MỞ ĐẦU 1. Về tính cấp thiết của đề tài Trong vài thập kỳ trở lại đây, lãnh đạo và năng lực lãnh đạo nhận đƣợc sự quan tâm đặc biệt của nhiều nhà nghiên cứu, giới doanh nhân và những ngƣời đứng đầu các tổ chức. Theo tác giả, trƣớc đây hình ảnh về lãnh đạo nói chung thƣờng gắn liền với những ngƣời tài giỏi có năng lực siêu phàm có thể làm những điều ngƣời thƣờng không thể làm đƣợc thì này nay hình ảnh về lãnh đạo trong tâm chí mọi ngƣời cũng rất đa dạng và phong phú với những phong cách lãnh đạo khác nhau và cũng có những hành động và việc làm khác nhau nhƣ: phong cách lãnh đạo dân chủ, gần gũi với mọi ngƣời; phong cách lãnh đạo độc đoán chuyên quyền, ít gần với nhân viên và thƣờng hay sử dụng quyền lực của mình để thực hiện các mục tiêu hành động của tổ chức;… mỗi phong cách đều có những ƣu nhƣợc điểm riêng, dù thế nào đi nữa thì lãnh đạo vẫn là ngƣời chèo lái con thuyền doanh nghiệp cập bến mục tiêu, sứ mệnh. Xu thế toàn cầu hóa, quốc tế hóa đã và đang diễn ra mạnh mẽ cả chiều rộng và chiều sâu.
Thế giới phẳng hơn, đồng nghĩa cạnh tranh giữa các quốc gia, giữa các tổ chức ngày càng gay gắt và khốc liệt hơn, đòi hỏi mỗi quốc gia, mỗi tổ chức phải tìm ra các chiến lƣợc và huy động các nguồn lực ngày càng khan hiếm để đạt đƣợc mục tiêu phát triển bền vững và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trƣờng. Đây là yêu cầu rất khó, vấn đề này chỉ có thể đƣợc giải quyết bởi con ngƣời, mà lãnh đạo hay năng lực của lãnh đạo là một trong những yếu tố rất quan trọng tác động tích cực đến hiệu quả của tổ chức. Hiện nay, nền kinh tế Thế Giới và Việt Nam vẫn còn nhiều khó khăn, khi chứng kiến nhiều doanh nghiệp tạm dừng hoạt động hoặc phá sản. Lãnh đạo tại các doanh nghiệp nói chung và lãnh đạo tại các doanh nghiệp của tỉnh Phú Thọ nói riêng đã và đang nỗ lực để vƣợt qua khó khăn và thách thức.
Mai Thị Thanh Xuân và Ngô Đăng Thành (2009) đã chỉ ra những khó khăn và thách thức mà tỉnh Phú Thọ phải khắc phục nhƣ: phải tập trung vào việc huy 1 động vốn; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản; phát triển mạnh các ngành nghề và nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực đi đôi với chuyển dịch cơ cấu lao động theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Yếu tố quan trọng để tháo gỡ những khó khăn trên, đó là vai trò của các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh nói chung và của thành phố Việt Trì nói riêng. Mặt khác, trong nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng: năng lực lãnh đạo là nhân tố quyết định lớn đến sự thành công của tổ chức Chính vì vậy, nghiên cứu năng lực lãnh đạo của đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp tại thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ là việc làm cần thiết. Do đó tác giả đã đặt ra các câu hỏi: - Có sự khác biệt trong đánh giá về năng lực lãnh đạo của đội ngũ giám đốc điều hành (CEO) Việt Trì giữa bản thân CEO và những ngƣời thân tín? - Năng lực lãnh đạo của đội ngũ CEO Việt Trì ảnh hƣởng nhƣ thế nào tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp? - Làm thế nào để nâng cao năng lực lãnh đạo của đội ngũ CEO Việt Trì? 1.