CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ LÃNH ĐẠO MỚI VỀ CHẤT VÀ SỰ GẮN KẾT CỦA NHÂN VIÊN 1. Lãnh đạo mới về chất 1. Các khái niệm lãnh đạo Hiện tại có rất nhiều nghiên cứu chính thức và không chính thức về lãnh đạo mới về chất. - Lãnh đạo là cư xử của một cá nhân khi anh ta chỉ đạo các hoạt động của nhóm để đạt tới những mục tiêu chung(Hemphill and Coons, 1957).
- Lãnh đạo là dạng đặc biệt của quan hệ được đặc trưng bởi nhận thức của các thành viên nhóm rằng: một thành viên khác của nhóm có quyền đòi hỏi những dạng hành vi đối với các thành viên khác trong hoạt động của họ như là một thành viên nhóm(Janda, 1960). - Lãnh đạo là ảnh hưởng (tác động) mang tính tương tác, được thực hiện trong một tình huống, được chỉ đạo thông qua quá trình thông tin để đạt tới những mục tiêu cụ thể(Tannenbaum, Weschler and Masarik, 1961). - Lãnh đạo là sự tương tác giữa những con người.Trong đó một người trình bày những thông tin để những người khác trở nên bị thuyết phục với những kết cục của anh ta.và kết cục này sẽ được hoàn thiện khi đối tượng cư xử theo những điều được đề nghị hoặc được đòi hỏi(Jacobs, 1970). - Lãnh đạo là quá trình ảnh hưởng tới những hoạt động của nhóm có tổ chức để đạt tới mục tiêu(Rauch and Behling, 1984).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 - Lãnh đạo là khả năng bứt phá khỏi văn hóa…nhằm thực hiện một quá trình thay đổi tiến hóa mang tính thích ứng cao(Schein, 1992). - Lãnh đạo là khả năng của một cá nhân nhằm gây ảnh hưởng, thúc đẩy, làm cho mọi người góp phần vào hiệu quả và thành công của tổ chức họ đang làm thành viên(House và các cộng sự, 1999). - Lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng đến người khác để họ hiểu và đồng ý về những công việc cần thực hiện và thực hiện nó như thế nào một cách hiệu quả…quá trình tạo điều kiện thuận lợi cho các cá nhân và tập thể nỗ lực đạt được mục tiêu của tổ chức đề ra(Yukl, 2002). Tóm lại, lãnh đạo tồn tại rất nhiều khái niệm.
Tuy nhiên, các khái niệm trên đều có một điểm chung về lãnh đạo là quá trình ảnh hưởng, tác động đến con người để có được sự tự nguyện tham gia của họ nhằm đạt mục tiêu, nhiệm vụ, sứ mạng của nhóm, của tổ chức. Và đây cũng là quan điểm của luận văn khi không xem lãnh đạo là người đứng đầu tổ chức mà lãnh đạo là bất kỳ cá nhân nào tìm cách gây ảnh hưởng, tác động đến hành vi của người theo sau, làm họ tự nguyện thực hiện nhiệm vụ, mục tiêu, sứ mạng của nhóm, của tổ chức đều được xem là lãnh đạo. Phân biệt giữa lãnh đạo và quản lý Nhiều người nhầm lẫn và không phân biệt rõ ràng giữa hai thật ngữ lãnh đạo (leadership) và quản lý (management). Tuy nhiên, hai thuật ngữ trên hoàn toàn khác nhau.
Nếu lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng bằng cách truyền cảm hứng để tìm kiếm sự tự nguyện của cấp dưới nhằm đạt mục tiêu, nhiệm vụ, sứ mạng thì quản lý là việc sử dụng quyền lực gắn liền với một chức vụ chính thức để đạt được sự phục tùng của cấp dưới. Rõ ràng đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau và không loại trừ nhau. Mỗi tổ chức đều cần có sự tồn tại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 của cả lãnh đạo và quản lý tùy thuộc vào từng công việc và tình huống nhất định, trước hết là phương hướng đúng tức lãnh đạo đúng, và sau đó là thực hiện đúng tức quản lý đúng. Để làm rõ hơn sự phân biệt giữa hai thuật ngữ này, nghiên cứu có sự phân biệt giữa lãnh đạo và quản lý Bảng 1.1: Phân biệt giữa lãnh đạo và quản lý Lãnh đạo Quản lý - Thích ứng với sự thay đổi và tạo ra sự - Thích ứng với sự phức tạp và duy trì sự thay đổi ổn định - Luôn hướng đến những vùng đất mới - Làm việc trong miền quen thuộc: làm bằng cách đưa ra phương hướng, viễn theo kế hoạch, ngân sách.
