Nghĩa Vụ Của Người Quản Lý Công Ty Theo Pháp Luật Doanh Nghiệp

Chuyên khảo luật học phân tích Nghĩa vụ của người quản lý công ty theo pháp luật doanh nghiệp, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Công Duy Thông
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Xuân Hải
• Trường học: Trường Đại Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Nghĩa Vụ Của Người Quản Lý Công Ty Theo Pháp Luật Doanh Nghiệp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI QUẢN LÝ CÔNG TY
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại người quản lý công ty
• 1.1.1. Khái niệm người quản lý công ty
• 1.1.2. Đặc điểm của người quản lý công ty
• 1.1.3. Phân loại người quản lý công ty
• 1.2. Khái niệm và đặc điểm trách nhiệm của người quản lý công ty
• 1.2.1. Khái niệm “trách nhiệm” và “nghĩa vụ” trong khoa học pháp lý và theo pháp luật Việt Nam hiện hành
• 1.2.2. Khái niệm “trách nhiệm” và “nghĩa vụ” của người quản lý công ty
• 1.3. Cơ sở lý luận về việc quy định trách nhiệm của người quản lý công ty
• 1.3.1. Mối quan hệ giữa chủ sở hữu và người quản lý của công ty
• 1.3.2. Sự phân hóa giữa quyền quản lý và quyền sở hữu công ty
• 1.4. Mục đích, ý nghĩa về quy định trách nhiệm của người quản lý công ty
• 1.4.1. Đối với công ty và chủ sở hữu (cổ đông hoặc thành viên công ty)
• 1.4.2. Đối với người lao động
• 1.4.3. Đối với chủ nợ và bên thứ ba
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI QUẢN LÝ CÔNG TY, THỰC TIỄN ÁP DỤNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
• 2.1. Thực trạng pháp luật về trách nhiệm của người quản lý công ty
• 2.1.1. Trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách trung thực, cẩn trọng và tốt nhất nhằm đảm bảo tối đa lợi ích hợp pháp của công ty và chủ sỡ hữu công ty
• 2.1.2. Trách nhiệm trung thành với lợi ích của doanh nghiệp; không lạm dụng địa vị, chức vụ và sử dụng thông tin, bí quyết, cơ hội kinh doanh, tài sản khác của doanh nghiệp để tư lợi hoặc phục vụ lợi ích của tổ chức, cá nhân khác
• 2.1.3. Trách nhiệm thông báo kịp thời, đầy đủ, chính xác cho doanh nghiệp về doanh nghiệp mà người quản lý, người có liên quan của người quản lý làm chủ hoặc có cổ phần, phần vốn góp theo quy định của Luật Doanh nghiệp
• 2.1.4. Trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật và điều lệ công ty
• 2.1.5. Khởi kiện người quản lý công ty khi vi phạm trách nghiệm của người quản lý
• 2.2. Đề xuất hướng hoàn thiện các quy định về trách nhiệm, nghĩa vụ của người quản lý công ty
• 2.2.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định về trách nhiệm, nghĩa vụ của người quản lý công ty
• 2.2.2. Các đề xuất cụ thể để hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp Việt Nam về trách nhiệm của người quản lý công ty
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghĩa Vụ Của Người Quản Lý Công Ty Theo Pháp Luật Doanh Nghiệp

Nghĩa vụ của người quản lý công ty theo pháp luật doanh nghiệp là một chủ đề quan trọng trong quản trị doanh nghiệp. Theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2020, người quản lý công ty không chỉ có quyền mà còn phải thực hiện nhiều nghĩa vụ pháp lý. Những nghĩa vụ này nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của công ty và các bên liên quan. Việc hiểu rõ về nghĩa vụ này giúp người quản lý thực hiện tốt vai trò của mình trong công ty.

1.1. Khái Niệm Về Người Quản Lý Công Ty Và Nghĩa Vụ Của Họ

Người quản lý công ty được định nghĩa là những cá nhân có trách nhiệm điều hành và quản lý hoạt động của công ty. Nghĩa vụ của họ bao gồm việc đảm bảo hoạt động của công ty tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền lợi của cổ đông.

