LỜI MỞ ĐẦU Cứ đến những dịp đặc biệt, những ngày lễ lớn hay trong những ngày Tết truyền thống như Tết Nguyên Đán, Tết Trung Thu, ngày khai trương kinh doanh,… thì ở khắp mọi nơi từ chùa chiền, đền đài, đến công ty, nhà ở, từ những con phố lớn đến những ngõ hẻm nhỏ… mọi người cũng sẽ đều nghe thấy những âm thanh quen thuộc “tắc tắc tùng chen” của những đoàn nghệ thuật Lân – Sư – Rồng. Với những màn biểu diễn đặc sắc, đẹp mắt và điêu luyện, nghệ thuật Lân – Sư – Rồng đã trở thành một nét văn hóa truyền thống của các quốc gia Đông Nam Á nói chung và của Việt Nam nói riêng. Với nguồn gốc từ xa xưa, nghệ thuật Lân – Sư – Rồng đã được gìn giữ, bảo tồn, duy trì và đến ngày nay.Nghệ thuật Lân – Sư – Rồng đã có sức ảnh hưởng lớn và ngày càng phát triển hết sức mạnh mẽ trên trường quốc tế.Thậm chí nghệ thuật Lân – Sư – Rồng đã trở thành một môn nghệ thuật chuyên nghiệp và được tổ chức thi đấu như các môn nghệ thuật lớn khác. Qua bài nghiên cứu này, chúng tôi muốn đưa đến các bạn đọc gần xa một số kiến thức cần thiết để các bạn có thể hiểu rõ hơn nguồn gốc cũng như ý nghĩa của nghệ thuật Lân – Sư – Rồng, về sự khác biệt của môn nghệ thuật này ở các quốc gia Đông Nam Á và ở Việt Nam.
Từ đó với mong muốn mọi người có thể chung tay góp sức giữ gìn và phát triển những môn nghệ thuật, những nét văn hóa đặc sắc, tốt đẹp (nghệ thuật Lân – Sư – Rồng nói riêng và các môn nghệ thuật khác nói chung). Trong bài nghiên cứu này, chúng tôi chú trọng nghiên cứu Lân Sư Rồngở khu vực Chợ Lớn – Thành Phố Hồ Chí Minh – một địa danh mà nghệ thuật Lân - Sư - Rồng phát triển khá mạnh mẽ ở Việt Nam. MỤC LỤC Tóm tắt. 1 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN.
Phƣơng pháp. Ý nghĩa thực tiễn. 2 CHƢƠNG II: NGHỆ THUẬT LÂN – SƢ – RỒNG. NGUỒN GỐC VÀ Ý NGHĨA.
NGHỆ THUẬT LÂN – SƢ – RỒNG. Đội hình – Tổ chức .1 Đội hình múa Lân.2 Đội hình múa Sư tử.3 Đội hình múa rồng.4 Đội hình trống trận. Trƣờng phái .1 Trƣờng phái Phật Sơn: .1 Phật Sơn trong quá trình phát triển võ thuật của Nam Phái đã có vai trò rất lớn:. Võ thuật của Phật Sơn đã cống hiến một phần sức không nhỏ vào cách mạng: .3 Võ thuật của Phật Sơn đã góp phần truyền bá hình ảnh của võ thuật Trung Quốc đến thế giới: .2 Trƣờng phái Hạc Sơn .1 Sơ lƣợc về nghệ thuật múa Lân của phái Hạc Sơn: .2 Truyền nhân của nghệ thuật múa lân phái Hạc Sơn: .1 Nguồn gốc và tên gọi .2 Đặc trƣng kỹ pháp.4 Trường phái Bạch Mi .1 Nguồn gốc và tên gọi.2 Bạch Mi phái tại Sài gòn (Việt Nam) .3 Đặc trƣng kỹ pháp.4 Phả hệ Bạch Mi phái .V THUẬT TRONG M A LÂN – SƢ – RỒNG.
HOẠT ĐỘNG LÂN – SƢ – RỒNG Ở KHU VỰC CHỢ LỚN HIỆN NAY VÀ ẢNH HƢỞNG CỦA NÓ Ở VIỆT NAM VÀ CÁC NƢỚC ĐÔNG NAM Á. Hoạt động ở Chợ Lớn. Ảnh hƣởng ở Việt Nam và các nƣớc Đông Nam Á. 76 CHƢƠNG III: MÃI LÀ NÉT ĐẸP.
