TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Trong nh÷ng thËp kû ®Çu cña thÕ kû 21, ®Êt níc ta ®ang bíc vµo mét thêi kú ph¸t triÓn míi: thêi kú ®Èy m¹nh CNH, H§H, ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng XHCN, híng tíi kinh tÕ tri thøc vµ më réng héi nhËp quèc tÕ víi nhiÒu thuËn lîi vµ khã kh¨n, thö th¸ch ph¶i vît qua. §Ó thùc hiÖn th¾ng lîi nhiÖm vô ®ã, §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VIII ®· kh¼ng ®Þnh: “LÊy viÖc ph¸t triÓn nguån lùc con ngêi lµ yÕu tè c¬ b¶n cho sù ph¸t triÓn nhanh vµ bÒn v÷ng”. §¹i héi lÇn thø IX cña §¶ng còng nhÊn m¹nh: tiÕp tôc “ph¸t huy nh©n tè con ngêi” vµ “t¨ng cêng nguån lùc con ngêi” ®Ó “tõng bíc ph¸t triÓn kinh tÕ tri thøc”. Bëi lÏ, con ngêi võa lµ môc tiªu võa lµ ®éng lùc cho sù ph¸t triÓn, ®Çu t cho con ngêi chÝnh lµ t¹o c¬ së v÷ng ch¾c cho sù ph¸t triÓn, lµ b¶o ®¶m v÷ng bÒn cho sù phån thÞnh cña mçi quèc gia.
ViÖc ph¸t triÓn nguån nh©n lùc lµ “ch×a khãa” quyÕt ®Þnh thµnh c«ng cña giai ®o¹n c¸ch m¹ng míi trªn ®Êt níc ta. GD-§T cã vÞ trÝ quan träng ®Ó ph¸t triÓn nguån nh©n lùc. Gi¸o dôc trong hÖ thèng trêng häc víi chñ thÓ lµ ®éi ngò nhµ gi¸o lµ con ®êng ng¾n nhÊt vµ khoa häc nhÊt ®Ó truyÒn thô tri thøc cho häc sinh mét c¸ch c¬ b¶n cã hÖ thèng vµ hiÖu qu¶. HÖ thèng gi¸o dôc níc ta hiÖn nay cã nhiÒu cÊp häc, ngµnh häc ®îc x©y dùng chÆt chÏ vµ mang tÝnh ph¸t triÓn, ®éi ngò nhµ gi¸o lµ lùc lîng 2 nßng cèt thùc hiÖn môc tiªu GD-§T, lµ ngêi x©y dùng cho häc sinh thÕ giíi quan, nh©n sinh quan tiÕn bé, trang bÞ cho häc sinh tri thøc vµ ph¬ng ph¸p t duy khoa häc, kh¶ n¨ng lµm viÖc ®éc lËp, s¸ng t¹o.
V× vËy, vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o rÊt quan träng, c«ng viÖc cña hä sÏ ®Ó l¹i dÊu Ên trong t¬ng lai. Khi nãi vÒ vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o, t¹i héi nghÞ gi¸o dôc ë Australia n¨m 1993 c¸c ®¹i biÓu ®· ®a ra nhËn ®Þnh “Ngêi gi¸o viªn sÏ lµ ngêi cã tr¸ch nhiÖm lµm thay ®æi thÕ giíi”. §¶ng ta còng x¸c ®Þnh “Gi¸o viªn lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh chÊt lîng gi¸o dôc vµ ®îc x· héi t«n vinh” [10, tr. N»m trong cÊu tróc chung cña hÖ thèng gi¸o dôc quèc d©n, c¸c trêng THPT lµ mét cÊp häc, mét bé phËn h÷u c¬ cña gi¸o dôc phæ th«ng, lµ cÇu nèi gi÷a bËc tiÓu häc, THCS víi bËc ®¹i häc.
