Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Chế Độ Ngập Nước Đến Nguy Cơ Cháy Rừng Tại Vườn Quốc Gia U Minh Thượng

Nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ ngập nước đến nguy cơ cháy rừng tại vườn quốc gia U Minh Thượng, Kiên Giang, cung cấp thông tin quan trọng cho bảo tồn.

• Tác giả: Trần Mạnh Long
• Người hướng dẫn: PGS. Vương Văn Quỳnh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Chế Độ Ngập Nước Đến Nguy Cơ Cháy Rừng Tại Vườn Quốc Gia U Minh Thượng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Ở Nga cũng có nhiều nhà nghiên cứu về cháy rừng
• 1.3. Năm 1968, Trung tâm khí tượng thuỷ văn quốc gia Liên Xô (GMY) đã đưa ra một phương pháp mới
• 1.4. Ở Thụy Điển năm 1951 Angstrom đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến cháy rừng
• 1.5. Qua nghiên cứu 103 khu vực bị cháy ở Trung Quốc Yangmei đã đưa ra phương pháp dự báo cháy rừng
• 1.6. Phương pháp dự báo nguy cơ cháy rừng dựa vào chỉ số Angstrom
• 1.7. Các phương pháp dự báo đã được mô hình hoá và xây dựng thành những phần mềm
• 1.8. Ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Nghiên cứu tình trạng và đặc điểm của các đám cháy rừng
• 2.4. Nghiên cứu chế độ thủy văn, hiện trạng công trình quản lý nước và chế độ ngập nước thử nghiệm
• 2.5. Ảnh hưởng của chế độ ngập nước thử nghiệm đến vật liệu cháy
• 2.6. Giải pháp quản lý thủy văn đảm bảo chức năng phòng cháy
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7.1. Phương pháp kế thừa
• 2.7.2. Phương pháp điều tra thu thập số liệu chuyên ngành
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN CƠ BẢN CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên của khu vực nghiên cứu
• 3.2. Vị trí địa lý
• 3.3. Đặc điểm thổ nhưỡng
• 3.4. Đặc điểm thời tiết, khí hậu
• 3.5. Đặc điểm nắng
• 3.6. Đặc điểm tài nguyên rừng
• 3.6.1. Rừng tràm tự nhiên
• 3.6.2. Rừng tràm tái sinh tự nhiên
• 3.7. Tình hình kinh tế - xã hội
• 3.7.1. Dân số và lao động
• 3.7.2. Tình hình kinh tế
• 3.7.3. Hiện trạng kinh tế. Tình hình sản xuất nông lâm nghiệp
• 3.8. Cơ sở hạ tầng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tình trạng và đặc điểm của các đám cháy rừng ở VQG
• 4.1.1. Tình trạng cháy rừng ở U Minh Thượng
• 4.1.2. Mùa cháy rừng và đặc điểm các đám cháy rừng ở U Minh
• 4.1.3. Mùa cháy rừng ở U Minh Thượng
• 4.1.4. Các dạng cháy rừng ở U Minh Thượng
• 4.2. Chế độ thủy văn, hiện trạng công trình quản lý nước và chế độ ngập nước thử nghiệm tại Vườn quốc gia U Minh Thượng
• 4.2.1. Chế độ thủy văn Vườn Quốc Gia U Minh Thượng
• 4.2.2. Chế độ thủy văn toàn vùng U Minh Thượng
• 4.2.3. Chế độ thủy văn sông rạch chính xung quanh VQG
• 4.2.4. Chế độ thủy văn vùng đệm VQG U Minh Thượng
• 4.2.5. Chế độ thủy văn vùng lõi Vườn quốc gia
• 4.2.6. Hiện trạng hệ thống công trình quản lý nước ở Vườn quốc gia U Minh Thượng
• 4.2.7. Cơ chế quản lý nước, chế độ ngập nước ở VQG
• 4.3. Ảnh hưởng của chế độ ngập nước thử nghiệm đến vật liệu cháy
• 4.3.1. Ảnh hưởng của chế độ ngập nước đến khối lượng VLC
• 4.3.2. Biến đổi của khối lượng VLC theo độ cao mực nước ngập
• 4.3.3. Ảnh hưởng của chế độ ngập nước đến độ ẩm của vật
• 4.4. Giải pháp quản lý thủy văn đảm bảo chức năng phòng cháy cho Vườn quốc gia U Minh Thượng
• 4.4.1. Giữ ẩm đất rừng phòng chống cháy mùa khô
• 4.4.2. Giữ nước nhiều bậc ở U Minh Thượng
• 4.4.3. Điều tiết nước giữ ẩm theo phương trình cân bằng nước
• 4.4.4. Giữ nước từ cuối mùa mưa
• 4.4.5. Thiết lập hệ thống công trình quản lý và giám sát quy trình điều tiết nước
• 4.4.6. Xây dựng và giám sát quy trình điều tiết nước
• 4.4.7. Bố trí các trạm giám sát mực nước mặt và mực nước ngầm
• 4.4.8. Giải pháp về mặt xã hội
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Ngập Nước Đến Cháy Rừng

Rừng tràm U Minh là một hệ sinh thái đặc thù, có giá trị sinh khối cao và đa dạng sinh học phong phú. Tuy nhiên, diện tích rừng đã suy giảm nghiêm trọng do cháy rừng, đặc biệt là sau vụ cháy năm 2002 tại Vườn quốc gia U Minh Thượng. Việc nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ ngập nước đến nguy cơ cháy rừng là vô cùng quan trọng để tìm ra các giải pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả. Các nghiên cứu trên thế giới đã tập trung vào dự báo nguy cơ cháy rừng dựa trên độ ẩm của thảm mục, yếu tố khí tượng và mô hình vật liệu cháy. Ở Việt Nam, các nghiên cứu cũng đã được tiến hành từ năm 1981, chủ yếu theo hướng áp dụng phương pháp dự báo của Nesterov. Mục tiêu là giảm thiểu nguy cơ cháy rừng, bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển bền vững.

