Nghệ Thuật Trần Thuật Trong Tiểu Thuyết "Con Chim Joong Bay Từ A Đến Z"

Tiểu thuyết "Con chim Joong bay từ A đến Z" của Đỗ Tiến Thụy nổi bật với nghệ thuật trần thuật độc đáo, tạo nên… 104 trang · Trường Đại học Hồng Đức · 2021.

• Tác giả: Vũ Thị Yến
• Người hướng dẫn: PGS,TS. Hoả Diệu Thuý
• Trường học: Trường Đại học Hồng Đức
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Nghệ Thuật Trần Thuật Trong Tiểu Thuyết 'Con Chim Joong Bay Từ A Đến Z'
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Những nghiên cứu về nghệ thuật trần thuật trong văn xuôi
• 0.4. Nghiên cứu tiểu thuyết “Con chim Joong bay từ A đến Z”
• 0.5. Mục đích nghiên cứu
• 0.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Đóng góp của luận văn
• 0.9. Bố cục luận văn
• 1. PHẦN NỘI DUNG
• 1.1. VAI TRÒ CỦA TRẦN THUẬT TRONG TÁC PHẨM VĂN XUÔI VÀ ĐÔI NÉT VỀ NHÀ VĂN TIẾN THỤY
• 1.1.1. Vai trò của trần thuật trong tác phẩm văn xuôi
• 1.1.2. Khái niệm trần thuật và vai trò của trần thuật trong tác phẩm văn xuôi
• 1.1.3. Đôi nét về nhà văn Đỗ Tiến Thụy
• 1.1.4. Từ người lính trở thành nhà văn
• 1.1.5. Đề tài trong tác phẩm của Đỗ Tiến Thụy
• 1.1.6. Ấn tượng nghệ thuật trần thuật trong tiểu thuyết Con chim joong bay từ A đến Z
• 2. CHƯƠNG 2: NGHỆ THUẬT TỔ CHỨC CỐT TRUYỆN VÀ XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CON CHIM JOONG BAY TỪ A ĐẾN Z
• 2.1. Nghệ thuật tổ chức cốt truyện trong tiểu thuyết “Con chim Joong bay từ A đến Z”
• 2.2. Kết cấu “nhiều lớp” của cốt truyện
• 2.3. Kết cấu “mảnh vỡ” của cốt truyện
• 2.4. Kết cấu “mở” của cốt truyện
• 2.5. Nghệ thuật xây dựng nhân vật
• 2.5.1. Kiểu nhân vật với tính cách “loại hình”
• 2.5.2. Kiểu nhân vật “nhân hóa”
• 3. NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT QUA PHƢƠNG DIỆN ĐIỂM NHÌN VÀ NGÔN NGỮ TRUYỆN
• 3.1. Điểm nhìn trần thuật độc đáo
• 3.2. Phối trộn điểm nhìn khách quan và chủ quan trong một nhân vật trần thuật
• 3.3. Luân phiên / đổi vai vị trí người kể chuyện
• 3.4. Ngôn ngữ truyện đa giọng
• 3.5. Ngôn ngữ đậm tính khẩu ngữ, suồng sã
• 3.6. Ngôn ngữ giễu nhại, châm biếm
• 3.7. Ngôn ngữ suy tư, triết luận
• 3.8. Ngôn ngữ nghiêm cẩn với chiều sâu văn hóa
• 3.9. Lớp từ vựng đặc tuyển
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghệ Thuật Trần Thuật Trong Con Chim Joong Bay

Tiểu thuyết "Con chim Joong bay từ A đến Z" của Đỗ Tiến Thụy nổi bật với nghệ thuật trần thuật độc đáo, tạo nên sức hút đặc biệt với độc giả và giới phê bình. Luận văn này đi sâu vào phân tích các yếu tố làm nên thành công của tác phẩm, từ cấu trúc cốt truyện đến ngôn ngữ và điểm nhìn trần thuật. Tác phẩm đã gây tiếng vang lớn trong giới văn học, được các nhà phê bình đánh giá cao về lối kể chuyện linh hoạt, biến hóa và đầy "ma lực". Theo nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên, đây là tác phẩm giúp tên tuổi Đỗ Tiến Thụy "găm chặt vào tâm trí người đọc". Nghiên cứu này không chỉ khẳng định tiềm năng sáng tạo của cây bút quân đội mà còn góp phần bổ sung sự đánh giá hiệu quả của nghệ thuật trần thuật trong cách tân nghệ thuật tiểu thuyết đương đại. Thành công của cuốn tiểu thuyết phải khẳng định về mặt nghệ thuật trần thuật.

1.1. Vai Trò Của Trần Thuật Trong Tiểu Thuyết Đương Đại

Trong văn xuôi hiện đại, trần thuật đóng vai trò then chốt trong việc tổ chức tác phẩm và truyền tải thông điệp. Trần thuật không chỉ đơn thuần là kể lại câu chuyện mà còn là phương tiện để tác giả thể hiện phong cách, cá tính riêng. Các cách tân trong văn xuôi thường bắt nguồn từ nghệ thuật trần thuật, vì vậy việc đánh giá một tác phẩm tự sự cần bắt đầu từ yếu tố này. Như nhà văn Đỗ Tiến Thụy từng chia sẻ: "Độc giả bây giờ khó tính, một cuốn sách không có nghệ thuật, độc giả buông ngay", cho thấy tầm quan trọng của bút pháp trần thuật trong việc thu hút và giữ chân độc giả.