- Đạt mục tiêu thông qua định hướng, - Đạt mục tiêu thông qua hệ thống chính động viên và khuyến khích sách, mệnh lệnh hành chính. - Thực hiện những công việc đúng. - Thực hiện công việc đúng cách, đúng qui định, qui trình, đúng chỉ đạo. - Là công việc hành động đơn lẻ, hành - Là công việc làm cùng nhiều người, động trước và có rủi ro cao.
duy trì hoạt động đang diễn ra, rủi ro - Chú trọng dài hạn, chú trọng chiến thấp. lược, tầm nhìn, sứ mạng. - Chú trọng ngắn hạn. Rõ ràng ta thấy rằng lãnh đạo và quản lý đều không đề cập đến lãnh đạo là người đứng đầu trong một tổ chức.
Tuy nhiên, ở Việt Nam, lãnh đạo là từ để chỉ các cán bộ quản lý cấp cao hay các nhân sự trong ban giám đốc, ban điều hành của doanh nghiệp. Và cách nhìn nhận như vậy thì không chuẩn theo thuyết lãnh đạo và cũng gây khó khăn trong khảo sát (vì nhân viên văn phòng ít có điều kiện làm việc cùng tổng giám đốc, ban giám đốc hay ban điều hành LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 của doanh nghiệp nên khó có cơ sở để nhận xét, đánh giá về cách lãnh đạo ban giám đốc). Do đó, luận văn xác định đối tượng lãnh đạo là các cấp trên có khả năng gây ảnh hưởng đến nhân viên bằng cách truyền cảm hứng để họ thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, sứ mạng của nhóm, của tổ chức. Lãnh đạo mới về chất Trong một thời gian dài, người ta cho rằng lãnh đạo chính là sự trao đổi trong xã hội giữa cấp trên và cấp dưới theo kiểu đổi phần thưởng lấy sự tuân lệnh.NhưngBass lại cho rằng: tuy yếu tố phần thưởng ảnh hưởng hợp lý hầu hết trong tất cả các tình huống, nhưng nếu người lãnh đạo chỉ dùng phần thưởng hay sự trừng phạt cho thành công hay thất bại, tất cả chỉ khiến người theo sau cảm thấy họ trở nên kém cỏi hơn.
Họ không thể hoặc cảm thấy không cần thiết phải nhiệt tình, tận tâm khi giải quyết vấn đề nếu như phần thưởng đó không đủ lớn để hấp dẫn nhiệt huyết của họ hay sự trừng phạt đó không đủ lớn để đe dọa họ(Bass, 2000). Ảnh hưởng đến sự gắn kết, lòng nhiệt tình thật sự, sự tận tâm và những nỗ lực vượt trội để hoàn thành nhiệm vụ, mục tiêu, sứ mạng của tổ chức là những gì mà lãnh đạo mới về chất sẽ tạo ra. Lãnh đạo mới về chất lần đầu tiên được nghiên cứu bởi Burns (1978), sau đó, là các nghiên cứu của Bass (Bass,1985, 1989, 1990, 1991, 1996, 1997, 2000,. Burns (1978) cho rằng lãnh đạo mới về chất là “Người thách thức những người dưới quyền thực hiện những nhiệm vụ không được quy định”.Theo ông, lãnh đạo mới về chất lãnh đạo người theo sau bằng sự hấp dẫn (Idealized Influence-II), bằng nguồn cảm hứng (Inspirational Motivation-IM), bằng khuyến khích thông minh (Intellectual Stimulation-IS) và bằng quan tâm đến từng cá nhân (Individualized Consideration-IC).