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Cháy Rừng và Ngập Úng U Minh Thượng

Từ năm 1950 đến nay, diện tích rừng U Minh đã giảm đáng kể do nhiều vụ cháy lớn. Vụ cháy năm 2002 đã gây thiệt hại nghiêm trọng, thiêu rụi hàng ngàn hecta rừng tự nhiên. Sau vụ cháy, Chính phủ đã chỉ đạo xây dựng dự án khôi phục và phát triển Vườn quốc gia U Minh Thượng. Các nghiên cứu trước đây tập trung vào các biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) cho rừng tràm, nhưng chưa đánh giá đầy đủ ảnh hưởng của chế độ ngập nước đến nguy cơ cháy. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ mối liên hệ giữa ngập úng và cháy rừng U Minh Thượng.

1.2. Các Phương Pháp Dự Báo Nguy Cơ Cháy Rừng Trên Thế Giới

Nhiều phương pháp dự báo nguy cơ cháy rừng đã được phát triển trên thế giới, dựa trên các yếu tố như độ ẩm của thảm mục, yếu tố khí tượng (nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa), và mô hình vật liệu cháy. Các nhà khoa học như Show, Nesterov, Angstrom đã có những đóng góp quan trọng trong việc xây dựng các phương pháp dự báo này. Tuy nhiên, các phương pháp này có thể không hoàn toàn phù hợp với điều kiện đặc thù của rừng tràm U Minh Thượng, nơi có chế độ ngập nước phức tạp. Cần có những điều chỉnh và cải tiến để áp dụng hiệu quả các phương pháp này.

II. Vấn Đề Tác Động Ngập Lụt Đến Thảm Thực Vật Rừng Tràm

Việc quản lý nước tại Vườn quốc gia U Minh Thượng nhằm giảm nguy cơ cháy rừng đã gây ra những tác động tiêu cực đến thảm thực vật rừng tràm. Chế độ ngập nước kéo dài đã làm thoái hóa rừng tràm, giảm tính đa dạng sinh học và gây ra hiện tượng cây tràm đổ ngả, chết cục bộ. Mặc dù việc giữ nước đã giảm nguy cơ cháy, nhưng lại làm biến đổi nghiêm trọng sinh trưởng rừng và hoàn cảnh sinh thái. Nếu tình trạng này kéo dài, rừng tràm có thể bị mất hẳn. Cần có những giải pháp quản lý thủy văn hợp lý hơn để đảm bảo cả chức năng phòng cháy và bảo tồn sinh thái.

2.1. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Ngập Lụt và Cháy Rừng

Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan, bao gồm cả ngập lụt và hạn hán. Điều này có thể làm trầm trọng thêm nguy cơ cháy rừng tại Vườn quốc gia U Minh Thượng. Cần có những nghiên cứu để đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến chế độ thủy văn và nguy cơ cháy rừng, từ đó đề xuất các biện pháp thích ứng phù hợp. Các mô hình dự báo cần tính đến yếu tố biến đổi khí hậu để đưa ra những cảnh báo chính xác và kịp thời.

2.2. Mối Liên Hệ Giữa Mực Nước và Nguy Cơ Cháy Rừng

Mực nước là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến nguy cơ cháy rừng. Mực nước quá cao có thể gây thoái hóa rừng tràm, trong khi mực nước quá thấp có thể làm tăng nguy cơ cháy. Cần xác định mối liên hệ giữa mực nước và nguy cơ cháy để có thể điều chỉnh chế độ thủy văn một cách hợp lý. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định ngưỡng mực nước tối ưu cho cả phòng cháy và bảo tồn sinh thái. Việc giám sát mực nước thường xuyên và liên tục là rất quan trọng.

III. Phương Pháp Quản Lý Thủy Văn Phòng Cháy Chữa Cháy Hiệu Quả

Để giải quyết vấn đề mâu thuẫn giữa phòng cháy và bảo tồn sinh thái, cần có những phương pháp quản lý thủy văn hiệu quả hơn. Các giải pháp cần tập trung vào việc giữ ẩm đất rừng, điều tiết nước theo phương trình cân bằng nước, và thiết lập hệ thống công trình quản lý và giám sát quy trình điều tiết nước. Ngoài ra, cần có những giải pháp về mặt xã hội để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng trong việc phòng cháy chữa cháy rừng. Việc kết hợp các giải pháp kỹ thuật và xã hội sẽ giúp đảm bảo hiệu quả phòng cháy và bảo tồn sinh thái.

3.1. Giữ Ẩm Đất Rừng Bí Quyết Phòng Chống Cháy Mùa Khô

Giữ ẩm đất rừng là một biện pháp quan trọng để phòng chống cháy rừng mùa khô. Việc giữ ẩm có thể được thực hiện bằng cách điều tiết nước hợp lý, tạo các hồ chứa nước nhỏ, và trồng các loại cây có khả năng giữ nước tốt. Cần có những nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các biện pháp giữ ẩm đất rừng, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện cụ thể của Vườn quốc gia U Minh Thượng. Việc giữ ẩm đất rừng cần được thực hiện một cách khoa học và có hệ thống.

3.2. Điều Tiết Nước Phương Trình Cân Bằng Nước Cho U Minh Thượng

Điều tiết nước theo phương trình cân bằng nước là một giải pháp quan trọng để đảm bảo cả chức năng phòng cháy và bảo tồn sinh thái. Phương trình cân bằng nước cần tính đến các yếu tố như lượng mưa, lượng bốc hơi, lượng nước ngầm, và lượng nước sử dụng cho các mục đích khác. Cần có những nghiên cứu để xây dựng phương trình cân bằng nước phù hợp với điều kiện cụ thể của Vườn quốc gia U Minh Thượng. Việc điều tiết nước cần được thực hiện một cách linh hoạt và có sự tham gia của cộng đồng.