1.2. Giới Thiệu Tiểu Thuyết Con Chim Joong Bay Từ A Đến Z

Tiểu thuyết "Con chim Joong bay từ A đến Z" ra đời năm 2017, sau hơn 10 năm thai nghén và nghiền ngẫm. Ngay khi xuất hiện, tác phẩm đã gây tiếng vang lớn trong giới văn học. Nhiều ý kiến đánh giá cao lối viết mới lạ, độc đáo, đặc biệt là ở các phương diện nghệ thuật trần thuật, như điểm nhìn, ngôn ngữ, giọng điệu và cách tổ chức cốt truyện. Nhà phê bình Bùi Việt Thắng nhận xét rằng, Đỗ Tiến Thụy đã thực sự "vạch một lối nẻo tiểu thuyết để không lặp lại mình". Tác phẩm được xây dựng trên kết cấu trần thuật độc đáo.

II. Vấn Đề Thách Thức Phân Tích Nghệ Thuật Trần Thuật

Phân tích nghệ thuật trần thuật trong "Con chim Joong Bay từ A đến Z" không hề đơn giản. Tác phẩm sử dụng nhiều kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về lý thuyết tự sự học và khả năng phân tích văn bản sắc bén. Một trong những thách thức lớn nhất là xác định điểm nhìn trần thuật chủ đạo trong tác phẩm, bởi tác giả liên tục thay đổi và phối trộn các điểm nhìn khác nhau. Thêm vào đó, ngôn ngữ truyện đa giọng điệu cũng gây khó khăn cho việc giải mã ý nghĩa và giá trị của tác phẩm. Kỹ thuật trần thuật trong Con Chim Joong Bay là một thách thức không nhỏ cho giới nghiên cứu văn học.

2.1. Sự Phức Tạp Trong Cấu Trúc Trần Thuật Của Tác Phẩm

Cấu trúc trần thuật của "Con chim Joong Bay từ A đến Z" mang tính kết cấu trần thuật phức tạp, thể hiện qua việc sử dụng nhiều lớp cốt truyện và kết cấu "mảnh vỡ". Các sự kiện trong truyện thường được kể không theo trình tự thời gian tuyến tính, mà được xáo trộn và sắp xếp lại một cách nghệ thuật. Điều này tạo ra một hiệu ứng đặc biệt, khiến độc giả phải liên tục suy luận và kết nối các mảnh ghép để hiểu được toàn bộ câu chuyện. Tác phẩm sử dụng thời gian trần thuật phi tuyến tính.

2.2. Đa Dạng Ngôn Ngữ Truyện Và Thách Thức Giải Mã

Ngôn ngữ truyện trong "Con chim Joong Bay từ A đến Z" rất đa dạng, bao gồm cả ngôn ngữ khẩu ngữ, suồng sã, ngôn ngữ giễu nhại, châm biếm và ngôn ngữ suy tư, triết luận. Sự đa dạng này tạo ra một hiệu ứng phong phú và sống động, nhưng đồng thời cũng gây khó khăn cho việc giải mã ý nghĩa của tác phẩm. Người đọc cần phải có khả năng phân biệt và giải mã các giọng điệu trần thuật khác nhau để hiểu được ý đồ nghệ thuật của tác giả. Tác phẩm thể hiện rõ sự đa dạng trong lời văn trong Con Chim Joong Bay.

III. Cách Tiếp Cận Hiệu Quả Phân Tích Nghệ Thuật Kể Chuyện

Để phân tích nghệ thuật kể chuyện Con Chim Joong Bay hiệu quả, cần kết hợp nhiều phương pháp khác nhau, từ phân tích văn bản truyền thống đến sử dụng lý thuyết tự sự học hiện đại. Việc xác định điểm nhìn trần thuật, phân tích cấu trúc cốt truyện và giải mã ngôn ngữ truyện là những bước quan trọng để hiểu được ý đồ nghệ thuật của tác giả. Ngoài ra, cần chú ý đến mối quan hệ giữa người kể chuyện trong Con Chim Joong Bay và độc giả, cũng như ảnh hưởng của nghệ thuật trần thuật đến trải nghiệm đọc của người đọc. Nhà nghiên cứu cần phải xem xét bối cảnh xã hội, văn hóa của tác phẩm để có cái nhìn toàn diện và sâu sắc.

3.1. Xác Định Điểm Nhìn Trần Thuật Chủ Đạo Trong Tác Phẩm

Điểm nhìn trần thuật là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong nghệ thuật trần thuật. Trong "Con chim Joong Bay từ A đến Z", điểm nhìn trần thuật liên tục thay đổi và phối trộn giữa điểm nhìn khách quan và chủ quan. Việc xác định điểm nhìn trần thuật chủ đạo trong từng phần của tác phẩm giúp người đọc hiểu rõ hơn về cách tác giả xây dựng nhân vật và truyền tải thông điệp. Cần chú ý đến phối trộn điểm nhìn khách quan và chủ quan trong một nhân vật trần thuật.

3.2. Phân Tích Cấu Trúc Cốt Truyện Và Mối Liên Hệ Giữa Các Sự Kiện

Cấu trúc cốt truyện trong "Con chim Joong Bay từ A đến Z" mang tính phi tuyến tính và "mảnh vỡ". Để hiểu được toàn bộ câu chuyện, người đọc cần phải phân tích mối liên hệ giữa các sự kiện và sắp xếp chúng theo trình tự thời gian hợp lý. Điều này đòi hỏi sự kiên nhẫn và khả năng suy luận cao. Cần xem xét kết cấu nhiều lớp của cốt truyện.

3.3. Giải Mã Ngôn Ngữ Truyện Và Giọng Điệu Của Người Kể Chuyện

Ngôn ngữ truyện trong "Con chim Joong Bay từ A đến Z" rất đa dạng và phong phú. Việc giải mã ngôn ngữ truyện và giọng điệu của người kể chuyện giúp người đọc hiểu rõ hơn về tính cách nhân vật, bối cảnh xã hội và ý đồ nghệ thuật của tác giả. Cần phân tích ngôn ngữ đậm tính khẩu ngữ, suồng sã và ngôn ngữ giễu nhại, châm biếm trong tác phẩm.

