Nghệ Thuật Sử Dụng Thành Ngữ Trong Tác Phẩm Của Vương Hồng Sển

Khám phá nghệ thuật sử dụng thành ngữ trong tác phẩm của Vương Hồng Sển qua luận văn thạc sĩ, phân tích sâu sắc và ý nghĩa văn hóa.

• Tác giả: Vũ Thị Việt Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Quốc
• Trường học: Trường Đại Học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Nghệ Thuật Sử Dụng Thành Ngữ Trong Tác Phẩm Của Vương Hồng Sển
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Bình Dương

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghệ Thuật Sử Dụng Thành Ngữ Trong Tác Phẩm Vương Hồng Sển

Nghệ thuật sử dụng thành ngữ trong tác phẩm của Vương Hồng Sển không chỉ thể hiện sự phong phú của ngôn ngữ mà còn phản ánh sâu sắc văn hóa và tâm tư của con người Việt Nam. Thành ngữ, với đặc trưng ngắn gọn và hàm súc, đã được tác giả khéo léo lồng ghép vào các tác phẩm của mình, tạo nên những hình ảnh sống động và giàu ý nghĩa. Việc nghiên cứu nghệ thuật này giúp hiểu rõ hơn về cách mà Vương Hồng Sển đã sử dụng ngôn từ để truyền tải thông điệp và cảm xúc đến người đọc.

1.1. Khái Niệm Thành Ngữ Trong Văn Học

Thành ngữ là những cụm từ cố định, mang ý nghĩa biểu trưng sâu sắc. Chúng không chỉ đơn thuần là ngôn ngữ mà còn là kho tàng tri thức văn hóa của dân tộc. Trong tác phẩm của Vương Hồng Sển, thành ngữ được sử dụng để tạo ra những hình ảnh sinh động, giúp người đọc dễ dàng hình dung và cảm nhận nội dung tác phẩm.

1.2. Đặc Điểm Nghệ Thuật Của Vương Hồng Sển

Nghệ thuật sử dụng thành ngữ của Vương Hồng Sển thể hiện sự sáng tạo và tinh tế. Ông không chỉ sử dụng thành ngữ nguyên dạng mà còn cải biến, sáng tạo để phù hợp với ngữ cảnh và nội dung tác phẩm. Điều này tạo nên sự mới mẻ và hấp dẫn cho ngôn ngữ trong tác phẩm của ông.

II. Vấn Đề Trong Việc Sử Dụng Thành Ngữ Trong Tác Phẩm

Mặc dù thành ngữ mang lại nhiều giá trị cho tác phẩm, nhưng việc sử dụng chúng cũng gặp phải một số thách thức. Vương Hồng Sển đã phải đối mặt với việc làm sao để lồng ghép thành ngữ một cách tự nhiên, không gây cảm giác gượng gạo hay cứng nhắc. Điều này đòi hỏi tác giả phải có sự nhạy bén trong việc cảm nhận và xử lý ngôn từ.

2.1. Thách Thức Trong Việc Lựa Chọn Thành Ngữ

Việc lựa chọn thành ngữ phù hợp với ngữ cảnh và nội dung là một thách thức lớn. Vương Hồng Sển đã phải cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo rằng thành ngữ không chỉ mang ý nghĩa mà còn phù hợp với tâm trạng và tính cách nhân vật.

2.2. Cách Thể Hiện Thành Ngữ Một Cách Tự Nhiên

Để thành ngữ được thể hiện một cách tự nhiên, Vương Hồng Sển đã khéo léo lồng ghép chúng vào trong lời nói của nhân vật. Điều này không chỉ giúp tăng tính chân thực mà còn làm nổi bật được tính cách và tâm tư của nhân vật.

III. Phương Pháp Sử Dụng Thành Ngữ Trong Tác Phẩm Của Vương Hồng Sển

Phương pháp sử dụng thành ngữ của Vương Hồng Sển rất đa dạng. Ông không chỉ sử dụng thành ngữ nguyên dạng mà còn cải biến và sáng tạo để phù hợp với nội dung tác phẩm. Điều này tạo nên sự phong phú và đa dạng trong ngôn ngữ của ông.