3.3. Xây Dựng Hệ Thống Giám Sát Mực Nước Ngầm và Mặt Nước

Để quản lý thủy văn hiệu quả, cần có một hệ thống giám sát mực nước ngầm và mặt nước. Hệ thống này cần bao gồm các trạm quan trắc mực nước, các thiết bị đo đạc, và phần mềm quản lý dữ liệu. Dữ liệu từ hệ thống giám sát sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra những quyết định điều tiết nước kịp thời và chính xác. Việc xây dựng hệ thống giám sát cần được thực hiện một cách bài bản và có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

IV. Nghiên Cứu Thực Nghiệm Ảnh Hưởng Ngập Nước Đến Vật Liệu Cháy

Nghiên cứu thực nghiệm về ảnh hưởng của ngập nước đến vật liệu cháy là rất quan trọng để hiểu rõ cơ chế tác động của ngập nước đến nguy cơ cháy rừng. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của ngập nước đến khối lượng vật liệu cháy, độ ẩm của vật liệu cháy, và tốc độ cháy của vật liệu cháy. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những thông tin khoa học quan trọng để xây dựng các mô hình dự báo nguy cơ cháy rừng và đề xuất các biện pháp phòng cháy hiệu quả.

4.1. Phân Tích Rủi Ro Cháy Rừng Do Ngập Nước Phương Pháp Nghiên Cứu

Để phân tích rủi ro cháy rừng do ngập nước, cần sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Các phương pháp có thể bao gồm: điều tra khảo sát, thu thập số liệu, phân tích thống kê, và mô hình hóa. Cần có những nghiên cứu để đánh giá mức độ ảnh hưởng của ngập nước đến nguy cơ cháy rừng, từ đó xác định các khu vực có nguy cơ cao và đề xuất các biện pháp phòng cháy ưu tiên. Việc phân tích rủi ro cần được thực hiện một cách toàn diện và có sự tham gia của các chuyên gia.

4.2. Tác Động Của Ngập Nước Đến Khối Lượng Vật Liệu Cháy

Ngập nước có thể làm giảm khối lượng vật liệu cháy bằng cách phân hủy các chất hữu cơ và làm trôi các vật liệu dễ cháy. Tuy nhiên, ngập nước cũng có thể làm tăng khối lượng vật liệu cháy bằng cách tạo ra các lớp thảm mục dày đặc. Cần có những nghiên cứu để đánh giá tác động của ngập nước đến khối lượng vật liệu cháy, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý vật liệu cháy phù hợp. Việc quản lý vật liệu cháy cần được thực hiện một cách thường xuyên và có hệ thống.

4.3. Ảnh Hưởng Của Ngập Nước Đến Độ Ẩm Vật Liệu Cháy

Ngập nước có thể làm tăng độ ẩm của vật liệu cháy, làm giảm nguy cơ cháy. Tuy nhiên, khi nước rút đi, vật liệu cháy có thể trở nên khô hơn và dễ cháy hơn. Cần có những nghiên cứu để đánh giá ảnh hưởng của ngập nước đến độ ẩm vật liệu cháy, từ đó đề xuất các biện pháp điều tiết nước hợp lý. Việc điều tiết nước cần được thực hiện một cách linh hoạt và có sự tham gia của cộng đồng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Quản Lý Rừng Tràm Trong Điều Kiện Ngập Lụt

Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của chế độ ngập nước đến nguy cơ cháy rừng có thể được ứng dụng vào thực tiễn quản lý rừng tràm trong điều kiện ngập lụt. Các ứng dụng có thể bao gồm: xây dựng các quy trình điều tiết nước hợp lý, thiết kế các công trình quản lý nước hiệu quả, và đề xuất các biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng phù hợp. Việc ứng dụng thực tiễn cần được thực hiện một cách khoa học và có sự tham gia của các nhà quản lý, các nhà khoa học, và cộng đồng.

5.1. Biện Pháp Phòng Cháy Chữa Cháy Cho Vùng Ngập Nước U Minh

Các biện pháp phòng cháy chữa cháy cho vùng ngập nước U Minh cần được thiết kế phù hợp với điều kiện đặc thù của khu vực. Các biện pháp có thể bao gồm: xây dựng các trạm quan sát cháy rừng, trang bị các phương tiện chữa cháy chuyên dụng, và tổ chức các đội phòng cháy chữa cháy rừng. Cần có những nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện cụ thể của Vườn quốc gia U Minh Thượng. Việc phòng cháy chữa cháy cần được thực hiện một cách chủ động và có hệ thống.

5.2. Chính Sách Quản Lý Cháy Rừng Trong Điều Kiện Ngập Lụt

Cần có những chính sách quản lý cháy rừng phù hợp với điều kiện ngập lụt. Các chính sách có thể bao gồm: quy định về việc sử dụng lửa trong rừng, quy định về việc quản lý vật liệu cháy, và quy định về việc xử lý các hành vi vi phạm quy định về phòng cháy chữa cháy rừng. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo hiệu quả thực thi các chính sách. Việc quản lý cháy rừng cần được thực hiện một cách minh bạch và công bằng.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Cháy Rừng U Minh

Nghiên cứu về ảnh hưởng của chế độ ngập nước đến nguy cơ cháy rừng tại Vườn quốc gia U Minh Thượng là một vấn đề phức tạp và cần được tiếp tục nghiên cứu trong tương lai. Các hướng nghiên cứu có thể bao gồm: đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến nguy cơ cháy rừng, xây dựng các mô hình dự báo nguy cơ cháy rừng chính xác hơn, và đề xuất các giải pháp quản lý rừng tràm bền vững hơn. Việc nghiên cứu tương lai cần được thực hiện một cách liên tục và có sự tham gia của các nhà khoa học, các nhà quản lý, và cộng đồng.

6.1. Đa Dạng Sinh Học và Cháy Rừng Trong Môi Trường Ngập Nước

Cần có những nghiên cứu để đánh giá tác động của cháy rừng đến đa dạng sinh học trong môi trường ngập nước. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định các loài thực vật và động vật bị ảnh hưởng bởi cháy rừng, và đề xuất các biện pháp phục hồi hệ sinh thái sau cháy. Việc bảo tồn đa dạng sinh học là một mục tiêu quan trọng trong quản lý rừng tràm.

