phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, kết cấu của bài luận gồm 4 chương như sau: Chương l1: Cơ sở lý luận Chương 2: Tổng quan tài liệu và phương pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương 4: Giải pháp CHUONG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Nhận thức chung về hoạt động kinh tế phi nông nghiệp 1. Nhận thức chung về kinh tế nông thôn Nông thôn là khái niệm dùng dé chỉ lãnh thé của một quốc gia hay còn gọi là khu vực sinh sống và làm việc chung của một cộng đồng dân cư. Sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam chiếm tỷ trọng lớn, người dân sống chủ yếu băng nghề nông.
Có thể coi kinh tế nông thôn là một bộ phận của nền kinh tế quốc dân có quan hệ mật thiết với khu vực nông thôn. Do là sự tong hợp của nhiều yếu tô tạo nên lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong nông, lâm, ngư nghiệp và thủ công nghiệp, gồm sản xuất nông nghiệp và dịch vụ, thương mại và dịch vụ. Có thé nói chúng đều có sự liên kết chặt chẽ với nhau giữa kinh tế khu vực, lãnh thé và toàn bộ nén kinh tế quốc gia. Kinh tế nông thôn tương đối đa dạng, bao gồm nhiều thành phần kinh tế, lĩnh vực và ngành nghề với mối quan hệ mật thiết và ảnh hưởng lẫn nhau.
Trên hết, phát triển kinh tế nông thôn phải làm cho nông nghiệp mạnh hơn, én định hơn, tạo tiền dé thúc đây toàn bộ nền kinh tế, đưa ngành phát triển bền vững ngay từ đầu. Điều này cho thấy, dù nền kinh tế của mỗi quốc gia có phát triển đến đâu, tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm đi hay năng suất lao động nông nghiệp tăng lên thì nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng. Ngoài ra còn có các ngành công nghiệp nhẹ như chế biến thực phẩm, hàng tap hóa, dệt may, sản xuất giấy và đường.nên dựa vào nguôn nguyên liệu chính từ nông nghiệp. Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp và dịch vụ nông thôn, kinh tế nông thôn sẽ tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị cao, giải quyết bài toán vốn trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Đồng thời, nông nghiệp và nông thôn là thị trường trọng điểm của nhiều ngành và dịch vu. Có thé nói, phát triển kinh tế nông thôn mới thúc đây hiệu quả quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn, giúp mọi hoạt động ở nông thôn sôi động hơn. Sự phát triển nay làm cho cơ cau kinh tế và lực lượng lao động dịch chuyên theo hướng có hiệu quả hơn. Công nghiệp gắn kết chặt với nông nghiệp tại chỗ.
Vẫn đề việc làm sẽ được thực hiện theo phương thức phát triển tại chỗ. Điều này sẽ giúp cho vấn đề việc làm đối với người lao động sẽ tập trung giải quyết ngày một đông trên địa bàn tại chỗ. Trên cơ sở đó, việc làm giúp tăng thu nhập, góp phần từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của các tầng lớp nhân dân, giảm áp lực chênh lệch kinh tế và sinh kế giữa thành thị và nông thôn, các vùng phát triển và đang phát triển. Nhận thức chung về hoạt động kinh tế phi nông nghiệp ở nông thôn Trên thực tế cũng có nhiều khái niệm về hoạt động kinh tế phi nông nghiệp tại nông thôn và mỗi một khái niệm đều có cách giải thích khác nhau về hoạt động này.
Nhung tất cả điều trên khang định rằng những hoạt động kinh tế phi nông nghiệp là một bộ phận của kinh tế nông thôn và đồng sở hữu với những hoạt động công nghiệp đơn thuần khác. Theo Lanjouw (2003) thì những hoạt động phi nông nghiệp tại nông thôn là một tập hợp những hoạt động gây thêm thu nhập trực tiếp cho khu vực nông thôn chứ không phải là một phần của những hoạt động nông nghiệp. Còn Steve Winggins (2003) nói các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp là hoạt động không phải nhóm hoạt động nông nghiệp sơ khai.N và cộng sự, 2004 đã đưa ra khái niệm biểu thị các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp là các hoạt động bên ngoài lĩnh vực nông nghiệp thông thường nhăm phân biệt rõ nhất giữa hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp. Như một ví dụ minh họa, các tác giả lập luận răng việc sàng lọc lúa mì là một hoạt động phi nông nghiệp nếu việc sang lọc lúa mì trước khi bán làm tăng đáng kế giá bán của lúa mì chưa sàng lọc.
Khái niệm hoạt động kinh tế phi nông nghiệp được coi là khá rộng lớn bởi nó bao hàm cả những hoạt động của công nghiệp nông thôn và tiêu thủ công nghiệp, thương mại dịch vụ và những hoạt động kinh tế khác của hộ gia đình. Các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp chỉ đơn thuần là tập hợp những hoạt động không ảnh hưởng trực tiếp lên năng suất cây trồng hoặc vật nuôi. Những ý kiến về hoạt động kinh tế phi nông nghiệp trên thế giới không khác biệt so với hoạt động kinh tế phi nông nghiệp tại Việt Nam. Theo Nghị quyết số 132/2000/QD-TTg ngày 24 thang 11 năm 2000 của Chính phủ Việt Nam về phát triển các hoạt động phi nông nghiệp tại một số vùng nông thôn thì hoạt động phi nông nghiệp tại nông thôn là toàn bộ các hoạt động công nghiép., tiêu thủ công nghiệp, dịch vụ xã hội và đời sống trình độ thấp và trung bình thực hiện ở nông thôn, sử dụng mọi nguồn lực tại chỗ (lao động, đất đai, nguyên vật liệu) và có quan hệ mật thiết với việc xây dựng đời sống nông thôn.