3.1. Sử Dụng Thành Ngữ Nguyên Dạng

Việc sử dụng thành ngữ nguyên dạng giúp Vương Hồng Sển giữ được tính nguyên bản và giá trị văn hóa của chúng. Những thành ngữ này thường mang lại sự hàm súc và sâu sắc cho câu văn.

3.2. Cải Biến Thành Ngữ Để Tạo Sự Mới Mẻ

Ngoài việc sử dụng nguyên dạng, Vương Hồng Sển còn cải biến thành ngữ để tạo ra những hình ảnh mới mẻ, phù hợp với ngữ cảnh. Điều này không chỉ làm tăng tính sáng tạo mà còn giúp tác phẩm trở nên hấp dẫn hơn.

IV. Ứng Dụng Thành Ngữ Trong Tác Phẩm Văn Học Việt Nam

Thành ngữ không chỉ có giá trị trong tác phẩm của Vương Hồng Sển mà còn là một phần quan trọng trong văn học Việt Nam. Việc nghiên cứu ứng dụng thành ngữ giúp hiểu rõ hơn về văn hóa và tâm tư của người Việt.

4.1. Thành Ngữ Phản Ánh Văn Hóa Việt Nam

Thành ngữ trong tác phẩm của Vương Hồng Sển thường phản ánh những giá trị văn hóa, phong tục tập quán của người Việt. Điều này giúp người đọc cảm nhận được sự gần gũi và thân thuộc trong từng câu chữ.

4.2. Giá Trị Nghệ Thuật Của Thành Ngữ

Giá trị nghệ thuật của thành ngữ trong tác phẩm không chỉ nằm ở ý nghĩa mà còn ở cách mà chúng được lồng ghép vào câu văn. Vương Hồng Sển đã khéo léo sử dụng thành ngữ để tạo nên những hình ảnh sống động và giàu cảm xúc.

V. Kết Luận Về Nghệ Thuật Sử Dụng Thành Ngữ Trong Tác Phẩm

Nghệ thuật sử dụng thành ngữ trong tác phẩm của Vương Hồng Sển không chỉ thể hiện sự phong phú của ngôn ngữ mà còn phản ánh sâu sắc văn hóa và tâm tư của con người Việt Nam. Việc nghiên cứu nghệ thuật này giúp hiểu rõ hơn về cách mà Vương Hồng Sển đã sử dụng ngôn từ để truyền tải thông điệp và cảm xúc đến người đọc.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Thành Ngữ

Nghiên cứu về thành ngữ trong văn học vẫn còn nhiều tiềm năng. Các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục khai thác và tìm hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa và nghệ thuật của thành ngữ trong các tác phẩm khác nhau.

5.2. Giá Trị Bền Vững Của Thành Ngữ Trong Văn Học

Thành ngữ sẽ luôn giữ được giá trị của mình trong văn học, bởi chúng không chỉ là ngôn ngữ mà còn là biểu tượng của văn hóa và tâm tư của con người. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của thành ngữ là cần thiết để gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn gồm ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận liên quan đến đề tài Chƣơng 2: Cách vận dụng thành ngữ trong tác phẩm của Vƣơng Hồng Sển Chƣơng 3: Giá trị biểu đạt của thành ngữ trong tác phẩm của Vƣơng Hồng Sển 9 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Khái quát về thành ngữ 1. Khái niệm thành ngữ Khái niệm về thành ngữ vẫn là vấn đề đƣợc quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Cho nên, giữa các nhà nghiên cứu không thống nhất ở các quan niệm là do bản thân đối tƣợng thành ngữ.

