Quản trị rủi ro cho vay không TSBĐ KHDN VCB HCM - Phan Khánh Hoàng (ĐH Ngân hàng)

Nghiên cứu quản trị rủi ro cho vay không tài sản bảo đảm đối với khách hàng doanh nghiệp tại Vietcombank TP.HCM, đưa giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Phan Khánh Hoàng
• Người hướng dẫn: Pgs. Hoàng Thị Thanh Hằng
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng
• Đề tài: Quản trị rủi ro hoạt động cho vay không có tài sản bảo đảm đối với khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2. Câu hỏi nghiên cứu
• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 4. Phương pháp nghiên cứu
• 5. Tổng quan các công trình nghiên cứu trước
• 6. Đóng góp của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA QTRR TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÔNG CÓ TSBĐ ĐỐI VỚI KHDN TẠI NHTM
• 1.1. Rủi ro của hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN tại các NHTM
• 1.1.1. Tín dụng ngân hàng và hình thức cho vay
• 1.1.2. Rủi ro cho vay không có TSBĐ đối với KHDN trong hoạt động kinh doanh ngân hàng
• 1.1.3. Cơ cấu rủi ro trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM
• 1.1.4. Nguyên nhân của rủi ro trong hoạt động cho vay không có TSBĐ tại NHTM
• 1.2. QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM
• 1.2.1. Khái niệm QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM
• 1.2.2. Nguyên tắc QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM
• 1.2.3. Nội dung QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM
• 1.2.4. Chỉ tiêu đánh giá QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QTRR TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÔNG CÓ TSBĐ ĐỐI VỚI KHDN TẠI VCB HCM
• 2.1. Tổng quan về tình hình hoạt động của VCB HCM
• 2.1.1. Mô hình tổ chức bộ máy
• 2.1.2. Tổng quan hoạt động kinh doanh
• 2.2. Thực trạng QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ tại VCB HCM
• 2.2.1. Mô hình QTRR trong hoạt động cho vay
• 2.2.2. Quy trình QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ tại VCB HCM
• 2.2.3. Thực trạng QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN tại VCB HCM
• 2.3. Đánh giá thực trạng QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ tại VCB HCM
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những hạn chế
• 2.3.3. Nguyên nhân của những hạn chế trong công tác QTRR cho vay tại VCB HCM
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QTRR TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÔNG CÓ TSBĐ TẠI VCB HCM
• 3.1. Định hướng tăng cường QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ tại VCB HCM
• 3.1.1. Bối cảnh trong nước và quốc tế tác động tới hoạt động cho vay và QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ tại VCB HCM
• 3.1.2. Định hướng công tác QTRR cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của VCB HCM
• 3.2. Giải pháp tăng cường QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN tại VCB HCM
• 3.2.1. Hoàn thiện mô hình QTRR hoạt động cho vay tại không có TSBĐ đối với KHDN phù hợp với tiến trình phát triển
• 3.2.2. Đào tạo cán bộ làm công tác quản lý rủi ro
• 3.2.3. Tăng cường quản lý rủi ro ở cấp độ danh mục, ngành hàng
• 3.2.4. Nâng cao chất lượng kiểm tra, giám sát rủi ro cho vay
• 3.2.5. Hoàn thiện công tác đo lường rủi ro cho vay theo hướng lượng hóa
• 3.2.6. Hoàn thiện hệ thống thông tin tín dụng
• 3.2.7. Đảm bảo sự phối hợp giữa quản lý rủi ro cho vay và quản lý rủi ro tác nghiệp
• 3.3. Kiến nghị với Nhà Nước
• 3.4. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. Phụ lục số 01
• 2. Phụ lục số 02
• 3. Phụ lục số 03

