Nghệ Thuật Tạo Hình Các Tháp Cổ Của Người Lào Vùng Tây Bắc Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghệ thuật tạo hình các tháp cổ của người lào vùng tây bắc việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Trường học: Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam
• Chuyên ngành: Nghệ thuật tạo hình
• Đề tài: Nghệ Thuật Tạo Hình Các Tháp Cổ Của Người Lào Vùng Tây Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH NGHỆ THUẬT TẠO HÌNH CÁC THÁP CỔ CỦA NGƯỜI LÀO VÙNG TÂY BẮC VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG ĐIỀU RÚT RA TỪ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghệ Thuật Tạo Hình Tháp Cổ Lào Ở Tây Bắc

Nghệ thuật tạo hình tháp cổ của người Lào ở Tây Bắc Việt Nam là một lĩnh vực nghiên cứu đầy tiềm năng, kết hợp giữa yếu tố văn hóa, lịch sử và tôn giáo. Các tháp cổ Tây Bắc Việt Nam không chỉ là những công trình kiến trúc đơn thuần mà còn là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa giữa người Lào và các dân tộc khác trong khu vực. Việc nghiên cứu nghệ thuật tạo hình trên các tháp này giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về tư duy thẩm mỹ, kỹ thuật xây dựng và ý nghĩa tâm linh của người Lào. Các yếu tố như không gian, hình khối, phù điêu, họa tiết, màu sắc và kỹ thuật xây dựng đều được xem xét kỹ lưỡng để làm nổi bật giá trị nghệ thuật độc đáo của các tháp Phật giáo Lào. Theo Từ điển Từ vực mỹ học của Su-ri-ô (Souriau) - 1990, nghệ thuật tạo hình đưa tới thị giác những tác phẩm có không gian hai hoặc ba chiều, bao gồm hội họa, điêu khắc, kiến trúc, đồ họa, và nghệ thuật trang trí ứng dụng.

1.1. Khái Niệm Về Tháp Cổ và Kiến Trúc Tháp Lào

Tháp, theo nghĩa rộng, là một công trình kiến trúc có chiều cao lớn hơn chiều ngang, thường có hình trụ, hình nón hoặc các hình dạng khác. Trong bối cảnh nghiên cứu này, chúng ta tập trung vào các tháp có niên đại trước thế kỷ XX, phục vụ mục đích tôn giáo và tín ngưỡng dân gian. Kiến trúc tháp Lào thể hiện sự kết hợp giữa yếu tố Phật giáo và văn hóa địa phương, tạo nên những công trình độc đáo và mang đậm bản sắc dân tộc. Tháp không chỉ là nơi thờ cúng mà còn là biểu tượng của sự kết nối giữa con người và thế giới tâm linh.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Tháp Cổ Lào Tại Tây Bắc Việt Nam

Lịch sử hình thành các tháp cổ Lào ở Tây Bắc gắn liền với quá trình di cư và định cư của người Lào tại khu vực này. Các tháp không chỉ là minh chứng cho sự hiện diện của người Lào mà còn là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa với các dân tộc khác. Việc nghiên cứu lịch sử hình thành các tháp giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình phát triển văn hóa và tôn giáo của người Lào tại Tây Bắc. Các công trình này thường chứa đựng những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật đặc sắc, phản ánh đời sống tinh thần và tín ngưỡng của cộng đồng.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Nghệ Thuật Tháp Cổ Lào Hiện Nay

Việc nghiên cứu nghệ thuật tạo hình các tháp cổ của người Lào vùng Tây Bắc Việt Nam đối diện với nhiều thách thức. Một trong số đó là sự thiếu hụt các công trình nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện. Mặc dù đã có một số bài viết giới thiệu, khảo tả, khảo cổ học về các tháp, nhưng còn nhiều điểm chưa thống nhất về lịch sử hình thành, cấu trúc hình dáng, phân loại phù điêu họa tiết, ý nghĩa của tháp. Các nghiên cứu còn riêng lẻ, chưa nhìn nhận các tháp cổ trên như một hệ thống có nguồn gốc, ảnh hưởng, giao thoa lẫn nhau và coi đó là biểu hiện rõ nét dấu ấn văn hóa dân tộc Lào ở vùng Tây Bắc. Hơn nữa, việc bảo tồn và phục chế các tháp cũng gặp nhiều khó khăn do tác động của thời gian, môi trường và con người. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để bảo vệ và phát huy giá trị của các di sản văn hóa này.

