CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG THI CÔNG XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH 1.1 Cơ sở lý luận về chất lượng và chất lượng công trình xây dựng 1.1 Một số khái niệm về chất lượng và chất lượng công trình xây dựng Một số khái niệm về chất lượng Chất lượng là một khái niệm đã xuất hiện từ lâu và được sử dụng phổ biến trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người. Đây là một phạm trù phức tạp phản ánh tổng hợp các nội dung kỹ thuật, kinh tế và xã hội. Đứng ở những góc độ khác nhau, chất lượng là một thuật ngữ mà nhiều tổ chức quốc gia có các định nghĩa khác nhau như: - Theo [1] thì chất lượng là tập hợp những đặc tính của một thực thể, đối tượng tạo ra cho thực thể có khả năng thỏa mãn nhu cầu đã nêu ra hay còn tiềm ẩn. - Theo [2] thì chất lượng là tập hợp những đặc tính của một thực thể, đối tượng tạo ra cho thực thể có khả năng thỏa mãn những nhu cầu đã được công bố hay còn tiềm ẩn.
- Theo [3] đưa ra thì chất lượng là phù hợp với mục đích sử dụng với chi phí thấp nhất. - Theo [4] đưa ra thì những đặc điểm tổng hợp và phức hợp của sản phẩm, dịch vụ về các mặt: marketing, kỹ thuật, chế tạo, bảo dưỡng và thông qua sử dụng sẽ làm cho sản phẩm đáp ứng được điều mong đợi của khách hàng. - Còn theo [5] thì: + Chất lượng sản phẩm là tập họp những tính chất của sản phẩm được thiết kế, nó thể hiện mức độ thỏa mãn những nhu cầu được đề ra trước cho sản phẩm trong những điều kiện xác định về kinh tế, kỹ thuật và xã hội. + Chất lượng là đặc tính của một sản phẩm thể hiện sự phù hợp của chúng đối với người sử dụng nó.
Chất lượng là biểu hiện tổng thể của các chất lượng bộ phận, mà chúng hình thành nên các tính chất cá biệt của sản phầm mà nhờ chúng ta có thể phân biệt được sản phẩm này với sản phẩm khác. Chất lượng còn được hiểu theo hai góc độ khác nhau, đó là góc độ của nhà sản xuất- người tạo ra sản phẩm và góc độ khách hàng- người sử dụng sản phẩm dịch vụ. Quan 4 điểm về chất lượng giữa khách hàng và nhà sản xuất tuy có khác nhau nhưng lại có sự quan hệ phụ thuộc vào nhau. Từ các quan điểm trên, ta có thể định nghĩa chất lượng như sau: Chất lượng là tổng hợp các tính chất, các đặc trưng của một đối tượng hay thực thể tạo nên giá trị sử dụng thể hiện khả năng thỏa mãn nhu cầu sử dụng với hiệu quả cao trong những điều kiện sản xuất kinh tế xã hội nhất định.
Một số khái niệm về chất lượng công trình xây dựng Chất lượng công trình xây dựng không chỉ đảm bảo an toàn về mặt kỹ thuật mà còn phải đảm bảo an toàn trong quá trình sử dụng cho nên có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng công trình xây dựng nhưng trong đó yếu tố cơ bản nhất là năng lực quản lý của chính quyền của chủ đầu tư và năng lực của các nhà thầu tham gia các quá trình hình thành sản phẩm xây dựng. Từ góc độ bản thân sản phẩm xây dựng và người thụ hưởng sản phẩm xây dựng chất lượng công trình xây dựng được đánh giá bởi các đặc tính cơ bản như: công năng, độ tiện dụng, độ bền vững, tin cậy, tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn trong khai thác sử dụng, tính thẩm mỹ, tính kinh tế và đảm bảo về tính thời gian (thời gian phục vụ của công trình). Rộng hơn, chất lượng công trình xây dựng còn có thể và cần được hiểu không chỉ từ góc độ của bản thân sản phẩm và người hưởng thụ sản phẩm xây dựng mà còn cả trong quá trình hình thành sản phẩm xây dựng đó. Một số vấn đề cơ bản trong đó là [2]: + Chất lượng công trình xây dựng cần được quan tâm ngay từ khi hình thành ý tưởng về xây dựng công trình từ khâu quy hoạch, lập dự án, khảo sát, thiết kế.đến bảo hành và vận hành công trình.
+ Chất lượng công trình tổng thể phải được hình thành từ chất lượng của nguyên vật liệu, cấu kiện, chất lượng của công việc xây dựng riêng lẻ của các bộ phận, hạng mục công trình. + Các tiêu chuẩn kỹ thuật: không chỉ thể hiện ở các kết quả thí nghiệm, kiểm định nguyên vật liệu, cấu kiện, máy móc, thiết bị mà còn ở quá trình hình thành và thực hiện các bước công nghệ thi công, chất lượng các công việc của đội ngũ công nhân, kỹ sư lao động trong quá trình thực hiện các hoạt động xây dựng. 5 + Vấn đề an toàn: không chỉ là trong khâu khai thác, sử dụng đối với người thụ hưởng công trình mà còn là cả trong giai đoạn thi công xây dựng đối với đội ngũ công nhân, kỹ sư xây dựng. + Thời gian hoàn thành: không chỉ thể hiện ở thời hạn công trình đã xây dựng có thể phục vụ mà còn ở thời hạn phải xây dựng và hoàn thành, đưa công trình vào khai thác sử dụng.