1.2. Đặc Điểm Của Nghĩa Vụ Người Quản Lý Theo Luật Doanh Nghiệp

Nghĩa vụ của người quản lý công ty có tính chất pháp lý rõ ràng, bao gồm trách nhiệm tài chính, trách nhiệm báo cáo và nghĩa vụ trung thành với lợi ích của công ty. Những đặc điểm này giúp xác định rõ ràng vai trò và trách nhiệm của người quản lý.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Nghĩa Vụ Của Người Quản Lý Công Ty

Mặc dù có những quy định rõ ràng về nghĩa vụ của người quản lý, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các vấn đề như thiếu minh bạch trong quản lý, xung đột lợi ích và sự không tuân thủ quy định pháp luật là những thách thức lớn. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của công ty mà còn gây ra rủi ro cho các bên liên quan.

2.1. Thiếu Minh Bạch Trong Quản Lý

Thiếu minh bạch trong các quyết định quản lý có thể dẫn đến sự nghi ngờ từ phía cổ đông và các bên liên quan. Điều này làm giảm niềm tin vào người quản lý và có thể gây ra xung đột nội bộ.

2.2. Xung Đột Lợi Ích Trong Quản Lý

Xung đột lợi ích xảy ra khi người quản lý sử dụng quyền lực của mình để phục vụ lợi ích cá nhân thay vì lợi ích của công ty. Điều này có thể dẫn đến các quyết định không hợp lý và gây thiệt hại cho công ty.

III. Phương Pháp Đảm Bảo Thực Hiện Nghĩa Vụ Của Người Quản Lý Công Ty

Để đảm bảo người quản lý thực hiện đúng nghĩa vụ của mình, cần có các phương pháp và cơ chế giám sát hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm việc thiết lập quy trình kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu suất của người quản lý. Ngoài ra, việc đào tạo và nâng cao nhận thức về trách nhiệm pháp lý cũng rất quan trọng.

3.1. Thiết Lập Quy Trình Kiểm Soát Nội Bộ

Quy trình kiểm soát nội bộ giúp phát hiện sớm các vi phạm và đảm bảo rằng người quản lý thực hiện đúng nghĩa vụ của mình. Điều này bao gồm việc kiểm tra định kỳ và báo cáo kết quả cho các bên liên quan.

3.2. Đào Tạo Và Nâng Cao Nhận Thức Về Nghĩa Vụ

Đào tạo người quản lý về các quy định pháp luật và nghĩa vụ của họ là rất cần thiết. Việc này giúp họ nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của mình và cách thức thực hiện nghĩa vụ một cách hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Nghĩa Vụ Của Người Quản Lý Công Ty

Việc áp dụng các quy định về nghĩa vụ của người quản lý trong thực tiễn là rất quan trọng. Các nghiên cứu cho thấy rằng những công ty có người quản lý tuân thủ tốt nghĩa vụ pháp lý thường có hiệu suất hoạt động tốt hơn. Điều này không chỉ bảo vệ lợi ích của công ty mà còn tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Nghĩa Vụ Của Người Quản Lý

Nghiên cứu cho thấy rằng các công ty có người quản lý thực hiện tốt nghĩa vụ pháp lý thường có tỷ lệ thành công cao hơn. Điều này chứng tỏ rằng việc tuân thủ nghĩa vụ là yếu tố quan trọng trong quản trị doanh nghiệp.

4.2. Các Mô Hình Quản Lý Thành Công

Một số mô hình quản lý thành công đã được áp dụng tại các công ty lớn, cho thấy rằng việc thực hiện nghĩa vụ một cách nghiêm túc có thể mang lại lợi ích lớn cho công ty và các bên liên quan.

V. Kết Luận Về Nghĩa Vụ Của Người Quản Lý Công Ty

Nghĩa vụ của người quản lý công ty theo pháp luật doanh nghiệp là một chủ đề quan trọng và cần thiết phải được nghiên cứu và thực hiện nghiêm túc. Việc hiểu rõ và thực hiện đúng nghĩa vụ không chỉ bảo vệ lợi ích của công ty mà còn góp phần tạo dựng môi trường kinh doanh bền vững. Tương lai của nghĩa vụ này cần được tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế.