6.2. Tác Động Kinh Tế Xã Hội Của Cháy Rừng U Minh Thượng

Cháy rừng có thể gây ra những tác động kinh tế xã hội nghiêm trọng, bao gồm: thiệt hại về tài sản, mất nguồn thu nhập, và ảnh hưởng đến sức khỏe của cộng đồng. Cần có những nghiên cứu để đánh giá tác động kinh tế xã hội của cháy rừng, từ đó đề xuất các biện pháp giảm thiểu thiệt hại và hỗ trợ cộng đồng phục hồi sau cháy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ sinh thái rừng tràm trên đất than bùn tại Vườn quốc gia U Minh Thượng đại diện cho kiểu rừng ngập nước nhiệt đới đặc thù với tính đa dạng sinh học cao, lưu giữ khoảng 250 loài thực vật, hơn 180 loài chim và trên 20 loài bò sát quý hiếm. Tuy nhiên, diện tích rừng tràm tự nhiên toàn vùng bán đảo Cà Mau đã suy giảm nghiêm trọng từ khoảng 400.000 ha vào năm 1950 xuống còn xấp xỉ 10.000 ha phân bố rải rác giữa U Minh Thượng và U Minh Hạ. Đặc biệt, thảm họa cháy rừng lịch sử vào tháng 3 năm 2002 kéo dài suốt 21 ngày đêm đã thiêu trụi 3.212 ha rừng vùng lõi (chiếm 39,96% tổng diện tích 8.038 ha vùng lõi), làm mất trắng 194 ha tầng than bùn cổ có bề dày từ 0,3 m đến 3,0 m.

Nhằm ngăn ngừa nguy cơ hỏa hoạn tái diễn, giải pháp đắp đập bao bờ giữ nước ngập sâu cục bộ quanh năm đã được áp dụng. Dù vậy, việc duy trì mực nước ngập cao liên tục trong mùa khô đã làm thay đổi sâu sắc chế độ thủy văn tự nhiên, khiến rễ tràm bị thối rữa, cây đổ ngã hàng loạt, suy thoái thảm thực vật dưới tán và cản trở hoàn toàn sự tái sinh của hạt tràm tự nhiên. Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp chuyên ngành Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng của tác giả Trần Mạnh Long dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Vương Văn Quỳnh được thực hiện tại Vườn quốc gia U Minh Thượng (tổng diện tích tự nhiên 21.107 ha bao gồm 8.038 ha vùng lõi và 13.069 ha vùng đệm thuộc tỉnh Kiên Giang) nhằm giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa phòng cháy chữa cháy rừng và bảo tồn sinh thái. Mục tiêu cụ thể là xác định định lượng tác động của chế độ ngập nước thử nghiệm đến khối lượng và độ ẩm vật liệu cháy, từ đó thiết lập quy trình quản lý thủy văn tối ưu giúp hạ thấp nguy cơ cháy xuống cấp an toàn mà vẫn duy trì sức sống bền vững cho hệ sinh thái rừng tràm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng lý thuyết tam giác lửa trong khoa học phòng chống cháy rừng, kết hợp với các mô hình chỉ số khí tượng tổng hợp đã được kiểm chứng trên thế giới và tại Việt Nam. Trọng tâm lý thuyết dựa trên mô hình chỉ số khí tượng Nesterov kết hợp hệ số điều chỉnh theo lượng mưa ngày do TS. Phạm Ngọc Hưng cải tiến và mô hình dự báo bổ sung biến số tốc độ gió của chuyên gia A.N Cooper (năm 1991). Đồng thời, đề tài tích hợp thang phân cấp cháy theo độ ẩm vật liệu cháy của TS. Bế Minh Châu (chia độ ẩm thành 5 cấp từ dưới 10% đến trên 50%) và mô hình cân bằng nước khu vực bán đảo Cà Mau.

Bốn khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

1. Hệ sinh thái đất than bùn: Tầng tích lũy vật liệu hữu cơ bán phân hủy dày từ 20 cm đến 140 cm, có tính chất xốp nhẹ ở lớp than bùn nâu mặt trên và nén chặt ở lớp than bùn đen phía dưới.
2. Vật liệu cháy rừng tràm: Bao gồm thảm khô (lá tràm rụng, cành mục, vỏ tràm chứa tinh dầu), thảm tươi (cỏ dại, cây bụi, sậy) và tầng than bùn hữu cơ.
3. Chế độ ngập nước thử nghiệm: Quy trình điều tiết thủy lực cục bộ thông qua hệ thống cống đập, duy trì các cao độ mặt nước khác nhau theo mùa.
4. Cân bằng nước tiểu vùng: Tương quan giữa lượng mưa trung bình năm đạt trên 2.000 mm với tổng lượng bốc hơi mùa khô 531,7 mm đến 614,0 mm, tạo ra mức thâm hụt nước mùa khô từ 361,7 mm đến 417,8 mm và thặng dư dòng chảy năm đạt xấp xỉ 884,0 mm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập thông qua chuỗi số liệu khí tượng thủy văn nhiều năm tại trạm Rạch Giá, số liệu quan trắc mực nước tại 10 thước đo cố định trên kênh Trung tâm và số liệu thực địa thu thập độc lập.

Phương pháp chọn mẫu điều tra là chọn mẫu định tầng theo địa hình và độ dày tầng than bùn:

• Lập 20 ô tiêu chuẩn đại diện (kích thước 20 m x 25 m, diện tích 500 m² mỗi ô) phân bố trên 5 dạng lập địa: 2 ô trên rừng tràm tự nhiên không bị cháy năm 2002 (cao trình +2,0 m đến +2,1 m), 3 ô khu vực than bùn dày (>1,0 m), 5 ô than bùn trung bình (0,5 m đến 1,0 m), 5 ô than bùn mỏng (<0,5 m) và 5 ô trên nền đất sét trơ.
• Trong mỗi ô tiêu chuẩn, bố trí 5 ô dạng bản cấp 1 (5 m x 5 m) và trong mỗi ô cấp 1 bố trí 5 ô dạng bản cấp 2 (1 m x 1 m) để thu gom, cân đo khối lượng tươi và khối lượng khô tuyệt đối của toàn bộ cây bụi, thảm tươi và thảm mục.
• Thiết lập hệ sinh thái quan trắc ngầm gồm 30 giếng đo mực nước ngầm (ống nhựa chuyên dụng đường kính 60 mm, chiều dài 2,5 m, xẻ rãnh mao dẫn) bố trí dọc theo 3 tuyến khảo sát thủy văn xuyên tâm vườn.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp cân sấy mẫu ở nhiệt độ 105 độ C để xác định độ ẩm vật liệu cháy, kết hợp phương pháp phân tích hồi quy tương quan đa biến giữa độ sâu mực nước ngầm, cự ly cách kênh và độ ẩm vật liệu cháy nhằm thiết lập phương trình dự báo định lượng nguy cơ cháy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra rằng khối lượng vật liệu cháy tích lũy dưới tán rừng tràm U Minh Thượng rất lớn và có sự phân hóa rõ rệt theo độ sâu ngập nước. Ở những khu vực đất cao không bị ngập hoặc chỉ ngập nhẹ vào đỉnh mùa mưa, khối lượng thảm khô và thảm tươi tích lũy đạt từ 15 tấn/ha đến trên 35 tấn/ha. Khi mực nước mặt rút sâu dưới tầng đất hữu cơ, lượng vật liệu cháy khô nỏ tăng vọt 40% đến 60% chỉ sau 15 đến 20 ngày nắng hạn liên tục.