TÌNH HÌNH HIỆN NAY. 84 Tóm tắt Bài nghiên cứu khoa học này tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa của bộ môn nghệ thuật Lân Sư Rồng – nghệ thuật đã có từ lâu đời và mang đậm chất văn hóa dân tộc của các nước phương Đông. Song bên cạnh sự phát triển thì nghệ thuật Lân Sư Rồng còn xuất hiện các giá trị truyền thống dần dần bị biến tướng. Điều đó thúc đẩy vấn đề cần phải tìm hiểu rõ hơn về lịch sử lâu đời và phát triển của bộ môn nghệ thuật này, từ đó có cái nhìn hoàn thiện hơn về nguồn gốc ý nghĩa của loại hình nghệ thuật truyền thống.
Qua việc tìm hiểu những tư liệu của các học giả nghiên cứu về nghệ thuật Lân Sư Rồng, lịch sử và văn hóa Chợ Lớn thông qua sách vở và các phương tiện truyền thông được ghi chép lại. Bên cạnh đó kết hợp đi thực địa tới một số đoàn Lân trong khu vực Chợ Lớn thành phố Hồ Chí Minh cùng với việc nghiên cứu các đoạn băng tư liệu ghi lại các hoạt động biểu diễn ký sự của đoàn Lân, cũng như sự phát triển Lân Sư Rồng ở nước ngoài. Từ đó tìm ra được những vẻ đẹp truyền thống, văn hóa tập tục của các đoàn Lân trong những dịp lễ nghi. Ngoài ra còn giúp chúng ta hiểu thêm nhiều về nghệ thuật biểu diễn truyền thống và cách tân.
Qua tìm hiểu và nghiên cứu, nhóm chúng tôi đã rút ra được nét đẹp truyền thống của loại hình nghệ thuật Lân – Sư - Rồng của văn hóa phương đông người Hoa. Tầm ảnh hưởng của Lân Sư Rồng đến văn học, phim ảnh, võ thuật, văn hóa,… cũng rất mạnh mẽ cho thấy được sự phát triển lớn mạnh không ngừng đổi mới, cải tiến và giữ gìn những nét đẹp truyền thống mang ý nghĩa đặc trưng cho những dịp lễ hội, bảo tồn phát huy và giao lưu văn hóa biểu diễn, gắn kết cộng đồng. Tình yêu nghệ thuật của người biểu diễn cùng với sự hứng khởi của người xem vẫn còn mãi. Tuy nhiên bên cạnh sự bảo tồn và phát triển ấy còn xuất hiện những mặt hạn chế như việc tồn tại một số đoàn Lân chưa chính thức, hay biến đấu cách biểu diễn một cách bừa bãi làm mất đi tính truyền thống vốn có của nghệ thuật Lân - Sư - Rồng.
Nhưng không vì thế làm nét đẹp ấy bị phai mờ mà sẽ tiếp tục tồn tại và phát triển. 1 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN I. Mục đích Hiện nay, Lân – Sư – Rồng là một bộ môn nghệ thuật khá phổ biến và ngày càng phát triển mạnh, có tầm ảnh hưởng sâu rộng trên tầm quốc tế. Nhưng những kiến thức cơ bản về bộ môn nghệ thuật này như nguồn gốc xuất xứ, ý nghĩa, cách thức biểu diễn,… thì có rất ít người hiểu rõ song tài liệu liên quan đến bộ môn nghệ thuật này cũng không nhiều.
Vì lí do đó nên nhóm chúng tôi quyết định tìm kiếm những nguồn tài liệu có liên quan, tiến hành khảo sát và hệ thống lại thành đề tài nghiên cứu này, để những ai quan tâm đến bộ môn nghệ thuật này có thể nắm bắt và hiểu rõ hơn về những nét văn hóa độc đáo, đặc sắc của nghệ thuật Lân – Sư – Rồng, đồng thời cũng sẽ là những tài liệu đầu cho việc nghiên cứu, bảo tồn và phát triển nghệ thuật Lân – Sư – Rồng ở cộng đồng người Hoa khu vực Chợ Lớn. Phƣơng pháp - Phương pháp tổng hợp: Đầu tiên nhóm sẽ cùng tìm hiểu các tài liệu liên quan vềLân – Sư – Rồng. - Phương pháp điều tra, khảo sát: Sau đó nhóm tiến hành khảo sát thực tế ở các đoàn Lân. - Phương pháp so sánh, đối chiếu, phân tích: Trên cơ sở dữ liệu, thông tin thu thập được, cùng với những kết quả của cuộc điều tra, khảo sát, chúng tôi tổng hợp lại, phân tích, sau đó so sánh những điểm tương đồng và khác biệt giữa Lân – Sư – Rồng ở khu vực Chợ Lớn – Sài Gòn nói riêng và ở Việt Nam nói chung với Lân – Sư – Rồng của Trung Quốc.