Tóm tắt

I. Tổng Quan QTRR Cho Vay Không TSBĐ Vietcombank HCM 55 ký tự

Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế đang diễn ra mạnh mẽ, kéo theo sự cạnh tranh gay gắt giữa các quốc gia. Hệ thống tài chính - ngân hàng, đặc biệt là các NHTM, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho sản xuất, kinh doanh. Trong bối cảnh này, các NHTM Việt Nam, bao gồm Vietcombank HCM, không ngừng mở rộng thị phần và đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ. Tuy nhiên, nguồn thu từ tín dụng vẫn chiếm tỷ trọng lớn, xuất phát từ nhu cầu vốn tín dụng ngày càng tăng. Do đó, Quản trị rủi ro (QTRR) đối với hoạt động cho vay, đặc biệt là cho vay không có TSBĐ KHDN, được xem là yếu tố then chốt để tồn tại và tăng trưởng bền vững. Theo số liệu của NHNN Việt Nam, tỷ lệ nợ xấu của các TCTD vẫn ở mức tương đối cao. Việt Nam đang dần áp dụng các chuẩn mực quốc tế trong QTRR của các NHTM, đặc biệt là kinh nghiệm từ Hiệp ước Basel II. QTRR tín dụng là điều kiện tiên quyết để ổn định hoạt động và củng cố năng lực tăng trưởng cho hệ thống NHTM. Cho vay là hình thức cấp tín dụng tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất, đòi hỏi các NHTM tập trung nguồn lực để kiểm soát rủi ro và cân bằng giữa lợi nhuận và an toàn. Vietcombank là một trong những NHTM hàng đầu tại Việt Nam, và VCB HCM là chi nhánh có quy mô lớn nhất và hiệu quả kinh doanh tốt nhất. VCB HCM tập trung vào phân khúc khách hàng là các doanh nghiệp lớn, có hoạt động xuất nhập khẩu. Các doanh nghiệp này thường có uy tín, tài chính minh bạch và nhận được nhiều ưu đãi từ các ngân hàng. Vì vậy, VCB HCM tập trung vào hoạt động cho vay không TSBĐ KHDN, với dư nợ chiếm hơn 60% tổng dư nợ. Từ năm 2010, Vietcombank đã áp dụng mô hình xếp hạng tín dụng nội bộ, nhưng việc nhìn nhận và QTRR hoạt động cho vay không TSBĐ KHDN còn hạn chế. Do đó, cần nghiên cứu, làm rõ hệ thống lý thuyết và phân tích thực trạng công tác QTRR để nâng cao năng lực QTRR tại VCB HCM. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động QTRR tín dụng trong hoạt động cho vay không TSBĐ KHDN tại VCB HCM, từ đó đề xuất các giải pháp để hoàn thiện hệ thống QTRR. Mục tiêu là hệ thống hóa các lý thuyết về hoạt động cho vay không TSBĐ KHDN, phân tích, đánh giá thực trạng QTRR tại VCB HCM, và đề xuất giải pháp áp dụng trong thực tiễn.

1.1. Tín Dụng Ngân Hàng Và Các Hình Thức Cho Vay Phổ Biến

Theo Luật các TCTD số 47/2010/QH12, cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả. Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận trên nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Cho vay có các nội dung chủ yếu như: người cho vay chuyển giao cho người đi vay một lượng tiền tệ, người đi vay chỉ sử dụng tạm thời trong một khoảng thời gian nhất định, giá trị hoàn trả thông thường lớn hơn giá trị lúc bắt đầu cho vay hay nói cách khác người đi vay phải trả thêm phần lợi tức (lãi vay). Nghiệp vụ cho vay của NHTM là một hình thức cấp tín dụng, theo đó, ngân hàng chuyển giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng với mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận, trên nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Cho vay có nhiều hình thức khác nhau như: phân loại theo biện pháp bảo đảm có cho vay có TSBĐ, cho vay không có TSBĐ; phân loại theo loại hình khách hàng có thể chia ra cho vay đối với cá nhân và cho vay đối với pháp nhân (tổ chức, doanh nghiệp, .); phân loại theo mục đích sử dụng vốn có thể chia ra cho vay tiêu dùng, cho vay bổ sung vốn lưu động phục vụ sản xuất, kinh doanh hoặc cho vay tài trợ đầu tư dự án, đầu tư tài sản cố định,.; phân loại theo phân khúc khách hàng có thể chia ra cho vay đối với khách hàng lớn, cho vay đối với khách hàng nhỏ và vừa,.

