MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Rau là loại thực phẩm không thể thiếu trong khẩu phần thức ăn của con người. Rau cung cấp nhiều loại chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của cơ thể như: Vitamin, protein, lipit, khoáng chất, hydratcacbon, các chất xơ cần thiết cho sự tiêu hóa… Cà chua là loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng rất lớn và phong phú, cần thiết cho con người bởi vậy cà chua đã trở thành món ăn thông dụng trên khắp 158 nước trên thế giới, đáp ứng nhu cầu của con người. Bên cạnh đó cây cà chua là cây có giá trị kinh tế cao được trồng rộng rãi trên thế giới. Ở nước ta cà chua được trồng trên 100 năm nay, diện tích trồng cà chua khoảng 13.000 ha, tùy theo đặc điểm từng vùng sinh thái, thời vụ và kinh nghiệm sản xuất của nhà vườn mà có thể thu trên 1 triệu đến 2-3 triệu đồng/sào.
Cây cà chua có thể cho năng suất cao, sinh trưởng nhanh, bảo quản được tương đối dài hơn so với các loại rau khác, quả có thể vận chuyển đi xa thuận lợi. Để sản xuất cà chua với số lượng lớn, cung cấp sản phẩm trong thời gian dài, độ đồng đều cao, đặc biệt là phải đảm bảo chất lượng, an toàn cho con người là mục tiêu của các chuyên gia trong ngành sản xuất rau. Trong những năm qua, các cơ quan chuyên môn, nhiều nhà khoa học đã tập trung nghiên cứu theo nhiều hướng khác nhau, một trong những hướng được các nước ứng dụng rộng rãi và ngày càng hoàn thiện cao hơn là sản xuất theo hướng công nghiệp. Ngoài việc dùng đất để trồng cây người ta còn sử dụng một phương pháp khác để trồng, đó là trồng cây trên giá thể.
Đây thực chất là một kỹ thuật trồng cây không dùng đất mà cây được trồng trực tiếp trên các giá thể hữu cơ hay giá thể trơ cứng và được bổ sung các chất dinh dưỡng đã được các nước phát triển trên thế giới áp dụng nhiều năm nay, có ưu điểm n 2 thay thế đất trồng, quy trình sản xuất khép kín, kiểm soát được các yếu tố gây bệnh và lây truyền cho cây. Ở nước ta, trước mắt và trong những năm tới ngành sản xuất rau cũng không nằm ngoài quỹ đạo ấy. Cà chua trồng trong bầu được tưới nhỏ giọt là kỹ thuật công nghệ cao trong nông nghiệp. Giúp cho sinh viên nắm được đặc điểm sinh trưởng, nhu cầu dinh dưỡng và nước tưới của cây cà chua trong mỗi giai đoạn phát triển.
Tiện ích hơn nữa, trồng cà chua trồng bầu giảm công làm cỏ, tưới nước thường xuyên, giảm lao động phổ thông đơn giản và có nhiều thời gian nghiên cứu chuyên môn. Sản phẩm cà chua thu hoạch theo kỹ thuật này dễ đạt tiêu chuẩn an toàn cao và nhiều người tiêu dùng ưa thích. Hệ thống tưới nhỏ giọt là một hệ thống tưới tiêu có ưu điểm như: Tiết kiệm nước tưới, thời gian, công sức lao động. Hệ thống này đã xuất hiện và được áp dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp tuy nhiên chưa được áp dụng rộng rãi miền Bắc nói chung và Thái Nguyên nói riêng.
Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể đến sinh trưởng, phát triển của cà chua sử dụng hệ thống tưới nhỏ giọt tại trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên” 1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1.1 Mục tiêu - Xác định nền giá thể thích hợp nhất với sinh trưởng và phát triển của cà chua.2 Yêu cầu - Đánh giá được khả năng sinh trưởng, phát triển của cà chua trên giá thể khác nhau. - Đánh giá được khả năng cho năng suất của cà chua trên nền giá thể khác nhau sử dụng hệ thống nhỏ giọt. n 3 - Đánh giá được khả năng chống chịu sâu bệnh hại của cà chua trên các nền giá thể khác nhau. Ý nghĩa của đề tài - Giúp sinh viên củng cố và hệ thống hóa kiến thức đã học áp dụng vào thực tế.
Đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận với những phương pháp nghiên cứu khoa học, nâng cao kiến thức và tích lũy kinh nghiệm thực tế - Qua kết quả nghiên cứu xác định loại giá thể thích hợp cho cà chua có sử dụng hệ thống tưới nhỏ giọt, góp phần hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng cà chua trên nên giá thể phù hợp nhất từ đó khuyến cáo đưa ra sản xuất. n 4 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Giá trị sử dụng và ý nghĩa kinh tế Cây cà chua là loại rau ăn quả quý được sử dụng rộng rãi trên thế giới hơn 150 năm qua.
Trong quả chín có nhiều chất dinh dưỡng như đường glucoza, vitamin A, C, axit amin và các chất khoáng quan trọng; Ca, P, Fe, K, Mg …. Các chất hóa học trong cà chua cũng thay đổi tùy vào điều kiện ngoại cảnh, đất đai biện pháp kỹ thuật, chăm sóc mùa vụ, thời kỳ thu hoạch… Ví dụ: Giống cà chua PH5 có hàm lượng đường cao hơn cà chua Balan, cà chua vụ đông xuân có hàm lượng vitamin A cao hơn vụ Xuân Hè. Ngay trong một quả, thành phần hóa học cũng có sự thay đổi, ở giữa quả chất khô và đường nhiều còn xung quanh quả Axít nhiều nhưng hàm lượng đường ít.Tigchelaar ( 1989 )[3] thì thành phần hóa học của cà chua như sau: Nước: 94 - 95% Chất khô: 5 - 6% Trong chất khô gồm có các chất chủ yếu sau: - Đường (glucoza, fuctoza, sucroza): 55% - Chất không hòa tan trong rượu ( protein, xenlulo, pectin, polysacarit ): 21% - Axit hữu cơ ( xitric, malic, galacturonic, pyrrolidon-caboxylic ): 12% - Chất vô cơ: 7% - Các chất khác (carotenoit, ascorbic, chất dễ bay hơi, aminoaxit, v. Hồ Hữu An (2003 - 2006) cho thấy thành phần dinh dưỡng trong quả cà chua phụ thuộc rất nhiều yếu tố như thời vụ gieo trồng, giống và các biện pháp kĩ thuật gieo trồng.
n 5 Cà chua còn được sử dụng về mặt thẩm mỹ và y học: Cà chua có thể dùng để chống tiêu chảy, chữa bỏng nắng, giảm đau, làm lành vết thương. Cà chua còn làm thuốc tăng lực, bổ gan và chống xơ gan, sử dụng cà chua hàng ngày giúp chúng ta tiêu hoá khi ăn nhiều mỡ động vật, trứng, phomat…phòng được bệnh xơ cứng thành mạch. Phụ nữ dùng quả cà chua đắp mặt hàng ngày làm cho da căng sáng, không nếp nhăn, chống lão hoá.Trong cà chua còn chứa các amino axit (trừ triptophan), giá trị dinh dưỡng của cà chua rất phong phú vì vậy hàng ngày mỗi người sử dụng từ 100 – 200g cà chua sẽ thoả mãn nhu cầu vitamin cần thiết và các chất khoáng chủ yếu. Lycopen có trong cà chua là chất chống oxi hoá tự nhiên liên quan tới vitamin A đã được chứng minh có khả năng ngăn ngừa bệnh ung thư tuyến tiền liệt, vì lycopen là chất có khả năng ngăn ngừa các gốc tự do gây ung thư.
