Nghệ Thuật Trần Thuật Trong Tiểu Thuyết Chân Dung Một Nghệ Sĩ Thời Trẻ Của James Joyce

Luận văn thạc sĩ phân tích nghệ thuật trần thuật trong tiểu thuyết chân dung một nghệ sĩ thời trẻ của james joyce, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi

• Tác giả: Lê Thị Cẩm Nhung
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Thành Hưng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lí luận văn học
• Đề tài: Nghệ Thuật Trần Thuật Trong Tiểu Thuyết Chân Dung Một Nghệ Sĩ Thời Trẻ Của James Joyce
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghệ Thuật Trần Thuật Trong Tiểu Thuyết Joyce

Nghệ thuật trần thuật là yếu tố then chốt tạo nên sự độc đáo và sức hấp dẫn của một tác phẩm văn học. Trong tiểu thuyết "Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ" của James Joyce, nghệ thuật này được thể hiện một cách новаторским và новаторским, mang đến cho người đọc những trải nghiệm sâu sắc về thế giới nội tâm của nhân vật chính. Nghiên cứu về nghệ thuật trần thuật giúp ta hiểu rõ hơn về cấu trúc tác phẩm, mối quan hệ giữa chủ thể và khách thể trong tiểu thuyết. Trần thuật không chỉ là kể việc mà còn là miêu tả, phân tích, bình luận, góp phần tạo nên hình thức nghệ thuật độc đáo. Việc tìm hiểu này có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn, giúp độc giả khám phá tài năng sáng tạo của James Joyce và hiểu sâu hơn về tác phẩm của ông. Sự hấp dẫn trong sáng tạo của nhà văn phụ thuộc rất nhiều vào nghệ thuật kể chuyện. Cho nên lý thuyết về trần thuật trong tiểu thuyết là vấn đề thời sự.

1.1. Khái niệm và vai trò của trần thuật trong tiểu thuyết

Trần thuật (narration), hay kể chuyện, là hành vi trần thuật bao gồm cả người trần thuật và người nghe. Theo Từ điển thuật ngữ văn học, trần thuật là phương diện cơ bản của phương thức tự sự, bao hàm việc giới thiệu, thuyết minh, miêu tả nhân vật, sự kiện, hoàn cảnh. Trần thuật gắn liền với bố cục, kết cấu tác phẩm và thể hiện mối quan hệ chủ thể - khách thể. Vai trò của trần thuật là giúp người đọc nắm bắt được thông tin, sự kiện, nhân vật và hiểu rõ hơn về ý đồ nghệ thuật của tác giả. "Kể là một hành vi trần thuật theo nghĩa rộng là một tình thế hư cấu, bao gồm cả người trần thuật và người nghe kể" [ 48 , tr.]. Thành công của một tác phẩm phần nhiều đều do vai trò quan trọng của nghệ thuật trần thuật đem lại.

1.2. Ảnh hưởng của James Joyce đến trần thuật hiện đại

James Joyce được xem là một trong những nhà văn có ảnh hưởng lớn nhất đến văn học hiện đại. Ông đã cách tân nghệ thuật trần thuật bằng cách sử dụng các kỹ thuật như dòng ý thức, điểm nhìn trần thuật đa dạng, giọng văn linh hoạt. Những kỹ thuật này giúp người đọc tiếp cận sâu hơn vào thế giới nội tâm của nhân vật và cảm nhận được sự phức tạp của cuộc sống hiện đại. Nghiên cứu tác phẩm "Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ" dưới góc độ trần thuật học sẽ giúp ta thấy rõ hơn những đóng góp của James Joyce trong việc đổi mới tiểu thuyết.

II. Phân Tích Điểm Nhìn Trần Thuật Trong Chân Dung Joyce

Điểm nhìn trần thuật là yếu tố quan trọng quyết định cách thức câu chuyện được kể. Trong "Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ", James Joyce sử dụng điểm nhìn linh hoạt, chuyển đổi giữa điểm nhìn của nhân vật Stephen Dedalus và điểm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ ba. Sự thay đổi này tạo ra một hiệu ứng độc đáo, giúp người đọc hiểu rõ hơn về quá trình trưởng thành và sự phát triển nhân vật của Stephen. Điểm nhìn trần thuật gắn với ngôi kể. Sự đan xen, di chuyển giữa các điểm nhìn. Điểm nhìn bên trong và điểm nhìn bên ngoài được tác giả đan xen một cách tinh tế. Việc sử dụng điểm nhìn trần thuật cũng góp phần thể hiện chủ nghĩa hiện đại trong tác phẩm.

