Luận văn thạc sĩ vnu ls người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của cơ quan điều tra thuộc lực lượng cảnh sát nhân dân trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh thanh hóa

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của người có thẩm quyền trong tố tụng điều tra tại tỉnh Thanh Hóa, góp phần nâng cao hiệu quả công tác.

• Tác giả: Phạm Ngọc Thành
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Nguyễn Tất Viễn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Người Có Thẩm Quyền Tiến Hành Tố Tụng Của Cơ Quan Điều Tra Thuộc Lực Lượng Cảnh Sát Nhân Dân (Trên Cơ Sở Thực Tiễn Địa Bàn Tỉnh Thanh Hóa)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ NGƯỜI CÓ THẨM QUYỀN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG CỦA CƠ QUAN ĐIỀU TRA THUỘC LỰC LƯỢNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN
• 1.1. Đặc điểm hoạt động điều tra của lực lượng cảnh sát trong mô hình tố tụng hình sự xét hỏi
• 1.2. Khái niệm người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, các quan hệ pháp luật tố tụng hình sự của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng
• 1.3. Khái niệm người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của Cơ quan điều tra thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân
• 1.4. Các quan hệ pháp luật tố tụng hình sự điều chỉnh mối quan hệ của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của Cơ quan điều tra thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân
• 1.5. Pháp luật tố tụng hình sự về người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của cơ quan điều tra ở một số quốc gia. Liên bang Nga
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ NGƯỜI CÓ THẨM QUYỀN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG CỦA CƠ QUAN ĐIỀU TRA THUỘC LỰC LƯỢNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI TỈNH THANH HÓA
• 2.1. Quy định về Cơ quan điều tra và người tiến hành tố tụng của cơ quan điều tra trong lực lượng CSND theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2003
• 2.2. Quy định về Thủ trưởng, Phó thủ trưởng Cơ quan điều tra thuộc Cơ quan cảnh sát điều tra
• 2.3. Quy định về Điều tra viên Cơ quan điều tra thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân
• 2.4. Đội ngũ người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của Cơ quan điều tra thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Thanh Hóa
• 2.5. Khái quát đặc điểm kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa
• 2.6. Đội ngũ người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của cơ quan điều tra thuộc lực lượng cảnh sát nhân dân
• 2.7. Thực tiễn áp dụng các hoạt động tố tụng của những người có thẩm quyền tiến hành tố tụng tại tỉnh Thanh Hóa
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA NGƯỜI CÓ THẨM QUYỀN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG CỦA CƠ QUAN ĐIỀU TRA THUỘC LỰC LƯỢNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN
• 3.1. Những vướng mắc đã được Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 khắc phục
• 3.2. Những kiến nghị từ thực tiễn hoạt động của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của Cơ quan Cảnh sát điều tra tại tỉnh Thanh Hóa
• 3.3. Tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện một số quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015
• 3.4. Giải pháp về tổ chức, thực hiện
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về thẩm quyền tiến hành tố tụng của cơ quan điều tra tại Thanh Hóa

Thẩm quyền tiến hành tố tụng của cơ quan điều tra tại Thanh Hóa là một vấn đề quan trọng trong hệ thống tư pháp hình sự. Cơ quan điều tra, đặc biệt là lực lượng cảnh sát nhân dân, đóng vai trò chủ chốt trong việc phát hiện, điều tra và xử lý tội phạm. Việc nâng cao thẩm quyền này không chỉ giúp cải thiện chất lượng điều tra mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

1.1. Khái niệm và vai trò của cơ quan điều tra

Cơ quan điều tra là tổ chức có thẩm quyền thực hiện các hoạt động điều tra, thu thập chứng cứ và xử lý tội phạm. Vai trò của cơ quan này là rất quan trọng trong việc đảm bảo an ninh trật tự và bảo vệ quyền lợi của người dân.

1.2. Đặc điểm hoạt động điều tra tại Thanh Hóa

Hoạt động điều tra tại Thanh Hóa có những đặc điểm riêng biệt do tình hình tội phạm và đặc thù địa phương. Cơ quan điều tra cần phải linh hoạt và sáng tạo trong việc áp dụng pháp luật để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

II. Vấn đề và thách thức trong thẩm quyền tiến hành tố tụng

Mặc dù cơ quan điều tra có thẩm quyền lớn trong việc tiến hành tố tụng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều tra và sự công bằng trong quá trình tố tụng.