+ Vấn đề môi trường: cần chú ý không chỉ từ góc độ tác động của dự án tới các yếu tố môi trường mà cả các tác động theo chiều ngược lại tức là tác động của các yếu tố môi trường tới quá trình hình thành dự án [2]. Như vậy có thể đưa ra khái niệm về chất lượng công trình như sau: Chất lượng công trình xây dựng là những yêu cầu về an toàn, bền vững, kỹ thuật, mỹ thuật và thời gian thực hiện của công trình nhưng phải phù hợp với quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng, các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan và hợp đồng kinh tế [3].2 Chất lượng công trình xây dựng trong giai đoạn thi công xây dựng Khái niệm về quản lý chất lượng công trình xây dựng trong giai đoạn thi công xây dựng a. Khái niệm về quản lý chất lượng công trình xây dựng trong giai đoạn thi công xây dựng: Chất lượng công trình xây dựng gắn liền với quá trình hình thành công trình xây dựng, được xem xét, đánh giá theo từng giai đoạn, từng công việc tạo ra CTXD trong quá trình hình thành ra nó. Do đó CLCTXD là cái đích cần đạt được, còn CLCT trong giai đoạn thi công là một bộ phận nhưng rất quan trọng của CLCTXD.
Chất lượng công trình xây dựng là những yêu cầu về an toàn, bền vững, kỹ thuật, mỹ thuật của công trình nhưng phải phù hợp với qui chuẩn và tiêu chuẩn xây dựng, các qui định trong văn bản qui phạm pháp luật có liên quan và hợp đồng kinh tế. Chất lượng công trình xây dựng trong giai đoạn thi công là tổng hợp tất cả các đặc tính phản ánh CTXD đã được thi công, đáp ứng các yêu cầu trong thiết kế, các quy định của tiêu chuẩn, quy phạm thi công và nghiệm thu, kỹ thuật chuyên môn liên quan và 6 các điều khoản giao ước trong hợp đồng về các mặt mỹ thuật, độ bền vững, công năng sử dụng và bảo vệ môi trường, được thể hiện ra bên ngoài hoặc được giấu kín bên trong từng kết cấu hay bộ phận công trình [5]. Vai trò chất lượng công trình xây dựng trong giai đoạn thi công xây dựng đối với chủ đầu tư Chất lượng xây dựng trong giai đoạn thi công công trình đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình QLCLCT của mỗi chủ đầu tư. Nó là một yếu tố trực tiếp ảnh hưởng tới CLCTXD, hiệu quả dự án đầu tư, hiệu quả sản xuất kinh doanh của chủ đầu tư cũng như hiệu quả xã hội.
Chất lượng thi công xây dựng công trình còn ảnh hường trực tiếp tới tiến độ thực hiện của dự án, các loại chi phí trong quá trình thực hiện QLCLCT, ảnh hưởng lớn tới hiệu quả của dự án đầu tư XDCT. Các chủ đầu tư cần có những biện pháp, phương pháp nhằm kiểm tra, kiểm soát, đảm bảo CLCTXD trong giai đoạn thi công tại các dự án đang triển khai. Đặc điểm thi công xây dựng Tình hình và điều kiện sản xuất trong xây dựng thiếu tính ổn định, luôn biến đổi theo địa điểm xây dựng. Các phương án xây dựng về mặt kỹ thuật và tổ chức sản xuất cũng luôn luôn phải thay đổi theo từng địa điểm và giai đoạn xây dựng.
Đặc điểm này làm khó khăn cho việc tổ chức quản lý, kiểm tra, giám sát của chủ đầu tư, nảy sinh nhiều chi phí trong quá trình quản lý dự án. Chủ đầu tư cần đưa ra các phương án, hình thức tổ chức quản lý một cách khoa học, họp lý nhằm đảm bảo việc quản lý, giám sát của mình được thực hiện tốt nhất, chính xác nhất tại tất cả các dự án đang được triển khai trong cùng một thời điểm nhằm đạt được hiệu quả dự án đầu tư. Chu kỳ sản xuất (thời gian xây dựng công trình) thường dài. Đặc điểm này trên góc độ quản lý của chủ đầu tư làm cho vốn đầu tư xây dựng công trình thường bị ứ đọng lâu tại công trình đang xây dựng, dự án đang triển khai.
Chủ đầu tư cần có những biện pháp nhằm quản lý tốt tiến độ thực hiện dự án, tiến độ chi tiết xây dựng công trình nhằm quản lý, hạn chế được nhưng rủi ro có thể xảy ra theo thời gian. Việc này nhằm 7 đem lại hiệu quả dự án đầu tư cao nhất, tránh những chi phí phát sinh và việc chậm tiến độ không mong muốn. Sản xuất xây dựng phải tiến hành theo đơn đặt hàng cho từng trường hợp cụ thể thông qua hình thức ký kết hợp đồng sau khi thắng thầu, vì sản phẩm xây dựng rất đa dạng, có tính cá biệt cao và chi phí lớn. Đặc điểm này dẫn đến yêu cầu là phải xác định giá cả của sản phẩm xây dựng trước khi sản phẩm được làm ra và hình thức giao nhận thầu hoặc đấu thầu hoặc chỉ định thầu xây dựng cho từng công trình cụ thể.
Vì thế việc lựa chọn nhà thầu có đủ năng lực để thực hiện gói thầu có ý nghĩa rất quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng và tiến độ thực hiện dự án. Quá trình sản xuất xây dựng rất phức tạp, các đơn vị tham gia XDCT phải cùng nhau đến công trường thi công với diện tích có hạn để thực hiện phần việc của mình theo một trình tự nhất định về thời gian và không gian.