Luận văn thạc sĩ nâng cao trách nhiệm xã hội trong việc sử dụng lao động tại nhà khách tỉnh ủy bình định

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp nâng cao trách nhiệm xã hội trong sử dụng lao động tại Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định, đảm bảo phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Hữu Huy
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Thị Thanh Vinh
• Trường học: Đại Học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Nâng Cao Trách Nhiệm Xã Hội Trong Việc Sử Dụng Lao Động Tại Nhà Khách Tỉnh Ủy Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Những đóng góp của luận văn
• 0.7. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG
• 1.1. Khái niệm về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp
• 1.2. Khái niệm người lao động
• 1.3. Khái niệm trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSP)
• 1.4. Khái niệm trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đối với người lao động
• 1.5. Các tiêu chuẩn liên quan đến TNXH doanh nghiệp đối với người lao động
• 1.5.1. Bộ quy tắc ứng xử BSCI
• 1.5.2. Tiêu chuẩn SA 8000
• 1.5.3. Tiêu chuẩn ISO 26000
• 1.6. Nội dung trách nhiệm xã hội doanh nghiệp đối với người lao động
• 1.6.1. Việc làm và các mối quan hệ việc làm
• 1.6.1.1. Mô tả vấn đề
• 1.6.1.2. Hành động và mong đợi liên quan
• 1.6.2. Điều kiện làm việc và bảo trợ xã hội
• 1.6.2.1. Mô tả vấn đề
• 1.6.2.2. Hành động và mong đợi liên quan
• 1.6.3. Đối thoại xã hội
• 1.6.3.1. Mô tả vấn đề
• 1.6.3.2. Hành động và mong đợi liên quan
• 1.6.4. Sức khỏe và an toàn tại nơi làm việc
• 1.6.4.1. Mô tả vấn đề
• 1.6.4.2. Hành động và mong đợi liên quan
• 1.6.5. Phát triển và đào tạo con người tại nơi làm việc
• 1.6.5.1. Mô tả vấn đề
• 1.6.5.2. Hành động và mong đợi liên quan
• 1.7. Các yếu tố ảnh hưởng đến trách nhiệm xã hội doanh nghiệp đối với người lao động
• 1.8. Pháp luật liên quan đến thực hiện trách nhiệm xã hội đối với người lao động
• 1.9. Nhận thức của lãnh đạo về trách nhiệm xã hội đối với người lao động
• 1.9.1. Tổ chức đoàn thể
• 1.9.2. Nguồn lực tài chính của tổ chức
• 1.10. Tóm tắt chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI TRONG VIỆC SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TẠI NHÀ KHÁCH TỈNH ỦY BÌNH ĐỊNH
• 2.1. Giới thiệu về Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định
• 2.2. Khái quát về lực lượng lao động tại Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định
• 2.3. Thực trạng về trách nhiệm xã hội trong việc sử dụng lao động tại Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định
• 2.4. Thang đo đánh giá TNXH trong sử dụng lao động
• 2.5. Đối tượng khảo sát
• 2.6. Quy trình thu thập dữ liệu
• 2.7. Phương pháp đánh giá
• 2.8. Kết quả đánh giá
• 2.8.1. Việc làm và các mối quan hệ việc làm
• 2.8.2. Điều kiện làm việc và bảo trợ xã hội
• 2.8.3. Đối thoại xã hội
• 2.8.4. Sức khỏe và an toàn tại nơi làm việc
• 2.8.5. Phát triển và đào tạo con người tại nơi làm việc
• 2.9. Đánh giá chung về trách nhiệm xã hội trong việc sử dụng lao động tại Nhà khách Tỉnh Ủy Bình Định
• 2.10. Những thành tựu đạt được
• 2.11. Một số hạn chế và nguyên nhân
• 2.12. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI TRONG VIỆC SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TẠI NHÀ KHÁCH TỈNH ỦY BÌNH ĐỊNH
• 3.1. Định hướng phát triển của Nhà khách Tỉnh Ủy Bình Định
• 3.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao trách nhiệm xã hội trong việc sử dụng lao động tại Nhà khách Tỉnh Ủy Bình Định
• 3.3. Tóm tắt chương 3
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Trách nhiệm xã hội trong sử dụng lao động