2.1. Những hạn chế trong quy định pháp luật

Các quy định pháp luật hiện hành về thẩm quyền của cơ quan điều tra còn nhiều bất cập, dẫn đến việc thực hiện không đồng bộ và thiếu hiệu quả trong một số trường hợp.

2.2. Tình trạng thiếu nguồn lực và đào tạo

Thiếu nguồn lực và đào tạo cho đội ngũ điều tra viên là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc không phát huy hết thẩm quyền của cơ quan điều tra trong thực tiễn.

III. Phương pháp nâng cao thẩm quyền tiến hành tố tụng của cơ quan điều tra

Để nâng cao thẩm quyền tiến hành tố tụng của cơ quan điều tra, cần áp dụng một số phương pháp và giải pháp cụ thể. Những biện pháp này sẽ giúp cải thiện chất lượng điều tra và bảo vệ quyền lợi của công dân.

3.1. Cải cách quy định pháp luật

Cần thiết phải cải cách các quy định pháp luật liên quan đến thẩm quyền của cơ quan điều tra, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động điều tra và xử lý tội phạm.

3.2. Tăng cường đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho đội ngũ điều tra viên là rất quan trọng. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu để nâng cao kỹ năng và kiến thức cho họ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Thanh Hóa

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao thẩm quyền tiến hành tố tụng đã mang lại nhiều kết quả tích cực tại Thanh Hóa. Những kết quả này không chỉ giúp cải thiện chất lượng điều tra mà còn nâng cao lòng tin của người dân vào cơ quan pháp luật.

4.1. Kết quả từ thực tiễn điều tra

Các kết quả từ thực tiễn điều tra cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong việc phát hiện và xử lý tội phạm, nhờ vào việc nâng cao thẩm quyền của cơ quan điều tra.

4.2. Phản hồi từ cộng đồng

Phản hồi từ cộng đồng về hoạt động của cơ quan điều tra cũng cho thấy sự hài lòng và tin tưởng hơn vào các hoạt động của lực lượng cảnh sát nhân dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của thẩm quyền tiến hành tố tụng

Kết luận về thẩm quyền tiến hành tố tụng của cơ quan điều tra tại Thanh Hóa cho thấy rằng việc nâng cao thẩm quyền này là cần thiết và cấp bách. Triển vọng tương lai phụ thuộc vào việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực cho đội ngũ điều tra viên.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực điều tra và tố tụng sẽ giúp cơ quan điều tra tại Thanh Hóa học hỏi và áp dụng các kinh nghiệm tốt từ các quốc gia khác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2012 – 2016, công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trên địa bàn cả nước nói chung và tỉnh Thanh Hóa nói riêng diễn biến hết sức phức tạp với hàng nghìn vụ án hình sự được thụ lý điều tra mỗi năm. Hoạt động điều tra của Cơ quan Cảnh sát điều tra giữ vai trò đặc biệt quan trọng, cung cấp hơn 85% khối lượng chứng cứ phục vụ trực tiếp cho hoạt động truy tố của Viện kiểm sát và xét xử của Tòa án. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật tố tụng hình sự trong giai đoạn này còn bộc lộ không ít rào cản, nguy cơ dẫn đến tình trạng làm oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm, ảnh hưởng tiêu cực đến quyền tự do, dân chủ của công dân.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc làm rõ địa vị pháp lý, thẩm quyền, quyền hạn, nghĩa vụ và mối quan hệ tố tụng của đội ngũ người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Cơ quan Cảnh sát điều tra, bao gồm Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra và Điều tra viên. Mục tiêu cụ thể là luận giải khoa học các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2006), đồng thời khảo sát thực trạng hoạt động điều tra tại một địa bàn mang tính đặc thù cao.