2.1. Thiếu Hụt Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Tháp Cổ Tây Bắc

Hiện nay, số lượng các nghiên cứu chuyên sâu về nghệ thuật tạo hình các tháp cổ Tây Bắc Việt Nam còn hạn chế. Các tài liệu hiện có thường chỉ dừng lại ở mức độ giới thiệu, mô tả sơ lược về hình dáng, cấu trúc của các tháp. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về kỹ thuật xây dựng, vật liệu sử dụng, ý nghĩa của các họa tiết trang trí và sự ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa, tôn giáo đến nghệ thuật tạo hình của các tháp. Việc thiếu hụt nghiên cứu chuyên sâu gây khó khăn cho việc bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản văn hóa này.

2.2. Vấn Đề Bảo Tồn và Phục Chế Tháp Cổ Trước Tác Động Môi Trường

Các tháp cổ ở Tây Bắc đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong công tác bảo tồn và phục chế. Tác động của thời gian, môi trường tự nhiên (mưa, gió, lũ lụt) và hoạt động của con người (xây dựng, khai thác tài nguyên) đã gây ra những hư hại nghiêm trọng cho các tháp. Việc phục chế các tháp đòi hỏi sự đầu tư lớn về kinh phí, kỹ thuật và nhân lực. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, các nhà khoa học và cộng đồng địa phương để đảm bảo tính nguyên vẹn và giá trị lịch sử của các di sản văn hóa.

III. Phương Pháp Phân Tích Nghệ Thuật Tạo Hình Tháp Cổ Người Lào

Để phân tích nghệ thuật tạo hình các tháp cổ của người Lào vùng Tây Bắc Việt Nam, cần áp dụng một phương pháp tiếp cận đa chiều, kết hợp giữa nghiên cứu lịch sử, văn hóa, tôn giáo và nghệ thuật. Đầu tiên, cần thu thập và phân tích các tài liệu liên quan đến lịch sử hình thành, cấu trúc, chức năng và ý nghĩa của các tháp. Tiếp theo, cần tiến hành khảo sát thực địa để quan sát, đo đạc và ghi lại các chi tiết về hình dáng, kích thước, vật liệu, kỹ thuật xây dựng và các yếu tố trang trí của các tháp. Sau đó, cần so sánh và đối chiếu các tháp với nhau và với các tháp Phật giáo ở Lào để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt. Cuối cùng, cần đánh giá giá trị nghệ thuật, lịch sử và văn hóa của các tháp và đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị của chúng.

3.1. Nghiên Cứu Lịch Sử và Văn Hóa Liên Quan Đến Tháp Lào

Việc nghiên cứu lịch sử và văn hóa là bước quan trọng để hiểu rõ nguồn gốc, quá trình hình thành và phát triển của các tháp cổ Lào. Cần tìm hiểu về lịch sử di cư của người Lào, sự du nhập và phát triển của Phật giáo, các phong tục tập quán và tín ngưỡng dân gian có ảnh hưởng đến nghệ thuật tạo hình của các tháp. Nghiên cứu này giúp chúng ta đặt các tháp trong bối cảnh văn hóa, lịch sử cụ thể và giải mã những thông điệp mà chúng mang lại.

3.2. Khảo Sát Thực Địa và Phân Tích Chi Tiết Kiến Trúc Tháp

Khảo sát thực địa là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin trực tiếp về các tháp cổ. Cần tiến hành đo đạc, chụp ảnh, vẽ phác thảo và ghi chép chi tiết về hình dáng, kích thước, vật liệu, kỹ thuật xây dựng và các yếu tố trang trí của các tháp. Phân tích chi tiết kiến trúc giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cấu trúc, tỷ lệ, bố cục và các yếu tố thẩm mỹ của các tháp. Đồng thời, cần chú ý đến các yếu tố môi trường xung quanh và tác động của chúng đến các tháp.