Ý nghĩa thực tiễn Qua việc kết hợp kiến thức được ghi chép trong sách vở, tài liệu và kết quả khảo sát thực tiễn sẽ giúp cho bạn đọc hiểu rõ hơn về bộ môn nghệ thuật này. Qua đó góp phần lưu trữ, bảo tồn, phát huy và trân trọng các nét đẹp truyền thống văn hóa đã từ lâu đời của nghệ thuật Lân – Sư – Rồng. 2 CHƢƠNG II: NGHỆ THUẬT LÂN – SƢ – RỒNG I. NGUỒN GỐC VÀ Ý NGHĨA 1.
Lân - Sƣ Lân, hay còn gọi là kỳ lân (thực ra kỳ là con đực có sừng, lân là con cái không có sừng, nhưng người đời sau gọi chung là Lân, hay kỳ lân, không phân biệt nữa). Lân chữ Hán là 麟, một loài thú có sừng trong thuyền thuyết,con của Rồng, thuộc giống Rồng, với hình dạng đầu Lân một nửa là rồng một nửa là thú, đôi khi chỉ có một sừng. Phần nhiều lân có sừng nai, tai chó, trán lạc đà, mắt quỷ, mũi sư tử, miệng rộng, thân ngựa hay huơu, chân hươu, đuôi bò. Thuyết Văn Giải Tự của Hứa Thận thời Đông Hán có nói rằng: “lân, là thú hiền, mình huơu, đuôi bò, có một sừng.
Hình 1: Hình tượng nguyên thuỷ của Lân vẽ trong sách Tam Tài Đồ Hội (tác giả Vương Kỳ đời Đường, viết trong năm 1607.) (nguồn: Wikipedia) Theo truyền thuyết kể lại rằng: Vào một hôm, ở một ngôi làng nhỏ xuất hiện một con thú kì lạ: đầu to mình nhỏ, mắt lòi mũi to, miệng rộng, răng nhọn, trên đầu còn có một cái sừng. Con vật này đi đến đâu cũng quấy nhiễu dân làng, phá hoại, ăn hết lương thực, rau cải… Dân làng rất sợ hãi mỗi khi con vật kia xuất hiện. Một hôm 3 nọ, có một ông lão xuất hiện bày cho dân làng cách chống lại con vật kì dị kia. Theo lời ông lão, dân làng dùng vải, tre, giấy, bột màu để làm một hình nộm mô phỏng lại hình dáng của con quái vật kia.
Rồi họ tập hợp những trai làng khỏe mạnh cầm theo những thứ có thể phát ra âm thanh lớn cùng với hai người đội hình nộm quái thú vào, họ cùng nhau tập kích quái thú ở nơi nó thường xuất hiện. Quái thú vừa xuất hiện, họ đồng loạt tiến đến bao quanh nó, hai người đội lốt quái thú thì bắt chước theo những động tác của quái thú thật, những người khác người đánh trống, người gõ chiêng… khiến cho quái vật đinh tai nhức óc, hoảng sợ bỏ chạy mất, từ đó không còn ai thấy nó xuất hiện nữa. Ông lão ấy chính là một vị Bồ Tát hóa thân thành.Từ đó cứ vào những dịp lễ Tết, lễ hội hay những dịp vui, dân làng lại đem hình tượng quái vật ra nhảy múa. Hình 2: Lân ở những đời sau với chiếc sừng cong trên đầu (nguồn: google.com) Qua truyền thuyết trên cho thấy, Lân lúc ban đầu ở Trung Quốc là con quái thú, nhưng do sau này được thuần hoá, trở thành vật cưỡi của các vị Bồ tát trong Phật giáo, nên Lân từ hình tượng quái thú ban đầu đã chuyển sang linh thú, hay thần thú, là một trong bốn linh vật của tứ linh1 theo tín ngưỡng dân gian Á Đông như tại Triều Tiên, Nhật Bản, Trung Quốc, Việt Nam.
