đường thần kinh thị giác kết nối giữa những tế bào nhạy cảm với các tế bào nón, tế bào que (các tế bào nhạy cảm với ánh sáng) đến não, sợi trục của các tế bào tập trung đến gai thị, chui qua lá sàng tạo thành dây thần kinh thị giác (dây số II). Thần kinh thị giác đi đến đỉnh hố mắt rồi chui qua lỗ thị giác để vào trong hộp sọ.

Đường thần kinh thị giác có sự bắt chéo thần kinh giữa hai bên mắt ngay trên hố yên gọi là giao thoa thị giác, cho phép thông tin giữa hai mắt nhận đồng thời và thống nhất với nhau. Các sợi thần kinh bên mắt trái sẽ đi đến phần bên trái của não và một số sợi khác (bó mũi) đi sang bên phải. Ngược lại, các sợi thần kinh bên mắt phải cũng đi đến phần não phải và các sợi khác đi sang bên trái.