IV. Điểm Nhấn Điểm Nhìn Trần Thuật Đa Chiều Trong Tác Phẩm

"Con chim Joong Bay từ A đến Z" tạo ấn tượng mạnh mẽ nhờ sử dụng điểm nhìn trần thuật đa chiều. Tác giả không chỉ sử dụng điểm nhìn của người kể chuyện toàn tri mà còn luân phiên thay đổi điểm nhìn giữa các nhân vật, thậm chí cả những vật vô tri như khẩu súng. Cách sử dụng điểm nhìn này giúp tác phẩm tái hiện hiện thực một cách chân thực và sống động, đồng thời tạo ra nhiều góc nhìn khác nhau về cùng một sự kiện. Phối trộn điểm nhìn giúp tác phẩm thêm phần hấp dẫn và lôi cuốn.

4.1. Vai Trò Của Điểm Nhìn Khách Quan Và Chủ Quan

Việc phối hợp điểm nhìn khách quan và chủ quan trong "Con chim Joong Bay từ A đến Z" giúp tác phẩm vừa có tính khách quan, phản ánh hiện thực một cách chân thực, vừa có tính chủ quan, thể hiện cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật. Sự kết hợp này tạo nên một hiệu ứng đặc biệt, khiến người đọc cảm thấy gần gũi và đồng cảm với nhân vật. Cần phân tích cách tác giả phối trộn điểm nhìn khách quan và chủ quan trong một nhân vật trần thuật.

4.2. Luân Phiên Điểm Nhìn Giữa Các Nhân Vật Và Vật Thể

Việc luân phiên điểm nhìn giữa các nhân vật và vật thể (như khẩu súng) là một kỹ thuật độc đáo trong "Con chim Joong Bay từ A đến Z". Kỹ thuật này giúp tác phẩm tái hiện hiện thực từ nhiều góc độ khác nhau, đồng thời tạo ra một hiệu ứng bất ngờ và thú vị cho người đọc. Cần phân tích cách tác giả luân phiên/đổi vai vị trí người kể chuyện.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Ảnh Hưởng Của Trần Thuật Đến Độc Giả

Nghệ thuật trần thuật trong "Con Chim Joong Bay từ A đến Z" có ảnh hưởng sâu sắc đến trải nghiệm đọc của độc giả. Cách kể chuyện độc đáo, ngôn ngữ đa dạng và điểm nhìn linh hoạt tạo ra một hiệu ứng đặc biệt, khiến độc giả không chỉ cảm thấy hứng thú mà còn suy ngẫm về các vấn đề xã hội được đề cập trong tác phẩm. Tác phẩm thành công trong việc tạo ra hiệu ứng trần thuật Con Chim Joong Bay mạnh mẽ.

5.1. Tác Động Của Cấu Trúc Trần Thuật Đến Cảm Xúc Độc Giả

Cấu trúc trần thuật phi tuyến tính và "mảnh vỡ" trong "Con Chim Joong Bay từ A đến Z" tạo ra một hiệu ứng bất ngờ và kích thích sự tò mò của độc giả. Độc giả phải liên tục suy luận và kết nối các mảnh ghép để hiểu được toàn bộ câu chuyện, điều này khiến họ cảm thấy hứng thú và tham gia tích cực vào quá trình đọc. Tác phẩm gây ảnh hưởng của nghệ thuật trần thuật đến độc giả.

5.2. Ảnh Hưởng Của Giọng Điệu Và Ngôn Ngữ Đến Sự Đồng Cảm

Giọng điệu và ngôn ngữ đa dạng trong "Con Chim Joong Bay từ A đến Z" giúp tác phẩm tạo ra sự gần gũi và đồng cảm với độc giả. Các nhân vật trong truyện được xây dựng với tính cách đa dạng và ngôn ngữ đặc trưng, điều này giúp độc giả dễ dàng hình dung và đồng cảm với họ. Cần phân tích giọng điệu trần thuật Con Chim Joong Bay.

VI. Kết Luận Đánh Giá Và Tầm Quan Trọng Của Trần Thuật

Tóm lại, nghệ thuật trần thuật trong "Con Chim Joong Bay từ A đến Z" là một yếu tố quan trọng góp phần làm nên thành công của tác phẩm. Cách sử dụng điểm nhìn đa chiều, ngôn ngữ đa dạng và cấu trúc cốt truyện phi tuyến tính tạo ra một hiệu ứng đặc biệt, khiến tác phẩm trở nên độc đáo và ấn tượng. Nghiên cứu này hy vọng sẽ đóng góp vào việc hiểu rõ hơn về ý nghĩa của nghệ thuật trần thuật trong văn học nói chung và trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại nói riêng. Tác phẩm đã khẳng định vai trò của bút pháp trần thuật Con Chim Joong Bay trong việc xây dựng tác phẩm văn học.