5.1. Tương Lai Của Nghĩa Vụ Người Quản Lý

Tương lai của nghĩa vụ người quản lý cần được định hình rõ ràng hơn để phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế và yêu cầu của thị trường. Các quy định cần được cập nhật thường xuyên để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Hoàn Thiện Pháp Luật Về Nghĩa Vụ

Cần có các đề xuất cụ thể để hoàn thiện pháp luật về nghĩa vụ của người quản lý công ty, nhằm đảm bảo rằng các quy định này được thực hiện một cách hiệu quả và có tính khả thi cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Luật Doanh nghiệp 2020 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2021 đã đánh dấu bước tiến mới trong việc hoàn thiện thể chế quản trị công ty tại Việt Nam, tác động trực tiếp đến 100% doanh nghiệp thuộc các loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần và công ty hợp danh. Tuy nhiên, thực tiễn xét xử giai đoạn 2010–2022 cho thấy có đến hơn 80% các vụ việc tranh chấp nội bộ phát sinh từ hành vi lạm quyền, tư lợi hoặc buông lỏng quản lý của người điều hành. Khoảng trống pháp lý về việc thiếu vắng các tiêu chí định lượng cụ thể cho nghĩa vụ cẩn trọng và trung thực đang tạo ra rủi ro nghiêm trọng cho các nhà đầu tư và chủ nợ.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ toàn diện cơ sở lý luận về nghĩa vụ của người quản lý, đánh giá thực trạng quy định trong Luật Doanh nghiệp 2020 đối chiếu với 4 hệ thống pháp luật phát triển trên thế giới gồm Anh, Mỹ, Úc và Singapore. Luận văn tập trung giải quyết vấn đề phân định quyền sở hữu và quyền quản lý, đồng thời đề xuất cơ chế khởi kiện phái sinh hiệu quả nhằm bảo vệ quyền lợi cổ đông. Phạm vi nghiên cứu bao quát các tranh chấp thương mại điển hình tại Việt Nam trong giai đoạn 17 năm, từ năm 2005 đến năm 2022. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt trong việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống chế tài dân sự, giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp theo chuẩn mực quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng dựa trên hai lý thuyết kinh tế – pháp lý nền tảng. Thứ nhất là Học thuyết đại diện, phân tích sâu sắc mối quan hệ ủy thác giữa chủ sở hữu và bên thụ ủy là người quản lý, trong đó nhấn mạnh sự bất cân xứng thông tin và xung đột lợi ích nội tại. Thứ hai là Học thuyết trách nhiệm ủy thác bắt nguồn từ truyền thống thông luật, xác lập hai trụ cột bổn phận cơ bản mà người điều hành phải gánh vác khi nhận quyền tài sản.

Khung phân tích của đề tài chuẩn hóa 5 khái niệm chuyên ngành then chốt: người quản lý chính danh, người quản lý thực tế, người quản lý ngầm, bổn phận cẩn trọng và bổn phận trung thành. Theo quy định tại Điều 165 Luật Doanh nghiệp 2020 kết hợp các án lệ quốc tế, hệ thống quản trị đòi hỏi người quản lý phải thực hiện nghĩa vụ vì lợi ích tối cao của công ty. Tại một số quốc gia phát triển như Úc, hành vi vi phạm nghĩa vụ ủy thác có thể bị xử phạt tài chính lên tới 110.000 USD hoặc đối mặt với mức án tù giam 10 năm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập toàn diện từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam, bao gồm Luật Doanh nghiệp 2020, Bộ luật Dân sự 2015, Luật Chứng khoán 2019 cùng các quy tắc chuẩn mực của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế.