Phạm vi không gian nghiên cứu được xác định tại tỉnh Thanh Hóa – địa phương có diện tích tự nhiên hơn 11.100 km² với 27 đơn vị hành chính cấp huyện, sở hữu địa hình đa dạng gồm miền núi, đồng bằng, biên giới và vùng biển. Phạm vi thời gian khảo sát thực tiễn kéo dài liên tục trong 5 năm (2012 – 2016). Ý nghĩa của nghiên cứu gắn liền với các chỉ số đo lường hiệu quả tư pháp, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ án trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới mức 5%, nâng cao chất lượng chứng cứ và thúc đẩy chiến lược cải cách tư pháp theo định hướng Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai khung lý thuyết nền tảng trong khoa học luật hình sự và tố tụng hình sự: lý thuyết về mô hình tố tụng hình sự (phân tích sự chuyển dịch giữa mô hình tố tụng thẩm vấn/xét hỏi truyền thống và mô hình tố tụng tranh tụng hiện đại) và lý thuyết về phân định quyền lực tư pháp với thẩm quyền quản lý hành chính nhà nước. Mô hình nghiên cứu đặt trọng tâm vào cơ chế vận hành quyền năng tố tụng của người tiến hành tố tụng thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra trong mối quan hệ thứ bậc chỉ huy hành chính và quan hệ chế ước tư pháp.

Khung khái niệm then chốt được xây dựng và chuẩn hóa thông qua 5 thuật ngữ pháp lý cốt lõi:

1. Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của Cơ quan Cảnh sát điều tra: Bao gồm Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra và Điều tra viên các cấp, được bổ nhiệm theo quy chuẩn luật định để thực hiện chức năng chứng minh tội phạm.
2. Thẩm quyền tố tụng hình sự: Tổng hòa các quyền hạn và nghĩa vụ luật định trao cho chủ thể tư pháp nhằm thực thi hoạt động điều tra theo đúng trình tự tố tụng.
3. Biện pháp ngăn chặn: Hệ thống các biện pháp cưỡng chế pháp lý (bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú) nhằm ngăn chặn tội phạm và bảo đảm quá trình giải quyết vụ án.
4. Biện pháp điều tra tố tụng: Các hoạt động nghiệp vụ thu thập, củng cố và đánh giá chứng cứ như hỏi cung bị can, khám nghiệm hiện trường, đối chất, thực nghiệm điều tra và trưng cầu giám định.
5. Chế ước tố tụng: Cơ chế kiểm tra, giám sát quyền lực giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát nhân dân nhằm bảo đảm tính thượng tôn pháp luật và quyền con người.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015), các nghị quyết chuyên đề của Đảng (Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002, Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/06/2005) và báo cáo thống kê nghiệp vụ hằng năm của Công an tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2012 – 2016.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 6.845 vụ án hình sự với hơn 11.200 bị can được Cơ quan Cảnh sát điều tra hai cấp tại Thanh Hóa thụ lý trong giai đoạn 5 năm. Phương pháp chọn mẫu toàn diện được áp dụng đối với 27 Công an huyện, thị xã, thành phố và 4 phòng nghiệp vụ điều tra cấp tỉnh (PC44, PC45, PC46, PC47).

Phương pháp phân tích dựa trên nền tảng phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, thống kê xã hội học tư pháp và so sánh luật học đối chiếu với pháp luật tố tụng hình sự của Liên bang Nga (Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2001) và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (Luật Tố tụng hình sự năm 1979 sửa đổi năm 1996). Lý do lựa chọn hệ phương pháp này nhằm bảo đảm đánh giá khách quan, toàn diện và có hệ thống mối tương quan giữa quy định pháp luật và thực tiễn thi hành, từ đó rút ra các luận cứ xác đáng cho việc hoàn thiện thể chế tư pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về quy mô và năng lực đội ngũ Điều tra viên: Đến năm 2016, toàn tỉnh Thanh Hóa có 287 Điều tra viên được bổ nhiệm ở cả 3 ngạch (sơ cấp chiếm 58,2%, trung cấp chiếm 38,3% và cao cấp chiếm 3,5%). Tỷ lệ Điều tra viên có trình độ Đại học Cảnh sát hoặc Đại học Luật đạt trên 94%. Tuy nhiên, tình trạng quá tải công việc diễn ra nghiêm trọng khi trung bình mỗi Điều tra viên phải thụ lý từ 18 đến 24 vụ án/năm, vượt mức khuyến nghị tiêu chuẩn khoảng 40%, gây áp lực lớn đến tiến độ giải quyết án.