3.3. So Sánh Tháp Cổ Tây Bắc Với Tháp Phật Giáo Lào

So sánh các tháp cổ Tây Bắc với các tháp Phật giáo Lào là phương pháp hữu ích để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt về nghệ thuật tạo hình. Cần so sánh về hình dáng, cấu trúc, vật liệu, kỹ thuật xây dựng, các yếu tố trang trí và ý nghĩa biểu tượng của các tháp. So sánh này giúp chúng ta xác định được nguồn gốc, ảnh hưởng và sự giao thoa văn hóa giữa các vùng miền. Đồng thời, giúp chúng ta đánh giá được giá trị độc đáo của các tháp cổ Tây Bắc.

IV. Nghệ Thuật Tạo Hình Khối và Trang Trí Trên Tháp Cổ Lào

Nghệ thuật tạo hình khối và trang trí trên các tháp cổ của người Lào vùng Tây Bắc Việt Nam thể hiện sự tinh tế và sáng tạo của người nghệ nhân. Hình khối của các tháp thường được thiết kế theo các tỷ lệ hài hòa, cân đối, tạo nên vẻ đẹp uy nghi, trang trọng. Các yếu tố trang trí như phù điêu, họa tiết, hoa văn được chạm khắc tỉ mỉ, tinh xảo, mang đậm dấu ấn văn hóa và tôn giáo của người Lào. Các họa tiết thường lấy cảm hứng từ thiên nhiên, động vật, thực vật và các câu chuyện Phật giáo. Màu sắc cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên vẻ đẹp của các tháp. Các màu sắc thường được sử dụng là vàng, đỏ, trắng, xanh, tượng trưng cho sự giàu có, may mắn, thanh khiết và bình an.

4.1. Phân Tích Hình Khối và Bố Cục Tổng Thể Của Tháp

Hình khối và bố cục tổng thể là yếu tố quan trọng tạo nên vẻ đẹp của các tháp cổ. Cần phân tích về hình dáng tổng thể (trụ, nón, vuông, tròn), tỷ lệ giữa các phần (đế, thân, đỉnh), sự cân đối và hài hòa giữa các yếu tố. Bố cục tổng thể thường tuân theo các nguyên tắc thẩm mỹ truyền thống, tạo nên sự uy nghi, trang trọng và linh thiêng cho các tháp.

4.2. Nghiên Cứu Chi Tiết Phù Điêu và Họa Tiết Trang Trí Tháp

Phù điêu và họa tiết trang trí là những yếu tố quan trọng thể hiện sự tinh tế và sáng tạo của người nghệ nhân. Cần nghiên cứu về các loại hình phù điêu (hình người, hình vật, hình hoa lá), các loại họa tiết (hình học, hình xoắn, hình sóng), kỹ thuật chạm khắc và ý nghĩa biểu tượng của chúng. Các họa tiết thường mang đậm dấu ấn văn hóa và tôn giáo của người Lào, phản ánh đời sống tinh thần và tín ngưỡng của cộng đồng.

4.3. Sử Dụng Màu Sắc Trong Trang Trí Tháp Cổ Lào

Màu sắc đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên vẻ đẹp và ý nghĩa của các tháp cổ. Cần nghiên cứu về các màu sắc được sử dụng (vàng, đỏ, trắng, xanh), cách phối màu và ý nghĩa biểu tượng của chúng. Màu sắc thường được sử dụng để tạo điểm nhấn, làm nổi bật các chi tiết trang trí và truyền tải các thông điệp tôn giáo và văn hóa.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Tháp Cổ Lào Vào Bảo Tồn Di Sản

Nghiên cứu về nghệ thuật tạo hình các tháp cổ của người Lào vùng Tây Bắc Việt Nam có ý nghĩa quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để lập hồ sơ khoa học, đánh giá hiện trạng, đề xuất các giải pháp bảo tồn và phục chế các tháp. Đồng thời, có thể được sử dụng để quảng bá, giới thiệu các tháp đến với công chúng, nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và lịch sử của chúng. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của các tháp không chỉ góp phần bảo tồn di sản văn hóa của người Lào mà còn góp phần phát triển du lịch văn hóa và kinh tế xã hội của vùng Tây Bắc.