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu thực nghiệm gồm 30 bản án và quyết định giám đốc thẩm về tranh chấp kinh doanh thương mại được thu thập trong giai đoạn 2010–2022, kết hợp phỏng vấn sâu 15 chuyên gia pháp lý, Thẩm phán Tòa Kinh tế và Luật sư tranh tụng. Phương pháp chọn mẫu mục tiêu được áp dụng nhằm tập trung vào những vụ án điển hình có tranh chấp về trách nhiệm bồi thường thiệt hại và vi phạm nghĩa vụ trung thực. Lý do lựa chọn phương pháp luật học so sánh kết hợp phân tích quy nạp là nhằm đối chiếu trực tiếp các chuẩn mực quản trị tiến bộ của Đạo luật Mẫu về Công ty Kinh doanh Hoa Kỳ với thực tiễn xét xử tại Việt Nam, từ đó chỉ ra chính xác các điểm nghẽn thể chế cần tháo gỡ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Luật Doanh nghiệp 2020 đã đổi mới tiến bộ khi phân hóa rõ nét giữa quyền sở hữu và quyền quản lý, đồng thời trao quyền tự chủ tuyệt đối cho 100% doanh nghiệp được tự quy định các chức danh quản lý khác trong Điều lệ mà không bị ràng buộc bởi điều kiện đại diện ký kết giao dịch.

Thứ hai, khung pháp lý Việt Nam hiện nay chỉ bao quát được nhóm người quản lý chính danh, bỏ ngỏ hoàn toàn trách nhiệm của người quản lý thực tế và người quản lý ngầm. Bài học từ vụ kiện kinh điển tại Úc giữa Standard Chartered Bank và Công ty Antico cho thấy một pháp nhân sở hữu 42% cổ phần chi phối hoàn toàn có thể bị quy kết tư cách quản lý ngầm để gánh vác toàn bộ nghĩa vụ tài chính khi công ty con mất khả năng thanh toán.

Thứ ba, cơ chế chế tài đối với hành vi vi phạm nghĩa vụ trung thực còn quá nhẹ so với thiệt hại thực tế. Điển hình như vụ việc thao túng và bán chui 74,8 triệu cổ phiếu của Tập đoàn FLC vào ngày 10/01/2022 với khối lượng khớp lệnh kỷ lục gần 135 triệu đơn vị trong một phiên, hoặc vụ việc bán 57 triệu cổ phiếu năm 2017 chiếm 10% vốn điều lệ thu lợi bất chính gần 50 tỷ đồng nhưng chỉ bị xử phạt vi phạm hành chính 65 triệu đồng, cho thấy mức phạt cũ chỉ tương đương khoảng 0,13% lợi nhuận thu được.

Thứ tư, trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự của người quản lý đã bước đầu được khẳng định qua thực tiễn xét xử. Theo Bản án phúc thẩm số 29/2017/KDTM-PT của Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh, Tổng Giám đốc đã bị buộc bồi thường trực tiếp số tiền hơn 1,72 tỷ đồng do vi phạm nghĩa vụ cẩn trọng khi tự ý giao kết hợp đồng và tuyển dụng lao động trái quy định.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên bắt nguồn từ việc các nhà lập pháp Việt Nam tiếp thu các quy định pháp luật nước ngoài mang tính cơ học mà chưa xây dựng được học thuyết nội địa hoàn chỉnh để định lượng tiêu chí cẩn trọng và trung thực. Khi so sánh với các nghiên cứu chuyên sâu của các chuyên gia đầu ngành tại Việt Nam, luận văn chỉ ra rằng việc Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao chưa ban hành các án lệ hoặc nghị quyết hướng dẫn chuyên biệt đã khiến các Thẩm phán cấp cơ sở gặp lúng túng khi xác định yếu tố lỗi của người điều hành.

Các dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm trong luận văn có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng đối chiếu ma trận trách nhiệm pháp lý giữa ba nhóm chức danh quản lý và biểu đồ cột so sánh tỷ lệ chênh lệch giữa mức xử phạt hành chính với tổng giá trị thiệt hại kinh tế. Việc trực quan hóa này chứng minh rõ ràng tính cấp thiết của việc áp dụng các chế tài tài chính mang tính răn đe cao đối với các giao dịch tư lợi.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội và Ban soạn thảo Luật Doanh nghiệp cần khẩn trương sửa đổi, bổ sung quy định tại Điều 4 theo hướng luật hóa khái niệm người quản lý thực tế và người quản lý ngầm, đảm bảo bao quát 100% các cá nhân và tổ chức nắm quyền chỉ đạo điều hành trên thực tế, dự kiến hoàn thành trước quý 4 năm 2026.

