Chương 1 sẽ tiếp tục trình bày cơ sở lý thuyết về các yếu tố văn hóa có ảnh hưởng đến kết quả hoạt động kinh doanh từ đó đưa ra mô hình nghiên cứu và xây dựng các giả thiết nghiên cứu. Do đó, chương này gồm ba phần chính: (1) Các khái niệm về văn hóa công ty; (2) Mô hình lý thuyết và các giả thuyết; (3) Thiết lập mô hình nghiên cứu.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ VĂN HÓA CÔNG TY 1.1 Khái niệm về văn hóa Văn hóa là một khái niệm rất rộng, năm 1952 Kroeber và Kluckolm đã sưu tầm được 164 định nghĩa khác nhau về văn hóa, đến nay con số định nghĩa vẫn đang tiếp tục tăng lên. Theo Drennan (1992), văn hóa là “cách giải quyết công việc tại một nơi nào đó”. Đó là nét đặc trưng của mỗi tổ chức, là các thói quen, các quan điểm phổ biến.
Hay văn hóa là những tín ngưỡng, quan điểm và giá trị đã trở nên thông dụng và khá bền vững đã tồn tại trong tổ chức (Wiuiams, 1993). Theo nghiên cứu của Schein (1992) thì văn hóa là những chuẩn mực cơ bản mà khi thực hiện tốt thì được xem là hợp lý và nó được hướng cho các thành viên mới một cách đúng đắn để nhận thức, suy nghĩ và cảm nhận trong mối quan hệ với mọi vấn đề. Nói chung, văn hóa là biểu hiện hành vi, tư duy và tình cảm đã ăn sâu hay bị ảnh hưởng qua học hỏi và là điểm đặc thù của một nhóm người chứ không phải của LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ở một mức độ nhất định, văn hóa có liên quan đến các quy chuẩn hay phong cách sử xự truyền thống của một nhóm người hình thành qua thời gian.2 Khái niệm về văn hóa công ty Cũng như văn hóa nói chung, văn hóa công ty có những đặc trưng cụ thể riêng biệt.
Trước hết, văn hoá công ty là sản phẩm của những người cùng làm trong một công ty và đáp ứng nhu cầu giá trị bền vững. Nó xác lập một hệ thống các giá trị được mọi người làm trong công ty chia sẻ, chấp nhận, đề cao và ứng xử theo các giá trị đó. Văn hoá công ty còn góp phần tạo nên sự khác biệt giữa các doanh nghiệp và được coi là truyền thống riêng của mỗi doanh nghiệp. Trong mỗi tổ chức đều tồn tại những hệ thống hay mẫu mực về giá trị đặc trưng, hình tượng, phong cách được tổ chức tôn trọng và truyền từ người này sang người khác, thế hệ này sang thế hệ khác.
Chúng có ảnh hưởng quan trọng đến hành vi của các thành viên. Khi phải đối đầu với những vấn đề nan giải, những hệ thống hay mẫu mực giá trị này có tác dụng chỉ dẫn các thành viên tổ chức cách thức ra quyết định hợp với phương châm hành động của tổ chức. Khái niệm được sử dụng để phản ánh những hệ thống này được gọi với nhiều tên khác nhau như văn hóa công ty hay văn hóa doanh nghiệp (corporate culture), văn hóa tổ chức (organizational culture), văn hóa kinh doanh (business culture). Cũng có rất nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài đưa ra những khái niệm khác nhau về văn hóa công ty: Theo Jaques (1952), văn hóa công ty là cách tư duy và hành động hàng ngày của các thành viên, đó là điều mà các thành viên phải học và ít nhiều phải tuân theo để được chấp nhận vào công ty đó.
Văn hóa theo nghĩa này bao gồm hàng loạt các hành vi ứng xử, các phương thức sản xuất, kỹ năng và kiến thức, quan điểm về kỷ luật, các thông lệ và thói quen quản lý, các mục tiêu của những người liên quan, cách kinh doanh, cách trả lương, quan điểm về công việc khác nhau, các qui ước và điều cấm kỵ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Nói đến văn hóa công ty là nói đến một hình thể duy nhất với các tiêu chuẩn, giá trị, tín ngưỡng, cách cư xử được thể hiện qua các thành viên liên kết với nhau để làm việc.) Còn theo Schwatz and Davis (1981) thì văn hóa công ty là một hình thức của các tín ngưỡng và tham vọng của các thành viên trong tổ chức, những tín ngưỡng và tham vọng này tạo nên một quy tắc chung ảnh hưởng mạnh mẽ đến việc hình thành các hành vi cá nhân và nhóm người trong công ty. Có thể hiểu văn hóa công ty không chỉ là một mắt xích của chuỗi phức tạp mà nó chính là tất cả chuỗi rắc rối đó (Pacanowsky & O’donnell Trujiuo, 1982). Văn hóa công ty còn là một hình thức của các giả thiết cơ bản – được phát minh, khám phá, phát triển bởi một nhóm khi họ học cách đối phó với các vấn đề liên quan đến việc thích nghi với bên ngoài và hội nhập với bên trong - đã phát huy tác dụng và được coi như có hiệu lực và do đó được truyền đạt cho các thành viên mới noi theo (Schein, 1985).