Trách nhiệm xã hội (TNXH) là yếu tố quan trọng trong quản lý nhân sự tại Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định. TNXH không chỉ đảm bảo quyền lợi người lao động mà còn góp phần phát triển bền vững. Các tiêu chuẩn như SA 8000, ISO 26000, và Bộ quy tắc ứng xử BSCI là cơ sở để đánh giá TNXH. TNXH bao gồm việc đảm bảo điều kiện làm việc, an toàn lao động, và phúc lợi người lao động. Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định cần tuân thủ các quy định pháp luật và đạo đức kinh doanh để nâng cao TNXH.

1.1. Khái niệm và tiêu chuẩn TNXH

Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) được định nghĩa là nghĩa vụ của doanh nghiệp đối với xã hội. Các tiêu chuẩn như SA 8000 và ISO 26000 đặt ra yêu cầu về điều kiện làm việc, an toàn lao động, và quyền lợi người lao động. Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định cần áp dụng các tiêu chuẩn này để đảm bảo TNXH. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn không chỉ nâng cao uy tín mà còn thu hút nhân lực chất lượng cao.

1.2. TNXH đối với người lao động

TNXH đối với người lao động bao gồm việc đảm bảo hợp đồng lao động, bảo hiểm lao động, và phúc lợi người lao động. Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định cần cải thiện môi trường làm việc và đào tạo nhân lực để nâng cao TNXH. Việc thực hiện TNXH không chỉ đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn tạo động lực làm việc cho người lao động.

II. Thực trạng TNXH tại Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định

Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định đã đạt được một số thành tựu trong việc thực hiện TNXH. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế như thiếu chính sách lao động rõ ràng và điều kiện làm việc chưa đáp ứng tiêu chuẩn. Việc đánh giá thực trạng TNXH dựa trên các tiêu chí như việc làm, điều kiện làm việc, và đào tạo nhân lực. Kết quả khảo sát cho thấy cần cải thiện các yếu tố này để nâng cao TNXH.

2.1. Thành tựu và hạn chế

Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định đã thực hiện một số chính sách TNXH như đảm bảo an toàn lao động và phúc lợi người lao động. Tuy nhiên, vẫn còn hạn chế trong việc đào tạo nhân lực và cải thiện điều kiện làm việc. Cần có giải pháp cụ thể để khắc phục các hạn chế này.

2.2. Đánh giá từ người lao động

Kết quả khảo sát từ người lao động cho thấy sự hài lòng về quyền lợi người lao động và bảo hiểm lao động. Tuy nhiên, còn nhiều ý kiến về việc cải thiện điều kiện làm việc và đào tạo nhân lực. Đây là cơ sở để Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định điều chỉnh chính sách TNXH.

III. Giải pháp nâng cao TNXH

Để nâng cao trách nhiệm xã hội trong sử dụng lao động, Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định cần thực hiện các giải pháp như cải thiện điều kiện làm việc, tăng cường đào tạo nhân lực, và tuân thủ luật lao động. Các giải pháp này không chỉ đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn góp phần phát triển bền vững. Việc thực hiện TNXH cần được lồng ghép vào chiến lược quản lý nhân sự của nhà khách.

3.1. Cải thiện điều kiện làm việc

Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định cần đầu tư vào cơ sở vật chất và đảm bảo an toàn lao động. Việc cải thiện điều kiện làm việc không chỉ nâng cao năng suất mà còn tạo môi trường làm việc thân thiện. Đây là yếu tố quan trọng để thu hút và giữ chân nhân tài.