Trong cuốn Từ điển giải thích thuật ngữ ngôn ngữ học, của tác giả Nguyễn Nhƣ Ý (chủ biên) (1997, tr.271) định nghĩa: “Thành ngữ là cụm từ hay ngữ cố định, có tính nguyên khối về ngữ nghĩa, tạo thành một chỉnh thể định danh có ý nghĩa chung khác tổng số ý nghĩa của các thành tố cấu thành nó, tức là không có nghĩa đen và hoạt động như một từ riêng biệt ở trong câu”. Theo Từ điển thuật ngữ văn học, của nhóm tác giả Lê Bá Hán và cs.297) cho rằng:“Thành ngữ là cụm từ hay ngữ cố định, bền vững, có tính nguyên khối về ngữ nghĩa không nhằm diễn đạt trọn một ý, một nhận xét như tục ngữ, mà nhằm thể hiện một quan niệm dưới một hình thức sinh động, hàm súc”. Ngoài nhận định trên, theo Hoàng Văn Hành (2002, tr.27) thành ngữ là một hiện tƣợng phức tạp, là một đối tƣợng ngôn ngữ đa diện nên ông chỉ ra thành ngữ có các đặc điểm sau: Tính cố định về hình thái cấu trúc; Tính cố định và bóng bẩy về ý nghĩa. Từ đó, ông viết: “Thành ngữ là một loại tổ hợp cố định, bền vững về hình thái - cấu trúc, hoàn chỉnh, bóng bẩy về ý nghĩa, được sử dụng trong giao tiếp hàng ngày, đặc biệt là trong khẩu ngữ”.

Ví dụ: mồm năm miệng mười không nói mồm mười miệng năm.” Bên cạnh đó, mỗi nhà nghiên cứu thƣờng xuất phát từ những tiêu chí, những bình diện khác nhau để nhìn nhận những thuộc tính cơ bản của thành ngữ. Chính vì vậy mà có những quan niệm khác nhau về thành ngữ. Diệp Quang Ban (2010, tr.458) viết: “Thành ngữ (fomulatic phrase) là một tổ hợp tương đối ít biến đổi trong thành phần cấu tạo, có tính chất của đơn vị trọn vẹn về nghĩa tương đương với cấu tạo của một từ có ý nghĩa từ vựng, như nước đổ lá khoai có nghĩa là “không có tác dụng”, trống đánh xuôi, kèn thổi ngược là “không thống nhất (với nhau) về ý nghĩ, hành động””. Ngoài ý kiến trên, theo Nguyễn Thiện Giáp (1996, tr.12) cho rằng: “Thành ngữ là những cụm từ cố định vừa có tính hoàn chỉnh về nghĩa, vừa có 10 tính gợi cảm”.

Nhƣ vậy, tác giả cũng quan tâm đến mặt cấu tạo, ý nghĩa và cấp độ của thành ngữ. Hồ Lê (1976, tr.97) cũng đƣa ra quan niệm: “Thành ngữ là những tổ hợp từ (gồm nhiều từ hợp lại) có tính vững chắc về cấu tạo và tính bóng bẩy về ý nghĩa dùng để miêu tả một hình ảnh, một hình tượng, một tính cách hay một trạng thái nào đó”. Đái Xuân Ninh (1978, tr.212) trong Hoạt động từ Tiếng Việt khẳng định: “Thành ngữ là cụm từ cố định mà các yếu tố tạo thành đã mất tính độc lập ở cái mức độ nào đó, và kết hợp lại thành một khối tương đối vững chắc và hoàn chỉnh”. Cũng nhƣ các nhà nghiên cứu trên, thì Nguyễn Hữu Huỳnh (1994, tr.212) trong Tiếng Việt hiện đại đƣa ra quan niệm: “Thành ngữ là một cụm từ cố định có tính hoàn chỉnh về nghĩa, có sắc thái biểu cảm, có tính hình tượng và tính cụ thể.