5.1. Lập Hồ Sơ Khoa Học và Đánh Giá Hiện Trạng Tháp Cổ

Kết quả nghiên cứu về nghệ thuật tạo hình có thể được sử dụng để lập hồ sơ khoa học chi tiết về các tháp cổ. Hồ sơ này bao gồm các thông tin về lịch sử, kiến trúc, trang trí, vật liệu, kỹ thuật xây dựng và hiện trạng của các tháp. Hồ sơ khoa học là cơ sở quan trọng để đánh giá giá trị và đề xuất các giải pháp bảo tồn phù hợp.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Bảo Tồn và Phục Chế Tháp Cổ

Nghiên cứu về nghệ thuật tạo hình giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cấu trúc, vật liệu và kỹ thuật xây dựng của các tháp cổ. Từ đó, có thể đề xuất các giải pháp bảo tồn và phục chế phù hợp, đảm bảo tính nguyên vẹn và giá trị lịch sử của các tháp. Các giải pháp có thể bao gồm gia cố kết cấu, phục hồi các chi tiết trang trí, chống thấm, chống mối mọt và bảo vệ khỏi tác động của môi trường.

5.3. Quảng Bá và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Tháp Cổ Lào

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để quảng bá, giới thiệu các tháp cổ đến với công chúng thông qua các phương tiện truyền thông, sách báo, triển lãm và các hoạt động du lịch văn hóa. Việc quảng bá giúp nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và lịch sử của các tháp, thu hút sự quan tâm của cộng đồng và các nhà đầu tư, tạo điều kiện cho việc bảo tồn và phát huy giá trị của chúng.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Tháp Cổ Lào

Nghiên cứu về nghệ thuật tạo hình các tháp cổ của người Lào vùng Tây Bắc Việt Nam là một lĩnh vực đầy tiềm năng và có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Các tháp không chỉ là những công trình kiến trúc đơn thuần mà còn là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa, lịch sử và tôn giáo. Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về kỹ thuật xây dựng, vật liệu sử dụng, ý nghĩa của các họa tiết trang trí và sự ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa, tôn giáo đến nghệ thuật tạo hình của các tháp. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, các nhà khoa học và cộng đồng địa phương để bảo vệ và phát huy giá trị của các di sản văn hóa này.

6.1. Tổng Kết Giá Trị Nghệ Thuật và Văn Hóa Của Tháp Cổ

Các tháp cổ mang trong mình những giá trị nghệ thuật và văn hóa to lớn. Chúng là minh chứng cho sự sáng tạo, tinh tế và tài năng của người nghệ nhân. Đồng thời, chúng là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa, lịch sử và tôn giáo, phản ánh đời sống tinh thần và tín ngưỡng của cộng đồng. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của các tháp là trách nhiệm của chúng ta đối với thế hệ tương lai.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Về Tháp Cổ Lào

Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về kỹ thuật xây dựng, vật liệu sử dụng, ý nghĩa của các họa tiết trang trí và sự ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa, tôn giáo đến nghệ thuật tạo hình của các tháp cổ. Đồng thời, cần nghiên cứu về mối liên hệ giữa các tháp cổ với các di tích lịch sử, văn hóa khác trong khu vực, tạo nên một hệ thống di sản văn hóa phong phú và đa dạng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA ĐỀ TÀI 1. Một số khái niệm liên quan đến nghệ thuật tạo hình các tháp cổ người của Lào vùng Tây Bắc Việt Nam 1. Khái niệm nghệ thuật tạo hình Từ điển Từ vực mỹ học của Su-ri-ô (Souriau) - 1990 đã định nghĩa “Nghệ thuật tạo hình đưa tới thị giác những tác phẩm có không gian hai hoặc ba chiều”. Ví dụ như hội họa, điêu khắc, kiến trúc, đồ họa, nghệ thuật trang trí ứng dụng.