Thứ hai, mối quan hệ giữa độ ẩm vật liệu cháy và độ sâu mực nước ngầm tuân theo hàm phi tuyến chặt chẽ. Khi mực nước ngầm duy trì ở độ sâu từ 0,0 m đến 0,2 m so với mặt đất, độ ẩm thảm mục và tầng than bùn luôn đạt trên 50%, tương ứng cấp cháy I (hoàn toàn không có khả năng cháy). Tuy nhiên, khi mực nước ngầm hạ sâu quá 0,4 m đến 0,6 m trong giai đoạn tháng 2 đến tháng 4, độ ẩm của thảm khô giảm xuống dưới 16%, đưa nguy cơ cháy nhảy vọt lên cấp IV (nguy hiểm cao) và cấp V (cực kỳ nguy hiểm) với tốc độ bén lửa vượt mức 0,0096 m/s.

Thứ ba, việc giữ nước ngập sâu liên tục trên 0,3 m trong mùa khô đã làm suy giảm 70% đến 80% mật độ tái sinh tự nhiên của cây tràm. Hạt tràm rơi xuống bị ngâm nước thối rữa, cây tràm trưởng thành bị vàng lá, bộ rễ hô hấp bị phá hủy dẫn đến hiện tượng đổ ngã cục bộ trên hàng trăm hecta. Ngược lại, tại những khu vực để khô hạn tự nhiên, lớp than bùn bị co ngót và nứt nẻ, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh cháy ngầm âm ỉ kéo dài hàng tháng dưới lòng đất khi có tàn lửa xâm nhập từ hoạt động đốt lấy mật ong.

Thảo luận kết quả

Cơ chế bốc thoát hơi nước trong mùa khô tại U Minh Thượng rất mãnh liệt, với số giờ nắng trung bình từ 8 đến 10 giờ/ngày trong các tháng 2, 3 và 4. Hiện tượng mao dẫn nước từ mực nước ngầm lên lớp than bùn bề mặt chỉ duy trì hiệu quả khi khoảng cách mao dẫn nhỏ hơn 30 cm. Do đó, việc hạ thấp mực nước ngầm quá ngưỡng này sẽ cắt đứt chuỗi cung cấp ẩm mao quản, khiến tầng than bùn mặt bị sấy khô kiệt.

Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm có thể được mô hình hóa trực quan thông qua đồ thị hồi quy phân tán biểu diễn mối quan hệ giữa độ sâu mực nước ngầm (trục hoành, mét) và độ ẩm vật liệu cháy (trục tung, %), kết hợp bảng phân cấp nguy cơ cháy 5 mức dựa trên cao trình nước mặt. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của TS. Bế Minh Châu và TS. Phạm Ngọc Hưng về sự suy giảm độ ẩm thảm mục theo số ngày khô hạn liên tục, nhưng mang tính đặc thù cao cho đất than bùn ngập nước nhiệt đới. Phát hiện khẳng định rằng không nhất thiết phải làm ngập úng toàn bộ bề mặt rừng tràm quanh năm để ngăn chặn cháy, mà chỉ cần duy trì mực nước ngầm bão hòa mao dẫn sát mặt đất (từ 0,0 m đến dưới 0,2 m) trong suốt 5 tháng mùa khô.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực nghiệm, luận văn đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về kỹ thuật thủy văn và quản lý xã hội:

1. Chuyển đổi phương thức giữ nước sang mô hình điều tiết nước nhiều bậc: Ban Quản lý Vườn quốc gia U Minh Thượng cần vận hành hệ thống cống đập phân vùng theo cao trình địa hình lưng rùa. Thay vì ngập sâu đồng loạt, tiến hành hạ mực nước cục bộ vào đầu mùa khô để tạo điều kiện cho hạt tràm nảy mầm sinh trưởng, sau đó giữ mực nước ngầm ổn định ở độ sâu 0,1 m đến 0,2 m dưới mặt than bùn trong cao điểm mùa khô, đảm bảo độ ẩm vật liệu cháy luôn trên 35% (cấp cháy I và II).
2. Áp dụng phương trình cân bằng nước để tích trữ và điều tiết dòng chảy: Bắt đầu đóng hệ thống cống xả từ cuối tháng 11 hàng năm nhằm tích lũy tối đa lượng nước dư thừa 884 mm từ mùa mưa; tiến hành nạo vét 45,6 ha hệ thống kênh mương vùng lõi và vùng đệm để làm hào trữ nước và đường băng cản lửa tự nhiên.
3. Hiện đại hóa hệ thống quan trắc và cảnh báo cháy sớm: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Kiên Giang phối hợp cùng Hạt Kiểm lâm lắp đặt hệ thống cảm biến đo mực nước tự động tại 30 vị trí giếng quan trắc trọng yếu, cập nhật dữ liệu hàng ngày theo khung chỉ tiêu Nesterov cải tiến trong giai đoạn 2026-2030.
4. Triển khai mô hình đồng quản lý và tạo sinh kế bền vững cho vùng đệm: Ủy ban nhân dân huyện U Minh Thượng và Ban Quản lý Vườn tập trung hỗ trợ kỹ thuật canh tác nông lâm kết hợp cho 3.675 hộ dân (18.852 nhân khẩu) trên diện tích 13.069 ha đất vùng đệm, giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 14,5% xuống dưới 5%, đồng thời ký cam kết kiểm soát 100% nguồn lửa khi khai thác mật ong rừng và đánh bắt thủy sản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia đất ngập nước: Cung cấp quy trình công nghệ điều tiết thủy văn sinh thái chuẩn xác, giúp cân bằng giữa mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và an toàn phòng cháy trên diện tích hàng ngàn hecta đất ngập nước.
2. Lực lượng Kiểm lâm và cán bộ chuyên trách phòng chống cháy rừng: Sử dụng khung bảng tra cứu nguy cơ cháy theo cao trình mực nước ngầm và độ ẩm vật liệu cháy để xây dựng phương án ứng trực, bố trí lực lượng chữa cháy kịp thời theo các cấp báo động.
3. Giảng viên, học viên sau đại học và các nhà nghiên cứu lâm nghiệp: Nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp luận lập ô tiêu chuẩn định tầng, kỹ thuật lắp đặt giếng quan trắc nước ngầm và phương pháp định lượng sinh khối thảm thực bì đất than bùn.
4. Cơ quan quy hoạch và nhà hoạch định chính sách môi trường: Cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng các dự án đầu tư công trình thủy lợi đa mục tiêu, phát triển kinh tế vùng đệm kết hợp bảo vệ tài nguyên rừng bền vững cấp vùng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc ngập nước quanh năm để chống cháy lại gây hại cho rừng tràm U Minh Thượng? Việc giữ nước ngập sâu liên tục trên 0,3 m trong suốt mùa khô làm đất rơi vào tình trạng yếm khí kéo dài, khiến hệ thống rễ thở của cây tràm bị ngạt, thối rữa và gây chết cục bộ. Đồng thời, hạt tràm không thể tiếp xúc với đất ráo để nảy mầm, làm giảm đến 80% khả năng phục hồi tự nhiên của thảm thực vật đặc trưng.

Mực nước ngầm ở độ sâu bao nhiêu thì rừng tràm bước vào ngưỡng nguy hiểm cháy? Khi mực nước ngầm tụt sâu quá mức 0,4 m so với mặt đất hữu cơ, chuỗi mao dẫn ẩm bị gián đoạn, làm độ ẩm của tầng thảm khô và thảm mục rơi xuống dưới 16%. Tại thời điểm này, rừng tràm chính thức bước vào cấp cháy IV (nguy hiểm) và cấp V (cực kỳ nguy hiểm), ngọn lửa có thể bùng phát dữ dội khi gặp tàn lửa.

Phương pháp xác định độ ẩm vật liệu cháy trong nghiên cứu được tiến hành ra sao? Nghiên cứu áp dụng phương pháp cân sấy mẫu chuẩn trong phòng thí nghiệm. Các mẫu thảm tươi, thảm khô và than bùn được thu thập định kỳ tại 20 ô tiêu chuẩn, bọc kín trong túi cách ẩm, sau đó cân khối lượng tươi ban đầu và sấy ở nhiệt độ 105 độ C cho đến khi đạt khối lượng khô kiệt hoàn toàn để tính tỷ lệ phần trăm độ ẩm.

Điểm khác biệt căn bản giữa cháy rừng tràm trên đất than bùn và cháy rừng thông thông thường là gì? Rừng tràm trên đất than bùn xuất hiện cả ba hình thái: cháy tán, cháy mặt đất và nguy hiểm nhất là cháy ngầm. Than bùn hữu cơ dày từ 20 cm đến 140 cm có thể cháy âm ỉ dưới lòng đất sâu nhiều tuần lễ mà không lộ ngọn lửa trên mặt, gây sụp đổ cấu trúc nền đất và phá hủy toàn bộ hệ rễ cây rừng.

Cộng đồng dân cư vùng đệm 13.069 ha có vai trò thế nào trong công tác phòng cháy? Khoảng 80% các vụ cháy rừng tràm bắt nguồn từ hoạt động bất cẩn của con người như un khói lấy mật ong hoặc đốt dọn nương rẫy. Việc giao khoán 3,2 ha đất sản xuất cho mỗi hộ dân kết hợp đào tạo kỹ thuật dùng lửa an toàn sẽ chuyển hóa 18.852 cư dân vùng đệm thành mạng lưới tuần tra, phát hiện và chữa cháy rừng sớm ngay từ cơ sở.

Kết luận

• Công trình đã làm sáng tỏ cơ chế tác động của cao trình ngập nước đến động thái biến đổi khối lượng và độ ẩm của hệ vật liệu cháy rừng tràm tại Vườn quốc gia U Minh Thượng.
• Chứng minh độ sâu mực nước ngầm an toàn dao động từ 0,0 m đến 0,2 m, giữ độ ẩm thảm mục luôn trên 35% để triệt tiêu nguy cơ cháy mà không làm suy thoái sinh thái rừng.
• Phê phán và khắc phục triệt để phương thức giữ nước ngập úng cực đoan quanh năm gây đổ ngã rừng tràm và ức chế 77,5% diện tích rừng tái sinh sau thảm họa năm 2002.
• Đề xuất hoàn chỉnh mô hình điều tiết nước nhiều bậc theo phương trình cân bằng dòng chảy kết hợp trạm quan trắc tự động trên toàn bộ 8.038 ha vùng lõi.
• Xác lập cơ chế đồng quản lý gắn kết sinh kế của 3.675 hộ dân vùng đệm vào nhiệm vụ bảo tồn tài nguyên thiên nhiên bền vững trong giai đoạn 2026-2030.

Luận văn đóng góp nền tảng học thuật vững chắc cho chuyên ngành Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng và là cẩm nang thực tiễn cho công tác lâm nghiệp đất ngập nước. Các nhà nghiên cứu và nhà quản lý lâm nghiệp quan tâm hãy tải ngay tài nguyên để tham khảo số liệu chi tiết và áp dụng mô hình quản lý thủy văn tiên tiến này vào thực tế!