3.2. Đào tạo và phát triển nhân lực

Đào tạo nhân lực là giải pháp quan trọng để nâng cao TNXH. Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định cần xây dựng chương trình đào tạo bài bản, giúp người lao động nâng cao kỹ năng và kiến thức. Việc này không chỉ đáp ứng nhu cầu công việc mà còn tạo cơ hội phát triển cho người lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của ngành du lịch, việc nâng cao trách nhiệm xã hội (TNXH) trong sử dụng lao động trở thành một yêu cầu cấp thiết đối với các đơn vị kinh doanh dịch vụ, đặc biệt là trong lĩnh vực khách sạn. Tại Việt Nam, ngành du lịch đóng góp lớn vào tạo việc làm, trong đó các cơ sở lưu trú như Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định giữ vai trò quan trọng. Giai đoạn 2015-2019, Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định duy trì lực lượng lao động ổn định khoảng 60 người, với doanh thu năm 2019 đạt trên 30 tỷ đồng, tốc độ tăng trưởng trung bình 10%/năm. Tuy nhiên, sự cạnh tranh gay gắt trong thu hút và sử dụng lao động đòi hỏi Nhà khách phải nâng cao trách nhiệm xã hội đối với người lao động (NLĐ) nhằm giữ chân nhân tài, tăng năng suất lao động và phát triển bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng TNXH trong việc sử dụng lao động tại Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định, xác định những hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao TNXH trong thời gian tới. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định, với dữ liệu thu thập trong giai đoạn 2015-2019 và khảo sát thực hiện tháng 12/2020. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần nâng cao chất lượng quản trị nguồn nhân lực, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về TNXH, giúp Nhà khách duy trì vị thế cạnh tranh và phát triển bền vững trong ngành dịch vụ khách sạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) và TNXH đối với NLĐ, trong đó nổi bật là mô hình kim tự tháp CSR của Carroll (1979) với bốn cấp độ: trách nhiệm kinh tế, pháp lý, đạo đức và từ thiện. Ngoài ra, tiêu chuẩn quốc tế ISO 26000 được áp dụng làm khung tham chiếu chính cho nội dung TNXH đối với NLĐ, bao gồm năm khía cạnh: việc làm và quan hệ lao động; điều kiện làm việc và bảo trợ xã hội; đối thoại xã hội; sức khỏe và an toàn tại nơi làm việc; phát triển và đào tạo con người.

Các tiêu chuẩn quốc tế khác như Bộ quy tắc ứng xử BSCI và tiêu chuẩn SA 8000 cũng được tham khảo để hoàn thiện hệ thống tiêu chí đánh giá TNXH đối với NLĐ. Nghiên cứu tập trung vào các khái niệm chính: trách nhiệm xã hội doanh nghiệp, người lao động, các tiêu chuẩn TNXH quốc tế, và các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện TNXH như pháp luật, nhận thức lãnh đạo, văn hóa tổ chức, tổ chức đoàn thể và nguồn lực tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm số liệu thống kê từ Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định giai đoạn 2015-2019 và khảo sát ý kiến NLĐ thực hiện tháng 12/2020. Cỡ mẫu khảo sát khoảng 60 NLĐ, tương ứng toàn bộ lực lượng lao động tại Nhà khách. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ mẫu (census) nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy cao.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và phân tích định lượng để đánh giá các yếu tố TNXH theo thang đo dựa trên ISO 26000. Ngoài ra, phương pháp tổng hợp tài liệu và quan sát thực tế được sử dụng để bổ sung và đối chiếu kết quả khảo sát. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 10/2020 đến tháng 3/2021, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng việc làm và quan hệ lao động: Lực lượng lao động ổn định quanh mức 60 người, trong đó 96,7% là hợp đồng lao động, chỉ 3,3% là biên chế chính thức. NLĐ đánh giá mức độ hài lòng về việc làm và quan hệ lao động đạt trung bình 4,1/5, cho thấy sự ổn định và quan hệ lao động tương đối tốt.

2. Điều kiện làm việc và bảo trợ xã hội: NLĐ đánh giá điều kiện làm việc và bảo trợ xã hội đạt trung bình 3,8/5. Nhà khách thực hiện đầy đủ các chế độ bảo hiểm, nâng bậc lương hàng năm và có các chính sách hỗ trợ phù hợp, tuy nhiên vẫn còn hạn chế về cơ sở vật chất và phúc lợi bổ sung.