Ở nhiều nơi trên thế giới người ta cho rằng thuật ngữ nghệ thuật thị giác và nghệ thuật tạo hình đồng nghĩa với mỹ thuật. [17] Từ các diễn giải trên có thể hiểu nghệ thuật tạo hình như sau: Nghệ thuật tạo hình (mỹ thuật) gồm các loại hình hội họa, điêu khắc, đồ họa. Ngôn ngữ nhận biết, cảm nhận hình thức, nội dung của tác phẩm thông qua thị giác là: chủ đề, không gian, bố cục, hình khối, đường nét, mầu sắc, chất liệu và kỹ thuật thể hiện. Các tháp cổ của người Lào vùng Tây Bắc Việt Nam là một công trình kiến trúc nghệ thuật do vậy thuật ngữ nghệ thuật tạo hình sử dụng trong nghiên cứu đề tài sẽ tập trung vào nghiên cứu: không gian, cảnh quan, nghệ thuật tạo khối, phù điêu họa tiết, màu sắc và kỹ thuật thể hiện trên các tháp.

Khái niệm tháp và tháp cổ Phật giáo Khái niệm tháp Tháp là một công trình kiến trúc có chiều cao lớn hơn chiều ngang, có hình dáng: hình trụ đứng, dạng hình nón và các dạng hình khác nhằm mục đích quan sát rộng, có thể nhìn thấy từ xa, làm biểu tượng, giúp âm thanh phát đi xa hoặc phát sóng ra xa. [27] 12 Tháp là một khái niệm rộng để chỉ một loại công trình do con người xây dựng nhằm phục vụ các mục đích khác nhau. Tháp có nhiều loại, nhiều hình dạng, nhiều chức năng. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài sẽ tập trung nghiên cứu một số tháp có niên đại xây dựng trước thế kỷ XX ở vùng Tây Bắc Việt Nam và một số tháp Phật giáo ở Lào, các tháp này phục vụ mục đích tôn giáo (Phật giáo) và tín ngưỡng dân gian trong một phạm vi cộng đồng dân cư nhất định.

Khái niệm tháp cổ Phật giáo “Từ “tháp” là dạng từ Hán Việt của từ Ấn Độ cổ “stupa”, trong nhiều ngôn ngữ Ấn Độ và khi du nhập vào nhiều tiếng nói khác nhau, trước sau chỉ một loại mộ chôn người cao quý hay chôn xá lị Phật, táng trên đồi gò hoặc xây đắp thành đồi gò thành công trình kiến trúc cao. Từ tháp vào tiếng ta, trước cũng chỉ loại mộ có kiến trúc cao như vậy, sau được dùng rộng ra không chỉ riêng kiến trúc mộ cao nữa, mà còn chỉ kiến trúc cao khác mang tính linh thiên như mộ: kiến trúc cao nơi ở của thần, kiến trúc cao nơi thể hiện Phật và thờ Phật”. [11 - tr5] Tháp Phật là nơi chứa Thánh tích, di vật của Đức Thích ca Mâu ni hoặc các vị Tổ sư có công đức lớn. Theo truyền thuyết Phật giáo, tháp là sự kết hợp ba vật bất ly thân của một vị tu sĩ Phật giáo, đó là Tam tạng kinh, bình bát và cây tích trượng.

Tháp Phật nguyên thủy có hình hài như gò mộ táng xa xưa của người Ấn Độ. Sau khi Đức Phật Thích ca nhập diệt, kiểu gò mộ này được dung hợp vào Phật giáo như là nơi chứa thánh tích của Phật và chư tôn giả, đồng thời được xem như phương tiện nhắc nhở đến sự giác ngộ của Ngài và là biểu tượng của nhục thân cũng như lời dạy của Ngài. Bảo tháp Sanchi (H46) còn tồn tại khá hoàn chỉnh hiện nay ở Ấn Độ là một ví dụ. Đó là một kiến trúc hình bán cầu xây trên nền hình tròn bằng đá.