1.2. Đặc Điểm Của Cho Vay Không TSBĐ Đối Với KHDN

Cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM là hoạt động mà NHTM tài trợ vốn cho doanh nghiệp bằng một lượng tiền tệ nhất định, trong khoảng thời gian nhất định để đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp trên nguyên tắc có hoàn trả gốc và lãi vay đồng thời doanh nghiệp không phải thực hiện biện pháp bảo đảm cho khoản vay. Đây là một sản phẩm đặc biệt dựa trên điều kiện cần là uy tín và vị thế đàm phán của doanh nghiệp trên thị trường tài chính kết hợp với điều kiện đủ là tính khả thi của phương án sản xuất, kinh doanh. Ngân hàng thường hướng đến chính sách lợi nhuận tổng thể của KHDN như lợi nhuận đem lại từ dòng tiền không kỳ hạn của khách hàng, doanh số thanh toán xuất nhập khẩu, doanh số mua bán ngoại tệ, phí dịch vụ, các sản phẩm bán chéo tổng thể,. cho KHDN vì vậy ngân hàng chấp nhận rủi ro của việc không có TSBĐ khi cho vay các KHDN.

II. Thách Thức Rủi Ro Cho Vay Không TSBĐ Vietcombank HCM 57 ký tự

Cho vay là nghiệp vụ cơ bản của các NHTM, chiếm phần lớn tỷ trọng trong các hoạt động kinh doanh của NH cả về khối lượng công việc cũng như mức độ tạo ra lợi nhuận. Khác với các hình thức cấp tín dụng như bảo lãnh, tín dụng thư, chiết khấu, . cho vay tác động trực tiếp đến tài sản của ngân hàng do ngân hàng phải chuyển giao một lượng tiền trên nguyên tắc có hoàn trả cho bên đi vay. Thông thường, để mở rộng thị phần đối với các doanh nghiệp có quy mô lớn, có năng lực tài chính tốt và có khả năng tiếp cận vốn dễ dàng, các ngân hàng phải chấp nhận rủi ro, cung cấp sản phẩm cho vay không có TSBĐ cho các doanh nghiệp, kèm theo nhiều điều kiện ưu đãi về lãi suất, thời hạn vay, kiểm tra sau cho vay. Rủi ro trong hoạt động cho vay là khả năng mà khách hàng vay không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ cam kết đã thỏa thuận. Tương tự như rủi ro trong hoạt động cho vay, rủi ro của hoạt động cho vay không có TSBĐ cho các doanh nghiệp đặc biệt hơn trong trường hợp xảy ra việc mất khả năng thanh toán nợ đến hạn của khách hàng, ngân hàng có nguy cơ mất toàn bộ số tiền cho vay do không có TSBĐ làm lá chắn rủi ro cuối cùng. Rủi ro hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM có nhiều hình thái, mức độ khác nhau, tiềm ẩn trong suốt quá trình trước, trong và sau khi cho vay và biểu hiện ra bên ngoài là việc không thu hồi được một phần hoặc toàn bộ khoản vay. Hiện nay, các NHTM có nhiều phương thức mở rộng hoạt động kinh doanh khác nhau, nhưng cho vay đặc biệt là cho vay không có TSBĐ đối với KHDN vẫn là nguồn cơ bản tạo nên thu nhập và cách thức nhanh nhất để các NHTM mở rộng quy mô kinh doanh. Đặc biệt, ở những nước đang phát triển như Việt Nam, hoạt động cho vay nói chung và hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN vẫn còn chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động của các NHTM, vì vậy rủi ro trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN là vấn đề cần được chú trọng quan tâm.