3. Đối thoại xã hội: Mức độ đối thoại xã hội được đánh giá trung bình 3,5/5, phản ánh sự tham gia của NLĐ trong các hoạt động trao đổi thông tin và thương lượng còn hạn chế, chưa phát huy tối đa vai trò của tổ chức công đoàn và đại diện NLĐ.

4. Sức khỏe và an toàn tại nơi làm việc: Đánh giá về sức khỏe và an toàn đạt 4,0/5, Nhà khách chú trọng xây dựng môi trường làm việc an toàn, phòng chống cháy nổ và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, tuy nhiên cần tăng cường đào tạo và trang bị thiết bị bảo hộ cá nhân.

5. Phát triển và đào tạo con người: Mức độ phát triển và đào tạo được đánh giá thấp nhất, khoảng 3,2/5. Nhà khách tổ chức các khóa đào tạo nghiệp vụ và tham quan học tập hàng năm nhưng chưa có chương trình đào tạo bài bản và kế hoạch phát triển nghề nghiệp rõ ràng cho NLĐ.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định đã thực hiện tốt các trách nhiệm kinh tế và pháp lý cơ bản đối với NLĐ, thể hiện qua việc đảm bảo việc làm ổn định, chế độ bảo hiểm và an toàn lao động. Tuy nhiên, các khía cạnh đạo đức và phát triển con người còn nhiều hạn chế, đặc biệt là đối thoại xã hội và đào tạo phát triển chưa được chú trọng đúng mức.

Nguyên nhân chính bao gồm nhận thức chưa đầy đủ của lãnh đạo về TNXH đối với NLĐ, hạn chế về nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất, cũng như vai trò của tổ chức công đoàn chưa được phát huy tối đa. So sánh với các nghiên cứu trong ngành dịch vụ khách sạn tại Việt Nam, mức độ thực hiện TNXH tại Nhà khách tương đối tốt nhưng vẫn cần cải thiện để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và yêu cầu phát triển bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ đánh giá trung bình của NLĐ theo từng khía cạnh TNXH, giúp trực quan hóa các điểm mạnh và điểm yếu để từ đó xây dựng kế hoạch cải tiến hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nhận thức lãnh đạo về TNXH: Tổ chức các buổi đào tạo, hội thảo nâng cao nhận thức cho lãnh đạo Nhà khách về vai trò và lợi ích của TNXH đối với NLĐ, nhằm thúc đẩy cam kết và hành động cụ thể. Thời gian thực hiện trong 6 tháng đầu năm 2022, chủ thể là Ban Giám đốc và phòng Nhân sự.

2. Phát triển chương trình đào tạo và phát triển nghề nghiệp: Xây dựng kế hoạch đào tạo bài bản, đa dạng kỹ năng và phát triển nghề nghiệp cho NLĐ, bao gồm đào tạo kỹ năng mềm, nghiệp vụ chuyên môn và quản lý. Triển khai trong năm 2022-2023, do phòng Đào tạo phối hợp với các bộ phận liên quan thực hiện.

3. Nâng cao hiệu quả đối thoại xã hội: Tăng cường vai trò của tổ chức công đoàn và đại diện NLĐ trong các hoạt động đối thoại, thương lượng tập thể, đảm bảo quyền lợi và sự tham gia của NLĐ. Thực hiện ngay trong năm 2022, phối hợp giữa Ban Giám đốc và Công đoàn cơ sở.

4. Cải thiện điều kiện làm việc và phúc lợi: Đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị bảo hộ, cải thiện môi trường làm việc và bổ sung các chế độ phúc lợi như chăm sóc sức khỏe, nghỉ phép linh hoạt. Kế hoạch thực hiện trong 2 năm 2022-2023, do Ban Quản lý Nhà khách chủ trì.