Thứ hai, Tòa án nhân dân Tối cao cần xây dựng và ban hành tối thiểu 02 án lệ tiêu chuẩn cùng 01 Nghị quyết chuyên đề hướng dẫn giải thích cụ thể nội hàm của tiêu chuẩn cẩn trọng và trung thực trong thời hạn 12 tháng, tạo căn cứ pháp lý vững chắc cho các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng thống nhất.

Thứ ba, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp cùng Bộ Tư pháp đề xuất nâng khung xử phạt hành chính đối với các hành vi không công bố thông tin và giao dịch tư lợi lên mức gấp từ 3 đến 5 lần giá trị thu lợi bất hợp pháp, áp dụng lộ trình triển khai từ đầu năm 2025 nhằm triệt tiêu hoàn toàn động cơ trục lợi.

Thứ tư, các doanh nghiệp và cổ đông cần chủ động rà soát, tái cấu trúc Điều lệ nội bộ, thiết lập tỷ lệ tối thiểu 20% thành viên độc lập Hội đồng quản trị theo khuyến nghị của Tổ chức Tài chính Quốc tế ngay trong kỳ họp Đại hội đồng cổ đông thường niên gần nhất.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cơ quan lập pháp và cơ quan tiến hành tố tụng có thể khai thác hệ thống luận cứ khoa học cùng 30 bản án thực nghiệm trong luận văn để phục vụ công tác sửa đổi Luật Doanh nghiệp và nâng cao chất lượng xét xử các vụ án tranh chấp kinh doanh thương mại.

Hội đồng quản trị và Ban Tổng Giám đốc các doanh nghiệp sử dụng tài liệu này như cuốn cẩm nang quản trị rủi ro, giúp nhận diện rõ ranh giới pháp lý của nghĩa vụ ủy thác và giảm thiểu tới 80% các rủi ro pháp lý cá nhân trong quá trình điều hành thường nhật.

Cổ đông, nhà đầu tư tài chính và chủ nợ tìm thấy trong luận văn các công cụ pháp lý sắc bén để bảo vệ quyền tài sản, nắm vững quy trình khởi kiện phái sinh nhằm yêu cầu người điều hành bồi thường khi phát hiện các giao dịch tư lợi.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế có thể kế thừa khung phân tích luật học so sánh chuyên sâu và hệ thống tài liệu tham khảo phong phú để phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về quản trị công ty.

Câu hỏi thường gặp

Người quản lý công ty theo Luật Doanh nghiệp 2020 bao gồm những chức danh nào?

Theo khoản 24 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020, người quản lý công ty gồm hai nhóm: nhóm chức danh bắt buộc theo luật định như Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc; và nhóm chức danh quản lý khác được quy định cụ thể tại Điều lệ công ty như Giám đốc Tài chính hoặc Kế toán trưởng.

Người quản lý ngầm không có chức danh chính thức có phải chịu trách nhiệm pháp lý không?

Theo kinh nghiệm lập pháp quốc tế như Điều 9 Luật Công ty Úc 2001, người đưa ra chỉ đạo điều hành thực tế vẫn phải chịu trách nhiệm liên đới toàn diện. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam hiện hành chưa có điều khoản trực tiếp điều chỉnh chủ thể này, đòi hỏi Tòa án phải áp dụng quy định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Bộ luật Dân sự.

Tiêu chuẩn nghĩa vụ cẩn trọng của người quản lý được đánh giá dựa trên cơ sở nào?

Tiêu chuẩn này được xác định dựa trên mức độ cẩn trọng, mẫn cán mà một người quản lý bình thường có năng lực chuyên môn tương đương sẽ thực hiện trong cùng hoàn cảnh. Điển hình tại Bản án số 29/2017/KDTM-PT, việc Tổng Giám đốc tuyển dụng lao động không phép đã bị Tòa án phán quyết là thiếu cẩn trọng và buộc bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh.

Hành vi vi phạm nghĩa vụ trung thực của người quản lý bị xử lý bằng những chế tài nào?

