Chương 1: Nguyễn Công Hoan trong tiến trình văn học Việt Nam hiện đại Chương 2: Nguyễn Công Hoan - bậc thầy về nghệ thuật viết truyện ngắn Chương 3: Phong cách nghệ thuật Nguyễn Công Hoan 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 NGUYỄN CÔNG HOAN TRONG TIẾN TRÌNH VĂN HỌC VIỆT NAM HIỆN ĐẠI 1. Tiểu sử và quá trình sáng tác Nguyễn Công Hoan sinh ngày 6 tháng 3 năm 1903 tại làng Xuân Cầu, huyện Văn Giang, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), trong một gia đình quan lại phong kiến xuất thân khoa bảng bắt đầu sa sút. Cha là Nguyễn Đạo Khang từng đỗ tú tài và làm Huấn đạo. Vì nhà nghèo lại đông anh em nên ngay từ năm lên bốn Nguyễn Công Hoan đã được cha gửi đến ăn học ở nhà bác là ông Phó bảng Nguyễn Đạo Quán (đỗ Phó bảng, được bổ làm tri huyện sau thăng lên tri phủ).
Ông Nguyễn Đạo Quán là một người luôn nhận chăm sóc việc học hành của con cháu trong nhà và cũng là một người rất thích sưu tầm những phương ngôn, tục ngữ, ca dao, ngụ ngôn và soạn sách dạy chữ Nho với đề tài Việt Nam. Đến ở nhà bác, Nguyễn Công Hoan thường xuyên được tiếp xúc với bà nội. Bà nội ông hay dạy truyền khẩu thơ phú, truyện cổ dân gian cho các cháu trong đó có Nguyễn Công Hoan cho nên những niêm luật của thơ ca, thanh điệu của ngôn ngữ và sự say mê văn học đã thấm dần vào ông ngay từ thời thơ ấu. Năm lên 6 tuổi, Nguyễn Công Hoan được bác cho học chữ Nho sau đó chuyển sang học chữ Pháp.
Chín tuổi, ông bắt đầu lên Hà Nội học ở trường Bưởi, trong khoảng thời gian học ở đây mặc dù không đăng báo nhưng ông đã bắt đầu viết văn (khoảng từ năm 1920). Đến năm 1922, ông thi đỗ vào trường Nam Sư phạm. Những năm học ở đây Nguyễn Công Hoan được học văn học một cách tương đối có hệ thống, nhất là văn học Pháp, còn về văn học cổ Việt Nam thì ông được học "toàn là một loạt thơ trào phúng, nhạo đời" [31, tr.50] và ông cũng thừa nhận là "Được nhập tâm những thơ văn hay, tôi chịu ảnh hưởng của các bậc tiền nhân không nhỏ" [tr. Năm ông 20 tuổi (tức là năm 1923) ông cho ra mắt tập truyện ngắn đầu tiên với nhan đề "Kiếp hồng nhan" nhằm phê phán những cô gái ham giàu sang, sống bám vào ngoại kiều.
Tập truyện ngắn này chỉ mang tính chất "thử bút" của Nguyễn Công Hoan, ngay chính bản thân ông cũng đã từng nói trong "Đời viết văn của tôi" rằng tập truyện ngắn này "không có nghĩa lý gì, không có mục đích nào" [tr.81] và " toàn thể 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cuốn sách không nổi lên một hướng nào về chính trị hoặc nghệ thuật" [tr. Tuy nhiên, dù chưa thật rõ nét nhưng chúng ta cũng thấy ở tập truyện ngắn đầu tay này phần nào cái tinh thần, tư tưởng cơ bản của nhà văn. Năm 1926, Nguyễn Công Hoan tốt nghiệp trường Cao đẳng Sư phạm và bắt đầu đi dạy học - một nghề bị bạc đãi trong xã hội lúc bấy giờ. Mặc dù là nghề bị xã hội bạc đãi nhưng trong số tất cả các nghề có thể làm thì Nguyễn Công Hoan lại yêu nghề dạy học, đơn giản vì theo ông đó là cách kiếm ăn ít nô lệ nhất.