5. Tăng cường quản lý và giám sát thực hiện TNXH: Xây dựng hệ thống đánh giá, giám sát việc thực hiện TNXH định kỳ, đảm bảo các chính sách được thực thi hiệu quả và kịp thời điều chỉnh. Thực hiện từ năm 2022, do phòng Kiểm soát nội bộ và Ban Giám đốc phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo và quản lý Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định: Nhận diện thực trạng và các giải pháp nâng cao TNXH trong sử dụng lao động, từ đó cải thiện quản trị nhân sự và phát triển bền vững đơn vị.

2. Các cơ sở lưu trú và khách sạn tại Bình Định và khu vực lân cận: Áp dụng mô hình và tiêu chuẩn TNXH phù hợp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và uy tín thương hiệu trong ngành dịch vụ.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Quản trị kinh doanh, Quản lý nguồn nhân lực: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn về TNXH đối với NLĐ trong lĩnh vực dịch vụ công.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức công đoàn: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình hỗ trợ và giám sát việc thực hiện TNXH trong các đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. TNXH đối với NLĐ là gì và tại sao quan trọng?
   TNXH đối với NLĐ là việc doanh nghiệp thực hiện các cam kết đảm bảo quyền lợi vật chất và tinh thần cho người lao động, góp phần nâng cao sự hài lòng, gắn kết và năng suất lao động. Ví dụ, Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định đã thực hiện đầy đủ chế độ bảo hiểm và nâng lương hàng năm cho NLĐ.

2. Tiêu chuẩn quốc tế nào được áp dụng để đánh giá TNXH đối với NLĐ?
   Các tiêu chuẩn chính gồm ISO 26000, BSCI và SA 8000, trong đó ISO 26000 được sử dụng làm khung tham chiếu chính với các nội dung về việc làm, điều kiện làm việc, đối thoại xã hội, sức khỏe và đào tạo.

3. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến việc thực hiện TNXH đối với NLĐ?
   Bao gồm pháp luật liên quan, nhận thức lãnh đạo, văn hóa tổ chức, tổ chức đoàn thể và nguồn lực tài chính. Ví dụ, nhận thức lãnh đạo Nhà khách ảnh hưởng trực tiếp đến các chính sách TNXH.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả đối thoại xã hội tại nơi làm việc?
   Cần tăng cường vai trò của tổ chức công đoàn, đảm bảo quyền tự do lập hội và thương lượng tập thể, đồng thời tạo điều kiện cho đại diện NLĐ tiếp cận thông tin và tham gia quyết định.

5. Những giải pháp nào giúp phát triển và đào tạo NLĐ hiệu quả?
   Xây dựng chương trình đào tạo bài bản, đa dạng kỹ năng, tổ chức các khóa học thường xuyên và tạo cơ hội thăng tiến nghề nghiệp. Nhà khách đã tổ chức tham quan học tập hàng năm nhưng cần nâng cấp thành chương trình đào tạo chuyên sâu hơn.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá thực trạng TNXH trong sử dụng lao động tại Nhà khách Tỉnh ủy Bình Định giai đoạn 2015-2019, xác định các điểm mạnh và hạn chế trong việc thực hiện các khía cạnh TNXH theo tiêu chuẩn ISO 26000.
• Kết quả khảo sát cho thấy Nhà khách thực hiện tốt các trách nhiệm kinh tế và pháp lý, nhưng còn hạn chế trong phát triển con người và đối thoại xã hội.
• Năm yếu tố ảnh hưởng chính đến TNXH đối với NLĐ được xác định gồm pháp luật, nhận thức lãnh đạo, văn hóa tổ chức, tổ chức đoàn thể và nguồn lực tài chính.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức lãnh đạo, phát triển đào tạo, tăng cường đối thoại xã hội, cải thiện điều kiện làm việc và quản lý TNXH hiệu quả.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp trong 1-2 năm tới, đồng thời xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá định kỳ để đảm bảo tính bền vững của TNXH tại Nhà khách.