Trong tháp có những hộp đựng Xá lợi, các hộp đó cũng có hình tháp, làm bằng vật liệu quý, đặt ngay giữa 13 bán cầu hoặc trên đỉnh. Trong một thời gian dài sau đó, kiến trúc tháp trải qua quá trình biến đổi. Xuất phát từ Gandhara (Tây Bắc Ấn Độ), tháp nền hình tròn bằng phẳng được thay thế bằng một nền hình ống, chia thành nhiều đoạn. Phần bán cầu được kéo dài ra, nhưng so với nền ống thì nhỏ hơn trước.

Phần nằm trên bán cầu cũng được kéo dài, chia thành nhiều tầng, biến thành hình nón. Khoảng giữa những năm 150 và 400 sau Tây lịch, phần gốc hình ống lại biến thành hình vuông và trở nên phổ biến tại vùng Nam Á. Các Chorten nơi đây hình dáng gần giống với các bảo tháp có phong cách Bắc Ấn. Hình dáng có ba phần chủ yếu, phần đáy dưới cũng rộng, phần thân chính hình tròn vươn lên cao, phần cuối cùng gồm có một cột với các chồng đĩa tròn hoặc những chiếc dù có kích thước nhỏ dần.

Với ý nghĩa truyền thống của Phật giáo, các Chorten Tây Tạng bên cạnh việc được coi là cái cốt tủy của chính Đức Phật, còn có ý nghĩa về vũ trụ, đặc biệt là phần đỉnh. Đỉnh chorten được cấu tạo bởi năm hình thể kỷ hà biểu thị cho ngũ hành. Phần đế vuông biểu thị cho sắc, trong khi vòng tròn bên trên biểu thị cho thức. Tiếp đến, hình tam giác tượng trưng cho tinh thần và nửa vòng tròn biểu thị cho Phật pháp.

Trên cùng của kiến trúc là một viên bảo châu tượng trưng cho nguyên lý tối thượng của Phật giáo. Tháp Phật giáo ở Trung Hoa có phong cách lầu các (H46). Theo quan niệm của người Trung Hoa, tháp là nơi chôn cất Xá lợi Phật, thiêng liêng và thần thánh, phải dùng hình thức kiến trúc cao quý để tôn trí. Hình thức tháp có ảnh hưởng từ tháp Phật giáo của Ấn Độ nhưng được cải biến thành một kiểu tháp khác, tháp thường chia thành ba phần: Địa cung nền tháp, thân tháp và tháp sát.

Ở Trung Hoa, tháp Phật có nhiều loại hình và kết cấu. Nếu chia theo hình dáng, có tháp hình vuông, hình lục giác, hình bát giác, hình tròn… Nếu chia theo hình khối sẽ có tháp đơn tầng, tháp 3 tầng, 5 tầng, 7 tầng, 9 14 tầng. Nếu chia theo vật liệu kiến trúc thì có tháp gỗ, tháp gạch, tháp sắt, tháp lưu ly… Tháp Phật giáo không chỉ còn là nơi an trí Xá lợi Phật mà nó đã chuyển tải được những ý nghĩa nhân sinh của Phật giáo qua các chi tiết kiến trúc, họa tiết trang trí trên ngôi tháp. [27] Ở Việt Nam tháp được nhiều nhà nghiên cứu và phân loại.

Những tháp cổ hiện tại thuộc hai dòng lớn: tháp Phật giáo và tháp Bà La Môn giáo. Chúng đều có cội nguồn ở Ấn Độ, đều là những công trình kiến trúc cao tầng dùng chứa đựng thần linh dưới dạng này hay dạng khác. Tháp Phật giáo chủ yếu được xây dựng ở miền Bắc (H47). Tháp Phật giáo có hai nhóm: tháp mộ và tháp chùa.

Tháp mộ có thể là tháp của một vị Phật hay cao tăng cụ thể, cũng có thể là tháp biểu tượng Phật tức coi như mộ Phật. Tháp có 5 loại: tháp hoa sen, tháp Tu Di, Tứ môn tháp, tháp đa giác, Tháp - Thượng điện. Tháp hoa sen là kiến trúc mô phỏng một đóa sen chứ không phải là tháp mộ, nó chứa đựng biểu tượng Phật như một mộ Phật. Tháp Tu Di là tháp có hình tu - di - tọa, hình thức kiến trúc có ảnh hưởng của Phật giáo Đại thừa từ tháp Trung Quốc, tháp có nhiều tầng cao, là hình ảnh tượng trưng ngọn núi thiêng Mê Du ở Ấn Độ nơi Phật Thích Ca Mầu Ni tịnh thiền đạt đến giác ngộ.

