đặt vấn đề nghiên cứu “ý thức pháp luật của HSSV ở tỉnh Phú Thọ” 2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Mục tiêu tổng quát: Luận văn nhằm làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc giáo dục ý thức pháp luật cho HSSV tỉnh Phú Thọ, từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả của công tác này Mục tiêu cụ thể: - Phân tích, làm rõ khái niệm, đặc điểm … của ý thức pháp luật và ý thức pháp luật HSSV nói riêng trong hệ thống ý thức xã hội và tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức pháp luật đối với giáo dục ý thức pháp luật trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. - Phân tích thực trạng công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục YTPL trong HSSV tỉnh Phú Thọ, làm rõ những nguyên nhân của thực trạng đó. - Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả việc giáo dục YTPL cho HSSV ở tỉnh Phú Thọ hiện nay.
Tính mới và những đóng góp của đề tài Tính mới của đề tài: Việc giáo dục ý thức pháp luật cho người dân nói chung và HSSV nói riêng có ý nghĩa to lớn, tạo nên nội lực trong việc xây dựng thành công sự 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước do vậy đã được nhiều công trình khoa học nghiên cứu. Vấn đề này được đề cập trong một số tài liệu có tính chất giáo trình, giáo khoa như: “Giáo trình lý luận về nhà nước và pháp luật” của trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật trường Đại học Quốc gia Hà Nội; “Bàn về giáo dục pháp luật” của tác giả Trần Ngọc Đường và Dương Thị Thanh Mai (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội 1995); “Giáo dục pháp luật trong nhà trường” của Nguyễn Đình Đặng Lục; “Một số vấn đề về phổ biến giáo dục pháp luật trong giai đoạn hiện nay ” của Vụ Phổ biến GDPL, Bộ Tư pháp. Trong các công trình nghiên cứu, vấn đề này cũng được đề cập từ nhiều góc độ như: “Thực trạng phạm tội của HSSV trong mấy năm gần đây và vấn đề giáo dục pháp luật trong nhà trường”, Tổng luận của Vương Thanh Hương và Nguyễn Minh Đức,Viện nghiên cứu phát triển Giáo dục, Hà Nội năm 1995; “Xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật” của GS.TSKH Đào Trí Úc, chương trình khoa học công nghệ cấp nhà nước KX - 07 - 17; “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về giáo dục pháp luật trong công cuộc đổi mới hiện nay”, đề tài khoa học cấp bộ của Bộ tư pháp năm 1994. Một số luận án, luận văn cũng đề cập đến vấn đề này như: “Giáo dục pháp luật cho học sinh trong nhà trường phổ thông nước ta hiện nay”, Luận án phó tiến sỹ của Lê Quý Đình, năm 1991; “Về tâm lý xã hội đối với tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật của người chưa thành niên và việc tổ chức phòng ngừa các tội phạm đó”, Luận án Phó tiến sỹ của GS.TSKH Đào Trí Úc Mátxcơva, năm 1981; “Ý thức pháp luật và giáo dục pháp luật ở Việt Nam”, Luận án Phó tiến sỹ của Lê Đình Lập năm 1997; “Những đặc điểm của quá trình hình thành ý thức pháp luật ở Việt Nam”, Luận án tiến sỹ của Đào Duy Tấn … 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các công trình này nghiên cứu ý thức pháp luật ở các khía cạnh khác nhau như sự hình thành, phát triển, nội dung của ý thức pháp luật, khái quát mục tiêu, phương pháp nhằm nâng cao ý thức pháp luật cho nhân dân.
Tuy nhiên chưa có công trình nào đề cập đến vấn đề nâng cao hiệu quả trong việc giáo dục ý thức pháp luật cho HSSV tỉnh Phú Thọ nói riêng. Vì vậy đây là vấn đề lần đầu tiên được đặt ra nghiên cứu. Đóng góp của đề tài: - Dưới góc độ lý luận và thực tiễn, luận văn làm rõ khái niệm YTPL, tầm quan trọng của việc nâng cao ý thức pháp luật của HSSV. - Trên cơ sở khái quát thực trạng và nguyên nhân luận văn đề xuất các phương hướng và giải pháp để nâng cao YTPL cho HSSV tỉnh Phú Thọ góp phần tác động to lớn vào quá trình hình thành nhân cách cho HSSV của tỉnh, góp phần to lớn vào công cuộc xây dựng đất nước, xây dựng xã hội công bằng dân chủ và văn minh.
- Luận văn có thể làm tư liệu tham khảo cho công tác giảng dạy pháp luật và giáo dục ý thức pháp luật cho HSSV tại các trường trong tỉnh Phú Thọ. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. - Đối tượng nghiên cứu của luận văn là YTPL của HSSV tỉnh Phú Thọ. - Phạm vi nghiên cứu: Trong luận văn này YTPL được xem xét từ góc độ triết học, pháp luật, từ ý thức pháp luật của HSSV ở tỉnh Phú Thọ trong tình hình hiện nay.
Phương pháp nghiên cứu: - Phương pháp luận chủ nghĩa: chủ nghĩa duy vật lịch sử, chủ nghĩa duy vật biện chứng, phép biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin. - Các phương pháp khác: phương pháp phân tích, phương pháp logic, phương pháp thống kê, phương pháp tổng hợp, phương pháp đối chiếu, so sánh, phương pháp chứng minh. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA Ý THỨC PHÁP LUẬT VÀ GIÁO DỤC Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH, SINH VIÊN Ở TỈNH PHÚ THỌ 1. Ý thức pháp luật và đặc điểm ý thức pháp luật của HSSV hiện nay 1.