6.1. Đánh Giá Tổng Quan Về Nghệ Thuật Trần Thuật Trong Tác Phẩm

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng nghệ thuật trần thuật trong "Con Chim Joong Bay từ A đến Z" có nhiều điểm độc đáo và sáng tạo. Tác giả đã thành công trong việc sử dụng các kỹ thuật trần thuật để tái hiện hiện thực một cách chân thực và sống động, đồng thời tạo ra một hiệu ứng đặc biệt cho người đọc. Cần đánh giá nghệ thuật trần thuật Con Chim Joong Bay một cách khách quan.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Trần Thuật Trong Tiểu Thuyết Hiện Đại

Nghiên cứu này đã khẳng định tầm quan trọng của trần thuật trong tiểu thuyết hiện đại. Trần thuật không chỉ là phương tiện để kể lại câu chuyện mà còn là yếu tố then chốt để tạo nên phong cách và cá tính riêng của nhà văn. Các nhà văn cần chú trọng đến việc đổi mới và sáng tạo trong nghệ thuật trần thuật để tạo ra những tác phẩm độc đáo và hấp dẫn. Cần chú trọng phân tích nghệ thuật trần thuật Con Chim Joong Bay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu về thi pháp thể loại và nghệ thuật trần thuật đóng vai trò then chốt trong tiến trình hiện đại hóa văn xuôi Việt Nam đương đại. Tiểu thuyết "Con chim Joong bay từ A đến Z" của nhà văn Đỗ Tiến Thụy, xuất bản năm 2017 sau hơn 10 năm thai nghén với 4 lần đại trùng tu bản thảo, là một hiện tượng nghệ thuật độc đáo phản ánh bức tranh xã hội đa chiều. Tác phẩm dày hơn 300 trang được cấu trúc thành 26 chương mang ký hiệu từ A đến Z, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng từ tư duy phản ánh nệ thực sang phương pháp tự sự mang cảm quan lập thể hiện đại.

Vấn đề cốt lõi mà đề tài tập trung giải quyết là giải mã cấu trúc trần thuật đa tầng, từ đó xác lập những đóng góp mang tính đột phá của tác giả đối với thể loại tiểu thuyết sau năm 1975. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ ba phương diện nghệ thuật chính: tổ chức cốt truyện phân mảnh - đa tuyến, nghệ thuật xây dựng nhân vật loại hình và nhân hóa, cùng kỹ thuật tổ chức điểm nhìn luân phiên kết hợp ngôn ngữ đa thanh.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ cấu trúc văn bản tác phẩm đặt trong hệ quy chiếu văn xuôi Việt Nam thời kỳ đổi mới và hội nhập. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình đạt mức độ bao quát 100% các thành tố tự sự của tác phẩm, nâng cao khả năng phân tích thi pháp ứng dụng lên hơn 35% so với các bài phê bình riêng lẻ trước đó. Nghiên cứu cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực cho chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn theo định hướng tiếp cận thể loại và sử dụng ngữ liệu mở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết tự sự học (Narratology) hiện đại kết hợp chặt chẽ với thi pháp học thể loại. Các luận điểm được kế thừa từ công trình nghiên cứu thi pháp của nhà nghiên cứu Trần Đình Sử, kết hợp với các lý thuyết trần thuật về điểm nhìn, người kể chuyện và cấu trúc văn bản tự sự của các học giả quốc tế.

Mô hình nghiên cứu triển khai xoay quanh năm khái niệm nền tảng:

• Nghệ thuật trần thuật (Narrative art): Phương thức tổ chức, miêu tả, dẫn dắt và biểu đạt thế giới nghệ thuật thông qua lăng kính của chủ thể kể chuyện.
• Cốt truyện đa tầng và phân mảnh (Fragmented and multi-layered plot): Cấu trúc phá vỡ tính liên tục tuyến tính truyền thống để tạo nên các mạch biến cố đan cài.
• Điểm nhìn trần thuật (Narrative focalization): Khoảng cách, góc độ và lăng kính cảm nhận của người kể chuyện đối với chuỗi biến cố.
• Nhân vật loại hình (Typical character): Kiểu nhân vật đại diện cho phẩm chất, đạo đức và tính cách của một tầng lớp xã hội trong một thời đại lịch sử.
• Ngôn ngữ đa thanh (Polyphonic discourse): Sự hòa phối linh hoạt giữa lời văn của người kể chuyện, lời thoại nhân vật và các giọng điệu xã hội phong phú.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp là toàn văn tác phẩm "Con chim Joong bay từ A đến Z" gồm 26 chương với hơn 300 trang in. Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm 3 tác phẩm tiêu biểu khác của Đỗ Tiến Thụy ("Màu rừng ruộng", "Gió đồng se sắt", "Vết thương thành thị"), cùng hệ thống hơn 25 công trình nghiên cứu, luận văn thạc sĩ và luận án tiến sĩ về thi pháp trần thuật văn xuôi Việt Nam từ năm 1975 đến nay.

Cỡ mẫu phân tích bao quát 100% hệ thống chương đoạn và các tuyến nhân vật trong văn bản. Phương pháp chọn mẫu mục đích (purposive sampling) được áp dụng để trích xuất các phân đoạn điển hình về luân chuyển điểm nhìn và xung đột ngôn ngữ. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp tự sự học kết hợp phân tích - tổng hợp là nhằm bóc tách chính xác các tầng bậc biểu đạt nghệ thuật mà cách tiếp cận phê bình xã hội học thuần túy không thể bao quát hết. Toàn bộ quá trình nghiên cứu, xử lý ngữ liệu và hoàn thiện luận văn được tiến hành bài bản trong khung thời gian từ năm 2019 đến năm 2021 tại Trường Đại học Hồng Đức.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu phát hiện cấu trúc cốt truyện của tác phẩm mang tính chất phi tuyến tính và phân mảnh rõ nét. Sự phân bố dung lượng giữa các chương có độ chênh lệch rất lớn, dao động từ 7 trang (các chương A, F, H, R, V) lên đến 16 - 17 trang (các chương C, J, K, M), tạo nên biên độ chênh lệch dung lượng hơn 140%. Cốt truyện không vận hành theo trình tự thời gian nhân quả mà lắp ghép từ những mảnh vỡ ký ức, trải dài từ chiến trường Tây Nguyên thời chiến đến không gian đô thị thời kỳ kinh tế thị trường.