Phần lớn thành ngữ đồng nghĩa hoặc tương đương với một từ (danh từ, động từ, tính từ)”. Tóm lại, các nhà nghiên cứu đã trình bày những quan niệm của mình khi bàn về thành ngữ, họ đã cố gắng đƣa ra những khái niệm, những cách hiểu về thành ngữ dựa trên cơ sở phát hiện những đặc điểm thuộc tính của nó. Nhìn chung, các nhà nghiên cứu tuy có những ý kiến khác nhau nhƣng chúng ta có thể hiểu một cách chung nhất về thành ngữ nhƣ sau: Thành ngữ là cụm từ cố định, có kết cấu chặt chẽ, vần điệu, mang nghĩa biểu trưng và sử dụng tương đương với từ. Phân biệt thành ngữ và tục ngữ Cho đến ngày nay, việc phân biệt thành ngữ và tục ngữ vẫn là vấn đề đang đƣợc quan tâm của các nhà nghiên cứu thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.

Để xác định rõ ranh giới giữa thành ngữ và tục ngữ là điều không hề đơn giản. Đầu thế kỷ XIX, các nhà nghiên cứu văn học đã cho ra đời nhiều công trình nghiên cứu thành ngữ, tục ngữ, trong đó có công trình nghiên cứu Nam phong ngữ ngạn thi của Ngô Đình Thái, Tục ngữ, cổ ngữ, gia ngôn của Huỳnh Tịnh Của (1897), Tục ngữ cách ngôn của Hàn Thái Dƣơng (1920),. Ngoài các công trình nghiên cứu trên, Dƣơng Quảng Hàm vẫn là ngƣời tiêu biểu cho vấn đề này. Trong cuốn sách Việt Nam văn học sử yếu (1943), Dƣơng Quảng Hàm (1996, tr.15) cho rằng: 11 “Một câu tục ngữ tự nó có ý nghĩa đầy đủ, hoặc khuyên răn hoặc chỉ bảo điều gì.

Còn thành ngữ chỉ là lời nói có sẵn để ta tiện dùng mà diễn đạt một ý gì đó cho màu mè. Theo ông, thành ngữ chỉ là một phƣơng tiện để diễn đạt ý tƣởng của ngƣời nói chứ không mang đầy đủ ý nghĩa nội dung nhƣ tục ngữ. Có một số nhà nghiên cứu văn học dân gian có cùng quan điểm với Vũ Ngọc Phan (1994, tr.38) trong Tục ngữ, ca dao dân ca Việt Nam (1978), cũng đồng ý với nhận định trên, bên cạnh đó ông còn trình bày thêm quan điểm của mình: “Định nghĩa như vậy không rõ, vì nếu thế, tác dụng của thành ngữ cũng không khác gì tác dụng của tục ngữ. Muốn diễn đạt một ý hay tả một trạng thái nào cho có màu mè, người ta cũng thường sử dụng tục ngữ vì tục ngữ là những câu đúc kết kinh nghiệm của nhiều người nó có ý nghĩa vững chắc.

Cần phải căn cứ vào nội dung mới có thể phân biệt được câu nào là thành ngữ và câu nào là tục ngữ”. Tác giả Vũ Ngọc Phan (1994, tr.36-37) còn đƣa ra ý kiến nhƣ sau: “Tục ngữ là một câu tự nó diễn đạt trọn vẹn một ý một nhận xét, một kinh nghiệm, một luân lí, một công lí, có khi là sự phê phán. Còn thành ngữ là một phần câu có sẵn, nó là một bộ phận của câu mà nhiều người quen dùng nhưng tự riêng nó không diễn đạt được một ý trọn vẹn. Về hình thức ngữ pháp, mỗi thành ngữ chỉ là một nhóm từ, chưa phải là một câu hoàn chỉnh, còn tục ngữ dù ngắn đến đâu cũng là một câu hoàn chỉnh”.

Nhóm tác giả Lê Bá Hán và cs.297) trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học cũng trình bày: “Thành ngữ là cụm từ hay ngữ cố định, bền vững có tính nguyên khối về ngữ nghĩa không nhằm diễn trọn một ý, một nhận xét như tục ngữ mà nhằm thể hiện một quan niệm dưới một hình thức sinh động, hàm súc. Ví dụ: đen như cột nhà cháy, đẹp như tiên, vui như mở cờ trong bụng, xấu như ma lem, vắng ngắt như chùa Bà Đanh… Ý nghĩa của thành ngữ không phải là tổng số nghĩa của các thành tố cấu thành nó tức là không có “nghĩa đen”. Thành ngữ hoạt động như một từ trong câu”. Bên cạnh đó, trong bài viết Về ranh giới giữa thành ngữ và tục ngữ đăng trên Tạp chí Ngôn ngữ, số 3, Nguyễn Văn Mệnh (1972, tr.4) đã lƣu ý đến ranh giới giữa tục ngữ và thành ngữ.