Ý thức pháp luật 1. Khái niệm ý thức pháp luật Theo quan điểm triết học Mác - Lênin "ý thức pháp luật là một trong các hình thái ý thức xã hội trong xã hội có giai cấp, nó cùng tồn tại khách quan với các hình thái ý thức xã hội khác như đạo đức, chính trị, tôn giáo, nghệ thuật, khoa học" [35, tr15] Ý thức pháp luật tồn tại phổ biến trong ý thức mọi cá nhân và toàn xã hội. Bản chất của nó là phản ánh đời sống pháp luật của xã hội. Đời sống pháp luật đó là nhu cầu cần phải điều chỉnh những hành vi có tính lặp đi, lặp lại thường xuyên, phổ biến của con người trong đời sống xã hội nhằm bảo vệ lợi ích của giai cấp nắm quyền lực và duy trì sự ổn định của cộng đồng.
Nhu cầu cần điều chỉnh đó được con người phản ánh một cách tích cực và sáng tạo thành YTPL. Trong xã hội có giai cấp, nhu cầu này được các giai cấp thống trị nhận thức và hình thành một cách khách quan, ngày càng phát triển với sự phát triển của đời sống xã hội. Nếu hiểu theo nghĩa hẹp, nghĩa thông thường thì ý thức pháp luật là ý thức chấp hành những quy định pháp luật của con người. Vì thế khi đánh giá YTPL của một tập thể hay một cá nhân nào đó người ta thường so sánh giữa ý thức chấp hành của những đối tượng đó với yêu cầu của những quy định trong văn bản pháp luật để đánh giá YTPL cao hay thấp, tốt hay kém của họ.
Quan niệm này đồng nhất YTPL với một hình thức biểu hiện của nó, đó là ý thức chấp hành những quy định của pháp luật. Có thể nhận thấy cách đánh 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giá này là quá hẹp, thiếu toàn diện bởi vì đó chỉ là sự nhìn nhận đánh giá bên ngoài, hình thức của đối tượng và dễ rơi vào chủ quan, phiến diện, chưa đủ để thể hiện rõ bản chất, vai trò năng động sáng tạo của ý thức pháp luật. Do bản chất phản ánh đời sống pháp luật của xã hội, ý thức pháp luật được coi là một hiện tượng tinh thần - xã hội hết sức phức tạp nên đã có rất nhiều các quan niệm khác nhau về khái niệm ý thức pháp luật, dựa trên các mục đích và phương diện nghiên cứu khác nhau: Có quan niệm cho rằng: “Ý thức pháp luật là một hình thái ý thức xã hội, biểu thị mối quan hệ của con người đối với pháp luật” [31, tr147]. Đây là quan niệm mang tính khái quát cao, nhưng lại quá chung chung, chưa phản ánh được kết cấu, nội dung và nguồn gốc của ý thức pháp luật.
Có quan niệm chỉ tập trung nhấn mạnh cơ cấu của ý thức của pháp luật, cho rằng: “Ý thức pháp luật là tổng hợp những tư tưởng, quan điểm pháp luật và tâm lý pháp luật. Hay nói cụ thể hơn, là tổng hợp những nhận thức, những hiểu biết, quan điểm pháp lý, những tình cảm pháp luật cùng với sự tôn trọng và thói quen chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật” [33, tr235]. Xét về mặt bản chất giai cấp, có quan niệm lại cho rằng: “Ý thức pháp luật XHCN là tổng hòa những quan điểm, quan niệm, tình cảm về mặt pháp luật thể hiện thái độ của giai cấp công nhân và của nhân dân lao động do giai cấp công nhân lãnh đạo, đối với những yêu cầu khác của pháp luật của pháp luật, đối với các quyền và nghĩa vụ của công dân” [11, tr196]. Một số ý kiến khác lại thu hẹp cơ cấu của ý thức pháp luật, chỉ nhấn mạnh mặt tri thức của pháp luật như: Ý thức pháp luật là tổng thể những học thuyết, tư tưởng, quan điểm và quan niệm thịnh hành trong xã hội thể hiện mối quan hệ thông qua sự hiểu biết của con người đối với pháp luật hiện hành, pháp luật đã qua và pháp luật cần phải có, thể hiện sự đánh giá về tính 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hợp pháp hay không hợp pháp trong hành vi xử sự của con người cũng như trong hoạt động của các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội [7,tr430].
Quan niệm sau đề cập tới ý thức pháp luật một cách đầy đủ hơn, toàn diện hơn, nêu lên được cả tính chất, cơ cấu và nội dung của ý thức pháp luật, quan niệm này còn đề cập đến cả nguồn gốc, mối liên hệ phổ biến tất yếu của ý thức pháp luật đối với đời sống xã hội: Ý thức pháp luật là một hình thái ý thức xã hội gồm tổng thể những quan điểm, khái niệm, học thuyết pháp lý, tình cảm của con người (cá nhân, giai cấp, tầng lớp) thể hiện thái độ của họ đối với pháp luật hiện hành, trật tự pháp luật, sự đánh giá về tính công bằng hay không công bằng, đúng đắn hay không đúng đắn của pháp luật hiện hành, pháp luật đã qua và pháp luật trong tương lai, về hành vi hợp pháp hay không hợp pháp của các cá nhân, cơ quan nhà nước, tổ chức.