2.1. Cơ Cấu Rủi Ro Trong Cho Vay Không TSBĐ KHDN VCB

Cơ cấu rủi ro trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM có thể chia thành hai phần bao gồm (i) Rủi ro giao dịch (Transaction risk) và (ii) Rủi ro danh mục (Portfolio risk). Rủi ro giao dịch trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM là rủi ro của từng khoản cho vay của NH khi quyết định cho vay doanh nghiệp mà không có TSBĐ. Có thể xem rủi ro giao dịch là rủi ro cá biệt của từng khoản cho vay, phát sinh do sai sót ở các việc thẩm định và quyết định cho vay đối với từng khoản vay, do thiếu sót ở việc kiểm soát sau cho vay, hoặc do những cam kết ràng buộc trong hợp đồng cho vay thiếu chặt chẽ. Rủi ro giao dịch trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM bao hàm hai loại rủi ro là: rủi ro lựa chọn và rủi ro nghiệp vụ, trong đó: - Rủi ro lựa chọn là rủi ro liên quan đến quá trình thẩm định, phân tích doanh nghiệp của NH để quyết định có cho vay hay không đồng thời cho vay có hay không có TSBĐ. NH có thể đưa ra lựa chọn sai lầm do hiện tượng “thông tin bất cân xứng” giữa NH và doanh nghiệp. - Rủi ro nghiệp vụ là rủi ro liên quan đến quá trình tác nghiệp của từng khoản vay. Cán bộ tín dụng trong quá trình giải ngân, giám sát theo dõi khoản cho vay có thể phát sinh các sai sót, dẫn đến thực hiện không đẩy đủ hoặc vi phạm toàn bộ quy trình cho vay, tạo cơ hội nảy sinh các rủi ro từ đạo đức của khách hàng.

2.2. Các Nguyên Nhân Gây Ra Rủi Ro Tín Dụng Cho Vay Không TSBĐ

Rủi ro trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN trong hoạt động kinh doanh ngân hàng có thể xuất phát từ ba nguyên nhân: nguyên nhân từ phía khách hàng, nguyên nhân từ phía ngân hàng và nguyên nhân từ môi trường bên ngoài. Nguyên nhân từ khách hàng gồm: Sử dụng vốn sai mục đích, Khả năng quản lý kinh doanh kém, Tình hình tài chính của doanh nghiệp suy giảm. Nguyên nhân từ ngân hàng gồm: Quy trình cho vay chưa phù hợp hoặc hạ thấp điều kiện vay vốn, Công tác kiểm tra nội bộ lỏng lẻo, Cán bộ thiếu đạo đức và/hoặc trình độ chuyên môn nghiệp vụ kém, Thiếu sự giám sát và quản lý sau khi vay, Sự hợp tác của các NHTM thiếu chặt chẽ, Tập trung cho vay. Nguyên nhân từ môi trường bên ngoài gồm: Môi trường kinh tế không ổn định, Môi trường tự nhiên biến đổi nhanh chóng, Môi trường pháp lý chưa đầy đủ và chồng chéo

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Quy Trình QTRR Vietcombank HCM 59 ký tự

Rủi ro và lợi nhuận bao giờ cũng chứa đựng trong bản thân chúng hai mâu thuẫn: rủi ro càng cao thì lợi nhuận cao và ngược lại, để có lợi nhuận cao cần phải chấp nhận mức rủi ro cao. Trong hoạt động kinh doanh NH cũng vậy, NH biết rằng cho vay là rủi ro, vậy tại sao ngân hàng lại cho vay để rồi phải QTRR? Thứ nhất, rủi ro hàm chứa sự không chắc chắn, nếu biết chắc chắn cho vay sẽ mất vốn thì NH đã không cho vay. Thứ hai, do rủi ro vừa tiềm ẩn thiệt hại vừa tiềm ẩn lợi nhuận, NH cho vay là kỳ vọng tìm kiếm lợi nhuận. Đặc biệt, các KHDN được NH áp dụng chính sách cho vay không có TSBĐ thường là các doanh nghiệp có quy mô lớn, có địa bàn và thị trường kinh doanh rộng khắp, có mức độ sử dụng dịch vụ ngân hàng cao, đem lại doanh số về tiền gửi, dịch vụ thanh toán, dịch vụ tài trợ thương mại, xuất nhập khẩu và cho vay ở mức độ cao cũng như đem lại lợi ích tổng thể lớn cho NH. Vì vậy, các NH sẵn sàng đánh đổi rủi ro ở mức chấp nhận được, trong khả năng kiểm soát của NH để áp dụng chính sách cho vay không có TSBĐ đối với KHDN. Nhưng rủi ro của việc tìm kiếm lợi nhuận này là khả năng khách hàng không trả được vốn gốc và lãi. Vì thế, cần phải QTRR để hạn chế tối đa thiệt hại, đồng nghĩa với việc tối đa hóa lợi nhuận. Theo quan điểm của luận văn, QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM: là việc xây dựng chiến lược, chính sách và quy trình cho vay không có TSBĐ đối với KHDN, đề ra các tiêu chuẩn áp dụng việc cho vay không có TSBĐ đối với KHDN; tổ chức, điều hành, triển khai và thực hiện chiến lược, chính sách và các quy trình liên quan nhằm đảm bảo cho vay an toàn, hạn chế rủi ro ở mức thấp nhất đặc biệt có biện pháp đối phó kịp thời trong trường hợp phát sinh rủi ro cho vay nhưng không có TSBĐ làm lá chắn rủi ro cuối cùng.