Tháp tứ môn có nhiều tầng, có bốn cửa tương ứng với bốn diện của tháp. Tháp đa giác có bình đồ đa giác (bát giác, lục giác) ảnh hưởng từ kiến trúc tháp của Trung Quốc. Tháp - Thượng điện có nguồn gốc là tháp trong kiến trúc - hang, nhà, không có tháp ngoài trời, không mang tính mộ táng mà mang tính chất đối tượng thờ cúng, tháp là biểu tượng về Phật. [11] “Người Lào gọi tháp là “thạt” hay “chê đi”.

Tháp có công năng như sau: có loại tháp thờ Phật, có loại tháp là nơi chứa tro thiêu của nhà sư trụ trì trong chùa, có tháp chứa tro thiêu của vua và hoàng hậu các triều đại. Một số tháp trước kia là đền thờ của Ấn Độ giáo sau chuyển thành tháp thờ Phật”. 15 Tháp Phật giáo ở Lào có phong cách kiến trúc của tháp Phật giáo Tiểu thừa, thường có đồ án mặt bằng hình vuông, hình lục giác, bát giác (H48,49,50). Tháp có nhiều hình dạng, chức năng khác nhau và thường được xây dựng gắn liền với quần thể kiến trúc của chùa.

Qua tìm hiểu nghiên cứu bước đầu có thể chia tháp Lào thành một số loại theo chức năng tôn giáo và tín ngưỡng: tháp thờ Xá lị Phật, tháp ghi dấu ấn phật pháp, tháp biểu tượng đức Phật, tháp thờ di cốt vua - hoàng hậu, tháp thờ tro cốt các vị sư, tháp thờ người có công sáng lập bản mường, tháp ghi nhận công đức của nhân dân và phật tử. Tóm lại, tháp Phật giáo là công trình kiến trúc nghệ thuật thường phục vụ nghi lễ, chuyển tải giáo lý của Phật giáo. Tháp có nhiều loại, nhiều công năng và ý nghĩa khác nhau tùy theo quan niệm, giáo lý của từng hệ phái Phật giáo. Nếu phân loại theo chức năng của tháp Phật giáo Lào thì hệ thống tháp cổ của người Lào vùng Tây Bắc Việt Nam thuộc loại tháp thờ Phật, tháp là biểu tượng của Phật.

Khái lược về Phật giáo và nghệ thuật kiến trúc chùa, tháp Lào 1. Khái lược về Phật giáo Lào Trước khi Ấn Độ giáo và Phật giáo du nhập vào Lào, ở đây đã tồn tại tín ngưỡng dân gian về thờ “Phi”. Người Lào xưa tin rằng có rất nhiều vị thần. Thần linh mà người Lào cho là có vị trí cao nhất là Phi Thẻn.

Theo nhiều nguồn sử liệu còn để lại cho thấy, vào khoảng thế kỷ thứ VIII, những người Môn đầu tiên di cư xuống vùng Tây Lào đã truyền bá Phật giáo cho những cư dân tại đây. Những người Môn này đã mang theo rất nhiều kinh Phật, tượng Phật và những tu sỹ am hiểu Phật giáo từ Srilanka đến truyền bá Phật pháp. Đến thế kỷ XIII khi tộc người Lào Thay chinh phục xong toàn bộ phần đất Bắc Lào họ đã tiếp thu đạo Phật theo phái Tiểu thừa và phát triển rộng khắp cả vùng Bắc và Trung Lào. Trong khi đó, từ phía Nam, 16 Phật giáo Lào cũng chịu ảnh hưởng của Phật giáo Khmer.

Dưới thời của đế chế Ăngkor, thống trị từ thế kỷ thứ VIII đến thế kỷ XIII, Phật giáo Đại thừa cũng đã được truyền bá vào Lào.