CHƯƠNG I: RỦI RO VÀ KHUNG CHƯƠNG TRÌNH QUẢN LÝ RỦI RO CỦA COSO 1.1 Tổng quan về rủi ro, quản lý rủi ro: 1.1 Tổng quan về rủi ro: 1.1 Khái niệm về rủi ro: Trên thế giới đã có nhiều nhà kinh tế học đưa ra những định nghĩa khác nhau về rủi ro tùy theo từng đối tượng và tình huống cụ thể. Nhìn chung, thuật ngữ rủi ro dùng để chỉ những tác động xấu tiềm ẩn có thể ảnh hưởng đến tài sản hoặc các giá trị một tổ chức trong tương lai. Một số định nghĩa về rủi ro trong kinh tế như sau: - Rủi ro là điều không chắc chắn liên quan đến sự cố không mong đợi. Định nghĩa này liên quan đến thái độ của con người đối với rủi ro, nghĩa là những tai nạn bất ngờ được coi là rủi ro, còn những việc mong đợi xảy ra thì không gọi là rủi ro.
(Theo Allan Willett, 1901) - Rủi ro là những điều không chắc chắn mà không thể đo lường được. - Rủi ro là điều không chắc chắn và những kết quả không chắc chắc, rủi ro liên quan đến việc thiếu khả năng dự đoán tình huống, những kết quả xảy ra trong quá trình quyết định hoặc lên kế hoạch thực hiện. - Rủi ro là những kết quả tiềm ẩn có thể xảy ra, khi rủi ro xảy ra thì kết quả là điều không thể nhìn thấy trước một cách chắn chắn. - Rủi ro được xem như là khả năng xuất hiện các khoản thiệt hại tài chính.
Những chứng khoán nào có khả năng xuất hiện các khoản lỗ lớn được xem như là có rủi ro lớn hơn những chứng khoán có khả năng xuất hiện khoản lỗ thấp. Theo những định nghĩa rủi ro nêu trên, rủi ro có thể được hiểu như sau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Rủi ro là những biến cố không chắc chắn đã xảy ra một cách bất ngờ. Rủi ro gây ra các khoản thiệt hại về tài chính, và khi rủi ro xảy ra, sẽ gây tổn hại đến cuộc sống, tinh thần, tài sản của con người và có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng về vật chất lẫn phi vật chất. Vì rủi ro là những sự cố không mong muốn nên nếu những sự cố có dự kiến trước sẽ xảy ra hoặc những sự cố không gây ra hậu quả nghiêm trọng hoặc có gây ra hậu quả trong dự tính từ trước thì không được xem là rủi ro.2 Phân loại rủi ro: 1.1 Rủi ro kinh doanh: Rủi ro kinh doanh là loại rủi ro liên quan đến những bất lợi của thị trường làm ảnh hưởng đến dòng tiền hoạt động kinh doanh của tổ chức như là làm giảm doanh thu dẫn đến lợi nhuận trước thuế bị giảm hoặc bị thua lỗ.
Rủi ro kinh doanh gồm một số loại như sau: - Rủi ro chính trị, chính sách: là những rủi ro do thay đổi những quy định và chính sách của nhà nước dẫn đến ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của tổ chức. - Rủi ro hợp đồng: là những rủi ro do đối tác kinh doanh không thực hiện đúng giao kết theo hợp đồng làm ảnh hưởng đến doanh thu của tổ chức. - Rủi ro thương hiệu: là những rủi ro do có hành động gian dối, lừa gạt khách hàng làm ảnh hưởng đến uy tín của thương hiệu sản phẩm, dịch vụ của tổ chức. - Rủi ro cạnh tranh: là những rủi ro từ các đối thủ cạnh tranh hiện có hoặc tiềm ẩn trong thị trường đối với hoạt động kinh doanh của tổ chức.
- Rủi ro môi trường kinh doanh: là những rủi ro do sự thay đổi của khuynh hướng văn hóa, xã hội và sở thích của khách hàng tác động đến thị trường tiêu thụ sản phẩm dịch vụ của tổ chức.2 Rủi ro chiến lược: Chiến lược được hiểu là phương cách mà các tổ chức xây dựng để đạt được những mục tiêu của đơn vị, nên rủi ro chiến lược là loại rủi ro phát sinh do quá trình hoạch định chiến lược hoạt động của tổ chức không đúng mục tiêu hoặc không khả thi để thực hiện. Rủi ro chiến lược là loại rủi ro quan trọng có tác động lớn đến toàn TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của tổ chức. Một chiến lược kinh doanh sai lầm có thể khiến cho hoạt động kinh doanh của đơn vị bị giảm sút hoặc ngưng trệ, hoặc nghiêm trọng hơn là phá sản. Thông thường, để tránh rủi ro trong việc hoạch định chiến lược hoạt động hoặc chiến lược cạnh tranh, chiến lược phát triển…thì các tổ chức phải tiến hành nghiên cứu, điều tra, thăm dò thị trường một cách cẩn thận để từ đó có thể dự báo được tính khả thi trong việc thực hiện chiến lược của đơn vị mình.3 Rủi ro hoạt động: Rủi ro hoạt động là loại rủi ro phát sinh từ chính nội bộ tổ chức như là sự yếu kém trong quản lý, những thay đổi liên quan đến nhân sự, cơ cấu tổ chức hay quy trình sản xuất kinh doanh.