Thứ hai, về hiệu quả giải quyết tin báo tội phạm và điều tra vụ án: Trong giai đoạn 2012 – 2016, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa đã tiếp nhận và xử lý 8.420 tin báo, tố giác về tội phạm, đạt tỷ lệ giải quyết đúng hạn luật định (từ 20 ngày đến tối đa 2 tháng theo Điều 103 BLTTHS 2003) là 91,6%. Tỷ lệ khám phá án hình sự chung đạt 78,4%, trong đó án rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng đạt 92,1%.

Thứ ba, về xung đột giữa thẩm quyền tư pháp và quan hệ hành chính: Khảo sát thực tế chỉ ra rằng 88% các quyết định tố tụng quan trọng (khởi tố bị can, áp dụng biện pháp ngăn chặn, khám xét, kê biên tài sản) đều phụ thuộc hoàn toàn vào phê duyệt của Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra. Điều tra viên không có quyền tự quyết độc lập đối với các biện pháp cưỡng chế, khiến thời gian xử lý các vụ việc khẩn cấp bị kéo dài trung bình từ 1 đến 3 ngày làm việc do thủ tục hành chính nội bộ.

Thứ tư, về việc thực hiện quyền bào chữa và giám sát của Viện kiểm sát: Tỷ lệ người bào chữa tham gia từ giai đoạn khởi tố bị can chỉ đạt khoảng 12,5% tổng số vụ án có người bào chữa. Tỷ lệ hồ sơ vụ án bị Viện kiểm sát nhân dân trả lại để yêu cầu điều tra bổ sung chiếm 4,8% trên tổng số án kết thúc điều tra đề nghị truy tố, chủ yếu do thiếu sót trong việc thu thập chứng cứ chứng minh động cơ và thiệt hại tài sản.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên xuất phát từ sự thiếu phân định rạch ròi giữa quyền hạn tố tụng tư pháp và quyền quản lý hành chính trong nội bộ Cơ quan điều tra. Do cơ quan điều tra được tổ chức lồng ghép trong cơ cấu hành chính ngành Công an theo nguyên tắc tập trung thống nhất, Điều tra viên vừa chịu sự chi phối của quy chế điều lệnh hành chính, vừa phải tuân thủ trình tự tố tụng hình sự. Mối quan hệ giữa Thủ trưởng và Điều tra viên mang nặng tính chất chỉ huy - phục tùng thay vì tính độc lập của chức danh tư pháp.

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu của các chuyên gia đầu ngành như công trình năm 2009 của Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Lê Cảm và luận án tiến sĩ năm 2015 của Tiến sĩ Nguyễn Duy Giảng, kết quả nghiên cứu tại Thanh Hóa hoàn toàn trùng khớp về nhận định: sự lệ thuộc hành chính của Điều tra viên là rào cản lớn nhất hạn chế tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm cá nhân trong chứng minh chân lý khách quan của vụ án. So sánh quốc tế cho thấy, theo Điều 38 Bộ luật Tố tụng hình sự Liên bang Nga năm 2001, Dự thẩm viên có quyền độc lập ra quyết định khởi tố và tiến hành hầu hết các biện pháp điều tra, chỉ cần thông báo hoặc xin phê chuẩn tư pháp trong các trường hợp luật định hạn chế quyền công dân.

Các dữ liệu thực tiễn của đề tài được cấu trúc và thể hiện chi tiết qua 2 bảng thống kê nghiệp vụ: Bảng 2.1 (Số lượng điều tra viên của các cơ quan điều tra trên địa bàn cả nước và tỉnh Thanh Hóa) và Bảng 2.2 (Số liệu điều tra các vụ án hình sự của Cơ quan điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa từ năm 2012 đến năm 2016). Các bảng số liệu này minh họa rõ nét xu hướng tăng trưởng của khối lượng thụ lý án song song với sự biến động cơ cấu ngạch Điều tra viên qua biểu đồ cột kép và đường xu hướng phân tích đa chiều.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tố tụng: Quốc hội và các cơ quan tư pháp trung ương cần ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết việc phân định thẩm quyền tố tụng và quản lý hành chính trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015. Mục tiêu là trao quyền chủ động cho Điều tra viên được trực tiếp áp dụng một số biện pháp điều tra ban đầu và đề xuất biện pháp ngăn chặn mà không cần qua nhiều cấp phê duyệt trung gian, phấn đấu giảm 20% thời gian xử lý thủ tục hành chính nội bộ từ năm 2018.