Mời quý độc giả và các đơn vị liên quan áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao trách nhiệm xã hội trong sử dụng lao động, góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và bền vững cho ngành dịch vụ khách sạn tại Bình Định và khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG 1. Khái niệm về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp 1. Khái niệm người lao động Bên cạnh các nguồn lực vật chất thì nguồn lực người lao động (NLĐ) luôn giữ vai trò quan trọng trong hoạt động của doanh nghiệp (DN), bởi lẽ nó quyết định đến sự ra đời, tồn tại và phát triển của DN. Với tầm quan trọng này, đã có nhiều quan điểm khác nhau về NLĐ đã được xây dựng: Từ điển Kinh tế học (2006): “Người làm thuê hay NLĐ là người được người khác hoặc DN thuê để cung cấp dịch vụ lao động với tư cách là đầu vào”.

Theo quan điểm của kinh tế chính trị: “NLĐ là người trực tiếp cung cấp sức lao động - một yếu tố sản xuất mang tính quyết định và cũng là một dạng dịch vụ/hàng hóa đặc biệt của nền sản xuất xã hội”. Theo Bộ luật Lao động số 10/2012/QH13: “NLĐ là người từ đủ 15 tuổi trở lên, có khả năng lao động, làm việc theo hợp đồng lao động, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành của người sử dụng lao động” [1]. Trên cơ sở những quan điểm khác nhau về NLĐ, tựu chung lại có thể hiểu: NLĐ là những người đủ 15 tuổi trở lên, có năng lực lao động; làm việc theo những điều khoản của hợp đồng lao động; được trả lương và chịu sự quản lý điều hành của người sử dụng lao động; được hưởng quyền lợi và thực hiện các nghĩa vụ phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành. Khái niệm trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSP) Trong cuốn sách với nhan đề “Trách nhiệm xã hội của doanh nhân” của Bowen (1953), thuật ngữ trách nhiệm xã hội (TNXH) chính thức được định hình.

Theo đó, TNXH là đề cập đến nghĩa vụ của DN để theo đuổi các chính sách, thực hiện những quyết định, hành động được kỳ vọng để đạt được các mục tiêu và giá trị của xã hội. e -8- Năm 1979, Carroll đã đưa ra khái niệm TNXH như sau: “Trách nhiệm xã hội là tất cả các vấn đề kinh tế, pháp lý, đạo đức và những lĩnh vực khác mà xã hội trông đợi ở mỗi doanh nghiệp trong những thời điểm nhất định”. Mô hình kim tự tháp của Carroll (1979) đề cập đến 4 khía cạnh của thực hiện CSR theo thứ bậc được đánh giá là có tính toàn diện và được áp dụng rộng rãi trong việc tiếp cận triển khai CSR. Theo đó, CSR được ưu tiên thực hiện theo 4 mức trách nhiệm: Trách nhiệm kinh tế; Trách nhiệm pháp lý; Trách nhiệm đạo đức; và Trách nhiệm từ thiện [27].

Mô hình kim tự tháp TNXH (Nguồn: Web dankinhte.vn, 2020) - Trách nhiệm kinh tế: đây là trách nhiệm đầu tiên. Các mục tiêu như tối đa hóa lợi nhuận, cạnh tranh, hiệu quả và tăng trưởng là điều kiện tiên quyết để DN tồn tại và phát triển. Bên cạnh đó, sự tăng trưởng trong hoạt động kinh tế của DN cũng góp phần cho sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế. Ngoài ra, khi trách nhiệm kinh tế được đảm bảo thì DN mới có thể đáp ứng các trách nhiệm khác.