Lãnh đạo mới về chất có vị trí LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 thứ bậc cao hơn lãnh đạo nghiệp vụ, họ luôn có động thái thúc đẩy người theo sau đạt kết quả cao hơn. - Hấp dẫn (Idealized Influence-II): hành vi của người lãnh đạo được xem là hình mẫu cho người theo sau. Người lãnh đạo được thán phục, kính trọng và tin tưởng. Họ có được khả năng, tính kiên trì, tính quyết đoán vượt trội.
Họ có quyền lực và sức ảnh hưởng lớn đến người theo sau. Họ hấp dẫn người theo sau ở sự rõ ràng, quyết đoán trong những tình huống không rõ ràng, không chắc chắn bằng tầm nhìn chiến lược cụ thể. Có hai khía cạnh hấp dẫn: hấp dẫn bằng phẩm chất và hấp dẫn bằng hành vi của người lãnh đạo. Cả hai đều được đo lường bằng những phần riêng biệt trong bảng câu hỏi lãnh đạo đa thành phần (Phụ lục I).
- Truyền cảm hứng (Inspiration Motivation-IM): người lãnh đạo truyền cảm hứng cho người theo sau bằng cách giao cho họ những công việc thử thách và có ý nghĩa. Khi đó, người theo sau sẽ cảm thấy hăng say, có tinh thần làm việc và công việc của họ thật sự có ý nghĩa. Người lãnh đạo còn tạo ra cảm hứng bằng việc chia sẻ tầm nhìn chung và cho người theo sau thấy được viễn cảnh tương lai hấp dẫn của tổ chức, lôi kéo họ tự nguyện xây dựng viễn cảnh tốt đẹp và chứng tỏ sự đóng góp của mình cho mục tiêu, tầm nhìn chung của tổ chức. - Kích thích thông minh (Intellectual Stimulation-IS): lãnh đạo mới về chấttạo cho người theo sau không gian để họ phát huy tính sáng tạo theo cách của mình và động viên các cách thức sáng tạo mới cải thiện những vấn đề cũ.
Nhà lãnh đạo mới về chất luôn được tôn trọng và không phê bình, chỉ trích những ý tưởng mới của người theo sau trước tập thể dù ý tưởng đó khác với ý tưởng lãnh đạo hay thậm chí khi đó là một ý tưởng chưa tốt. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Quan tâm đến từng cá nhân (Individualized Consideration-IC): như một người cố vấn, một người thầy quan tâm đến từng cá nhân. Người lãnh đạo mới về chất phải nhận ra nhu cầu, ước muốn của người theo sau, đặc biệt là nhu cầu thành tựu và nhu cầu phát triển của người theo sau để có thể tạo điều kiện tối đa cho họ đạt được nhu cầu cá nhân chính đáng của mình. Để thể hiện quan tâm đến từng cá nhân, hành vi của người lãnh đạo phải chứng minh được rằng họ xem người theo sau với tư cách như là một cá nhân chứ không phải là người làm thuê.
Quan tâm đến từng cá nhân thể hiện ở việc lãnh đạo luôn lắng nghe và thực hiện trao đổi thông tin hai chiều với nhân viên, những buổi trò chuyện thân mật. Từ đó người lãnh đạo có thể nắm bắt chính xác hơn tâm tư nguyện vọng của người theo sau, đồng thời cũng thể hiện tình cảm, sự quan tâm của lãnh đạo đến người theo sau. Burns đã phân biệt rất rõ ràng hai dạng lãnh đạo: lãnh đạo mới về chất và lãnh đạo nghiệp vụ. Tuy nhiên, khi Burns phân biệt rạch ròi giữa lãnh đạo mới về chất và lãnh đạo nghiệp vụ, thì Bass cho rằng lãnh đạo mới về chất và lãnh đạo nghiệp vụ không loại trừ nhau, mà hỗ trợ nhau trong mỗi công việc, mỗi tình huống(Bass, 1985).