Phần mở đầu Phần 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn Phần 3. Đối tượng, phạm vi, phương pháp nghiên cứu Phần 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5.
Các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao thu nhập cho hộ nông dân trồng chè tại xã Vô Tranh n 3 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Khái niệm về hộ nông dân và kinh tế hộ nông dân, thu nhập của hộ - Hộ là những người sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ. Chủ hộ là người đại diện hộ và được các thành viên khác công nhận. - (Theo Ellis, 1988) [4] Hộ nông dân là các hộ gia đình có phương tiện kiếm sống từ ruộng đất, sử dụng lao động chủ yếu trong gia đình, trong sản xuất nông trại, nằm trong một nền kinh tế rộng lớn, nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần thị trường hoạt động với trình độ hoàn chỉnh không cao.
Hộ nông dân là một đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là đơn vị sản xuất, vừa là đơn vị tiêu dùng, vừa là một đơn vị kinh doanh, vừa là một đơn vị xã hội. - Kinh tế hộ nông dân là kinh tế của những hộ gia đình có quyền sống trên mảnh đất sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình. Sản xuất của họ nằm trong trong hệ thống lớn hơn và tham gia ở mức độ không hoàn hảo vào hoạt động của thị trường. (Theo Ellis, 1988) [4] Nhìn chung kinh tế hộ nông dân có những đặc điểm cơ bản sau: + Kinh tế hộ nông dân là hình thức kinh tế có quy mô gia đình, các thành viên có mối quan hệ gắn bó với nhau về kinh tế cũng như huyết thống.
Về mức độ phát triển có thể trải qua các hình thức : kinh tế hộ sinh tồn, kinh tế hộ tự cấp tự túc và kinh tế hộ sản xuất hàng hoá. + Đất đai là yếu tố quan trọng nhất trong các tư liệu sản xuất của hộ nông dân. Cuộc sống của họ gắn liền với ruộng đất. Giải quyết mối quan hệ giữa nông dân và đất đai là giải quyết vấn đề cơ bản về kinh tế nông hộ n 4 + Kinh tế hộ chủ yếu sử dụng lao động gia đình, việc thuê mướn lao động mang tính chất thời vụ không thường xuyên hoặc thuê mướn để đáp ứng nhu cầu khác của gia đình.
Một thực tế là hiệu quả sử dụng lao động trong nông nghiệp là rất cao, khác với các ngành kinh tế khác. + Sản xuất hộ nông dân là tập hợp các mục đích kinh tế của các thành viên trong gia đình, thường nằm trong một hệ thống sản xuất lớn hơn của cộng đồng. Kinh tế hộ nông dân là tế bào kinh tế của sản xuất nông nghiệp, tất yếu có quan hệ với thị trường song mức độ quan hệ còn thấp, chưa gắn chặt với thị trường. Nếu tách họ ra khỏi thị trường họ vẫn tồn tại.
Trước thực tiễn phong phú của sản xuất hiện nay, kinh tế hộ nông dân đang được nghiên cứu để định hướng phát triển. Vấn đề này sẽ còn gây nhiều tranh luận về mặt lý luận và thực tiễn ở nước ta trong nhiều năm tới. - Thu nhập là việc nhận tiền bạc, của cải vật chất từ một hoạt động nào đó, hay là các khoản thu được trong một khoảng thời gian nhất định thường tính theo tháng, năm… Thu nhập của hộ là tổng các khoản thu bằng tiền hoặc hiện vật do tất cả các lao động trong gia đình tạo ra. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp.
Phát triển nông nghiệp phụ thuộc các yếu tố sau: * Thứ nhất: Nhóm nhân tố về thể chế chính trị chủ trương, chính sách của Đảng. Việc nghiên cứu để thực thi về một thể chế pháp lý và chính sách có ý nghĩa quan trọng hàng đầu. Vì có phát huy được lợi thế so sánh nhằm làm tăng các loại sản phẩm, giá trị hàng hoá sản xuất nông nghiệp, thoả mãn ngày càng cao về nhu cầu nông sản trong sản xuất, đời sống và xuất khẩu, góp phần thúc đẩy nhanh tiến trình chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá hiện đại hoá. * Thứ hai: Nhu cầu về thị trường và hệ thống thị trường.
Điều kiện cơ bản để các chủ thể kinh tế trong nông nghiệp tiến hành hoạt động kinh doanh n 5 của mình là phải xác định thị trường đầu ra, tìm kiếm được khách hàng và lựa chọn các phương thức tiêu thụ sản phẩm, xây dựng được hệ thống thị trường nhằm mục đích lâu dài và ổn định. * Thứ ba: Trình độ nền sản xuất, mức độ công nghiệp hoá của nền kinh tế nói chung. Nền sản xuất và mức độ công nghiệp hoá nền kinh tế nói chung càng cao thì sản xuất hàng hoá ngày càng phát triển. * Thứ tư: Trình độ nhận thức, năng lực tư duy của người dân và cán bộ thực hiện sản xuất hàng hoá.
Người dân không có kiến thức, tư duy về sản xuất hàng hoá sẽ khó thực hiện tốt vai trò của mình. Các nhà khoa học không hiểu biết về các chủ trương, chính sách về SXNN, không có năng lực chuyên môn sẽ không đảm nhiệm được vai trò cầu nối khoa học kỹ thuật tới người dân. Bản thân các doanh nghiệp không biết về tầm quan trọng của mình trong khâu tiêu thụ, không biết về các chính sách ưu đãi sẽ không tích cực tham gia. * Thứ năm: Nhóm nhân tố thuộc về thị trường đầu vào, bao gồm đất, lao động, đặc tính của loài sinh vật, trình độ áp dụng khoa học công nghệ, vốn sản xuất.