- Trách nhiệm pháp lý: chính là sự cam kết của DN với xã hội. Mọi hoạt động của DN đều nằm trong khuôn khổ pháp luật. Trong quá trình tìm kiếm các mục tiêu kinh tế, DN chịu sự điều chỉnh của luật pháp. DN không thể tồn tại lâu dài khi các hành vi của nó nằm ngoài khuôn khổ pháp luật nhà nước.

e -9- Do đó, trách nhiệm kinh tế và pháp lý là hai thành tố cơ bản, không thể thiếu của DN. - Trách nhiệm đạo đức: là những quy tắc, giá trị được xã hội chấp nhận nhưng chưa được đưa vào văn bản luật. Việc DN tuân thủ pháp luật là sự đáp ứng những đòi hỏi, chuẩn mực tối thiểu mà xã hội đặt ra. Hơn thế nữa, xã hội còn kỳ vọng doanh nghiệp thực hiện các hoạt động có lợi ích cho xã hội hơn cả những điều quy định trong luật pháp như các chế độ hỗ trợ đối với NLĐ, chăm sóc khách hàng, quan hệ với nhà cung ứng, cổ đông, đối thủ cạnh tranh….

Mặc dù trách nhiệm đạo đức mang tính tự nguyện nhưng lại chính là trọng tâm của TNXH. - Trách nhiệm từ thiện: là những hành vi của DN vượt ra ngoài sự trông đợi của xã hội, như quyên góp giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn, đóng góp cho các dự án cộng đồng,… Điểm khác biệt giữa trách nhiệm từ thiện với các loại trách nhiệm còn lại là DN hoàn toàn tự nguyện. Nếu DN không thực hiện đến mức độ này vẫn được coi là đáp ứng đủ các chuẩn mực mà xã hội trông đợi. Mặc dù mô hình do Carroll đề xuất có tính toàn diện, đã được sử dụng làm khung tiêu chuẩn cho DN và từng được sử dụng rộng rãi trong nhiều nghiên cứu thực nghiệm.

Tuy nhiên, sự phân tích rạch ròi 4 loại trách nhiệm theo cấp bậc cho thấy để phấn đấu được thực hiện trách nhiệm ở cấp cao hơn thì DN phải thỏa mãn được trách nhiệm cấp thấp trước. Điều này sẽ không phù hợp với thực tế vì các trách nhiệm vẫn có thể lồng ghép và tồn tại song song với nhau. Theo quan điểm của nhóm Phát triển kinh tế tư nhân của Ngân hàng Thế giới (WB), CRS là sự cam kết của DN đóng góp cho việc phát triển kinh tế bền vững, thông qua những việc làm nâng cao chất lượng đời sống của NLĐ và các thành viên trong gia đình họ; cho cộng đồng và toàn xã hội, theo cách có lợi cho cả DN cũng như phát triển chung của xã hội. e -10- Dựa trên các quan điểm về CSR ở trên, nội hàm CSR về cơ bản đều có điểm chung là, bên cạnh những lợi ích phát triển riêng của từng doanh nghiệp phù hợp với pháp luật hiện hành thì đều phải gắn kết với lợi ích phát triển chung của cộng đồng xã hội.

Tuy nhiên, việc thực hiện CSR của DN được thực hiện trên tinh thần tự nguyện. Mặc dù là dựa trên tinh thần tự nguyện nhưng các DN cần phải quan tâm và thực hiện TNXH vì trong bối cảnh hiện nay, khi cạnh tranh thương trường ngày càng khốc liệt, người tiêu dùng, nhà đầu tư, nhà hoạch định chính sách và các tổ chức phi chính phủ trên toàn cầu ngày càng có cái nhìn khắt khe hơn đối với doanh nghiệp về bổn phận, trách nhiệm với NLĐ, môi trường và phúc lợi cộng đồng. Những doanh nghiệp không thực hiện trách nhiệm xã hội có thể sẽ không còn cơ hội tiêu thụ sản phẩm cũng như tiếp cận thị trường mới. Khái niệm trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đối với NLĐ NLĐ là một trong những bên liên quan cốt lõi nhất đối với DN.