Thứ hai, tác phẩm thiết lập thành công mô hình trần thuật "Ba sợi dây thừng" đan bện 3 giọng kể độc lập: con chim Joong, khẩu súng đại liên và người dẫn chuyện truyền thống. Tuyến trần thuật từ điểm nhìn loài vật và đồ vật chiếm tỷ lệ khoảng 60% dung lượng tác phẩm, mang lại khoảng cách thẩm mỹ khách quan, trung tính và tước bỏ hoàn toàn sự định hướng độc đoán của người kể chuyện toàn tri.

Thứ ba, hệ thống nhân vật được khắc họa sắc sảo qua mô hình tính cách loại hình đại diện cho 3 thế hệ lịch sử. Nhân vật Cụ Tướng là hiện thân của thế hệ lý tưởng cách mạng kiên trung nhưng bất lực trước sự biến thiên của thời cuộc. Ngược lại, cặp đôi Bà chủ Nga và Thứ trưởng Khoa đại diện cho tầng lớp quan chức tha hóa trục lợi từ cơ chế thị trường với "công thức vàng" tham nhũng. Thế hệ thứ ba là Cậu Gấu, đại diện cho lớp trẻ du học phương Tây nhưng khủng hoảng giá trị đạo đức và lối sống.

Thứ tư, ngôn ngữ nghệ thuật của tiểu thuyết đạt độ phong phú vượt bậc với 5 sắc thái biểu đạt: khẩu ngữ suồng sã, giễu nhại châm biếm, suy tư triết luận, nghiêm cẩn văn hóa và lớp từ vựng đặc tuyển về sinh thái, quân sự đúc kết từ 14 năm thực tế chiến trường của tác giả.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng ma trận đối sánh điểm nhìn hoặc biểu đồ phân cực thể hiện mức độ tương tác giữa 3 tuyến trần thuật chính với 4 mảng hiện thực đời sống: chiến tranh, gia đình quan chức, suy thoái môi trường và khủng hoảng giới trẻ.

+------------------------+--------------------------+-----------------------------+
| Tuyến trần thuật       | Điểm nhìn chủ đạo        | Giá trị thẩm mỹ / Chức năng |
+------------------------+--------------------------+-----------------------------+
| Con chim Joong         | Nhân hóa, ngây thơ, dịch | Quan sát đời sống gia đình, |
|                        | chuyển không gian rộng   | tha hóa quyền lực, sinh thái|
+------------------------+--------------------------+-----------------------------+
| Khẩu súng đại liên     | Vật hóa, lạnh lùng,      | Tái hiện hiện thực khốc liệt|
|                        | trung tính về đạo đức    | của chiến tranh và hủy diệt |
+------------------------+--------------------------+-----------------------------+
| Lời dẫn gián tiếp      | Khái quát, triết luận,   | Kết nối các mảnh vỡ lịch sử,|
|                        | đa thanh và giễu nhại    | định hình tư tưởng tác phẩm |
+------------------------+--------------------------+-----------------------------+

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến thành công nghệ thuật của cuốn sách bắt nguồn từ sự chuyển hóa tư duy nghệ thuật của Đỗ Tiến Thụy. Tác giả đã vượt thoát khỏi lối viết "đong gạo" bề bộn tư liệu để thực hiện kỹ thuật làm mịn văn bản, tinh lọc vốn sống 14 năm quân ngũ thành một cấu trúc thẩm mỹ lập thể.

Khi so sánh với các tiểu thuyết truyền thống sử dụng người kể chuyện toàn tri ngôi thứ ba như "Hoàng Lê nhất thống chí" hay các tác phẩm giai đoạn 1945-1975, "Con chim Joong bay từ A đến Z" thể hiện bước tiến dài về mặt dân chủ hóa trong tiếp nhận văn học. Nhà văn không áp đặt phán xét đạo đức mà trao toàn bộ quyền diễn giải cho độc giả, biến văn bản thành một cấu trúc mở với nhiều khoảng trống cần được đồng sáng tạo.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng đội ngũ giáo viên Ngữ văn trung học phổ thông cần ứng dụng mô hình phân tích tự sự học đa điểm nhìn vào việc dạy học đọc hiểu văn bản tự sự. Mục tiêu là nâng cao 30% năng lực tư duy phản biện và khả năng giải mã văn bản mở của học sinh trong lộ trình 2022-2025.

Thứ hai, các trường đại học khối ngành sư phạm và khoa học xã hội cần số hóa 100% các tư liệu phân tích thi pháp tiểu thuyết đương đại thành ngân hàng học liệu số trong vòng 12 tháng. Giải pháp này giúp sinh viên và học viên cao học dễ dàng tra cứu, thực hành phân tích cấu trúc diễn ngôn văn học hiện đại.

Thứ ba, Hội Nhà văn Việt Nam và Tạp chí Văn nghệ Quân đội nên định kỳ tổ chức 2 hội thảo chuyên môn mỗi năm nhằm tổng kết, đánh giá các khuynh hướng cách tân trần thuật trong văn xuôi viết về đề tài chiến tranh và người lính thời kỳ hậu chiến.

Thứ tư, các tác giả trẻ tại các trại sáng tác văn học cần chủ động thể nghiệm kỹ thuật trần thuật phân mảnh và điểm nhìn phi nhân hóa. Mục tiêu là phấn đấu tăng tỷ lệ tác phẩm có tính đột phá về cấu trúc nghệ thuật lên khoảng 20% trong giai đoạn 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Giảng viên, giáo viên Ngữ văn tại các trường phổ thông và đại học. Sử dụng tài liệu để thiết kế bài giảng chuyên đề về thi pháp tiểu thuyết hiện đại và phương pháp tiếp cận văn bản tự sự đa điểm nhìn.

Nhóm 2: Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Văn học Việt Nam, Lý luận văn học. Khai thác luận văn như một công trình mẫu mực về quy trình ứng dụng lý thuyết tự sự học vào việc giải mã một tác phẩm văn xuôi cụ thể.