2. Kiện toàn tổ chức bộ máy và bổ sung định biên cán bộ: Bộ Công an và Công an tỉnh Thanh Hóa cần rà soát, bổ sung thêm ít nhất 30% biên chế Điều tra viên trung cấp và cao cấp cho 11 huyện miền núi, biên giới (như Mường Lát, Quan Sơn, Quan Hóa) trong giai đoạn 2018 – 2020. Mục tiêu cụ thể là giảm áp lực thụ lý án xuống dưới 12 vụ/Điều tra viên/năm nhằm bảo đảm thời gian đầu tư chất lượng cho từng hồ sơ vụ án.

3. Chuẩn hóa quy trình đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng tư pháp: Học viện Cảnh sát nhân dân phối hợp với Công an tỉnh Thanh Hóa tổ chức định kỳ 100% các khóa tập huấn chuyên sâu hằng năm về kỹ năng hỏi cung ghi âm, ghi hình có âm thanh, kỹ thuật khám nghiệm hiện trường điện tử và kỹ năng bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội theo chuẩn mực tố tụng mới.

4. Nâng cao cơ chế phối hợp và chế ước tư pháp liên ngành: Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Thanh Hóa cần ký kết và thực hiện nghiêm túc Quy chế phối hợp liên ngành bằng văn bản. Thiết lập cơ chế kiểm soát trực tuyến việc chuyển giao 100% các quyết định tố tụng trong thời hạn 24 giờ và văn bản giải quyết tin báo tội phạm trong thời hạn 20 ngày, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ án trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới 3% giai đoạn 2018 – 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Đội ngũ Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra và Điều tra viên các cấp: Cung cấp cẩm nang tra cứu thẩm quyền luật định, giúp phân định chính xác giữa chỉ đạo hành chính và quyết định tố tụng, từ đó nâng cao chất lượng chỉ đạo điều tra và hạn chế vi phạm thủ tục pháp lý.

2. Cán bộ Kiểm sát viên và Thẩm phán chuyên trách án hình sự: Hỗ trợ tài liệu tham khảo thực tiễn để nâng cao kỹ năng kiểm sát hoạt động điều tra, đánh giá tính hợp pháp, tính xác thực của hệ thống chứng cứ do Cơ quan điều tra thu thập trước khi quyết định truy tố hoặc đưa vụ án ra xét xử.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Luật học: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật, khung lý thuyết so sánh quốc tế và hệ thống số liệu thực chứng phong phú phục vụ giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về luật hình sự, tố tụng hình sự và cải cách tư pháp.

4. Luật sư và người bào chữa: Giúp nắm vững cơ chế vận hành, quyền hạn và giới hạn pháp lý của người tiến hành tố tụng trong giai đoạn điều tra, làm cơ sở bảo vệ hiệu quả các quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ ngay từ thời điểm tiếp nhận tố giác và bắt giữ ban đầu.

Câu hỏi thường gặp

1. Điều tra viên có quyền tự mình áp dụng biện pháp tạm giam đối với bị can hay không? Căn cứ theo Điều 34 và Điều 88 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Điều tra viên không có thẩm quyền ra lệnh tạm giam. Quyền ra lệnh tạm giam thuộc về Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra và lệnh này phải được Viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn bằng văn bản trong thời hạn quy định trước khi thi hành.

2. Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra có những thẩm quyền độc quyền nào trong tố tụng hình sự? Thủ trưởng Cơ quan điều tra có thẩm quyền độc quyền trong việc ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, phân công hoặc thay đổi Điều tra viên, ban hành bản kết luận điều tra đề nghị truy tố, ra quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ điều tra và giải quyết các khiếu nại, tố cáo đối với hành vi của cán bộ cấp dưới.

3. Mối quan hệ giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra mang tính chất gì? Đây là mối quan hệ phối hợp và chế ước lẫn nhau. Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát tính hợp pháp của mọi hoạt động điều tra, phê chuẩn các lệnh cưỡng chế trong thời hạn luật định (từ 24 giờ đến 3 ngày) và có quyền yêu cầu Cơ quan điều tra khắc phục vi phạm tố tụng.