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Trong thành quả phát triển kinh tế và xã hội của tỉnh Phú Thọ, có sự đóng góp quan trọng của đội ngũ CEO các doanh nghiệp tại thành phố Việt Trì. Kế thừa và phát huy đƣợc thành tựu đã xây dựng, đòi hỏi đội ngũ CEO hiện tại cũng nhƣ trong tƣơng lai phải có năng lực lãnh đạo, có trình độ, tiếp thu và vận dụng đƣợc tinh hoa lãnh đạo thế giới, kết hợp với thực tiễn Việt Nam. Trong khuôn khổ luận văn, tôi chọn chủ đề năng lực lãnh đạo của đội ngũ CEO các doanh nghiệp tại thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ nghiên cứu và đề ra một số mục tiêu cơ bản sau: - Hệ thống hóa các quan điểm về lãnh đạo, CEO, năng lực lãnh đạo và năng lực lãnh đạo của CEO. - Đánh giá năng lực lãnh đạo của đội ngũ CEO Việt Trì giữa bản thân CEO và ngƣời thân tín nhƣ: Tố chất lãnh đạo của CEO; Kiến thức lãnh đạo của CEO; Hành động lãnh đạo lãnh đạo và kết quả hoạt động của doanh nghiệp.
Đồng thời năng lực lãnh đạo ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp. 2 - Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo của đội ngũ CEO các doanh nghiệp tại thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng tập trung nghiên cứu của luận văn là năng lực lãnh đạo và nâng cao năng lực lãnh đạo của đội ngũ CEO các doanh nghiệp tại thành phố Việt Trì, - Phạm vi nghiên cứu của luận văn: Nội dung: năng lực lãnh đạo và nâng cao năng lực lãnh đạo của đội ngũ CEO các doanh nghiệp. Không gian: Luận văn tập trung nghiên cứu đội ngũ CEO của các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ.
Đây là các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, có trụ sở chính trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Thời gian: nghiên cứu đƣợc thực hiện trong 3 tháng từ tháng 5 đến tháng 8 năm 2015. Theo cục thống kê tỉnh Phú Thọ (2015), tính đến tháng 12 năm 2014 trên địa bàn thành phố Việt Trì có 856 doanh nghiệp đang hoạt động và thỏa mãn yêu cầu đặt ra của luận văn. Trong đó có 812 doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm 94,86%.
Vậy tổng thể nghiên cứu của luận văn là 856 doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Đóng góp của đề tài - Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về năng lực lãnh đạo của CEO và các yếu tố cấu thành năng lực lãnh đạo của CEO các doanh nghiệp. Đồng thời khái quát đƣợc kinh nghiệm ở trong nƣớc và nƣớc ngoài về năng lực lãnh đạo của CEO. - Đánh giá có hệ thống về thực trạng năng lực lãnh đạo của đội ngũ CEO tại các doanh nghiệp Việt Trì.
Phân tích làm rõ các yếu tố ảnh hƣởng tới năng lực lãnh đạo của CEO và năng lực lãnh đạo đƣợc cấu thành bởi Tố Chất (BE), Kiến Thức (KNOW) và Hành Động (DO) có ảnh hƣởng đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp. - Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo của đội ngũ CEO Việt Trì. Kết cấu của luận văn Ngoài phần giới thiệu và kết luận, luận văn có bốn chƣơng, bao gồm: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về năng lực lãnh đạo.
Phƣơng pháp nghiên cứu. Thực trạng năng lực lãnh đạo của đội ngũ CEO các doanh nghiệp tại thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo của đội ngũ CEO các doanh nghiệp tại thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO 1.
Một số khái niệm năng lực lãnh đạo 1. Lãnh đạo Lãnh đạo là chủ đề yêu thích và nghiên cứu của nhiều nhà nghiên cứu, giới doanh nhân, các chính trị gia và sinh viên. Do sự phát triển của xã hội, tiến bộ của khoa học và kỹ thuật, các cuộc cách mạng công nghiệp,… và cạnh tranh ngày càng gay gắt đã làm cho vai trò và năng lực của nhà lãnh đạo ngày càng đƣợc nâng cao. Lịch sử phát triển của loài ngƣời đã minh chứng mức độ và phạm vi ảnh hƣởng của lãnh đạo trong nhiều lĩnh vực nhƣ tôn giáo, chính trị hay quân sự, kinh doanh.