Tùy theo tính chất vi phạm, người quản lý có thể bị bãi nhiệm tư cách, buộc hoàn trả toàn bộ lợi nhuận thu được cho công ty, chịu chế tài xử phạt vi phạm hành chính, bồi thường thiệt hại dân sự hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội thao túng thị trường chứng khoán theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Cổ đông nắm giữ tỷ lệ vốn nhỏ có quyền tự mình khởi kiện người quản lý hay không?

Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu tối thiểu 01% tổng số cổ phần phổ thông có quyền nhân danh chính mình hoặc nhân danh công ty thực hiện quyền khởi kiện phái sinh đối với thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc khi họ vi phạm nghĩa vụ theo quy định tại Điều 166 Luật Doanh nghiệp 2020.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ đã mang lại 5 đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính then chốt:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mối quan hệ ủy thác giữa chủ sở hữu và người điều hành công ty.
• Làm rõ bản chất pháp lý của các chuẩn mực bổn phận ủy thác theo hệ thống thông luật quốc tế.
• Nhận diện 4 điểm nghẽn thể chế lớn trong các quy định về nghĩa vụ của người quản lý tại Luật Doanh nghiệp 2020.
• Cung cấp nguồn cứ liệu thực chứng phong phú thông qua việc phân tích chuyên sâu 30 bản án thực tế.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp lập pháp và tư pháp có tính khả thi cao giai đoạn 2024–2026.

Việc hoàn thiện chế định trách nhiệm của người quản lý công ty là yêu cầu sống còn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Các cơ quan quản lý nhà nước, giới học thuật và cộng đồng doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để nhanh chóng thể chế hóa các đề xuất của luận văn vào thực tiễn pháp lý Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI QUẢN LÝ CÔNG TY 1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại người quản lý công ty 1. Khái niệm người quản lý công ty Theo khoản 24 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020, người quản lý doanh nghiệp được định nghĩa như sau: “Người quản lý doanh nghiệp là người quản lý doanh nghiệp tư nhân và người quản lý công ty, bao gồm chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh, Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và cá nhân giữ chức danh quản lý khác theo quy định tại Điều lệ công ty. Với cách định nghĩa này, người quản lý doanh nghiệp được xếp vào hai nhóm chính là (1) người quản lý doanh nghiệp tư nhân và (2) người quản lý công ty.

Người quản lý công ty bao gồm các chức danh tương ứng của mỗi loại hình công ty như sau: - Đối với công ty TNHH (cả loại hình công ty TNHH một thành viên và công ty TNHH hai thành viên trở lên): Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc và cá nhân giữ chức danh quản lý khác theo Điều lệ công ty; - Đối với công ty cổ phần là: Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc và cá nhân giữ chức danh quản lý khác theo Điều lệ công ty; - Đối với công ty hợp danh là: thành viên hợp danh, Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc và cá nhân giữ chức danh quản lý khác theo Điều lệ công ty. Cũng giống các Luật Doanh nghiệp 2005 và 2014, với cách định nghĩa trên, Luật Doanh nghiệp 2020 tiếp tục duy trì khái niệm về người quản lý doanh nghiệp căn cứ theo loại hình doanh nghiệp được thành lập và từng chức danh quản lý cụ thể của doanh nghiệp đó. Luật Doanh nghiệp 2020 cũng đã có sự điều chỉnh và có những quy định tiến bộ hơn để khắc phục bất cập trong thời kỳ trước. Theo đó, tác giả có một số đánh giá như sau: Thứ nhất, tiếp tục kế thừa Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Doanh nghiệp 2020 không còn định nghĩa chủ sở hữu của công ty TNHH và công ty cổ phần là người quản lý doanh nghiệp như quy định trước đây của Luật Doanh nghiệp 2005, mà quy định này chỉ được áp dụng đối với chủ sở hữu doanh nghiệp tư nhân.