NÕu gi¸o dôc ®¹i häc lµ kh©u trùc tiÕp ®µo t¹o nguån nh©n lùc, ®Æc biÖt lµ nguån nh©n lùc chÊt lîng cao tham gia qu¸ tr×nh CNH, H§H ®Êt níc, th× gi¸o dôc THPT lµ kh©u chuÈn bÞ cho häc sinh THPT – bé phËn quan träng cña nguån nh©n lùc tiÕp tôc häc lªn hoÆc ®i vµo cuéc sèng lao ®éng. ë cÊp häc nµy, ®éi ngò nhµ gi¸o cã vai trß rÊt quan träng trong viÖc ®µo t¹o häc sinh thµnh nguån nh©n lùc cã tri thøc, cã n¨ng lùc vµ phÈm chÊt, cã ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó tiÕp cËn bËc GD-§T cao h¬n hoÆc lao ®éng ë mét ngµnh nghÒ cô thÓ khi cha cã kh¶ n¨ng häc tiÕp. Nhng hiÖn nay trong c¸c trêng THPT, “®éi ngò nhµ gi¸o võa thiÕu l¹i võa thõa, mét bé phËn nhá nhµ gi¸o cha ®¹t chuÈn ®µo t¹o, mét sè thiÕu n¨ng lùc gi¶ng d¹y vµ tinh 3 thÇn tr¸ch nhiÖm. §¸ng lo ng¹i lµ t¸c ®éng tiªu cùc cña c¬ chÕ thÞ trêng ®· lµm xãi mßn phÈm chÊt cña mét sè nhµ gi¸o g©y ¶nh h- ëng xÊu ®Õn uy tÝn ngêi thÇy trong x· héi” [4, tr.
§iÒu ®ã lµm h¹n chÕ viÖc thùc hiÖn vai trß ®µo t¹o nguån nh©n lùc cña ®éi ngò nhµ gi¸o, lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n chñ yÕu dÉn tíi thùc tr¹ng: nhiÒu häc sinh kiÕn thøc lÖch l¹c, thiÕu hiÓu biÕt c¸c vÊn ®Ò chÝnh trÞ - x· héi, mét bé phËn häc sinh suy tho¸i vÒ ®¹o ®øc, lèi sèng; phÇn lín häc sinh sau khi tèt nghiÖp THPT thiÕu kh¶ n¨ng tù t×m kiÕm viÖc lµm, cha v÷ng vµng tríc nh÷ng biÕn ®æi phøc t¹p cña cuéc sèng. ChÊt lîng ®µo t¹o ë cÊp häc nµy cha thùc sù ®¸p øng ®îc môc tiªu ®Æt ra. §Æc biÖt, vµo thêi ®iÓm hiÖn nay dÊu hiÖu mét cuéc khñng ho¶ng GD-§T ®· ®Õn møc khiÕn x· héi ph¶i lªn tiÕng. Lµ ngêi ®· tõng trùc tiÕp tham gia c«ng t¸c gi¸o dôc ë mét tr- êng THPT thuéc tØnh Th¸i B×nh, mong muèn qua viÖc kh¶o s¸t vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o ë mét tØnh ®Ó cã thÓ ph¸t hiÖn nh÷ng tiÒm n¨ng ®ang tiÒm tµng, kh¬i dËy n¨ng lùc s¸ng t¹o, nhiÖt t×nh cèng hiÕn cña ®éi ngò nhµ gi¸o trong c«ng t¸c gi¸o dôc thÕ hÖ c«ng d©n míi cña ®Êt níc, t¸c gi¶ ®· lùa chän ®Ò tµi: “N©ng cao vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o nguån nh©n lùc ë c¸c trêng THPT tØnh Th¸i B×nh hiÖn nay”.