Ví dụ, nhà lãnh đạo kiệt xuất nhƣ: Hồ Chí Minh, Lý Quang Diệu, Franklin Lincoln; những nhà quân sự thiên tài nhƣ: Võ Nguyên Giáp, Alexander Đại Đế; nhà lãnh đạo doanh nghiệp nhƣ Bill Gates (Microsoft, Mỹ), Steve Jobs (Apple, Mỹ), … Mặc dù thuật ngữ lãnh đạo đã đƣợc sử dụng từ rất lâu nhƣng khái niệm lãnh đạo hay năng lực lãnh đạo thì mãi đến thế kỷ 19 mới đƣợc nghiên cứu. Đối với Quân đội Hoa Kỳ, lãnh đạo là “ngƣời có tầm ảnh hƣởng bằng cách cung cấp định hƣớng, mục đích và động lực trong quá trình hoạt động để hoàn thành nhiệm vụ và cải thiện tổ chức” theo Campbell và cộng sự (2004, trang 3). Theo tổng hợp của Lê Quân (2015, trang 33), có các khái niệm về lãnh đạo sau: Theo nghiên cứu của Fry (2003), lãnh đạo, quản lý là sự kết nối, truyền đạt tầm nhìn và các giá trị, cũng nhƣ tạo ra môi trƣờng phù hợp. Nghiên cứu của nhóm tác giả De Jong và Den Hartog (2007) cho rằng lãnh đạo, quản lý là quá trình tạo ra ảnh hƣởng giữa họ và nhân viên nhằm tạo ra sự thay đổi để vƣơn tới mục tiêu chung của tổ chức.
Bennis và Nanus (2004) đã đƣa ra khái niệm lãnh đạo, quản lý là quá trình gây ảnh hƣởng mang tính xã hội nhằm tìm kiếm sự tham gia tự nguyện của cấp dƣới để thực hiện một cách tốt nhất các mục tiêu của tổ chức. Trong các định nghĩa trên tác giả thấy rằng cách tiếp cận của Campbell và cộng sự (2004); Bennis và Nanus (2004) là đầy đủ hơn cả vì lãnh đạo là ngƣời chia 5 sẻ niềm tin, họ vẽ nên bức tranh hay viễn cảnh về tổ chức trong tƣơng lai,… đồng thời khuyến khích động viên, tạo điều kiện cho ngƣời lao động để họ tự nguyện hăng hái làm việc hết mình để hoàn thành bức tranh đó, do đó: Lãnh đạo là quá trình cung cấp định hướng, mục đích và tạo động lực cho cấp dưới để họ hăng hái, tự nguyện thực hiện một cách tốt nhất các mục tiêu của tổ chức. Năng lực lãnh đạo a. Năng lực Theo tác giả, năng lực là yếu tố tiềm ẩn trong mỗi con ngƣời, nó có thể do bẩm sinh và cũng có thể do quá trình học tập, tích lũy và rèn luyện mà có đƣợc.
Kiến thức và kỹ năng thuần thục để hoàn thành một công việc cũng chính là năng lực, tuy nhiên kiến thức và kỹ năng chỉ trở thành năng lực khi chúng đƣợc sử dụng để thực hiện một công việc và tạo ra đƣợc một kết quả nào đó. Có thể chia năng lực thành nhiều dạng nhƣ: Năng lực quản lý, năng lực chuyên môn, năng lực tƣ duy. Theo từ điển Cambridge.org (2015), có các từ sau cùng chỉ “năng lực”: Competency: thể hiện kỹ năng, điểm mạnh, kiến thức nhất định của cá nhân.