Ít nhất thì làm thầy giáo cũng có thể làm chủ bản thân, có quyền quyết định mọi việc diễn ra trong lớp học mà không cần phải nghe theo mệnh lệnh hay luồn cúi bất kì ai. Khi dạy học, xen lẫn vào các bài giảng của mình, ông lại trau dồi vào tâm trí những lớp học trò lòng yêu nước và giúp cho học trò hiểu sự thật của hoàn cảnh lịch sử đất nước ta lúc bấy giờ nhằm gợi sự căm giận đối với kẻ thù xâm lược và bán nước trong học trò. Năm 1928, ông gia nhập Việt Nam Quốc Dân Đảng cùng với Nguyễn Thái Học. Và cũng bắt đầu từ đây, ông vừa dạy học vừa viết văn.
Khi tham gia tổ chức này Nguyễn Công Hoan có điều kiện đọc các báo như: "Việt Nam hồn", "LE PARIA" (do Nguyễn Ái Quốc chủ trương) bên Pháp gửi về, những sách "Một bầu tâm sự" (của Trần Huy Liệu), "Tờ cớ mất quyền tự do" (của Trần Hữu Độ) từ Sài Gòn gửi ra và những lịch sử về Giăng - đi, Tôn Văn, Phan Bội Châu, Lênin. thậm chí có điều kiện tiếp xúc với cả những sách chính trị bị cấm nữa. Qua đó ý chí chống đối và lòng căm thù đối với chế độ thực dân vốn đã có từ thuở nhỏ của ông ngày càng được bồi đắp hơn. Bên cạnh đó, với việc làm nghề dạy học - một nghề mà theo quan niệm của mọi người là nghề hiền lành, không làm hại ai thì Nguyễn Công Hoan được mọi người tin tưởng, yêu quý; họ sẵn sàng thổ lộ, giãi bày với ông mọi uẩn khúc, nỗi niềm sâu kín trong lòng từ đó ông được biết, được hiểu rất nhiều cảnh ngộ, nhiều cuộc đời khác nhau trong xã hội.
Cộng với khả năng quan sát, lượm nhặt những hiện tượng trực tiếp xảy ra trước mắt trong thời kì này đã trở thành một vốn sống dồi dào, đó là kho tư liệu quý giá quyết định cả sự nghiệp sáng tác của ông. Đến năm 1930, Nguyễn Công Hoan có nhiều truyện đăng ở mục "Việt Nam nhị thập thế kỷ xã hội ba đào ký" của tờ báo "An Nam tạp chí" do Tản Đà làm chủ báo. Những truyện của ông được độc giả chú ý, thích thú theo dõi, thậm chí có cả một 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com người viết bài khen ngợi nữa. Chính điều đó đã kích thích khả năng, hứng thú sáng tác của ông.
Ngay sau đó, các báo như Nhật Tân, Nông công thương, Phong hóa. cũng mời ông viết. Ông đồng ý và gửi cho họ những tác phẩm cả truyện ngắn lẫn truyện dài. Năm 1934, "Tiểu thuyết thứ bảy" xuất bản, Vũ Đình Long đã mời ông viết bài cho báo.
Truyện đầu tiên mà ông gửi cho "Tiểu thuyết thứ bảy" là "Tôi chủ báo, anh chủ báo, nó chủ báo". Điều mà Nguyễn Công Hoan không ngờ là cuối tháng ông đã được nhận một khoản tiền nhuận bút kha khá. Nó đã kích thích ông rất nhiều trong sáng tác, bản thân ông cũng đã thừa nhận rằng: "cũng do ham tiền nhuận bút, cũng do thấy mình viết sung sức" và "cũng do sự thúc giục khéo léo của Vũ Đình Long mà tôi viết được nhiều" [31, tr. Năm 1935, tập truyện ngắn "Kép Tư Bền" (gồm 15 truyện) ra đời, tập hợp một số truyện Nguyễn Công Hoan đã viết và đăng rải rác trên các báo trong mấy năm gần đấy.