2.1. Sự thay đổi điểm nhìn từ trẻ thơ đến trưởng thành

Trong giai đoạn đầu của tiểu thuyết, điểm nhìn được giới hạn trong phạm vi nhận thức của Stephen khi còn là một đứa trẻ. Chúng ta thấy thế giới qua con mắt ngây thơ, trong sáng của cậu bé. Khi Stephen lớn lên, điểm nhìn dần mở rộng, cho phép người đọc tiếp cận những suy nghĩ, cảm xúc phức tạp hơn của cậu. Sự thay đổi này phản ánh quá trình trưởng thành và sự khai sáng của nhân vật. Tác phẩm chân dung một nghệ sĩ thời trẻ cho thấy sự phát triển của nhân vật Stephen Dedalus.

2.2. Hiệu quả của việc sử dụng điểm nhìn đa dạng

Việc sử dụng điểm nhìn đa dạng giúp James Joyce tạo ra một bức tranh chân thực và sống động về thế giới nội tâm của Stephen Dedalus. Nó cũng cho phép tác giả khám phá những khía cạnh khác nhau của bối cảnh văn hóa và bối cảnh xã hội Ireland. Sự linh hoạt trong điểm nhìn là một trong những yếu tố làm nên sự thành công của nghệ thuật trần thuật trong tiểu thuyết. Điểm nhìn cũng tạo ra sự đồng cảm và thấu hiểu giữa người đọc và nhân vật.

III. Kỹ Thuật Dòng Ý Thức Sâu Sắc Trong Chân Dung Joyce

Kỹ thuật dòng ý thức là một trong những đặc điểm nổi bật nhất trong nghệ thuật trần thuật của James Joyce. Trong "Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ", Joyce đã sử dụng kỹ thuật này để tái hiện một cách chân thực và sống động những suy nghĩ, cảm xúc, ấn tượng lộn xộn trong tâm trí của Stephen Dedalus. Dòng ý thức giúp người đọc tiếp cận sâu hơn vào thế giới nội tâm phức tạp của nhân vật và cảm nhận được sự nổi loạn, khát vọng, và ước mơ của anh. Kỹ thuật dòng ý thức tạo ra một hiệu ứng văn chương mạnh mẽ, độc đáo. Kỹ thuật này giúp người đọc hiểu rõ hơn về sự phát triển nhân vật của Stephen Dedalus.

3.1. Biểu hiện của dòng ý thức trong tác phẩm

Dòng ý thức trong "Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ" được thể hiện qua những đoạn văn dài, không theo trật tự logic thông thường, phản ánh những suy nghĩ, cảm xúc, ấn tượng chợt đến trong tâm trí của Stephen. Các câu văn thường ngắn gọn, rời rạc, đôi khi không hoàn chỉnh, thể hiện sự hỗn loạn và không kiểm soát của ý thức. Dòng ý thức thường đi kèm với những ẩn dụ, tượng trưng, và biểu tượng phức tạp, đòi hỏi người đọc phải có khả năng giải mã và liên tưởng.

3.2. Tác dụng của dòng ý thức trong việc khắc họa nhân vật

Kỹ thuật dòng ý thức giúp James Joyce khắc họa chân dung nhân vật Stephen Dedalus một cách chân thực và sâu sắc. Nó cho phép người đọc tiếp cận trực tiếp với những suy nghĩ, cảm xúc thầm kín nhất của nhân vật, hiểu rõ hơn về động cơ hành động, ước mơ, và khát vọng của anh. Dòng ý thức cũng giúp người đọc cảm nhận được sự nổi loạn, tự do cá nhân và sự khai sáng của Stephen trên con đường trở thành một nghệ sĩ.

IV. Giọng Văn Trần Thuật Thể Hiện Tâm Trạng Nhân Vật Joyce

Giọng văn là yếu tố quan trọng tạo nên phong cách riêng của một nhà văn. Trong "Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ", James Joyce sử dụng giọng văn linh hoạt, thay đổi theo từng giai đoạn phát triển của nhân vật Stephen Dedalus. Có lúc giọng văn ngây thơ, trong sáng, có lúc lại trăn trở, suy tư, bi quan, phẫn uất, thể hiện những cung bậc cảm xúc khác nhau của nhân vật. Giọng văn giúp người đọc cảm nhận được sự dằn vặt, tự trách và nỗi lo âu trong tâm hồn Stephen. Giọng văn cũng góp phần thể hiện chủ nghĩa hiện đại trong tác phẩm.

