Chương 1: Mô ̣t số vấ n đề lí luâ ̣n về người có thẩ m quyề n tiế n hành tố tụng của Cơ quan điề u tra thuô ̣c lực lươ ̣ng cảnh sát nhân dân. Chương 2: Pháp luật và thực tiễn hoạt động của người có th ẩm quyền tiế n hành tố tu ̣ng của Cơ quan điề u tra thuô ̣c lực lươ ̣ng cảnh sát nhân dân ta ̣i tỉnh Thanh Hóa. Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của người có thẩm quyền tiế n hành tố tu ̣ng của Cơ quan điề u tra thuô ̣c lực lươ ̣ng cảnh sát nhân dân. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ NGƢỜI CÓ THẨM QUYỀN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG CỦA CƠ QUAN ĐIỀU TRA THUỘC LỰC LƢỢNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN 1.
Đặc điểm hoạt động điều tra của lực lƣợng cảnh sát trong mô hình tố tụng hình sự xét hỏi Để có cơ sở làm rõ vị trí, vai trò, thẩm quyền của người tiến hành tố tụng của cơ quan điều tra của lực lượng cảnh sát nhân dân, trước hết về cách tiếp cận, cần đặt địa vị pháp lý của những người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong một mô hình tố tụng hình sự cụ thể. Trong mô hình tố tụng tranh tụng, có sự phân chia quá trình giải quyết vụ án hình sự thành hai giai đoạn: giai đoạn tiền xét xử và giai đoạn xét xử. Khác với mô hình tố tụng thẩm vấn, hai giai đoạn này của mô hình tố tụng tranh tụng khá tách biệt với nhau do không có sự hiện diện của một hồ sơ hình sự thống nhất làm cầu nối giữa hai giai đoạn. Giai đoạn tiền xét xử thường bắt đầu từ khi khởi tố vụ án hoặc bắt nghi can cho đến trước khi vụ án được đưa ra xét xử tại Tòa án.
Các chủ thể tham gia vào giai đoạn này bao gồm: Tòa án, Cơ quan điều tra, Cơ quan công tố và Luật sư bào chữa cho người bị tình nghi. Cơ quan điều tra thường là cơ quan đầu tiên phát hiện tội phạm, tiến hành điều tra ban đầu và ra quyết định khởi tố. Trong giai đoạn điều tra, về cơ bản, cảnh sát có thẩm quyền tiến hành hầu hết các hoạt động điều tra vụ án, cơ quan công có vai trò “tư vấn” cho cảnh sát thông qua việc hướng dẫn cho cảnh sát tìm kiếm bằng chứng, hướng dẫn thủ tục bắt giam khi có đề nghị từ phía cảnh sát [49, tr. Theo mô hình tố tụng tranh tụng thì cơ quan công tố không phải là cơ quan tiến hành tố tụng mà được coi là một bên tham gia tranh tụng.
Công tố viên cũng như Luật sư bào chữa đóng vai trò chính trong việc thẩm vấn, đối đáp lẫn nhau. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong mô hình tố tụng tranh tụng không tồn tại một “Hồ sơ hình sự” theo nghĩa như được sử dụng trong mô hình tố tụng thẩm vấn. Các quan toà hầu như không có thông tin gì về vụ án trước khi xét xử, mà chỉ thông qua quá trình tranh tụng giữa Công tố viên và Luật sư bào chữa họ mới có thông tin về nội dung vụ án. Còn ở mô hình tố tụng thẩm vấn (xét hỏi) Cảnh sát tư pháp và Cơ quan công tố cùng được giao nhiệm vụ điều tra vụ án hình sự.
Trong mối quan hệ này, Công tố viên được giao nhiệm vụ chỉ đạo quá trình điều tra, có toàn bộ quyền hành trong giai đoạn điều tra, đưa ra các chỉ thị, hướng dẫn đối với Cảnh sát (Pháp, Đức, Italia. Tuy nhiên, trên thực tế, hầu hết các hoạt động điều tra cụ thể đều do Cảnh sát tư pháp thực hiện, chỉ những trường hợp ngoại lệ hoặc đối với những vụ án đặc biệt thì Công tố viên mới trực tiếp điều tra. Khi tiến hành điều tra, Cảnh sát thiết lập mối liên lạc rất sớm với Công tố viên để nhận được các ý kiến tư vấn về chuyên môn cũng như các mệnh lệnh, chỉ thị từ phía Công tố viên. Có thể thấy, hầu hết các hoạt động điều tra cụ thể do Cảnh sát tư pháp đảm nhiệm, song trách nhiệm chính đối với hoạt động điều tra và việc đánh giá độ tin cậy của chứng cứ lại được giao cho Công tố viên.