3.1. Các Nguyên Tắc Quản Trị Rủi Ro Cho Vay Không TSBĐ KHDN

Ủy ban Basel về giám sát NH được thành lập vào năm 1974 bởi một nhóm các ngân hàng trung ương (NHTW) và cơ quan giám sát của 10 nước phát triển (G10) tại thành phố Basel, Thụy Sỹ nhằm tìm cách ngăn chặn sự sụp đổ hàng loạt của các NH vào thập kỷ 80. Ủy ban Basel không có bất kỳ một cơ quan giám sát nào, những kết luận của Ủy ban này không có tính pháp lý và yêu cầu tuân thủ đối với việc giám sát hoạt động NH. Ủy ban Basel đã ban hành 17 nguyên tắc về quản lý nợ xấu mà thực chất là đưa ra các nguyên tắc trong QTRR tín dụng, đảm bảo tính hiệu quả và an toàn trong hoạt động cấp tín dụng. Các nguyên tắc này tập trung vào các nội dung cơ bản sau:Xây dựng môi trường tín dụng thích hợp (3 nguyên tắc), Thực hiện cấp tín dụng lành mạnh (4 nguyên tắc), Duy trì một quá trình quản lý, đo lường và theo dõi tín dụng phù hợp (10 nguyên tắc).Cho vay không có TSBĐ đối với KHDN là một hình thức cấp tín dụng đặc biệt, chứa đựng mức độ rủi ro cao do việc mất đi lá chắn cuối cùng khi xử lý rủi ro là TSBĐ. Vì vậy, việc QTRR cho vay không có TSBĐ đối với KHDN cần phải tuân thủ theo các chuẩn mực quốc tế để kiểm soát, quản trị hiệu quả rủi ro.

3.2. Nội Dung Quản Trị Rủi Ro Trong Hoạt Động Cho Vay

Quy trình QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM bao gồm 4 nội dung chính: nhận biết rủi ro; đo lường rủi ro; ứng phó rủi ro; kiểm soát rủi ro. Mặc dù có sự phân đoạn trong quy trình QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN, nhưng các bước được phân ra trong quy trình phải luôn có sự liên hệ phổ biến, quan hệ hữu cơ với nhau, tạo thành một quá trình liên tục, xuyên suốt trong toàn bộ hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NH. Nhận biết rủi ro NH cần nhận biết rủi ro dưới góc độ từ phía NH và phía khách hàng: Về phía ngân hàng: Rủi ro cho vay được thể hiện qua quy mô, cơ cấu khoản vay, nợ quá hạn, nợ xấu và dự phòng rủi ro. Về phía khách hàng: khi khách hàng có những dấu hiệu khó có khả năng trả được nợ, tình hình tài chính xấu, nguy cơ rủi ro sẽ xảy ra. Đo lường rủi ro tín dụng Đo lường rủi ro là bước tiếp theo sau khi phát hiện được có nguy cơ rủi ro. Đo lường rủi ro khoản vay Dựa trên hệ thống dữ liệu nội bộ để xác định khả năng tổn thất tín dụng: EL = PD x EAD x LGD. Ứng phó rủi ro Sau khi xác định, phân tích và hình thành các chỉ tiêu đo lường, rủi ro cần phải được theo dõi thường xuyên. Trước hết, NH cần phải có một hệ thống các công cụ QLRR (thiết lập các giới hạn rủi ro, mức ủy quyền phán quyết,…). Kiểm soát rủi ro cho vay Kiểm soát rủi ro cho vay bao gồm kiểm soát trước khi cho vay, trong khi cho vay và sau khi cho vay.