T×nh h×nh nghiªn cøu 4 Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, nhËn thøc ®îc tÇm quan träng cña GD-§T vµ vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o ®èi víi viÖc ph¸t triÓn nguån nh©n lùc nªn ë níc ta ®· cã mét sè c«ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc ®Ò cËp tíi c¸c khÝa c¹nh kh¸c nhau cña vÊn ®Ò nhµ gi¸o vµ vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o: Nh÷ng c«ng tr×nh cã tÝnh chÊt ®Þnh híng cho viÖc nghiªn cøu vÒ mèi quan hÖ gi÷a GD-§T víi viÖc ph¸t triÓn nguån nh©n lùc vµ ®éi ngò nhµ gi¸o trong mèi quan hÖ ®ã nh: “Con ngêi ViÖt Nam, môc tiªu vµ ®éng lùc ph¸t triÓn KT-XH” m· sè KX.TS Ph¹m Minh H¹c chñ biªn víi nhiÒu vÊn ®Ò ®îc ph©n tÝch trong ®ã cã c¸c vÊn ®Ò ph¸t triÓn GD-§T, båi dìng vµ ®µo t¹o l¹i ®éi ngò nh©n lùc, gia ®×nh - nhµ trêng - x· héi víi viÖc ph¸t hiÖn, tuyÓn chän, gi¸o dôc vµ ®·i ngé ngêi tµi; “ChiÕn lîc ph¸t triÓn gi¸o dôc trong thÕ kû 21, kinh nghiÖm cña c¸c quèc gia” cña ViÖn nghiªn cøu ph¸t triÓn gi¸o dôc, Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, lµ tËp hîp nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu cña c¸c nhµ khoa häc cã liªn quan ®Õn lÜnh vùc chiÕn lîc ph¸t triÓn gi¸o dôc. Nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc Ýt nhiÒu cã ®Ò cËp ®Õn ®Æc ®iÓm, vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o trong giai ®o¹n hiÖn nay nh: “X©y dùng ®éi ngò trÝ thøc khoa häc M¸c-Lªnin trong c¸c trêng ®¹i häc ë níc ta hiÖn nay” cña Ph¹m V¨n Thanh, c«ng tr×nh chñ yÕu bµn vÒ ®éi ngò nhµ gi¸o M¸c-Lªnin vµ vai trß cña ®éi ngò nµy trong c¸c trêng ®¹i häc; “TrÝ thøc gi¸o dôc ®¹i häc ViÖt nam 5 trong thêi kú ®Èy m¹nh CNH, H§H” cña NguyÔn V¨n S¬n víi néi dung bµn vÒ viÖc x©y dùng ®éi ngò nhµ gi¸o ë c¸c trêng ®¹i häc ®¸p øng yªu cÇu cña gi¸o dôc ®¹i häc trong giai ®o¹n hiÖn nay; “Gi¸o dôc ®¹o ®øc cho häc sinh THCS t¹i thµnh phè Hå ChÝ Minh trong ®iÒu kiÖn ®æi míi hiÖn nay” cña §ç TuyÕt B¶o ®i s©u nghiªn cøu vai trß, ý nghÜa cña GD-§T ®èi víi sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nh©n c¸ch cho häc sinh THCS trong ®iÒu kiÖn míi; “Kinh tÕ thÞ víi sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nh©n c¸ch cña ngêi thÇy gi¸o ViÖt Nam trong giai ®o¹n hiÖn nay” cña NguyÔn Nh Th¬ ®· lý gi¶i nh÷ng biÕn ®æi trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ x©y dùng nh©n c¸ch s ph¹m cho ®éi ngò nhµ gi¸o; “Gi¸o dôc ®¹o ®øc XHCN qua bé m«n GDCD cho häc sinh THPT ë tØnh Bµ RÞa-Vòng Tµu” cña NguyÔn Sü QuyÕt T©m víi nh÷ng gi¶i ph¸p ®¸p øng môc tiªu gi¸o dôc toµn diÖn cho häc sinh THPT. Tuy nhiªn ®Õn nay vÉn cha cã mét c«ng tr×nh khoa häc nµo nghiªn cøu vÒ vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o nguån nh©n lùc ë c¸c trêng THPT trªn ®Þa bµn mét tØnh, trong ®ã cã tØnh Th¸i B×nh. Do vËy, trªn c¬ së kÕ thõa nh÷ng thµnh qu¶ cña c¸c c«ng tr×nh khoa häc ®i tríc, ®øng ë gi¸c ®é chuyªn ngµnh CNXHKH chóng t«i ®· chän ®Ò tµi: “N©ng cao vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o nguån nh©n lùc ë c¸c trêng THPT tØnh Th¸i B×nh hiÖn nay” ®Ó thùc hiÖn luËn v¨n cña m×nh.