Trong bài viết, tác giả dựa vào nội dung và hình thức ngữ pháp để phân biệt hai khái niệm này. Ông cho rằng, về mặt nội dung: “Thành ngữ giới thiệu một hình ảnh, một hiện tượng, một trạng thái, một tính 12 cách, một thái độ”. Để vấn đề có tính xác thực, ông đƣa ra một số ví dụ minh họa cho định nghĩa: “Mềm như bún”, “Cao lêu nghêu như cò mồi”, “Nói hươu nói vượn”. Còn “Tục ngữ thì khác hẳn, nó không dừng lại ở mức độ giới thiệu một hình ảnh, một hiện tượng như thành ngữ, mà đi đến một nhận định cụ thể, một kết luận chắc chắn, một kinh nghiệm sâu sắc, một lời khuyên răn, một bài học về tư tưởng đạo đức”(Nguyễn Văn Mệnh 1972, tr.

Ông cũng đƣa ra một số ví dụ: “Ác giả ác báo”, “Bói ra ma quét nhà ra rác”. Về hình thức: “Mỗi thành ngữ chỉ là một cụm từ, chưa phải là một câu hoàn chỉnh. Tục ngữ thì khác hẳn, mỗi tục ngữ tối thiểu là một câu”(Nguyễn Văn Mệnh (1972,tr. Nguyễn Văn Tu (1976, tr.185) trong cuốn Từ và vốn từ tiếng Việt hiện đại, đã đƣa ra định nghĩa về thành ngữ: “Những thành ngữ là cụm từ cố định mà các từ trong đó đã mất đi tính độc lập đến một trình độ cao về nghĩa, kết hợp làm thành một khối vững chắc, hoàn chỉnh.

Nghĩa của chúng không phải do nghĩa của từng thành tố tạo ra. Những thành ngữ này cũng có tính hình tượng hoặc cũng có thể không có. Nghĩa của chúng đã khác nghĩa của những từ nhưng cũng có thể cắt nghĩa bằng từ nguyên học”. Còn Cù Đình Tú (1973, tr.6) trong bài Góp ý kiến phân biệt thành ngữ và tục ngữ, ông đã dùng chức năng để phân biệt thành ngữ với tục ngữ.

Ông cho rằng: “Thành ngữ là những đơn vị ngôn ngữ có sẵn, mang chức năng định danh, nói khác đi dùng để gọi tên sự vật, tính chất, hành động…”. Nhƣng trong cuốn Phong cách và đặc điểm tu từ tiếng việt, Cù Đình Tú (1994, tr.232) lại viết: “Thành ngữ vốn là những tổ hợp từ mang tính chất tự do, được nhiều người dùng, cùng tham gia sửa lỗi dần dần, gọt giũa dần dần trong trường kì lịch sử, cuối cùng trở thành những từ cố định”. Trong cuốn Về khái niệm thành ngữ tiếng Việt, Nguyễn Thiện Giáp (1975, tr.77) viết: “Thành ngữ là những cụm từ cố định, vừa có tính hoàn chỉnh về ý nghĩa vừa có tính gợi cảm. Bên cạnh nội dung tu từ các thành ngữ bao giờ cũng kèm sắc thái bình giá, cảm xúc nhất định, hoặc là kính trọng tán thưởng, hoặc chê bai khinh rẻ, hoặc ái ngại xót thương”.

Cho nên, việc phân chia ranh giới giữa thành ngữ và tục ngữ của các tác giả đến nay vẫn chƣa có sự thống nhất.