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho việc nghiên cứu xây dựng các phương pháp dự báo cháy rừng sau này. Tiếp sau đó, nhiều nhà khoa học khác đã nghiên cứu và đưa ra những phương pháp dự báo nguy cơ cháy rừng với các thang cấp khác nhau trên cơ sở phân tích độ ẩm của thảm khô dưới rừng và kết quả thử nghiệm khả năng bén lửa của nó. Từ năm 1920 đến 1929, nhiều tác giả ở Mỹ đã tiến hành nghiên cứu các nguyên nhân gây ra cháy rừng, đã nghiên cứu mối tương quan giữa độ ẩm vật liệu cháy với các yếu tố khí tượng, dòng đối lưu không khí ở đám cháy và mối tương quan giữa dòng đối lưu với gió. Từ đó đưa ra các biên pháp phòng cháy chữa cháy rừng.

Đến năm 1978, các nhà khoa học Mỹ đã đưa ra được hệ thống dự báo cháy rừng tương đối hoàn thiện. Theo hệ thống này có thể dự báo nguy cơ cháy rừng trên cơ sở phân ra các mô hình vật liệu. Khi kết hợp với các số liệu quan trắc khí tượng và những số liệu về điều kiện địa hình người ta có thể dự báo được khả năng xuất hiện cháy rừng và mức độ nguy hiểm của các đám cháy nếu xảy ra [19]. c 4 Ở Nga cũng có nhiều nhà nghiên cứu về cháy rừng, trong đó có V.

Họ đã đi sâu nghiên cứu các yếu tố khí tượng thuỷ văn và các yếu tố khác ảnh hưởng đến khả năng xuất hiện cháy rừng. Công trình nghiên cứu được sử dụng nhiều nhất là của Nesterov (1939)[6],[13],[26] về phương pháp dự báo cháy rừng tổng hợp. Nesterov đã nghiên cứu mối tương quan giữa các yếu tố khí tượng gồm nhiệt độ lúc 13 giờ, độ ẩm lúc 13 giờ và lượng mưa ngày với tình hình cháy rừng trong khu vực và đi đến kết luận rằng: trong rừng nơi nào nhiệt độ không khí càng cao, độ ẩm không khí thấp, số ngày không mưa càng kéo dài, thì vật liệu cháy càng khô và càng dễ phát sinh đám cháy. Trên cơ sở những phân tích của mình Nesterov đã đưa ra chỉ tiêu khí tượng tổng hợp để đánh giá mức độ nguy hiểm cháy rừng như sau: n P   ti13x di13 (1.1) i 1 Trong đó: Pi Chỉ tiêu tổng hợp phản ảnh nguy cơ cháy rừng của một ngày nào đó trên vùng dự báo.

ti13 Nhiệt độ không khí tại thời điểm 13 giờ ngày thứ i ( 0C ). di13 Độ chênh lệch bão hoà độ ẩm không khí tại thời điểm 13 giờ ngày thứ i (mb). n Số ngày không mưa hoặc có mưa nhưng nhỏ hơn 3 mm kể từ ngày cuối cùng có lượng mưa lớn hơn 3 mm. Từ chỉ tiêu P có thể xây dựng được các cấp dự báo mức độ nguy hiểm cháy rừng cho từng địa phương khác nhau.

Cơ sở của của việc phân cấp cháy này dựa vào mối quan hệ giữa chỉ tiêu P với số vụ cháy rừng ở địa phương đó trong nhiều năm liên tục c 5 Năm 1968, Trung tâm khí tượng thuỷ văn quốc gia Liên Xô (MY) đã đưa ra một phương pháp mới trên cơ sở một số thay đổi trong việc áp dụng công thức (1. Theo phương pháp này, chỉ số P được tính theo nhiệt độ không khí và nhiệt độ điểm sương. Chỉ tiêu P được xác định theo công thức sau: n P  K  ti(ti  Di) (1.2) i1 Trong đó: ti - Nhiệt độ không khí lúc 13 giờ (0C ); Di - Nhiệt độ điểm sương (0C); n - Số ngày kể từ ngày có trận mưa cuối cùng nhỏ hơn 3 mm; K Hệ số điều chỉnh theo lượng mưa ngày, K có giá tri bằng 1 khi lượng mưa ngày nhỏ hơn 3mm, K có giá trị bằng 0 khi lượng mưa ngày vượt quá 3 mm.Stoliartsuk đã tiến hành nghiên cứu áp dụng phương pháp dự báo cháy rừng của Trung tâm khí tượng thuỷ văn Liên Xô (MY) và đề nghị xác định hệ số K theo lượng mưa ngày cụ thể như sau: Bảng 1.1: Bảng hệ số K theo lượng mưa Lượng mưa (mm) 0 0,1-0,9 1-2,9 3-5,9 6-14,9 15-19,9 >20 Hệ số K 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0,1 0 Với hệ số K xác định theo lượng mưa ngày và áp dụng công thức (1.2) tính được chỉ tiêu P, từ đó phân mức nguy hiểm của cháy rừng thành 5 cấp như Bảng 1.2: Phân cấp mức độ nguy hiểm của cháy rừng theo chỉ tiêu P Cấp cháy Chỉ tiêu tổng hợp P Mức độ nguy hiểm của rừng Theo Nesterop Theo MY cháy rừng I ≤300 ≤200 Không nguy hiểm II 301 – 500 201 - 450 Ít nguy hiểm II 501 – 1000 451 - 900 Nguy hiểm IV 1001 – 4000 901- 2000 Rất nguy hiểm V > 4000 >2000 Cực kỳ nguy hiểm c 6 Ở Thụy Điển năm 1951 Angstrom [8] đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến cháy rừng và đưa ra trị số cho việc dự báo nguy cơ cháy rừng. Chỉ số Angstrom dựa vào hai yếu tố khí hậu chính là nhiệt độ và độ ẩm không khí để tính mức nguy hiểm cháy cho từng vùng khí hậu.