4.1. Sự biến đổi giọng văn theo sự trưởng thành của Stephen

Khi Stephen còn nhỏ, giọng văn trong tiểu thuyết thường ngây thơ, hồn nhiên, phản ánh thế giới quan đơn giản của một đứa trẻ. Khi Stephen lớn lên, giọng văn trở nên phức tạp hơn, mang tính trăn trở, suy tư, thể hiện những xung đột nội tâm và những câu hỏi về tôn giáo, giáo dục, và nghệ thuật. Sự thay đổi giọng văn phản ánh quá trình trưởng thành và sự khai sáng của nhân vật.

4.2. Tác dụng của giọng văn trong việc tạo nên không khí tác phẩm

Giọng văn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên không khí chung của tiểu thuyết. Giọng văn trăn trở, suy tư tạo ra một bầu không khí bi quan, phẫn uất, phản ánh những khó khăn và thử thách mà Stephen phải đối mặt trên con đường tìm kiếm tự do cá nhân và sự khai sáng. Giọng văn cũng góp phần thể hiện sự nổi loạn và khát vọng của nhân vật.

V. Kết Cấu Tác Phẩm Tổ Chức Thời Gian Trong Chân Dung

Tổ chức kết cấu là yếu tố quan trọng góp phần tạo nên tính độc đáo của "Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ". James Joyce đã sử dụng cách tổ chức cốt truyện phi tuyến tính, phân mảnh, tạo ra một hiệu ứng tương tự như dòng chảy của ý thức. Thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết cũng được xử lý một cách новаторским, không tuân theo trật tự thời gian tuyến tính. Không gian trong tác phẩm cũng mang ý nghĩa biểu tượng, phản ánh bối cảnh văn hóa và bối cảnh xã hội Ireland. Cách tổ chức cốt truyện lắp ghép, phân mảnh. Thời gian nghệ thuật và không gian trong "Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ". Tổ chức kết cấu độc đáo góp phần thể hiện chủ nghĩa hiện đại trong tác phẩm.

5.1. Tính phi tuyến tính trong cấu trúc cốt truyện

Cốt truyện trong "Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ" không được kể theo trật tự thời gian tuyến tính. Thay vào đó, James Joyce sử dụng các kỹ thuật như hồi tưởng, giấc mơ, và dòng ý thức để tạo ra một cấu trúc phân mảnh, phản ánh sự hỗn loạn và không chắc chắn của cuộc sống. Tính phi tuyến tính của cốt truyện đòi hỏi người đọc phải chủ động tham gia vào việc lắp ghép các mảnh ghép và tạo ra một bức tranh hoàn chỉnh.

5.2. Vai trò của không gian và thời gian trong tác phẩm

Không gian và thời gian trong "Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ" không chỉ là bối cảnh mà còn mang ý nghĩa biểu tượng. Không gian Ireland phản ánh bối cảnh văn hóa và bối cảnh xã hội nơi Stephen Dedalus lớn lên. Thời gian được xử lý một cách chủ quan, phản ánh cảm nhận và trải nghiệm của nhân vật. Không gian và thời gian góp phần tạo nên một thế giới nghệ thuật độc đáo và sâu sắc.

VI. Chân Dung Ý Nghĩa và Tương Lai Trần Thuật Trong Văn Học

"Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ" không chỉ là một tác phẩm văn học xuất sắc mà còn là một cột mốc quan trọng trong lịch sử tiểu thuyết. James Joyce đã cách tân nghệ thuật trần thuật bằng cách sử dụng các kỹ thuật như dòng ý thức, điểm nhìn trần thuật đa dạng, giọng văn linh hoạt, và tổ chức kết cấu phi tuyến tính. Những cách tân này đã mở đường cho sự phát triển của tiểu thuyết hiện đại và có ảnh hưởng sâu sắc đến các nhà văn sau này. Phân tích nhân vật Stephen Dedalus. Phân tích tác phẩm Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ. Ý nghĩa tác phẩm trong bối cảnh văn học Ireland và thế giới.

6.1. Tầm ảnh hưởng của Chân Dung đến văn học hiện đại

"Chân dung một nghệ sĩ thời trẻ" đã có ảnh hưởng lớn đến các nhà văn hiện đại và hậu hiện đại. Các kỹ thuật trần thuật mà James Joyce sử dụng đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều nhà văn khác, giúp họ khám phá những khả năng mới của tiểu thuyết. Tác phẩm cũng góp phần thay đổi quan niệm về sự phát triển nhân vật và cách kể chuyện.