Tập truyện có nội dung tiến bộ với nghệ thuật đặc sắc, tiêu biểu cho một xu hướng văn học mới. Tập truyện ra đời lập tức đã gây được tiếng vang lớn, được nhiều báo chí khen ngợi. Đặc biệt là nó đã gây lên cuộc bút chiến sôi nổi giữa hai trường phái văn học lúc bấy giờ là phái "Nghệ thuật vị nhân sinh" do Hải Triều đứng đầu và phái "Nghệ thuật vị nghệ thuật" mà đại diện tiêu biểu là Hoài Thanh, Thiếu Sơn. Riêng đối với chính bản thân Nguyễn Công Hoan, ông nói "việc cuốn Kép Tư Bền được hoan nghênh làm tôi tin rằng tôi có thể viết nổi tiểu thuyết và tôi có thể theo đuổi được nghề viết văn" [31, tr.
Tháng 9/1936, ông đổi về dạy học ở trường Nam Định. Tại đây ông có dịp tiếp xúc với công nhân của các nhà máy tơ, máy sợi. Họ thường cung cấp cho ông những đề tài để viết, cũng kể từ đây ông luôn luôn bị người của Sở mật thám theo dõi. Và cũng trong năm này, ở Nam Định cũng như ở những nơi khác, nhiều chính trị phạm bị nhà cầm quyền bắt trước đó đã được thả (do ở Pháp, Mặt trận bình dân lên nắm quyền), Nguyễn Công Hoan có cơ hội tiếp xúc với họ, cũng từ đây Đảng cộng sản Đông Dương đã có ảnh hưởng trực tiếp tới ông.
Đến tháng 9/1939, Chiến tranh thế giới thứ II bùng nổ, Mặt trận bình dân không còn nắm quyền ở Pháp. Ở Đông Dương cũng như ở Việt Nam, mọi hoạt động không còn được tự do như thời kì 1936 - 1939 nữa, chế độ kiểm duyệt sách báo được 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Bọn thực dân do thấy ông viết một số tác phẩm có tinh thần phản chiến nên đã đến khám nhà ông và đưa ông ra tòa Nam án để kết tội nhưng vì ông có giấy khai sinh là người Hà Nội nên bản án của chúng không có hiệu lực. Đây là thời kì mà gia đình cũng như cá nhân ông đã gặp rất nhiều khó khăn: trong nhà hết người này đến người kia bị thực dân bắt, các tác phẩm của ông bị kiểm duyệt rất gắt gao, phần lớn các tác phẩm không được xuất bản.
Để tránh tình trạng bị "lừa" như đối với "Bước đường cùng", bọn chính quyền không chấp nhận cho truyện của ông được kiểm duyệt theo từng hồi như trước mà phải đưa cả quyển rồi chúng mới quyết định cho in hay không. Nhiều truyện của ông đã bị cấm, kể cả những truyện đã đăng được mấy hồi trên báo (Cái thủ lợn). Tới khi phát xít Nhật vào Đông Dương thì chế độ kiểm duyệt càng khắt khe hơn. Một loạt truyện viết về những vấn đề liên quan đến chiến tranh mà ông lấy tên chung là "Hồi còi báo động" đều bị kiểm duyệt xóa hết, truyện "Eu êu mê đo" cũng cùng chung số phận.
Số truyện của ông in từ năm 1940 rất thưa thớt, có truyện được đăng nhưng lại bị kiểm duyệt xóa mất từng đoạn mà chúng cho là không được phép. Biết mình bị treo giò nên Nguyễn Công Hoan cảm thấy vô cùng chán ngán nhưng sau đó ông liền quay ra viết truyện của thiếu nhi, không dám lấy tên thật, ông ký tên là Ngọc Oanh. Thấy lọt qua được kiểm duyệt, không bị làm sao ông nhận ra rằng không đề cập đến chiến tranh là được. Từ đó, ông mạnh dạn kí tên mình và dần dần ông lấn tới viết truyện cho người lớn.
Không thể trực tiếp vạch mặt bọn quan lại thì ông lên án chúng bằng cách nêu gương những quan lại nổi tiếng tốt, thương dân thời trước để bạn đọc so sánh sự khác nhau giữa xưa và nay: "Thanh đạm", "Danh tiết", "Nghịch cảnh". Đúng theo suy đoán của ông, những tác phẩm này đều không gặp bất kì khó khăn gì khi kiểm duyệt.