Chỉ số này đã được áp dụng trên nhiều nước ôn đới và khá chính xác. Công thức tính như sau: R (27  T) I=  (1.3) 20 10 Trong đó: I – Chỉ số Angstrom, để xác định nguy cơ cháy rừng, R - Độ ẩm tương đối của không khí thấp nhất trong ngày (%). T – Nhiệt độ không khí cao nhất trong ngày. Căn cứ vào chỉ số Angstrom (I) tác giả tiến hành phân cấp nguy cơ cháy theo các cấp như Bảng 1.3 Phân cấp nguy cơ cháy rừng theo chỉ số Angstrom (I) Cấp cháy Chỉ số Angstrom (I) Nguy cơ cháy I I>4.0 Không có khả năng cháy II 2.0 Ít có khả năng cháy III 2.5 Có khả năng cháy IV I<2.0 Khả năng cháy lớn Phương pháp dự báo nguy cơ cháy rừng dựa vào chỉ số Angstrom không tính tới các nhân tố lượng mưa, độ ẩm của vật liệu cháy và khối lượng vật liệu cháy.

Nó có thể phù hợp với điều kiện thời tiết ít mưa trong suốt mùa cháy, khối lượng vật liệu cháy ổn định và trạng thái rừng có tính đồng nhất cao của nơi tác giả nghiên cứu, nhưng có thể ít phù hợp với những địa phương có sự biến động cao của lượng mưa, địa hình và khối lượng vật liệu cháy. Cho đến nay, phương pháp này ít được sử dụng ở những quốc gia khác, đặc biệt là khu vực nhiệt đới. Qua nghiên cứu 103 khu vực bị cháy ở Trung Quốc Yangmei [22] đã c 7 đưa ra phương pháp dự báo cháy rừng theo chỉ tiêu khả năng bén lửa của vật liệu (I) với trình tự như sau: + Tính toán mức độ nguy hiểm của sự bén lửa I: Tác giả đã phân tích quan hệ của mức bén lửa của vật liệu cháy (I) với các yếu tố nhiệt độ không khí cao nhất (T14), độ ẩm tương đối của không khí thấp nhất (R14), số giờ nắng (m) và lượng bốc hơi (M) trong ngày. Kết quả cho thấy mức bén lửa của vật liệu cháy (I) có liên hệ với các yếu tố (T 14), (m), (M) đều theo dạng hàm luỹ thừa như sau: I=a.4) Riêng với độ ẩm không khí thấp nhất (R14) thì mức độ bén lửa I của vật liệu có quan hệ theo dạng hàm mũ với dạng phương trình sau: I= a.5) Tác giả áp dụng toán thống kê xác lập được phương trình tương quan giữa mức độ bén lửa I với từng nhân tố khí tượng như Bảng 1.4 Mối quan hệ giữa các nhân tố khí tượng với mức độ bén lửa: Nhân tố khí Phương trình Hệ số Hệ số tượng tương quan tương quan biến động Nhiệt độ không khí I1 =0,046.T1,178 0,788 0,296 Độ ẩm không khí I2 =14,89.M1,85 0,968 0,247 Số giờ nắng I4=0,0552.m1,383 0,879 0,337 + Mức độ bén lửa tổng hợp I của vật liệu cháy được tính bằng trung bình cộng của các chỉ số I1, I2, I3, I4.6) + Căn cứ vào trị số I, tác giả lập biểu xác định nguy cơ cháy rừng như bảng 1.5 Tiêu chuẩn phân cấp nguy cơ cháy rừng theo chỉ tiêu bén lửa I CấpI Cấp III Cấp II CấpIV CấpV Tháng Không Có thể Khó cháy Dễ cháy Cháy mạnh cháy cháy 3 <10 11-20 21-30 61-40 >41 4 và 10 <15 16-30 31-45 46-60 >61 5 và 9 <20 21-40 41-60 61-80 >81 Phương pháp dự báo nguy cơ cháy rừng theo chỉ tiêu bén lửa của Yangmei đã tính tới tác động tổng hợp của các nhân tố khí tượng tới khả năng phát sinh, phát triển của cháy rừng như nhiệt độ không khí cao nhất, độ ẩm không khí thấp nhất trong ngày, lượng bốc hơi và số giờ nắng trong ngày một cách định lượng trong những tháng dễ xảy ra cháy rừng.

Nhưng phương pháp này chưa đề cập đến tốc độ gió cũng như khối lượng vật liệu cháy. Khi nghiên cứu các biện pháp PCCCR người ta chủ yếu hướng vào làm suy giảm 3 thành phần của tam giác lửa: (1) - Giảm nguồn lửa bằng cách tuyên truyền không mang lửa vào rừng, dập tắt tàn than sau khi dùng lửa, thực hiện các biện pháp dọn vật liệu cháy trên mặt đất thành băng, đào rãnh sâu, hoặc chặt cây theo dải để ngăn cách đám cháy với phần rừng còn lại; (2) - Giảm khối lượng vật liệu cháy bằng cách đốt trước một phần vật liệu cháy vào đầu mùa khô khi chúng còn ẩm để giảm khối lượng vật liệu cháy vào thời kỳ khô hạn nhất, hoặc đốt theo hướng ngược với hướng lan tràn của đám cháy để cô lập đám cháy; (3) - Làm giảm khả năng cung cấp ô xy cho đám cháy bằng cách dùng chất dập cháy để ngăn cách vật liệu cháy với ô xy không khí (nước, đất, cát, hoá chất dập cháy v. Các chất dập cháy cũng có tác dụng làm giảm nhiệt độ để làm giảm hoặc ngưng hẳn quá trình cháy. Những phương tiện PCCCR đã được quan tâm nghiên cứu trong những năm gần đây, đặc biệt là phương tiện dự báo, phát hiện đám cháy, thông tin về cháy rừng và phương tiện dập lửa trong các đám cháy.

c 9 Các phương pháp dự báo đã được mô hình hoá và xây dựng thành những phần mềm làm giảm nhẹ công việc và tăng độ chính xác của dự báo nguy cơ cháy rừng. Việc ứng dụng ảnh viễn thám và công nghệ GIS đã cho phép phân tích được những diễn biến thời tiết, dự báo nhanh chóng và chính xác khả năng xuất hiện cháy rừng, phát hiện sớm đám cháy trên những vùng rộng lớn.