Chương I Luật cán bộ, công chức 2008 quy định: Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị- xã hội, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước Trên cơ sở những quan niệm về cán bộ, UBND cấp xã nêu trên, có thể đưa ra khái niệm cán bộ UBND xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã) là tên gọi chung đối với hai chức danh Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND cấp xã, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong thường trực UBND; có nhiệm vụ quan trọng điều hành và tổ chức thực hiện các Chủ trương, Đường lối, Chính sách của Đảng và Nhà nước trên địa bàn xã, phường; chịu trách nhiệm chính trước tập thể, trước quần chúng nhân dân và cấp trên về nhiệm vụ ở cương vị công tác được giao. Đặc điểm cán bộ Ủy ban nhân dân cấp xã Có thể khẳng định rằng, UBND cấp xã là chính quyền nhà nước ở cơ sở, có vị trí đặc biệt quan trọng, là nền tảng của bộ máy Nhà nước, là chỗ dựa và công cụ sắc bén để thực hiện và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, huy động mọi khả năng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Đội ngũ cán bộ nói chung, đội ngũ cán bộ UBND cấp xã nói riêng, được hình thành và phát triển gắn liền với quá trình cách mạng nước ta, qua các thời kỳ khác nhau. Ngoài những đặc điểm chung, do đặc thù nghề nghiệp, lĩnh vực công tác, đội ngũ cán bộ UBND cấp xã còn có một số đặc điểm riêng như sau: 16 Luan van Thứ nhất, cán bộ UBND cấp xã là người trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ cụ thể, là những người gần dân, sát dân, trực tiếp đưa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các cơ quan quản lý cấp trên vào thực tế cuộc sống.
Thứ hai, cán bộ UBND cấp xã là người đứng đầu, trực tiếp nắm và chỉ đạo các vấn đề trọng yếu, các khâu trung tâm của hệ thống quản lý nhà nước ở cơ sở; vừa là người khưởi xướng chủ trương vừa là người chủ trì, điều khiển và chịu trách nhiệm đến kết quả công tác, các lĩnh vực hoạt động của địa phương. Thứ ba, cán bộ UBND cấp xã hầu hết đều là dân địa phương, là người am hiểu các phong tục tập quán, truyền thống dân tộc; có quan hệ họ hàng, láng giềng thân thiết với nhân dân, có lợi ích và quan hệ gắn bó với làng xã về mọi mặt: kinh tế, văn hóa, tình cảm, đời sống, sinh hoạt…, là người tập hợp được khối đại đoàn kết toàn dân ở cơ sở, là người phát huy tính tự quản của cộng đồng dân cư. Thứ tư, ở mỗi góc độ vị trí xã hội khác nhau, cán bộ UBND cấp xã luôn có sự kết hợp chặt chẽ của các yếu tố: người dân, người cùng họ, cùng địa phương, người đại diện của cộng đồng và người đại diện cho nhà nước ở địa phương. Các yếu tố này vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn, xung đột nhau trong mỗi cán bộ UBND cấp xã, chi phối trong việc giải quyết công việc, nhất là trong việc giải quyết những vấn đề liên quan đến mối quan hệ giữa các lợi ích cá nhân và cộng đồng.
Thứ năm, tiêu chuẩn bố trí cán bộ cấp xã nói chung, cán bộ UBND cấp xã nói riêng nhìn chung thấp hơn so với các cấp khác đồng thời đối tượng này được hình thành theo hình thức bầu cử, họ làm việc theo nhiệm kỳ không quá 05 năm được quy định trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015. Do đó, tâm lý làm việc của cán bộ cấp xã thường không ổn định, dễ 17 Luan van thay đổi và được bầu cử lại khi hết nhiệm kỳ. Điều này ảnh đến công tác đào tạo, bồi dưỡng kiến thức để nâng cao năng lực cán bộ UBND cấp xã. Vai trò của cán bộ Ủy ban nhân dân cấp xã Uỷ ban nhân dân cấp xã có vị trí quan trọng trong bộ máy hành chính nhà nước, xuất phát từ điều đó, vai trò của cán bộ UBND cấp xã ngày càng được chú trọng hơn bao giờ hết.
Cán bộ UBND cấp xã được xác định là chủ thể của hệ thống chính trị cơ sở, chất lượng, hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính cấp xã phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng hoạt động của đội ngũ cán bộ UBND cấp xã, thể hiện ở những nội dung sau: Thứ nhất, cán bộ UBND cấp xã là những người thực thi công vụ, họ trực tiếp chuyển tải đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Trung ương và nhà nước cấp trên về các nội dung tiến hành thắng lợi kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội đến với nhân dân địa phương đồng thời cũng là những người trực tiếp động viên, tổ chức và chỉ đạo nhân dân tuân thủ thực hiện. Do đó cán bộ UBND cấp xã quyết định sự thành bại của việc thực hiện các đường lối, chủ trương, chính sách thông qua vai trò là cầu nối giữa Đảng, nhà nước và nhân dân. Thứ hai, cán bộ UBND cấp xã là người quyết định hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở. Họ vừa là bộ não, đầu tàu của hệ thống, vừa là người chỉ huy, điều hành tổ chức thực hiện đảm bảo cho bộ máy vận hành đồng bộ, thông suốt, hiệu quả, hiệu lực, làm cho đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước đi vào cuộc sống.