* Thứ sáu: Nhân tố về tổ chức sản xuất. Việc tổ chức sản xuất như thế nào và quy định quy trình sản xuất có vai trò quyết định thành công hay thất bại trong cả quá trình cho ra sản phẩm. Đây là yếu tố kết hợp tổng hợp các điều kiện thuận lợi về nhiều mặt để giúp sản phẩm hàng hoá có chỗ đứng trên thị trường và đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật. * Thứ bảy: Nhóm nhân tố thuộc về thị trường marketing và đầu ra.
Marketing bao gồm các hoạt động chủ yếu sau: Thu gom, chế biến, phân phối, đóng gói, vận chuyển, bảo quản, ngăn ngừa rủi ro, bán hàng và các kênh tiêu thụ. Các hoạt động này hoạt động có hiệu quả đảm bảo hàng hoá nông sản có giá trị. Thị trường đầu ra tiêu thụ sản phẩm trong nông nghiệp rất đa dạng và phong phú, đó có thể là doanh nghiệp công nghiệp, các doanh nghiệp n 6 thương mại, những người tiêu dùng thông qua các chợ nông thôn, các đại lý tiêu thụ, các cơ sở chế biến công nghiệp tiêu thụ ở nước ngoài thông qua các nhà xuất khẩu, các hợp đồng kinh tế, khả năng khai thác và mở rộng thị trường kinh doanh của các cơ sở kinh doanh nông nghiệp, đó là nhân tố hết sức quan trọng quyết định quy mô và trịnh độ phát triển của nông nghiệp. Những nhân tố ảnh hưởng trong quá trình phát triển kinh tế hộ nông dân.
(Chu Văn Vũ, 1995) [10] Quá trình phát triển kinh tế hộ có nhiều nhân tố gây ảnh hưởng, các nhân tố ta có thể phân thành: * Nhóm nhân tố thuộc về điều kiện tự nhiên: - Vị trí địa lý và đất đai: Vị trí địa lý có ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp vả sự phát triển của kinh tế hộ nông dân. Những hộ nông dân có vị trí thuận lợi như gần đường giao thông, gần các cơ sở chế biến nông sản, gần thị trường tiêu thụ sản phẩm… sẽ có điều kiện phát triển kinh tế. Sản xuất chủ yếu của hộ nông dân là nông nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt và không thể thay thế trong quá trình sản xuất. Do vậy quy mô đất đai, địa hình và tính chất nông hoá thổ nhưỡng có liên quan mật thiết tới từng loại nông sản, tới số lượng và chất lượng sản phẩm, tới giá trị sản phẩm và lợi nhuận thu được.
- Khí hậu thời tiết và môi trường sinh thái: Khí hậu thời tiết có ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất nông nghiệp. Điều kiện thời tiết, khí hậu, lượng mưa, độ ẩm, nhiệt độ, ánh sáng… có mối quan hệ chặt chẽ đến sự hình thành và sử dụng các loại đất. Thực tế cho thấy những nơi thời tiết khí hậu thuận lợi sẽ hạn chế những bất lợi và rủi ro, có cơ hội để phát triển kinh tế. Môi trường sinh thái cũng ảnh hưởng đến phát triển của hộ nông dân, nhất là nguồn nước.
Bởi vì những loại cây trồng và gia súc tồn tại theo quy luật sinh học, nếu môi trường thuận lợi cây trồng, gia súc phát triển tốt, năng suất cao, còn ngược lại n 7 sẽ phát triển chậm, năng suất chất lượng giảm, từ đó dẫn tới hiệu quả sản xuất thấp kém. * Nhóm nhân tố thuộc về kinh tế và tổ chức quản lý: Đây là nhóm yếu tố có liên quan tới thị trường và các nguồn lực chủ yếu có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong phát triển kinh tế nói chung và phát triển kinh tế hộ nông dân nói riêng. - Người lao động phải có trình độ học vấn và kĩ năng lao động để tiếp thu những tiến bộ khoa học kỹ thuật và kỹ thuật sản xuất tiên tiến. Trong sản xuất phải giỏi chuyên môn, kỹ thuật, trình độ quản lý mới mạnh dạn áp dụng thành tựu khoa học kỹ thuật vào sản xuất nhằm mang lại lợi nhuận cao.
Điều này là rất quan trọng, ảnh trực tiếp tới kết quả trong sản xuất kinh doanh của hộ. - Vốn: Trong sản xuất nói chung và sản xuất nông nghiệp nói riêng, vốn là điều kiện đảm bảo cho các hộ nông dân về tư liệu sản xuất, vật tư nguyên liệu cũng như thuê nhân công để tiến hành. Vốn là điều kiện không thể thiếu, là yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất và lưu thông sản phẩm. - Công cụ sản xuất: Trong quá trình sản xuất nói chung và sản xuất nông nghiệp nói riêng, công cụ lao động có vai trò quan trọng đối việc thực hiện các biện pháp kỹ thuật sản xuất.
Muốn sản xuất có hiệu quả, năng suất cao cần phải sử dụng hệ thống công cụ phù hợp. Ngày nay với kỹ thuật canh tác tiên tiến, công cụ sản xuất nông nghiệp đã không ngừng được cải tiến và đem lại hiệu quả cao cho các hộ nông dân trong sản xuất. Năng suất cây trồng, vật nuôi không ngừng tăng len, chất lượng sản phẩm tốt hơn do công cụ sản xuất có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả trong sản xuất của các hộ.