6.2. Hướng phát triển của nghệ thuật trần thuật trong tương lai

Trong tương lai, nghệ thuật trần thuật sẽ tiếp tục phát triển và đổi mới. Các nhà văn sẽ tìm kiếm những cách thức mới để kể chuyện, khám phá những khía cạnh khác nhau của ý thức, và tạo ra những trải nghiệm đọc độc đáo cho người đọc. Sự phát triển của công nghệ cũng sẽ mở ra những khả năng mới cho nghệ thuật trần thuật, chẳng hạn như tiểu thuyết tương tác và tiểu thuyết trên mạng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, kết thúc cụ thể, có những tiểu thuyết có cốt truyện lỏng lẻo, lắp ghép, kết thúc mở gợi cho người đọc những suy tư và kêu gọi sự đồng sáng tạo. Bên cạnh đó, có những truyện dường như phi cốt truyện. Hành động chính trong Ông già và biển cả chỉ còn lại là cuộc săn tìm một con cá, cuộc đối thoại với trời mây, biển cả hoặc chính mình. Cốt truyện đã vận động thay đổi trong sự phát triển của thể loại, nghiên cứu sự vận động của cốt truyện sẽ góp phần lí giải kết cấu của tiểu thuyết.

Cho nên khi nghiên cứu về nghệ thuật trần thuật sẽ là thiếu sót nếu bỏ qua cốt truyện.2 Ngƣời kể chuyện Người kể chuyện hay còn gọi là người trần thuật là một trong những yếu tố quan trọng của trần thuật. Theo Pospelov thì người kể chuyện là “người môi giới giữa các hiện tượng được miêu tả và người nghe (người đọc), là người chứng kiến, cắt nghĩa các sự việc xảy ra” [51, tr. “Trong nghệ thuật kể, người kể chuyện không bao giờ là tác giả đã hay chưa từng được biết đến, mà là một vai trò tác giả nghĩ và ước định” [51, tr. Sự thống nhất giữa tác giả và người kể chuyện biểu hiện rõ nhất ở những tác phẩm có hình thức tự truyện.

Qua cái tôi của người kể chuyện, người đọc có thể thấy rõ cái tôi của tác giả ngoài đời. Đối với một tác phẩm tự sự, người kể chuyện có vai trò đặc biệt quan trọng. nó không chỉ dẫn dắt, kết nối, làm trung gian để bạn đọc kết nối với thế giới nghệ thuật mà còn có chức năng tổ chức, sắp xếp các sự kiện trong tác phẩm. Điều này chi phối tới việc lựa chọn ngôi kể của nhà văn.

Người kể chuyện là yếu tố thuộc thế giới miêu tả. Đó là một người do nhà văn tạo ra để thay mình thực hiện hành vi trần thuật. Người kể chuyện có thể được kể bằng ngôi thứ ba, ngôi thứ nhất hoặc ngôi thứ hai.joyce TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Người kể chuyện ngôi thứ nhất xưng tôi là một nhân vật trong truyện, chứng kiến các sự kiện đứng ra kể. Hình thức này xuất hiện muộn vào những năm đầu thế kỉ XX, ở châu Âu.

Nội dung kể không ra ngoài phạm vi hiểu biết của một người, thường gắn với quan điểm đánh giá riêng của nhân vật đó. Bakhtin cho rằng: “Trần thuật từ ngôi thứ nhất là tương tự với sự trần thuật của người kể chuyện. Đôi khi hình thức này do dụng ý dựa trên lời kể của kẻ khác quy định; đôi khi như lối kể của Tuôcghênhiep, nó có thể tiếp cận và cuối cùng là hòa nhập với lời trực tiếp của tác giả, tức là hoạt động với lời một giọng của ngôi thứ hai” [48, tr. Người kể chuyện ngôi thứ ba, là hình thức người kể không xuất hiện trực tiếp mà ẩn mình, đứng bên ngoài văn bản, quan sát diễn biến của toàn bộ câu chuyện đã xảy ra một cách trọn vẹn và kể lại cho chúng ta.