Thứ ba, cán bộ UBND cấp xã là người nắm giữ quyền lực, quyết định sự phân bổ lợi ích và nguồn lực cơ sở nên hoạt động của đội ngũ này phải minh bạch, công bằng, gương mẫu và nghiêm túc rèn luyện để có phương thức lãnh đạo dân chủ để được dân tin yêu, sẵn sàng bảo vệ; bộ máy hành chính cấp xã có hành thành tốt nhiệm vụ hay không, có đáp ứng yêu cầu, 18 Luan van nguyện vọng của dân hay không phụ thuộc vào năng lực cán bộ UBND cấp xã. Thứ tư, cán bộ UBND cấp xã có vai trò thúc đẩy sự phát triển các mặt của đời sống xã hội ở cơ sở thông qua sự bản lĩnh, nhay nhạy, sáng tạo cùng khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn, vận dụng cái chung vào những tình huống cụ thể; tập hợp lực lượng nhân dân thành phong trào hành động đồng thời khơi dậy, phát huy tiềm năng, thế mạnh của dân, giúp nhân dân phát triển kinh tế, đảm bảo cho địa phương phát triển một cách năng động, sáng tạo và bền vững. Suy cho cùng, cán bộ UBND cấp xã có vai trò, vị trí hết sức quan trọng trong quản lý nhà nước trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống cho nhân dân ở cấp cơ sở góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nơi nào cán bộ UBND cấp xã chủ động, quyết đoán đúng đắn, kịp thời những vấn đề nảy sinh ở địa phương thì nơi đó ổn định và phát triển.
Tiêu chuẩn, nhiệm vụ của cán bộ Ủy ban nhân dân cấp xã 1. Nhiệm vụ Từ Điều 5 đến Điều 8 của Quyết định số 04/2004/QĐ-BNV ngày 16/01/2004 của Bộ Nội vụ là tiêu chuẩn để căn cứ các địa phương cho các địa phương thực hiện công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá đối với cán bộ Ủy ban nhân dân cấp xã. Luật Cán bộ, công chức và Quyết định số 04/2004/QĐ-BNV của Bộ Nội vụ về việc ban hành quy định tiêu chuẩn cụ thể đối với cán bộ, công chức, xã, phường, thị trấn có thể khái quát nhiệm vụ của cán bộ UBND cấp xã cụ thể như sau: * Nhiệm vụ của Chủ tịch Ủy ban nhân dân: Lãnh đạo các mặt của UBND, các thành viên Ủy ban nhân dân cấp xã, gồm: 19 Luan van - Quyết định các vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của UBND cấp xã, trừ các vấn đề thuộc thẩm quyền UBND; - Đôn đốc, kiểm tra công tác các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã trong việc thực hiện Hiến pháp, Luật, các văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trên, Nghị quyết, Chỉ thị của UBND xã, phường, thị trấn; - Trực tiếp quản lý chỉ đạo thực hiện một số nhiệm vụ theo quyết định của pháp luật; - Tổ chức quản lý điều hành của Trưởng, Phó thôn, buôn, tổ dân phố theo quy định của pháp luật; - Báo cáo công tác trước HĐND cùng cấp và UBND cấp trên; - Triệu tập và chủ tọa phiên họp của UBND xã, phường; - Áp dụng các biện pháp cải tiến lề lối làm việc, quản lý và điều hành bộ máy hành chính nhà nước ở xã, phường, thị trấn hoạt động có hiệu quả; - Ngăn ngừa, đấu tranh chống biểu hiện tiêu cực trong cán bộ, công chức Nhà nước và trong bộ máy chính quyền địa phương cấp xã; tiếp dân, xét và giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của công dân theo quy định của pháp luật; giải quyết và trả lời các kiến nghị của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân xã, phường, thị trấn; - Thực hiện, bố trí, sử dụng, khen thưởng, kỷ luật cán bộ, công chức theo sự phân cấp quản lý; - Đình chỉ hoặc bãi bỏ quy định trái pháp luật của trưởng thôn, buôn, tổ dân phố; - Ra quyết định, Chỉ thị để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình. * Nhiệm vụ của Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân: Tổ chức, quản lý chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ theo khối công việc (Khối kinh tế tài chính, khối văn 20 Luan van hoá xã hội…) của Ủy ban nhân dân do Chủ tịch UBND cấp xã phân công và những công việc do Chủ tịch UBND ủy nhiệm chi khi Chủ tịch UBND cấp xã đi vắng.
Từ phân tích trên cho thấy vị trí, vai trò của cán bộ ấp xã cũng được thể hiện thông qua nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm được Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó trong công tác lãnh đạo quản lý, đều hành phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh trên địa bàn của xã mình phụ trách theo đúng chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật và ý chí nguyện vọng của nhân dân; là “trụ cột” trong hoạt động quản lý điều hành ở cấp xã đồng thời là nhân tố quan trọng để quyết định thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị ở địa phương.