Trách nhiệm xã hội đối với NLĐ là trách nhiệm của DN đối với bên liên quan quan trọng nhất. Khái niệm về TNXH của DN đối với NLĐ đã được đề xuất bởi các tác giả khác nhau, trong đó có thể kể đến như sau: Theo Thái Thị Hồng Minh (2007): “TNXH trong lĩnh vực lao động được hiểu là việc các DN thực hiện quyền lợi dành cho cán bộ, công nhân viên, NLĐ nói chung trong DN”. Quyền lợi này chính là sự quan tâm đến hợp đồng lao động, điều kiện làm việc, nghỉ ngơi, sự tôn trọng, công bằng cả về đời sống vật chất và tinh thần [20]. Anna và Zuzana (2012) cho rằng: “TNXH đối với NLĐ là thực thi tốt các cam kết đảm bảo quyền và lợi ích của nhân viên về: giờ làm việc, sức khỏe và an toàn lao động, tiền lương, thương lượng tập thể cũng như quan hệ công việc cá nhân và sự giao tiếp nội bộ” [25].

Theo Lê Thị Hướng (2017): “TNXH đối với NLĐ là việc đảm bảo lợi ích chính đáng cho NLĐ”. Để đảm bảo lợi ích chính đáng cho NLĐ, trước hết DN có trách nhiệm chấp hành nghiêm các văn bản luật liên quan đến lao e -11- động, ngoài ra DN cũng có trách nhiệm đáp ứng những lợi ích cao hơn ngoài phạm vi luật định [10]. Trên cơ sở tổng quan những khái niệm đã đưa ra, có thể hiểu: TNXH của DN đối với NLĐ là thực hiện các cam kết của DN trong việc thực hiện những nghĩa vụ của DN đối với NLĐ, đảm bảo các quyền lợi cả về mặt vật chất và tinh thần cho NLĐ trong sự hài hoà lợi ích với các bên liên quan, đảm bảo sự phát triển bền vững cho DN. Lao động là một trong những đối tượng TNXH của DN và giữ một vai trò rất quan trọng đối với hoạt động của DN.

Trong nhiều nghiên cứu thực nghiệm cho thấy, một trong những đãi ngộ được sử dụng để tạo động lực cho NLĐ chính là các hoạt động TNXH được thực hiện bởi DN. TNXH có tác động thuận chiều đến sự gắn kết, khả năng tuyển dụng, mức độ thoả mãn, sự trung thành và cam kết với DN của NLĐ. NLĐ thường làm việc hiệu quả hơn trong những DN có TNXH và các DN có thực hiện tốt TNXH đối với NLĐ thường sẽ thu hút nhiều nhân tài hơn các DN khác. Theo đó, thực hiện TNXH đối với NLĐ rõ ràng là một vấn đề quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của DN.

Các tiêu chuẩn liên quan đến TNXH doanh nghiệp đối với người lao động Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) là một cơ quan của Liên hiệp quốc với cơ chế ba bên (chính phủ, NLĐ và người sử dụng lao động) được thành lập với mục đích thiết lập các tiêu chuẩn tối thiểu về lao động trên phạm vi quốc tế. Các tiêu chuẩn tối thiểu này là công cụ pháp lý đặt ra các nguyên tắc và quyền cơ bản chung tại nơi làm việc. Chúng gắn với NLĐ ở mọi nơi, làm việc trong mọi loại hình tổ chức và nhằm ngăn ngừa cạnh tranh không bình đẳng trên cơ sở bóc lột và lạm dụng. Các tiêu chuẩn của ILO được xây dựng thông qua đàm phán ba bên ở cấp độ quốc tế giữa các chính phủ, NLĐ và người sử dụng lao động, và được biểu quyết bằng lá phiếu của các bên này.

e -12- Hội nghị lao động quốc tế lần thứ 86 họp tại Geneve tháng 6/1998 đã thông qua Tuyên bố về các nguyên tắc và quyền cơ bản trong lao động, xác định bốn nguyên tắc và quyền cơ bản của NLĐ, bao gồm: Quyền tự do liên kết và thỏa ước lao động tập thể; Quyền tự do không bị cưỡng bức hay bắt buộc lao động; Xóa bỏ một cách có hiệu quả lao động trẻ em; Quyền được đối xử bình đẳng, không bị phân biệt đối xử trong việc làm và nghề nghiệp.