Người kể chuyện ngôi thứ hai, hình thức này ít xuất hiện trong tác phẩm văn học. Với ngôi kể thứ hai, tạo ra một không gian gián cách: một cái tôi khác, một cái tôi được kể ra, chứ không phải tự kể như ngôi thứ nhất.3 Điểm nhìn trần thuật Điểm nhìn là vị trí, chỗ đứng để xem xét, miêu tả, bình giá sự vật, hiện tượng trong tác phẩm. Theo Từ điển thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi: “Điểm nhìn là vị trí từ đó người trần thuật nhìn ra và miêu tả sự vật trong tác phẩm. Là điểm rơi của cái nhìn vào khách thể”[19].

Nói vể vai trò của điểm nhìn, Pospelov cho rằng: “Trong tác phẩm tự sự điều quan trọng là tương quan giữa các sự vật với chủ thể trần thuật hay nói cách khác, điểm nhìn của người trần thuật với những gì mà anh ta miêu tả” [44, tr. Điểm nhìn trần thuật là một yếu tố vô cùng quan trọng trong sáng tạo văn học, nó quy định và chi phối các thành tố khác của trần thuật như: Nhịp 15 (LUAN.joyce TIEU LUAN MOI download : [e-mail] điệu trần thuật, thời gian trần thuật, đối tượng trần thuật, giọng điệu và ngôn ngữ trần thuật….Sẽ không thể có trần thuật nếu không có điểm nhìn, bởi nó thể hiện sự quan tâm và đặc điểm của chủ thể trong việc tạo ra cái nhìn nghệ thuật. Banzac trong bộ Tấn trò đời đã thể hiện một cái nhìn toàn tri, người kể truyện biết tất cả. Tác giả là người đứng ngoài quan sát và thu vào trong não cả một xã hội rộng lớn bao sự kiện từ năm 1829 – 1847 rồi kể lại.

Điểm nhìn trần thuật biểu hiện qua các phương tiện nghệ thuật, ngôi kể, cách xưng gọi sự vật, cách dùng từ ngữ, kiểu câu. Tiểu thuyết ngày một phát triển, vấn đề điểm nhìn cũng ngày một phức tạp hơn. Điểm nhìn trần thuật được thể hiện qua ba phương thức: chủ quan, khách quan và liên chủ quan. Là một cây bút tài năng không chỉ đảm bảo tính hợp lí về điểm nhìn mà cần phải biết vận dụng linh hoạt các điểm nhìn trần thuật góp phần tạo nên tính sinh động và sự hấp dẫn đặc biệt cho tác phẩm văn học.

Theo giáo trình Lí luận văn học (GS Phương Lựu chủ biên), có thể phân biệt thành điểm nhìn bên trong và điểm nhìn bên ngoài: - Điểm nhìn bên trong: Người trần thuật nhìn thấy đối tượng qua lăng kính của một tâm trạng cụ thể, dễ dàng tái hiện diễn biến trong tâm hồn nhân vật. - Điểm nhìn bên ngoài: Chủ thể trần thuật giữ cái nhìn khách quan từ vị trí bên ngoài có khoảng cách nhất định với đối tượng trần thuật. Henry James trong Nghệ thuật văn xuôi (1884) xác lập điểm nhìn chính là “mô tả cách thức tồn tại của tác phẩm như một hành vi mang tính bản thể hoặc một cấu trúc hoàn chỉnh, tự trị đối với cá nhân nhà văn” [28]. Trong cuốn Bản chất của tự sự học, của R.

Kellogg xuất bản lần đầu vào năm 1966, vấn đề điểm nhìn đã được xem xét như là một trong những yếu tố quan trọng tạo dựng cấu trúc tác phẩm và xác lập mô hình truyện kể: “Vấn đề châm biếm trong truyện kể là một chức năng của sự chênh lệch giữa ba hoặc bốn điểm nhìn này. Và những người nghệ sĩ 16 (LUAN.joyce TIEU LUAN MOI download : [e-mail] kể chuyện luôn sẵn sàng sử dụng sự không tương ứng này để tạo ra những ấn tượng riêng biệt” [45, tr. Một tác phẩm hay, hấp dẫn phụ thuộc và khả năng tạo xây dựng các điểm nhìn của tác giả. Đồng thời thông qua điểm nhìn, người đọc có thể đi sâu vào tìm hiểu tác phẩm cũng như phong cách của nhà văn.4 Giọng điệu trần thuật Ngoài cốt truyện, người kể chuyện, điểm nhìn thì giọng điệu trần thuật là một trong những yếu tố cơ bản hình thành nên một tác phẩm tự sự.