Tuy nhiên, trên thực tế rất khó xác định đối tượng thuộc hoạt động nông nghiệp hay phi nông nghiệp. Đề rõ ràng, các nhà kinh tế cần phải kết hợp một vài yêu tố nhằm đánh giá mức độ tăng trưởng của những hoạt động phi nông nghiệp tại nông thôn.Các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp có vai trò to lớn đối với đời sống của nhiều hộ gia đình và đối với tăng trưởng kinh tế - xã hội của các vùng và các quốc gia, việc xem xét các khía cạnh khác nhau và tìm ra các xu hướng làm thay đối chúng không phải là một van dé khoa học đơn giản và còn ít được triển khai một cách có hiệu quả. Ngoài ra, chúng ta cần phân biệt giữa hai thuật ngữ: Kinh tế phi nông nghiệp nông thôn: RHFE) và hộ kinh doanh phi nông nghiệp: NFHE). Kinh tế phi nông nghiệp nông thôn (rural non-farm economy: RHFE) có thé được hiểu bao gồm toàn bộ những hoạt động phi nông nghiệp tạo ra thu nhập (bao gồm cả thu nhập vật chất và tài chính) cho mỗi hộ gia đình nông thôn qua lao động hoặc tạo việc làm.
Theo định nghĩa trên thì kinh tế phi nông nghiệp bao gồm tất cả những hoạt động kinh tế nông thôn ngoài nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi và ngư nghiệp (Lanjouw va Lanjouw, 1997). Điều này có nghĩa là mọi thu nhập từ hoạt động kinh tế nông thôn đều có thé duy trì hay được cải thiện, dù là khu vực nông thôn hay phi nông nghiệp. Như (Reardon, 1997) tìm ra rằng những hộ gia đình phi nông nghiệp là một phần của nền kinh tế phi nông nghiệp. Vai trò của hoạt động kinh tế phi nông nghiệp ở nông thôn Hoạt động kinh tế phi nông nghiệp bao gồm phát triển nông thôn, giải quyết việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống cư dân nông thôn, hiệu quả nông thôn như chuyên đôi bộ mặt nông thôn, thay đổi cơ cấu kinh tế, góp phan phát triển kinh tê, xây dựng và ôn định xã hội phục vụ đời sông và con người.
Vai trò của những hoạt động kinh tế phi nông nghiệp tại nông thôn chủ yếu tập trung vào một số điểm Sau: Thứ nhất, hoạt động kinh tế phi nông nghiệp góp phần giải quyết việc làm cho lao động nông thôn: Đây mạnh phát triển các ngành phi nông nghiệp nông thôn có thể nói là giải pháp tốt dé đạt được hai tác dụng: Một mặt tạo động lực mới để phát triển kinh tế nông thôn lên một tầm cao mới, đồng thời tạo nhiều điều kiện dé thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Nếu thực hiện được điều trên sẽ tạo ra những công ăn đối với người lao động và giúp kích thích phát triển kinh tế nông thôn toàn diện. Có thé thấy, việc phát trién khu vực kinh tế phi nông nghiệp hướng đi chính để giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp đang là vấn đề thời sự. Hoạt động kinh tế phi nông nghiệp thu hút một lượng lớn việc làm từ lao động thừa, đồng thời đưa số lượng lao động thường xuyên và tạm thời vào sử dụng tốt trong nhiều khâu phù hợp.
Ngoài ra, nhiều người thất nghiệp và thiếu việc làm đang “di cư” từ thành phố về nông thôn. sức ép về giải quyết việc làm cho nông thôn đang ngày càng tăng. Số lao động đó nên tập trung thu hút cho những ngành nghé phi nông nghiệp là chính. Thứ hai, các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp giúp tăng thu nhập cho người dân nông thôn: Các hoạt động phi nông nghiệp là một phần của ngân sách hộ gia đình.
Ngoại trừ những hộ chuyên thì hầu hết mọi hộ chỉ tập trung vào phát triển buôn bán nhỏ lẻ, thủ công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và bán sức lao động. Tất cả những hoạt động đó đóng góp vào thu nhập của hộ. Bên cạnh đó, các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất nhập khâu hang hóa và là nguồn thu ngoại tệ cho đất nước. Day mạnh các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp ở nông thôn dé nâng cao thu nhập và mức sống của người dân cũng là giải pháp căn ban dé chuyên nền kinh tế nông nghiệp bao cấp sang nền kinh tế cơ cau công - nông nghiệp - dịch vụ tiên tiễn, hiện đại.
Thứ ba, thúc đẩy sự hoạt động và phát triển của các lĩnh vực khác trong nên kinh tế: Các hoạt động kinh tế phi nghiệp phát triển thúc đây sự phát triển của những ngành nghé, dich vụ liên quan, từ đó tăng thêm việc làm và thêm thu nhập đối với dân cư ở vùng nông thôn. Do chi phí sản xuất, tiêu dùng ngày một tăng nên nhiều dịch vụ như tín dụng, ngân hàng hay những dịch vụ khoa học kỹ thuật giúp đây cao năng suất lao động, dịch vụ cải thiện đời sống người dân.cũng có thêm điều kiện phát triển và góp phan thay đồi cuộc sống vùng nông thôn.