4. Mô hình tố tụng của Liên bang Nga có điểm gì khác biệt về chức danh điều tra so với Việt Nam? Theo Bộ luật Tố tụng hình sự Liên bang Nga năm 2001, chức danh Dự thẩm viên thuộc Cơ quan điều tra dự thẩm có tính độc lập tư pháp rất cao. Dự thẩm viên tự mình quyết định khởi tố, tiến hành các hoạt động điều tra và chỉ chịu sự kiểm tra của Viện kiểm sát đối với các quyết định định tội danh hoặc đình chỉ vụ án.

5. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã khắc phục hạn chế nào về quyền hạn của Điều tra viên? Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã bổ sung chế định Cán bộ điều tra để hỗ trợ Điều tra viên, quy định rõ ràng hơn trách nhiệm cá nhân của Điều tra viên trước pháp luật về các quyết định tố tụng được giao, đồng thời bắt buộc ghi âm, ghi hình có âm thanh khi hỏi cung bị can nhằm tăng cường tính minh bạch.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về địa vị pháp lý, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra trong nền tư pháp Việt Nam.
• Khảo sát thực chứng sâu sắc thực trạng áp dụng pháp luật tại tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2012 – 2016 với dữ liệu chi tiết từ 6.845 vụ án hình sự và 287 Điều tra viên.
• Nhận diện chính xác mâu thuẫn nội tại giữa mô hình chỉ huy quản lý hành chính tập trung và yêu cầu về tính độc lập, tự chủ tư pháp của Điều tra viên khi thi hành công vụ.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi, bao gồm hoàn thiện thể chế lập pháp, chuẩn hóa tổ chức cán bộ, nâng cao kỹ năng nghiệp vụ và củng cố quan hệ chế ước tư pháp.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho việc thi hành hiệu quả Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và thực hiện thắng lợi mục tiêu cải cách tư pháp của Đảng.

Đóng góp lớn nhất của công trình là tạo dựng nhịp cầu gắn kết giữa lý luận tố tụng hình sự và thực tiễn điều tra tội phạm tại địa bàn trọng điểm Bắc Trung Bộ. Các cơ quan tư pháp và đơn vị đào tạo luật cần tiếp tục nghiên cứu, hiện thực hóa các giải pháp nêu trên trong giai đoạn 2018 – 2025. Hãy chủ động tham khảo toàn văn công trình để khai thác các giải pháp chuyên sâu, góp phần xây dựng nền tư pháp hình sự Việt Nam văn minh, chuyên nghiệp, bảo vệ vững chắc công lý và quyền con người.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Mô ̣t số vấ n đề lí luâ ̣n về người có thẩ m quyề n tiế n hành tố tụng của Cơ quan điề u tra thuô ̣c lực lươ ̣ng cảnh sát nhân dân. Chương 2: Pháp luật và thực tiễn hoạt động của người có th ẩm quyền tiế n hành tố tu ̣ng của Cơ quan điề u tra thuô ̣c lực lươ ̣ng cảnh sát nhân dân ta ̣i tỉnh Thanh Hóa. Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của người có thẩm quyền tiế n hành tố tu ̣ng của Cơ quan điề u tra thuô ̣c lực lươ ̣ng cảnh sát nhân dân. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ NGƢỜI CÓ THẨM QUYỀN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG CỦA CƠ QUAN ĐIỀU TRA THUỘC LỰC LƢỢNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN 1.

Đặc điểm hoạt động điều tra của lực lƣợng cảnh sát trong mô hình tố tụng hình sự xét hỏi Để có cơ sở làm rõ vị trí, vai trò, thẩm quyền của người tiến hành tố tụng của cơ quan điều tra của lực lượng cảnh sát nhân dân, trước hết về cách tiếp cận, cần đặt địa vị pháp lý của những người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong một mô hình tố tụng hình sự cụ thể. Trong mô hình tố tụng tranh tụng, có sự phân chia quá trình giải quyết vụ án hình sự thành hai giai đoạn: giai đoạn tiền xét xử và giai đoạn xét xử. Khác với mô hình tố tụng thẩm vấn, hai giai đoạn này của mô hình tố tụng tranh tụng khá tách biệt với nhau do không có sự hiện diện của một hồ sơ hình sự thống nhất làm cầu nối giữa hai giai đoạn. Giai đoạn tiền xét xử thường bắt đầu từ khi khởi tố vụ án hoặc bắt nghi can cho đến trước khi vụ án được đưa ra xét xử tại Tòa án.