Phiên tòa là sự tiếp tục điều tra vụ án hình sự và giai đoạn xét xử là giai đoạn tiếp theo của quá trình giải quyết vụ án. Tại phiên tòa không có sự tranh luận phản bác nhau giữa hai bên đối địch, mà toàn bộ vụ án được điều tra, thẩm vấn một cách công khai. Trong mô hình TTHS thẩm vấn, Tòa án có vai trò tích cực trong hoạt động tố tụng, thâu tóm vào tay mình cả ba chức năng cơ bản của TTHS: vừa buộc tội, vừa bào chữa, vừa xét xử. Hệ thống chứng cứ được xây dựng trên cơ sở những quy định chặt chẽ về cách đánh giá chứng cứ theo những chuẩn mực giá trị nhất định (đánh giá chứng cứ hình thức).
Hệ thống chứng cứ này dù sao cũng được nhìn nhận là một sự tiến bộ vì ý chí của pháp luật cũng đã thay 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thế cho sự tùy tiện của Thẩm phán. Mô hình TTHS này tuyệt đối hóa lợi ích nhà nước, đặt lợi ích Nhà nước lên trên hết và xem thân phận của bị can như là phương tiện để đạt tới mục đích có ý nghĩa xã hội là chân lý của vụ án. Nhưng lịch sử đã cho thấy chính sự chà đạp lên quyền con người của bị can lại là yếu tố cản trở việc thực hiện mục đích đó và là nguyên nhân phổ biến của những sai lầm tư pháp. Từ những nghiên cứu trên có thể đưa ra khái niệm: Tố tụng hình sự thẩm vấn là loại hình tố tụng hình sự huy động tối đa sự tham gia của các cơ quan tố tụng chuyên nghiệp của Nhà nước vào quá trình xác định sự thật của vụ án, phán quyết của Tòa án dựa trên hồ sơ vụ án kết hợp với việc tiếp tục thẩm vấn tại phiên tòa.
Khái niệm ngƣời có thẩm quyền tiến hành tố tụng, các quan hệ pháp luật tố tụng hình sự của ngƣời có thẩm quyền tiến hành tố tụng 1. Khái niệm người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của Cơ quan điều tra thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân Quá trình tố tụng hình sự được chia thành nhiều giai đoạn khác nhau căn cứ vào mục đích và nhiệm vụ của mỗi giai đoạn tố tụng hình sự. Trong mỗi giai đoạn, các chủ thể tiến hành tố tụng thực hiện các hoạt động tố tụng theo thẩm quyền của mình. Trong mỗi cơ quan tiến hành tố tụng, pháp luật quy định những người có thẩm quyền tiến hành các hành vi tố tụng trong một giai đoạn tố tụng.
Những người đó được gọi là người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Người tiến hành tố tụng là một trong các chủ thể của tố tụng hình sự, có vai trò quan trọng mang tính quyết định trong quá trình chứng minh, giải quyết vụ án hình sự. Những người tiến hành tố tụng có chức năng riêng, nhưng hoạt động trong mối liên hệ mật thiết, thống nhất với nhau và đều có trách nhiệm là nhằm phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm và không làm oan người 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vô tội, bảo vệ lợi ích nhà nước, lợi ích xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân [36, tr. Nếu như Cơ quan tiến hành tố tụng hình sự là các pháp nhân công quyền trong lĩnh vực tư pháp đại diện cho Nhà nước tiến hành các chức năng buộc tội và chức năng xét xử trong quá trình giải quyết vụ án hình sự thì người tiến hành tố tụng trong các cơ quan có trách nhiệm thực thi các quyền hạn, trách nhiệm để thực hiện chức năng của các cơ quan tiến hành tố tụng.
Từ trước đến nay trong lý luận về tố tụng hình sự đều xác định rằng, người tiến hành tố tụng là một trong các chủ thể của tố tụng hình sự, có vai trò quan trọng mang tính quyết định trong quá trình chứng minh, giải quyết vụ án hình sự, cũng như trong việc tôn trọng và bảo vệ quyền con người [36, tr. Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng là một trong ba nhóm chủ thể của tố tụng hình sự và trên cơ sở phân loại theo các cơ quan tiến hành tố tụng thì có: người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của CQĐT, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của Viện kiểm sát, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của cơ quan Tòa án. Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong CQĐT nói chung trong đó có người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của Cơ quan điều tra trong lực lượng Cảnh sát nhân dân gồm có: Điều tra viên, Thủ trưởng CQĐT và Phó Thủ trưởng CQĐT. Luật TTHS năm 2003 quy định quyền hạn, trách nhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ đối với người có thẩm quyền tiến hành tố tụng nói chung và người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong CQĐT thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân nói riêng là cơ sở cho các hoạt động của họ trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.
Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của CQĐT nói chung cũng như người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của CQĐT thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân có đặc điểm riêng so với các loại chủ thể TTHS khác: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ nhất, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của CQĐT thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân được bổ nhiệm theo điều kiện và cách thức do luật định Điều kiện và cách thức bổ nhiệm người có thẩm quyền tiến hành tố tụng của CQĐT nói chung và CQĐT trong lực lượng Cảnh sát ở mỗi nước là khác nhau tùy theo quy định của Pháp luật tố tụng hình sự nước đó. Tuy nhiên, thông thường đều quy định các điều kiện về: phẩm chất chính trị, trình độ pháp luật, học vấn, năng lực chuyên môn.