Điều này cho thấy Luật Doanh nghiệp 2014 và 2020 đều đã có sự tiến bộ hơn trong việc tiếp thu học thuyết về đại diện (agency theory) trong quản trị công ty từ các nước theo hệ thống thông luật (common law system) có pháp luật công ty phát triển như Anh, Úc, Singapore, … Theo đó, quyền sở hữu và quyền quản lý công ty đã được phân biệt một cách rạch ròi, không 7 còn bị nhập nhằng với nhau như thời kỳ trước đây. Thứ hai, đối với loại hình công ty hợp danh, Luật Doanh nghiệp 2020 cũng quy định thành viên hợp danh là người quản lý công ty như Luật Doanh nghiệp 2005 và 2014. Cần lưu ý rằng, pháp luật chỉ thừa nhận thành viên hợp danh trong công ty hợp danh mới là người quản lý, còn thành viên góp vốn thì không. Tuy nhiên, sau phần liệt kê “thành viên hợp danh” trong định nghĩa người quản lý doanh nghiệp, cả Luật Doanh nghiệp 2014 và Luật Doanh nghiệp 2020 đều đã bỏ đi cụm từ “… công ty hợp danh” của Luật Doanh nghiệp 2005 và sau đó đề cập đến cụm từ “… thành viên Hội đồng thành viên” theo nghĩa chung.

Điều này có khả năng dẫn đến sự nhầm lẫn cho người áp dụng pháp luật khi hiểu rằng, thành viên góp vốn cũng là một loại thành viên của Hội đồng thành viên trong công ty hợp danh như các quy định tại điểm b và c khoản 1 Điều 177, khoản 1 Điều 182 Luật Doanh nghiệp 2020. Theo đó, thành viên góp vốn cũng có thể bị hiểu lầm là người quản lý công ty theo định nghĩa tại khoản 18 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2014 và khoản 24 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020. Trong khi đó, theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 187 Luật Doanh nghiệp 2020, thành viên góp vốn hoàn toàn không có quyền tham gia quản lý công ty và cũng không được tiến thành hoạt động kinh doanh nhân danh công ty (chỉ có thể nhân danh cá nhân mình hoặc nhân danh người khác tiến hành kinh doanh ngành, nghề kinh doanh của công ty). Như vậy, có thể thấy rằng cách sử dụng từ ngữ trong việc định nghĩa về người quản lý trong công ty hợp danh của Luật Doanh nghiệp 2020, nhất là đối với thành viên góp vốn, có bất cập và sự điều chỉnh là cần thiết để đảm bảo quy định pháp luật được hiểu rõ ràng, thống nhất một nghĩa và trách nhiệm của người quản lý được áp dụng đúng chủ thể.

Thứ ba, khi so sánh với Luật Doanh nghiệp 2014, cách định nghĩa về người quản lý doanh nghiệp của Luật Doanh nghiệp 2020 gần như tương tự. Tuy vậy, Luật Doanh nghiệp 2020 cũng hướng đến việc đưa ra quy định mở để các công ty tùy theo tính chất đặc thù trong trong hoạt động kinh doanh và quản trị nội bộ của mình mà có thể tự quyết định thêm các chức danh quản lý khác, ngoài những chức danh quản lý bắt buộc phải có theo luật định. Điểm khác biệt quan trọng nhất so với Luật Doanh nghiệp 2014 là Luật Doanh nghiệp 2020 đã bỏ cụm từ “có thẩm quyền nhân danh công ty ký kết giao dịch của công ty” sau cụm từ “chức danh quản lý khác”. Sự thay đổi này thể hiện quan điểm của nhà làm luật là mở rộng phạm vi định nghĩa và giảm bớt các điều kiện để một chức danh trong công ty có thể được xem là người quản lý.

Cụ thể, chỉ cần Điều lệ công ty quy định một chức danh hay một cá nhân nào đó là người quản lý thì người này hiển nhiên được xem là người quản lý công ty và chịu các trách nhiệm tương ứng của người quản lý, mà không cần phải tính đến điều kiện có được nhân danh công ty thực hiện giao dịch hay không. Tác giả đánh giá rằng đây là quy định tuy không mới (vì đã từng được đề cập tại 8 khoản 13 Điều 4 của Luật Doanh nghiệp 2005) nhưng đã giúp “cởi trói”, tạo ra sự linh hoạt cho các công ty và cũng rất tiến bộ so với Luật Doanh nghiệp 2014. Bởi lẽ, tùy thuộc vào hoạt động kinh doanh và vấn đề quản trị doanh nghiệp, mỗi công ty đều có thể chủ động quyết định các chức danh quản lý nội bộ cho phù hợp với bối cảnh đặc thù của mình. Vì vậy, với sự thay đổi trong cách định nghĩa về người quản lý doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2020, người quản lý công ty có thể được xem xét phân chia thành hai nhóm cơ bản.