Ngoài giá trị về dinh dưỡng cây cà chua còn đem lại giá trị kinh tế cao và là mặt hang xuất khẩu quan trọng của nhiều nước như Đài Loan hàng năm xuất khẩu cà chua tươi với tổng giá trị là 952.800USD cà chua chế biến. Vai trò của giá thể trong sản xuất nông nghiệp Cây được trồng trong môi trường tự nhiên ở đó có mối quan hệ giữa cây và đất. Đất cung cấp 4 yếu tố quan trọng cho cây trồng: Nước, chất dinh dưỡng, oxi và làm cho cây đứng vững. Hiện nay với những thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến, hiện đại có thể giúp con người cung cấp những yêu cầu đó cho cây trồng một cách hiệu quả mà không cần đất.
Có nhiều phương pháp, kĩ thuật đã được phát minh và áp dụng. Những phương pháp đó bao gồm nhiều hệ thống từ thủy canh dựa trên nước và chất dinh dưỡng đến khí canh sử dụng các dung dịch dinh dưỡng để nuôi cây. một trong những phương pháp được áp dụng rộng rãi nhất hiện nay đó là sử dụng giá thể để trồng cây, mà đối tượng được áp dụng nhiều nhất là cây rau. n 6 Trong những năm gần đây tốc độ đô thị hóa ở Việt Nam diễn ra ngày càng nhanh.
Diện tích đất trồng trọt bị thu hẹp, mà nhu cầu về rau của con người ngày càng cao nên việc tìm kiếm các khoảng không gian ở thành phố, thị xã, thị trấn để trồng rau sạch là vấn đề nan giải. Chính vì vậy việc trồng cây trên giá thể đã từng bước phát triển ở Việt Nam. Trước đây giá thể chủ yếu sử dụng là cát hoặc sỏi. Ngày nay đã có rất nhiều loại giá thể mới được nghiên cứu và sử dụng như: Xơ dừa, trấu hun, mùn cưa, cát, sỏi vụn, đất nung xốp, đá trân châu, đá bọt núi lửa, rockwool (loại vật liệu có nhiều thớ, sợi, rất được các trang trại ưa chuộng)… Có thể dùng đơn lẻ hoặc trộn lại để tận dụng ưu điểm từng loại.
Theo Roe và cs (1993) [8] việc ứng dụng sản xuất giá thể đặt nền tảng cho việc phòng trừ cỏ dại sinh trưởng giữa các hàng rau ở các thời vụ. Chất thải hữu cơ là tiền đề làm tăng giá trị thương mại của các loại giá thể. Nhờ vào kỹ thuật, công nghệ mà làm tăng chất lượng cây và giảm thời gian sản xuất. Cho thấy lợi nhuận của việc sử dụng giá thể trên vùng đất nghèo dinh dưỡng làm tăng độ màu mỡ của đất, tăng thêm lượng đạm trong đất và làm tăng năng suất chất lượng rau.
Theo Lê Thị Thảo (2013) [9], sử dụng giá thể trồng cà chua làm giảm sự ảnh hưởng của sâu bệnh hại và tăng năng suất chất lượng cà chua. Yêu cầu ngoại cảnh của cây cà chua - Nhiệt độ: Cà chua ưa khí hậu ấm áp, khả năng thích nghi rộng, chịu được nhiệt độ cao, nhưng mẫn cảm với rét. Cà chua thường sinh trưởng bình thường trong phạm vi nhiệt độ 15 - 350C. Nhiệt độ thích hợp cho cà chua nằm trong giới hạn 22 - 240C.
Giới hạn nhiệt độ tối thấp là 100C và nhiệt độ tối cao là n 7 350C. Hạt nảy mầm tốt ở nhiệt độ 25 - 300C, nhưng nhiệt độ thích hợp là 290C. Quả sinh trưởng tốt ở nhiệt độ 20 - 220C, sắc tố hình thành ở nhiệt độ 200C, quả chín ở nhiệt độ 24 - 300C, lớn hơn 300C các sắc tố bị phân giải. Theo tài liệu nghiên cứu của nhiều tác giả khi cây cà chua còn non rễ ra ít, mẫn cảm với nhiệt độ thấp hơn so với thân lá.