Môc ®Ých vµ nhiÖm vô nghiªn cøu cña luËn v¨n 6 Môc ®Ých: Trªn c¬ së lµm râ nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vÒ nguån nh©n lùc vµ vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o, luËn v¨n lµm râ thùc tr¹ng vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o nguån nh©n lùc ë c¸c trêng THPT tØnh Th¸i B×nh, tõ ®ã ®a ra gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m n©ng cao vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o nguån nh©n lùc ë c¸c trêng THPT cña tØnh. NhiÖm vô: LuËn v¨n cã 3 nhiÖm vô cô thÓ sau: Lµm râ nh÷ng kh¸i niÖm: ®éi ngò nhµ gi¸o, nguån nh©n lùc, häc sinh THPT, tõ ®ã ph©n tÝch ®Æc ®iÓm, vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o víi t c¸ch lµ chñ thÓ quan träng trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o nguån nh©n lùc ë c¸c trêng THPT. §¸nh gi¸ ®óng thùc tr¹ng vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o nguån nh©n lùc ë c¸c trêng THPT t¹i tØnh Th¸i B×nh hiÖn nay. §Ò xuÊt gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o nguån nh©n lùc ë c¸c trêng THPT tØnh Th¸i B×nh.
§èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu - §èi tîng: Nghiªn cøu ®éi ngò nhµ gi¸o díi gãc ®é chÝnh trÞ - x· héi thÓ hiÖn trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o nguån nh©n lùc. - Ph¹m vi: Vai trß cña ®éi ngò nµy trong thêi kú ®æi míi nhÊt lµ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. - §Þa bµn nghiªn cøu: C¸c trêng THPT tØnh Th¸i B×nh. C¬ së lý luËn, thùc tiÔn vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu * C¬ së lý luËn: LuËn v¨n ®îc thùc hiÖn trªn c¬ së lý luËn cña chñ nghÜa M¸c- Lªnin, t tëng Hå ChÝ Minh, c¸c quan ®iÓm cña §¶ng vµ Nhµ níc ta vÒ vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o nguån nh©n lùc tõ lùc lîng häc sinh THPT.
* C¬ së thùc tiÔn: LuËn v¨n nghiªn cøu toµn bé ho¹t ®éng cña ®éi ngò nhµ gi¸o ë c¸c trêng THPT tØnh Th¸i B×nh hiÖn nay trong mèi quan hÖ víi qu¸ tr×nh ®µo t¹o nguån nh©n lùc. * Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu: LuËn v¨n sö dông ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng, ph¬ng ph¸p duy vËt lÞch sö kÕt hîp víi ph¬ng ph¸p ph©n tÝch, tæng hîp, so s¸nh, kÕ thõa, logic vµ lÞch sö, thèng kª, ®iÒu tra x· héi häc…, g¾n lý luËn víi thùc tiÔn chÝnh trÞ - x· héi cña vÊn ®Ò. Nh÷ng ®ãng gãp míi cña luËn v¨n X¸c ®Þnh c¸c xu híng biÕn ®éng vÒ vai trß cña ®éi ngò nhµ gi¸o trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o nguån nh©n lùc ë c¸c trêng THPT hiÖn nay.