Một mặt, giọng điệu có vai trò liên kết các yếu tố hình thức tác phẩm tạo thành một âm hưởng, một tiếng nói với nhiều cấp độ, mặt khác nó biểu thị thái độ, cảm xúc, tư thế và tình cảm của chủ thể phát ngôn qua lời văn nghệ thuật. Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Giọng điệu là thái độ, tình cảm, lập trường, tư tưởng, đạo đức của nhà văn đối với các hiện tượng được miêu tả thể hiện trong lời văn suồng sã, ngợi ca hay châm biếm. Giọng điệu phản ánh lập trường, tư tưởng, tình cảm, mà thị hiếu thẩm mỹ của tác giả có vai trò rất lớn trong việc tạo nên phong cách nhà văn và có tác dụng truyền cảm cho bạn đọc. Thiếu một giọng điệu nhất định, nhà văn chưa thể viết ra được tác phẩm, mặc dù đã có đủ tài liệu và sắp xếp trong hệ thống nhân vật” [19, tr 134].Khrapchencô, một nhà văn tài năng bao giờ cũng tạo ra cho mình một giọng điệu riêng, độc đáo và “đề tài, tư tưởng, hình tượng chỉ được thể hiện trong một môi trường và giọng điệu nhất định đối với đối tượng sáng tác… Ví dụ, trong văn chương H.Murakami, khát vọng khám phá chiều sâu cuộc sống đã đặt các nhân vật vào những suy tư, dằn vặt, những lí giải về những vấn đề cốt lõi mang tính nhân sinh.

Giọng điệu triết lí thể hiện những góc nhìn khác nhau của nhân vật. Đứng trước vấn đề sinh tử, nhân vật “tôi” trong “Đom đóm” khẳng định: “Tử không phải là đối cực của Sinh mà tồn tại như một phần của Sinh… Tử đã tồn tại sẵn bên trong. Và mọi người giống 17 (LUAN.joyce TIEU LUAN MOI download : [e-mail] như đã hấp thụ Tử như hút một hạt bụi li ti vào sẵn trong phổi mình mà tiếp tục sống. Từ trước tôi đã nhận thức Tử như một tồn tại độc lập, phân ly khỏi mọi thứ khác trên đời… Sinh hiện hữu ở phía bên này, còn Tử hiện hữu ở phía bên kia” [36, tr37-38].

Ngôn ngữ trần thuật là một trong những phương thức thể hiện giọng điệu của người viết. Ngôn ngữ trần thuật do vậy là nơi bộc lộ ý thức sử dụng ngôn ngữ có chủ ý của nhà văn, thể hiện quan điểm của tác giả hay quan điểm của người kể chuyện đối với cuộc sống được miêu tả. Ngôn ngữ trần thuật mang tính chính xác, cá thể hoá. Mỗi câu, mỗi chữ trong tác phẩm có thể chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa, nhiều cách giải thích.

Giọng điệu là một phạm trù thẩm mỹ, nó xuất hiện cùng với cảm hứng của tác giả khi nói tới một điều gì đó. Giọng điệu trong văn học không chỉ biểu hiện qua cách xưng hô, trường từ vựng, mà còn bằng cả hệ thống tư thế, cử chỉ, biểu cảm trong tác phẩm. Giọng điệu là yếu tố không nhỏ tạo nên phong cách của nhà văn và sức hấp dẫn của tác phẩm đối với bạn đọc.3 Vai trò của nghệ thuật trần thuật trong tiểu thuyết Theo 150 thuật ngữ văn học của Nhà phê bình Lại Nguyên Ân thì tiểu thuyết là “Tác phẩm tự sự trong đó sự trần thuật tập trung vào số phận cá nhân trong quá trình hình thành và phát triển của nó; sự trần thuật ở đây được khai triển trong không gian và thời gian nghệ thuật đến đủ mức truyền đạt “cơ cấu” của nhân cách. Belinski gọi tiểu thuyết là “sử thi của đời tư”, do chỗ nó “miêu tả những tình cảm, dục vọng và những biến cố thuộc đời sống riêng tư và đời sống nội tâm của con người” [1, tr.

Tiểu thuyết là thể loại lớn tiêu biểu cho loại hình tự sự, “cỗ máy cái” của nền văn học hiện đại. Bằng phương thức trần thuật, tiểu thuyết chiếm lĩnh và khái quát hiện thực cuộc sống một cách đa chiều và phong phú.