Các chủ thể tham gia vào giai đoạn này bao gồm: Tòa án, Cơ quan điều tra, Cơ quan công tố và Luật sư bào chữa cho người bị tình nghi. Cơ quan điều tra thường là cơ quan đầu tiên phát hiện tội phạm, tiến hành điều tra ban đầu và ra quyết định khởi tố. Trong giai đoạn điều tra, về cơ bản, cảnh sát có thẩm quyền tiến hành hầu hết các hoạt động điều tra vụ án, cơ quan công có vai trò “tư vấn” cho cảnh sát thông qua việc hướng dẫn cho cảnh sát tìm kiếm bằng chứng, hướng dẫn thủ tục bắt giam khi có đề nghị từ phía cảnh sát [49, tr. Theo mô hình tố tụng tranh tụng thì cơ quan công tố không phải là cơ quan tiến hành tố tụng mà được coi là một bên tham gia tranh tụng.

Công tố viên cũng như Luật sư bào chữa đóng vai trò chính trong việc thẩm vấn, đối đáp lẫn nhau. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong mô hình tố tụng tranh tụng không tồn tại một “Hồ sơ hình sự” theo nghĩa như được sử dụng trong mô hình tố tụng thẩm vấn. Các quan toà hầu như không có thông tin gì về vụ án trước khi xét xử, mà chỉ thông qua quá trình tranh tụng giữa Công tố viên và Luật sư bào chữa họ mới có thông tin về nội dung vụ án. Còn ở mô hình tố tụng thẩm vấn (xét hỏi) Cảnh sát tư pháp và Cơ quan công tố cùng được giao nhiệm vụ điều tra vụ án hình sự.

Trong mối quan hệ này, Công tố viên được giao nhiệm vụ chỉ đạo quá trình điều tra, có toàn bộ quyền hành trong giai đoạn điều tra, đưa ra các chỉ thị, hướng dẫn đối với Cảnh sát (Pháp, Đức, Italia. Tuy nhiên, trên thực tế, hầu hết các hoạt động điều tra cụ thể đều do Cảnh sát tư pháp thực hiện, chỉ những trường hợp ngoại lệ hoặc đối với những vụ án đặc biệt thì Công tố viên mới trực tiếp điều tra. Khi tiến hành điều tra, Cảnh sát thiết lập mối liên lạc rất sớm với Công tố viên để nhận được các ý kiến tư vấn về chuyên môn cũng như các mệnh lệnh, chỉ thị từ phía Công tố viên. Có thể thấy, hầu hết các hoạt động điều tra cụ thể do Cảnh sát tư pháp đảm nhiệm, song trách nhiệm chính đối với hoạt động điều tra và việc đánh giá độ tin cậy của chứng cứ lại được giao cho Công tố viên.

Phiên tòa là sự tiếp tục điều tra vụ án hình sự và giai đoạn xét xử là giai đoạn tiếp theo của quá trình giải quyết vụ án. Tại phiên tòa không có sự tranh luận phản bác nhau giữa hai bên đối địch, mà toàn bộ vụ án được điều tra, thẩm vấn một cách công khai. Trong mô hình TTHS thẩm vấn, Tòa án có vai trò tích cực trong hoạt động tố tụng, thâu tóm vào tay mình cả ba chức năng cơ bản của TTHS: vừa buộc tội, vừa bào chữa, vừa xét xử. Hệ thống chứng cứ được xây dựng trên cơ sở những quy định chặt chẽ về cách đánh giá chứng cứ theo những chuẩn mực giá trị nhất định (đánh giá chứng cứ hình thức).