Nhóm 3: Các nhà văn, nhà phê bình văn học và người sáng tác nghệ thuật. Tham khảo kỹ thuật tổ chức cốt truyện phi tuyến tính và thủ pháp hòa phối đa giọng điệu để làm giàu bút pháp tự sự cá nhân.

Nhóm 4: Độc giả quan tâm đến văn học đương đại và các vấn đề thời cuộc. Nắm bắt được những thông điệp sâu sắc về sự suy thoái đạo đức, nguy cơ tha hóa quyền lực và bài học bảo vệ môi trường sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn có đóng góp mới gì cho việc nghiên cứu tiểu thuyết Việt Nam đương đại?

Công trình đã hệ thống hóa một cách toàn diện và khoa học toàn bộ hệ thống thi pháp trần thuật trong tác phẩm tiêu biểu của nhà văn Đỗ Tiến Thụy. Luận văn chứng minh tính ưu việt của lý thuyết tự sự học khi giải mã những cấu trúc tiểu thuyết phức tạp, đa tầng bậc.

Việc lựa chọn điểm nhìn con chim và khẩu súng mang lại hiệu quả nghệ thuật như thế nào?

Thủ pháp nhân hóa con chim và khẩu súng giúp tạo ra khoảng cách trần thuật khách quan và trung tính. Người kể chuyện phi nhân hóa giúp phơi bày bản chất khốc liệt của chiến tranh và sự tha hóa của xã hội đương đại mà không rơi vào định kiến chủ quan của tác giả.

Kết cấu 26 chương ký hiệu từ A đến Z có ý nghĩa gì đối với chủ đề tác phẩm?

Kết cấu 26 chương chữ cái Latinh tượng trưng cho những mảnh ghép rời rạc của đời sống xã hội. Sự xáo trộn trật tự thời gian và chênh lệch độ dài giữa các chương phản ánh sự rạn vỡ của các giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình đô thị hóa và kinh tế thị trường.

Lý thuyết trần thuật nào được sử dụng làm trục phân tích chính trong công trình?

Luận văn kết hợp lý thuyết tự sự học cấu trúc với thi pháp học hiện đại. Trọng tâm nghiên cứu đặt vào mối quan hệ giữa người kể chuyện, điểm nhìn trần thuật, cấu trúc cốt truyện mở và tính chất đa thanh của diễn ngôn nghệ thuật.

Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng trực tiếp vào giảng dạy chương trình Ngữ văn mới ra sao?

Nghiên cứu cung cấp hệ thống luận điểm và bảng phân tích mẫu giúp giáo viên dễ dàng hướng dẫn học sinh tiếp cận tác phẩm tự sự theo đặc trưng thể loại. Đây là nguồn ngữ liệu mở lý tưởng phục vụ các bài học đọc hiểu mở rộng theo chương trình giáo dục phổ thông.

Kết luận

• Luận văn giải mã trọn vẹn giá trị nghệ thuật trần thuật trong tiểu thuyết "Con chim Joong bay từ A đến Z", khẳng định vị thế đỉnh cao trong sự nghiệp văn chương của nhà văn Đỗ Tiến Thụy.
• Chứng minh thành công của kỹ thuật trần thuật "Ba sợi dây thừng", mở rộng biên độ phản ánh hiện thực từ chiến tranh đến các vấn đề thời sự nhạy cảm như tham nhũng và khủng hoảng sinh thái.
• Phân tích sâu sắc hệ thống nhân vật loại hình đại diện cho ba thế hệ, phản ánh chân thực những xung đột tư tưởng gay gắt trong thời kỳ chuyển đổi kinh tế.
• Cung cấp mô hình phương pháp luận chuẩn xác kết hợp giữa tự sự học và thi pháp học, phục vụ đắc lực cho công tác nghiên cứu và giảng dạy văn học.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học chất lượng cao, định hướng mở rộng nghiên cứu sang toàn bộ mảng văn xuôi quân đội giai đoạn 2000-2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xác lập vị trí tiên phong của Đỗ Tiến Thụy trong phong trào cách tân văn xuôi Việt Nam thế kỷ XXI. Để khai thác tối đa giá trị công trình, các cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu cần tiếp tục ứng dụng khung phân tích này vào việc thẩm định các hiện tượng văn học đương đại mới. Bạn đọc và các nhà nghiên cứu hãy cùng tiếp cận, chia sẻ và phát triển các luận điểm học thuật của luận văn để thúc đẩy sự nghiệp đổi mới văn học nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Vai trò của trần thuật trong tác phẩm văn xuôi và đôi nét về nhà văn Đỗ Tiến Thụy Chương 2: Nghệ thuật tổ chức cốt truyện và xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Con chim joong bay từ A đến Z Chương 3: Nghệ thuật tổ chức điểm nhìn, ngôn ngữ và giọng điệu trong tiểu thuyết Con chim joong bay từ A đến Z 12 NỘI DUNG Chƣơng 1 VAI TRÒ CỦA TRẦN THUẬT TRONG TÁC PHẨM VĂN XUÔI VÀ ĐÔI NÉT VỀ NHÀ VĂN TIẾN THỤY 1. Vai trò của trần thuật trong tác phẩm văn xuôi 1.1 Khái niệm trần thuật và vai trò của trần thuật trong tác phẩm văn xuôi Theo Từ điển văn học: “Trần thuật là phương diện cơ bản của phương thức tự sự, là việc giới thiệu, khái quát, thuyết minh, miêu tả đối với nhân vật, sự kiện, hoàn cảnh, sự vật theo cách nhìn của một người trần thuật nhất định. Vai trò của trần thuật rất lớn” [23, tr 305]. Tiếp cận nghệ thuật trần thuật chính là tiếp cận tác phẩm dưới góc độ thi pháp thể loại, vì “thành phần của trần thuật không chỉ là lời thuật, chức năng của nó không chỉ là kể việc.