IV. Tiêu Chí Đánh Giá QTRR Giải Pháp Thực Tiễn VCB HCM 56 ký tự

Để đánh giá hiệu quả của công tác QTRR trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của Vietcombank HCM, cần sử dụng cả tiêu chí định lượng và định tính. Các chỉ tiêu định lượng giúp đo lường mức độ rủi ro và hiệu quả của hoạt động cho vay, trong khi các chỉ tiêu định tính giúp đánh giá hệ thống QTRR một cách toàn diện. Các tiêu chí định lượng bao gồm: Tỷ lệ nợ quá hạn/Tổng dư nợ cho vay không có TSBĐ, Tỷ lệ nợ khó đòi/Dư nợ quá hạn, Giá trị tổn thất tín dụng, Tỷ số giữa các khoản xóa nợ ròng so với tổng dư nợ, Tỷ số dự phòng tổn thất tín dụng hàng năm so với tổng cho vay hay với tổng vốn chủ sở hữu, Tỷ trọng dư nợ một ngành/một khu vực/một nhóm khách hàng so với tổng dư nợ, Chỉ tiêu tổng dư nợ so với tổng nguồn vốn huy động, Chỉ tiêu hệ số rủi ro tín dụng. Các tiêu chí định tính gồm: Đánh giá môi trường QTRR tín dụng, Đánh giá hiệu quả của tiến trình cấp tín dụng, Đánh giá sự phù hợp của quá trình theo dõi, đo lường và QLRR tín dụng.

4.1. Các Tiêu Chí Định Lượng Để Đánh Giá Rủi Ro Cho Vay

Tỷ lệ nợ quá hạn/Tổng dư nợ cho vay không có TSBĐ Tỷ lệ này là chỉ tiêu đánh giá rủi ro dư nợ cho vay không có TSBĐ cũng như chất lượng nợ tại NH. Chỉ tiêu này càng lớn thể hiện chất lượng cho vay của chính sách không có TSBĐ càng kém và ngược lại. Tỷ lệ nợ khó đòi/Dư nợ quá hạn Chỉ tiêu này phản ánh trong tổng số dư nợ quá hạn có bao nhiêu dư nợ quá hạn được xác định là tổn thất, có khả năng không thu hồi được. NH luôn phải tìm biện pháp giảm tỷ lệ này bằng cách giảm nợ khó đòi, tích cực đôn đốc thu hồi các khoản nợ này, nếu không sẽ phải sử dụng quỹ dự phòng rủi ro để bù đắp. Giá trị tổn thất tín dụng Tổn thất tín dụng được thể hiện là những khoản vay không thu hồi được, phản ánh giá trị tổn thất do hoạt động tín dụng gây nên trong kỳ. Tổn thất tín dụng ròng = Giá trị khoản vay bị tổn thất – Giá trị thu hồi được Tỷ số giữa các khoản xóa nợ ròng so với tổng dư nợ Là tỷ số giữa các khoản cho vay được NH tuyên bố không còn giá trị được đưa ra ngoài bảng theo dõi và tổng dư nợ. Khi chỉ tiêu này tăng, rủi ro của NH cũng gia tăng, NH có thể đứng bên bờ vực phá sản.

4.2. Các Tiêu Chí Định Tính Để Đánh Giá Quản Trị Rủi Ro

Để nhìn nhận một cách toàn diện công tác QTRR cho vay, ngoài các chỉ tiêu định lượng, còn phải đánh giá thông qua các chỉ tiêu định tính. Theo hướng dẫn của Ủy ban Basel trong văn bản Nguyên tắc QTRR tín dụng ban hành vào tháng 9 năm 2000, thì các chỉ tiêu cơ bản để đánh giá hệ thống QTRR tín dụng tại từng NHTM có thể được phân chia thành 4 nhóm sau đây: Đánh giá môi trường QTRR tín dụng, Đánh giá hiệu quả của tiến trình cấp tín dụng, Đánh giá sự phù hợp của quá trình theo dõi, đo lường và QLRR tín dụng