Hệ thống chứng cứ này dù sao cũng được nhìn nhận là một sự tiến bộ vì ý chí của pháp luật cũng đã thay 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thế cho sự tùy tiện của Thẩm phán. Mô hình TTHS này tuyệt đối hóa lợi ích nhà nước, đặt lợi ích Nhà nước lên trên hết và xem thân phận của bị can như là phương tiện để đạt tới mục đích có ý nghĩa xã hội là chân lý của vụ án. Nhưng lịch sử đã cho thấy chính sự chà đạp lên quyền con người của bị can lại là yếu tố cản trở việc thực hiện mục đích đó và là nguyên nhân phổ biến của những sai lầm tư pháp. Từ những nghiên cứu trên có thể đưa ra khái niệm: Tố tụng hình sự thẩm vấn là loại hình tố tụng hình sự huy động tối đa sự tham gia của các cơ quan tố tụng chuyên nghiệp của Nhà nước vào quá trình xác định sự thật của vụ án, phán quyết của Tòa án dựa trên hồ sơ vụ án kết hợp với việc tiếp tục thẩm vấn tại phiên tòa.

Khái niệm ngƣời có thẩm quyền tiến hành tố tụng, các quan hệ pháp luật tố tụng hình sự của ngƣời có thẩm quyền tiến hành tố tụng 1. Khái niệm người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của Cơ quan điều tra thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân Quá trình tố tụng hình sự được chia thành nhiều giai đoạn khác nhau căn cứ vào mục đích và nhiệm vụ của mỗi giai đoạn tố tụng hình sự. Trong mỗi giai đoạn, các chủ thể tiến hành tố tụng thực hiện các hoạt động tố tụng theo thẩm quyền của mình. Trong mỗi cơ quan tiến hành tố tụng, pháp luật quy định những người có thẩm quyền tiến hành các hành vi tố tụng trong một giai đoạn tố tụng.

Những người đó được gọi là người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Người tiến hành tố tụng là một trong các chủ thể của tố tụng hình sự, có vai trò quan trọng mang tính quyết định trong quá trình chứng minh, giải quyết vụ án hình sự. Những người tiến hành tố tụng có chức năng riêng, nhưng hoạt động trong mối liên hệ mật thiết, thống nhất với nhau và đều có trách nhiệm là nhằm phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm và không làm oan người 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vô tội, bảo vệ lợi ích nhà nước, lợi ích xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân [36, tr. Nếu như Cơ quan tiến hành tố tụng hình sự là các pháp nhân công quyền trong lĩnh vực tư pháp đại diện cho Nhà nước tiến hành các chức năng buộc tội và chức năng xét xử trong quá trình giải quyết vụ án hình sự thì người tiến hành tố tụng trong các cơ quan có trách nhiệm thực thi các quyền hạn, trách nhiệm để thực hiện chức năng của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Từ trước đến nay trong lý luận về tố tụng hình sự đều xác định rằng, người tiến hành tố tụng là một trong các chủ thể của tố tụng hình sự, có vai trò quan trọng mang tính quyết định trong quá trình chứng minh, giải quyết vụ án hình sự, cũng như trong việc tôn trọng và bảo vệ quyền con người [36, tr. Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng là một trong ba nhóm chủ thể của tố tụng hình sự và trên cơ sở phân loại theo các cơ quan tiến hành tố tụng thì có: người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của CQĐT, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của Viện kiểm sát, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của cơ quan Tòa án. Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong CQĐT nói chung trong đó có người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của Cơ quan điều tra trong lực lượng Cảnh sát nhân dân gồm có: Điều tra viên, Thủ trưởng CQĐT và Phó Thủ trưởng CQĐT. Luật TTHS năm 2003 quy định quyền hạn, trách nhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ đối với người có thẩm quyền tiến hành tố tụng nói chung và người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong CQĐT thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân nói riêng là cơ sở cho các hoạt động của họ trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.

Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của CQĐT nói chung cũng như người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của CQĐT thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân có đặc điểm riêng so với các loại chủ thể TTHS khác: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ nhất, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của CQĐT thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân được bổ nhiệm theo điều kiện và cách thức do luật định Điều kiện và cách thức bổ nhiệm người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của CQĐT nói chung và CQĐT trong lực lượng Cảnh sát ở mỗi nước là khác nhau tùy theo quy định của Pháp luật tố tụng hình sự nước đó. Tuy nhiên, thông thường đều quy định các điều kiện về: phẩm chất chính trị, trình độ pháp luật, học vấn, năng lực chuyên môn.