Một là nhóm người có chức danh phổ biến như được quy định trong Luật Doanh nghiệp. Hai là nhóm người có chức danh khác được quy định theo Điều lệ công ty, chẳng hạn như Giám đốc pháp chế (Legal Director), Giám đốc tài chính (Chief Financial Offier – CFO), Kế toán trưởng (Chief Accountant – CA), các trưởng phòng, … Theo đó, đối với các chức danh quản lý được quy định tại Điều lệ công ty, để xem xét trách nhiệm của những người đảm nhận vị trí này trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn hoặc đưa ra quyết định trong công ty, thì công ty hoặc chủ sở hữu cần phải dựa trên quy định của Điều lệ công ty để đánh giá và kết luận đối với trách nhiệm của họ. Thứ tư, khoản 24 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020 vẫn duy trì cách thức quy định các nhóm chức danh người quản lý doanh nghiệp như Luật Doanh nghiệp 2014, cụ thể là phân chia thành nhóm người quản lý doanh nghiệp tư nhân và nhóm người quản lý công ty, sau đó liệt kê hàng loạt những chức danh cụ thể của các loại hình doanh nghiệp. Tuy nhiên, Luật Doanh nghiệp 2020 đã có sự tiến bộ hơn so với Luật Doanh nghiệp 2014 về cách sắp xếp trật tự từ ngữ trong cách định nghĩa về người quản lý doanh nghiệp.

Luật Doanh nghiệp 2020 đã xếp nhóm người quản lý doanh nghiệp tư nhân lên trước nhóm người quản lý công ty, và sau đó liệt kê các chức danh quản lý cụ thể cũng đúng với trật tự này. Nhìn chung, từ những đánh giá nêu trên, tác giả nhận thấy rằng Luật Doanh nghiệp 2020 đã duy trì những điểm tiến bộ, đồng thời loại bỏ những điểm không phù hợp trong cách định nghĩa về người quản lý doanh nghiệp của cả Luật Doanh nghiệp 2005 và Luật Doanh nghiệp 2014. Luật Doanh nghiệp 2020 cũng đã mở rộng phạm vi và quy định chi tiết hơn về định nghĩa các chủ thể được xem là người quản lý. Tuy vậy, khi so sánh với phạm vi định nghĩa về người quản lý công ty theo hệ thống thông luật (common law system) trên thế giới như Anh, Úc, Singapore, …, thì Luật Doanh nghiệp 2020 vẫn chưa bao quát được hết các trường hợp phát sinh trong thực tiễn áp dụng pháp luật.

Hệ quả của việc này là trên thực tế vẫn có những người thực hiện chức năng, công việc như một người quản lý công ty thực thụ, nhưng họ lại không được xem là người quản lý một cách chính thức. Vì vậy, khi họ có hành vi sai phạm, gây thiệt hai cho công ty, thì pháp luật không có cơ sở để áp dụng trách nhiệm của người quản lý đối 9 với những chủ thể này nhằm buộc họ phải chịu các chế tài tương ứng. Kinh nghiệm lập pháp của nước ngoài về định nghĩa và phân loại người quản lý công ty: Theo kinh nghiệm lập pháp và thực thi pháp luật của các nước theo hệ thống thông luật (nơi có pháp luật công ty phát triển từ rất sớm), việc định nghĩa về người quản lý công ty có nhiều vấn đề khoa học pháp lý tiến bộ mà Việt Nam có thể tham khảo và học hỏi một cách có chọn lọc trong quá trình lập pháp, cụ thể như sau: Thứ nhất, các nước theo hệ thống thông luật (mô hình Anh – Mỹ) xác định rất rõ chức danh nào là người quản lý trong công ty và đồng thời nêu ra các nguyên tắc để xác định một người có phải là người quản lý công ty hay không.