Rủi ro hoạt động gồm một số loại như sau: - Rủi ro quy định, quy trình quản lý: là những rủi ro do những quy định, quy trình quản lý trong tổ chức chưa đúng với quy định của pháp luật hiện hành dẫn đến làm sai, hoặc quy định, quy trình hoạt động chưa đầy đủ, rõ ràng nên tạo kẽ hở để các nhân viên thực hiện những hành vi gian lận, biển thủ tài sản của tổ chức. - Rủi ro hiểm họa: là các loại rủi ro do các sự cố bất ngờ xảy ra như thiên tai, bão lụt, cháy nổ, tai nạn lao động, dịch bệnh…gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tài sản hoặc người lao động của tổ chức dẫn đến ngưng trệ hoạt động sản xuất kinh doanh của tổ chức. - Rủi ro quản lý: là rủi ro xuất phát từ sự yếu kém của ban giám đốc hay các nhà quản lý của tổ chức, hạn chế của ban giám đốc không phát hiện các giao dịch phức tạp tiềm ẩn rủi ro, hoặc do những gian lận, cấu kết làm sai giữa ban giám đốc và nhân viên. - Rủi ro trách nhiệm: đối với loại hình công ty cổ phần thì rủi ro trách nhiệm là loại rủi ro xung đột lợi ích giữa bộ máy quản lý và điều hành công ty với các người chủ sở hữu thật sự là các cổ đông của công ty đó.
Đối với loại hình công ty nhà nước rủi ro trách nhiệm là rủi ro những người trong bộ máy quản lý và điều hành chưa thật sự làm tròn trách nhiệm của mình do lo sợ mất chức hay bị kỷ luật nên đã không mạnh dạn đầu tư vào các dự án hiệu quả gây tổn thất lớn cho công ty hay hiệu quả kinh tế xã hội. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 11 - Rủi ro nhân sự: gồm rủi ro do nhân viên không đáp ứng được nhu cầu công việc hoặc nhân viên có những hành vi gian lận, lừa đảo, trộm cắp gây tổn hại đến tài sản và uy tín của tổ chức, hoặc rủi ro mất nhân sự có tài (chảy máu chất xám) của tổ chức do điều kiện làm việc, chế độ lương bổng và chế độ đãi ngộ không đáp ứng yêu cầu của nhân viên trong đơn vị. - Rủi ro uy tín: là loại rủi ro do tổ chức kinh doanh không đáp ứng các điều kiện hoặc không làm đúng với thỏa thuận cam kết dẫn đến mất uy tín với các tổ chức tín dụng và đối tác, nên không có nguồn tài trợ cần thiết cho các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ. - Rủi ro công nghệ: là những rủi ro do sự phát triển của công nghệ hiện đại nhanh chóng hiện nay làm cho công nghệ sản xuất sản phẩm trở nên lạc hậu không đáp ứng được nhu cầu của thị trường.
Hoặc những rủi ro do gặp sự cố máy tính hay lỗi phần mềm làm mất hệ thống dữ liệu thông tin hay làm ngưng trệ sản xuất kinh doanh. - Rủi ro rửa tiền: là loại rủi ro mà các tổ chức kinh doanh hay cá nhân nào đó cố tình sử dụng những nguồn tiền có được từ các hoạt động bất hợp pháp của các tổ chức tội phạm trong nước hoặc tội phạm quốc tế để đầu tư vào hoạt động sản xuất kinh doanh sau đó thu lại lợi nhuận hợp pháp cho các tổ chức này.4 Rủi ro tài chính: Rủi ro tài chính là những rủi ro xuất phát từ những biến động trong lãi suất, tỷ giá, và giá hàng hóa hay chứng khoán làm ảnh hưởng đến các nguồn lực tài chính của tổ chức như là vốn cổ phần hoặc nợ vay. Rủi ro tài chính bao gồm một số loại như sau: - Rủi ro phá sản: là rủi ro khi tổ chức vay nợ nhiều đến mức mất khả năng chi trả dẫn đến phá sản. - Rủi ro thị trường: là loại rủi ro ảnh hưởng đến tình hình tài chính của một tổ chức do những biến động bất lợi trong mức giá hay độ bất ổn của giá thị trường của các công cụ tài chính liên quan đến lãi suất, cổ phiếu, hàng hóa và tiền tệ.
Rủi ro thị trường bao gồm các loại sau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 12 + Rủi ro lãi suất: là loại rủi ro xuất phát từ sự biến động lãi suất trên thị trường dẫn đến làm thay đổi giá trị khoản đầu tư hoặc tài sản của tổ chức hoặc làm tăng chi phí vay nợ của tổ chức làm giảm đi lợi nhuận thu được hoặc bị lỗ. + Rủi ro tỷ giá hối đoái: là loại rủi ro xuất phát từ sự biến động tỷ giá hối đoái trên thị trường làm cho tổ chức không thể tính toán ổn định dòng tiền từ hoạt động kinh doanh của tổ chức. + Rủi ro thanh toán: là rủi ro mà tổ chức không có khả năng chi trả các khoản vay hay các nghĩa vụ thanh toán khác khi đến hạn. + Rủi ro lạm phát: là loại rủi ro do giá cả hàng hóa tăng cao dẫn đến sức mua giảm, thị trường tiêu thụ bị thu hẹp dẫn đến giảm doanh thu của tổ chức.
- Rủi ro do sử dụng đòn bẩy: là loại rủi ro do tổ chức vay nợ quá nhiều để tận dụng được ích lợi từ tấm chắn thuế dẫn đến mất khả năng chi trả hoặc phá sản.5 Rủi ro tín dụng: Rủi ro tín dụng là loại rủi ro thường xảy ra đối với các tổ chức tài chính thực hiện cho khách hàng vay nợ. Rủi ro tín dụng hay còn gọi là rủi ro vỡ nợ là khả năng mà khách hàng không thể hoàn trả khoản nợ vay đúng hạn hoặc khách hàng mất hoàn toàn khả năng hoàn trả nợ vay cho tổ chức tài chính.3 Các nguyên nhân dẫn đến rủi ro: 1.