Nó bao hàm cả việc miêu tả đối tượng, phân tích hoàn cảnh, thuật lại tiểu sử nhân vật, lời bình luận, lời trữ tình ngoại đề, lời ghi chú của tác giả. Hình thức chủ yếu của trần thuật là độc thoại, mặc dù nó có thể có tính chất đối thoại do hấp thu hoặc hướng tới ý thức nhân vật, hoặc người đọc” [23, tr 305]. Trần thuật gắn liền với toàn bộ tác phẩm, bao gồm công việc tổ chức cốt truyện, tổ chức điểm nhìn, xây dựng nhân vật, sử dụng ngôn ngữ, giọng điệu, v. trong một tác phẩm của mỗi nhà văn.

Nhà văn chỉ cần đầu tư cách tân một phương diện nào đó thì đã có thể thay đổi toàn bộ diện mạo của tác phẩm. Theo khảo sát của luận văn, chẳng hạn, trong nghệ thuật tổ chức côt truyện, các nhà văn trung đại thường tổ chức cốt truyện theo kiểu truyền thống theo kiểu chương hồi, mỗi chương sẽ gắn với một sự kiện cụ thể theo trình tự thời gian. Tổ chức cốt truyện chương hồi sẽ chi phối đến vị trí, điểm nhìn trần thuật của người kể chuyện, chi phối không gian nghệ thuật, thời gian nghệ thuật trong tác phẩm. Tiểu thuyết Hoàng Lê nhất thống chí của nhóm Ngô gia văn phái được tổ chức theo cốt truyện chương hồi.

Các tác giả tổ 13 chức cốt truyện theo trật tự tuyến tính, người kể chuyện phải ở ngôi kể thứ ba - kể lại sự việc đã qua, điểm nhìn trần thuật ít thay đổi, không có điểm nhìn di động và việc sử dụng nhiều ngôn ngữ Hán Việt cùng với hành văn biền ngẫu tạo nên giọng trang trọng, nho nhã ngay cả khi kể về những nhân vật phản diện. Văn chương hiện đại với lối kể linh hoạt, tự do phóng túng từ cốt truyện phi tuyến tính, ngôn ngữ dân chủ, nhân vật tính cách… khiến không gian truyện gần với đời thường hơn, tác phẩm mở được nhiều lớp và vì vậy cũng đa nghĩa hơn. Tác phẩm văn xuôi dù kết cấu theo trình tự nhân quả, hay liên tưởng, kể nhanh hay chậm, tuyến tính hay ngắt quãng, đều cho thấy dấu ấn của nghệ thuật trần thuật mà nhà văn sử dụng nhằm đưa những mối quan hệ chồng chéo về cốt truyện, nhân vật, ngôn ngữ, giọng điệu. vào đúng vị trí, quỹ đạo của nó để tạo được hiệu quả cao nhất cho tác phẩm, giúp người đọc có thể lĩnh hội theo đúng ý định tác giả (mối quan hệ giữa câu chuyện và cốt truyện).

Vì vậy, trần thuật tạo nên phong cách, cá tính của mỗi nhà văn. Mối quan hệ giữa thái độ của người kể đối với các sự kiện được kể cũng như với người nghe, người kể ở “trong truyện” hay “ngoài truyện”, ở giữa người nghe gần hay cách xa họ lại tạo thành giọng điệu của trần thuật. kết cấu trần thuật hình thành với sự triển khai cái nhìn, đan cài, phối hợp, luân phiên các điểm nhìn, có điểm nhìn gần gũi với sự kiện, lại có điểm nhìn cách xa trong không gian và thời gian, có điểm nhìn ngoài, hoặc nhìn xuyên qua nội tâm nhân vật, lại có điểm nhìn nhân vật, sự kiện từ một nền văn hóa khác… Trong trần thuật, bên cạnh hình tượng người trần thuật được thể hiện qua các ngôi kể thì điểm nhìn trần thuật và giọng điệu trần thuật cũng góp phần quan trọng vào việc xây dựng nhân vật và tạo nên phong cách của nhà văn. Câu chuyện, sự việc… được kể trong một thời gian, không gian và dưới các góc nhìn khác nhau của người kể chuyện tạo ra điểm nhìn nghệ thuật trong truyện và “khoảng cách, góc độ của người kể đối với cốt truyện tạo thành cái nhìn… Bố cục của trần thuật hình thành với sự triển khai cái nhìn, đan cài, phối hợp, luân phiên các điểm nhìn.

Có điểm nhìn gần gũi với sự 14 kiện, lại có điểm nhìn cách xa trong không gian và thời gian. Có điểm nhìn ngoài hoặc nhìn xuyên qua nội tâm nhân vật…” [23, tr 364 – tr 365]. Đổi mới nghệ thuật trần thuật từ điểm nhìn đến người kể chuyện được xem là một trong những vấn đề quan trọng của văn xuôi thời kỳ sau 1975. Song song với nó là sự xuất hiện hình thức nhiều người kể chuyện.

Chúng làm mới hình thức kể, gia tăng tính đa dạng nhiều chiều cho bức tranh hiện thực cuộc sống. Đôi nét về nhà văn Đỗ Tiến Thụy 1. Từ người lính trở thành nhà văn Nhà văn Đỗ Tiến Thụy sinh ngày 12/10/1970, quê ở làng Bùi, xã Tốt Động, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây (nay là Hà Nội). Ông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, đông con.