Trong khi đó với kinh nghiệm và thực tiễn quản lý của mình, ông Herb Kelleher – Cựu chủ tịch tập đoàn Southwest Airlines đã khái quát một hệ thống tri thức khá hoàn chỉnh về văn hóa công ty góp phần làm phong phú thêm tri thức về quản trị của nhân loại đó là: “Văn hóa là tài sản không thể thay thế và là tài sản vô hình, nó biểu hiện qua sự trung thành của các nhân viên, bầu không khí làm việc như gia đình, tinh thần đồng đội trong công việc và sự tin tưởng của các nhân viên vào các quyết định và chính sách của công ty. Nền văn hóa đó tạo nên sự khác biệt đem lại lợi thế cạnh tranh vô cùng quan trọng cho công ty vì thiếu vốn công ty có thể đi vay, thiếu nhân lực công ty có thể tuyển dụng nên các đối thủ cạnh tranh có thể bắt chước và đi mua nhưng lại không thể đi mua hay bắt chước sự cống hiến, lòng tận tụy và trung thành của từng nhân viên. Thành công của công ty có được là nhờ vào sự đặc trưng của văn hóa công ty cho nên chúng ta phải luôn xây dựng nền văn hóa này”. Herb Kelleher cũng nhấn mạnh rằng, chúng ta không chỉ xây dựng nền văn hóa công ty thuần túy mà điều quan trọng là phải biến những giá trị văn hóa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 đó thành lợi nhuận, đưa vào trong nhận thức như một phần giá trị của mỗi nhân viên và đội ngũ lãnh đạo.
Các khái niệm trên phản ánh những quan niệm khác nhau về văn hóa, phần lớn các nhà nghiên cứu cho rằng văn hóa là một thực thể khách quan, song khi đề cập chi tiết họ lại có một loạt quan điểm riêng. Tóm lại, văn hóa công ty là tập hợp các giá trị, niềm tin, hình thức tín ngưỡng và thói quen trong suốt quá trình lịch sử của công ty, những điều này được thể hiện trong cách điều hành và ứng xử của các thành viên. Với cách tiếp cận trên có thể hiểu văn hóa công ty là toàn bộ các giá trị văn hóa được gây dựng nên trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của một công ty, trở thành các giá trị, các quan niệm, tập quán, truyền thống ăn sâu vào hoạt động của công ty ấy đồng thời chi phối tình cảm, nếp suy nghĩ và hành vi của mọi thành viên trong doanh nghiệp.3 Văn hóa công ty thể hiện tính cách của doanh nghiệp Văn hóa công ty được coi là tính cách của một tổ chức do chúng được hình thành bởi những khía cạnh về phong cách khác nhau với những đặc trưng riêng. Những khía cạnh về phong cách của một tổ chức gồm: Tính sáng tạo và sẵn sàng mạo hiểm: thể hiện bằng mức độ các thành viên được khuyến khích sáng tạo và sẵn sàng chấp nhận mạo hiểm.
Những tổ chức có văn hóa thuộc nhóm này thường khuyến khích nhân viên chấp nhận rủi ro. Họ luôn nhận được sự hậu thuẫn khi phải đương đầu với bất trắc hay khi thử nghiệm những cách làm mới. Ở những tổ chức này, sáng tạo và đổi mới là không ngừng; họ rất linh hoạt khi đương đầu với những biến động với những môi trường kinh doanh. Tính chú trọng chi tiết: thể hiện bằng mức độ các thành viên được khuyến khích trình bày cụ thể chính xác, có phân tích và chú ý đến các chi tiết.
Đối với những tổ chức thuộc tính cách này, chi tiết cụ thể thường được quan tâm đáng kể trong từng hoạt động. Các quy trình, thủ tục được biên soạn đầy đủ, kỹ lưỡng để hỗ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 trợ các thành viên trong quá trình thực hiện và phối hợp. Những tổ chức định hướng chất lượng thường có dạng tính cách này. Tính định hướng kết quả: thể hiện bằng mức độ người quản lý chú trọng đến kết quả thay vì chú trọng đến phương pháp và quá trình để đạt được những kết quả đó.
Nhiều tổ chức đã thành công bằng cách tập trung vào kết quả, luôn hướng mọi sự quan tâm vào việc đạt được những kết quả hay mục tiêu đã định, điều đó có ảnh hưởng và dần định hình trong cách thức hành động của nhân viên. Tính định hướng vào con người: thể hiện bằng mức độ các quyết định quản lý dành sự quan tâm đến con người trong tổ chức. Tổ chức này coi con người là tài sản quý giá nhất và tin rằng sự sáng tạo của mỗi thành viên chính là nhân tố quyết định tạo nên sự thành công. Ở tổ chức này đoàn thể của người lao động thường có vai trò và ảnh hưởng rất đáng kể.
Tính định hướng tập thể: thể hiện bằng mức độ các hoạt động được thiết kế và tổ chức trên cơ sở nhóm thay vì cho từng cá nhân. Những tổ chức này thường tập trung xây dựng văn hóa xoay quanh những nhóm nhỏ. Tính chất tương đồng trong công việc giữa các thành viên giúp họ dễ gần nhau hơn. Các thành viên luôn cố gắng duy trì tinh thần đồng đội và xây dựng bản sắc riêng của nhóm nên tinh thần đồng đội luôn được đề cao ở tổ chức này.
Sự nhiệt tình: thể hiện bằng mức độ các thành viên hăng hái thi đua với nhau thay vì thỏa hiệp và hợp tác. Nhiều tổ chức coi trọng sự nhiệt tình hơn bất cứ yếu tố nào. Họ tin rằng sự hăng hái của nhân viên chính là yếu tố tạo ra sự sáng tạo và năng suất đồng thời tổ chức này có tinh thần tự lực tự cường cao, luôn kiên quyết trong cạnh tranh và tích cực bảo vệ thương hiệu của mình. Tính ổn định: thể hiện bằng mức độ các hoạt động tổ chức hướng vào việc duy trì hiện trạng thay vì làm thay đổi nó.