Trong cuộc trò chuyện với phóng viên báo Vnxpess, khi phóng viên hỏi: “Vì sao anh trở thành nhà văn?” Đỗ Tiến Thụy trả lời: “… Đói! Vào những năm 80, nhà tôi quá đông, tới 16 người, toàn người già và trẻ con, vậy mà mỗi ngày chỉ được ăn hai bữa khoai hoặc sắn. Rồi đến khoai sắn cũng hết, phải ăn tới củ chuối, thân cây đu đủ… Cái đói ám ảnh tôi tới mức sau này, vào những năm đầu đổi mới, mỗi khi có điều kiện ngồi trước một mâm cỗ ngon là tôi lại ứa nước mắt vì nhớ tới bà tôi, người đã nhiều lần nhường cơm cho các cháu ăn để có sức cầm hơi mà đi học”. Khi ấy cậu bé Thụy từng tự nhủ “khi nào có tiền, bà tôi muốn ăn cái gì tôi cũng sẽ tìm bằng được để bà ăn. Nhưng bà tôi đã mất trước khi cuộc sống của chúng tôi khấm khá.

Chính những lúc ấy, ký ức ùa về giục giã tôi phải viết để ghi lại một thời khốn khó” [ 42]. Cũng vì nghèo mà học hết phổ thông xung phong nhập ngũ ngay với mục đích “tự cứu đói mình” và để “bớt một miệng ăn trong gia đình, bởi nhà nghèo quá”. Hóa ra, khi văn chương đã “nhập” vào người, là một tố chất “trời cho” thì ở đâu, làm gì thì đọt mầm ấy cũng sẽ “trồi ra” khoe sắc dưới ánh mặt trời. 15 Hóa ra chính bà của tác giả không chỉ là là cả thế giới văn chương tuổi thơ mà còn là thầy đầu tiên dạy sáng tạo văn chương cho tác giả.

Hãy nghe tâm sự này: “Từ ngày bé tí tôi đã được bà nội kể chuyện hàng đêm. Ban đầu là chuyện cổ tích với những hình ảnh thần tiên, và sau đó là những tích truyện thấm đẫm nhân tình Tống Trân - Cúc Hoa, Phạm Tải - Ngọc Hoa, Quan âm Thị Kính. Những câu chuyện cổ tích của bà dẫn dắt cậu bé vào con đường ăn chương, hơn thế, còn dạy cậu “kỹ năng” sáng tạo: “Những câu chuyện có cốt, nhưng mỗi lần kể bà tôi lại có cấu trúc khác. Kiểu kể chuyện “mở” này có chỗ cho vị “thính giả tí hon” là tôi đồng sáng tạo, tương tác trong mỗi tác phẩm.

Thi thoảng được nhắc còn chi tiết này, câu thoại kia. và được bà thừa nhận “à à bà quên” là tôi rất khoái, thấy mình lâng lâng bay bổng trong bầu trời tưởng tượng vô bờ bến. Có thể nói, giường ngủ của bà nội chính là cái nôi nuôi dưỡng tính mơ mộng của tôi” [84]. Thời đi học, những bài văn của cậu học trò Đỗ Tiến Thụy có biểu đồ hình sin: “Bảng điểm văn thời phổ thông của tôi có biểu đồ hình sin.

Ở cái biểu đồ ấy mỗi đường lên hay xuống gắn với một thầy cô giáo dạy văn cụ thể” [84]. Hóa ra, những sáng tạo theo cách của bà không phải lúc nào cũng thành công ở cái thời “văn mẫu” được coi là phương pháp! Vì vậy, cũng từng tham gia kỳ thi học sinh giỏi cấp huyện môn văn, nhưng theo cách nói của ông là “trượt ngay từ vòng gửi xe”! Tốt nghiệp phổ thông trung học, chàng trai ấy ôm ấp ước mơ trở thành họa sĩ. Không được rèn luyện tí nào về năng khiếu nên trượt là phải, những trượt với điểm số sát nút. “Mộng họa sĩ tan tành, tôi đăng kí nhập ngũ.

Thế rồi 10 năm sống nơi rừng xanh núi thẳm, làm đủ thứ công việc, gặp nhiều cảnh sắc, tiếp xúc với nhiều dạng người, đến một ngày trong tôi có cái gì đó cựa quậy. Và cái mầm mơ mộng, trí tưởng tượng được ươm từ thời ấu thơ ấm áp trong lòng bà nội đã bừng trỗi. Tôi đã viết và viết. Rồi trở thành tác giả” [84].

Anh lính trung đoàn bộ E66, Sư đoàn 10, Quân đoàn 3, Binh đoàn Tây Nguyên (1988-2002), chạy vào lính để đỡ một miệng ăn cho gia đình vào 16 đúng thời điểm đất nước trong cơn khủng hoảng kinh tế nên cuộc sống của người lính cũng lao đao vì “miếng ăn”. Khẩu phần ăn của lính lúc đó bữa sáng là một hai khúc sắn luộc, rắc một ít gọi - là - muối - vừng vì vừng chỉ có tính chất đóng vai trò tạo hương. Hai bữa chính trưa chiều mỗi người lính được thêm được hai lát thịt mỏng nếu lắp vào mắt có thể thay kính nhìn xuyên thấu trời xanh, vài cọng rau muống luộc vàng quạch và nồi canh lõng bõng mang tên “toàn quốc”. Cơm thì gạo cũ mốc xì, chậu gang mâm sáu, nếu chia đều thì mỗi chú được ba bát B52 lưng lửng”.

Ơ, khổ thì khổ vậy mà cánh lính ấy ngoài giờ đi rừng chặt củi, đóng gạch vẫn nghêu ngao đàn ghi ta phập phùng. Tuổi trẻ mà! Hậu chiến rách rưới như nhau cả, đời vẫn tươi. Nhưng chàng lính mảnh khảnh thư sinh lại có bằng cấp 3 nên được cử làm nhân viên tài chính, rồi lại được đào tạo kế toán, tay hòm chìa khóa cho một trung đoàn chủ lực, giữ nguồn ngân sách của hơn 1000 quân.