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động tín dụng luôn đóng vai trò là nguồn thu nhập chủ đạo của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ tổn thất lớn nhất. Báo cáo của Ngân hàng Nhà nước cho thấy tính đến ngày 31/12/2017, tỷ lệ nợ xấu nội bảng và nợ tiềm ẩn của toàn hệ thống tổ chức tín dụng ở mức khoảng 9,5%, dù đã cải thiện đáng kể so với mức 11,9% của năm 2016. Trong bối cảnh đó, nghiệp vụ cấp tín dụng không có tài sản bảo đảm dành cho khách hàng doanh nghiệp nổi lên như một công cụ cạnh tranh then chốt nhằm thu hút các tập đoàn lớn, doanh nghiệp xuất nhập khẩu đầu ngành, mang lại nguồn thu ngoại tệ và phí dịch vụ dồi dào. Tuy nhiên, việc thiếu vắng tài sản bảo đảm làm mất đi lá chắn phòng thủ cuối cùng khi phát sinh biến cố vỡ nợ.

Nghiên cứu này tập trung giải quyết bài toán cân bằng giữa tăng trưởng tín dụng và kiểm soát an toàn tài sản thông qua việc phân tích toàn diện thực trạng quản trị rủi ro tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh. Chi nhánh là đơn vị dẫn đầu toàn hệ thống Vietcombank với tổng tài sản vượt mốc 120.000 tỷ đồng, quy mô dư nợ đạt trên 58.000 tỷ đồng, đội ngũ hơn 1.000 cán bộ nhân viên và lợi nhuận trước trích lập dự phòng đạt trên 2.000 tỷ đồng vào cuối năm 2017. Đáng chú ý, tỷ trọng cho vay không có tài sản bảo đảm chiếm hơn 60% tổng dư nợ tín dụng của chi nhánh.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa khung lý luận quốc tế, nhận diện lỗ hổng trong quy trình thẩm định - giám sát giai đoạn 2012–2017, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao năng lực lượng hóa tổn thất theo chuẩn Basel II. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần duy trì tỷ lệ nợ xấu của đơn vị dưới ngưỡng 1,5%, tối ưu hóa hệ số an toàn vốn và tạo mô hình chuẩn mực cho các chi nhánh ngân hàng thương mại đô thị trên toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu kế thừa khung lý thuyết quản trị rủi ro tín dụng hiện đại dựa trên 17 nguyên tắc cốt lõi của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng và quy định tại Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12. Rủi ro trong cho vay không có tài sản bảo đảm được phân định thành hai cấu phần nền tảng: rủi ro giao dịch (gồm rủi ro lựa chọn do bất cân xứng thông tin và rủi ro nghiệp vụ trong tác nghiệp) và rủi ro danh mục (bao gồm rủi ro nội tại của ngành kinh tế và rủi ro tập trung vốn).

Về mặt khái niệm, cho vay không có tài sản bảo đảm đối với khách hàng doanh nghiệp được định nghĩa là hình thức tài trợ vốn ngắn hạn dựa trên uy tín thương hiệu, năng lực tài chính minh bạch và tính khả thi của dòng tiền kinh doanh mà không yêu cầu thế chấp tài sản hữu hình. Khung thẩm định tích hợp mô hình định tính 6C gồm Tư cách người vay (Character), Năng lực điều hành (Capacity), Dòng tiền trả nợ (Cash flow), Điều kiện kinh tế ngành (Conditions), Kiểm soát tuân thủ (Control) và Bảo đảm bổ sung (Collateral). Đồng thời, lý thuyết lượng hóa rủi ro theo Basel II được áp dụng qua mô hình tổn thất kỳ vọng:

Tổn thất kỳ vọng = Xác suất vỡ nợ x Dư nợ tại thời điểm vỡ nợ x Tỷ trọng tổn thất ước tính

Về tiêu chí định lượng an toàn, lý thuyết tài chính doanh nghiệp xác lập các ngưỡng tham chiếu khắt khe: hệ số nợ phải trả trên tổng nguồn vốn duy trì dưới 80%, vòng quay vốn lưu động đạt từ 2 vòng trở lên mỗi năm (tương ứng chu kỳ ngân quỹ dưới 6 tháng) và hệ số thanh toán hiện hành đạt trên 1,0 lần.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm báo cáo tài chính kiểm toán 3 năm liên tiếp, báo cáo lưu chuyển tiền tệ, hồ sơ cấp tín dụng nội bộ và dữ liệu lịch sử quan hệ tín dụng từ Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC).

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 150 khách hàng doanh nghiệp có phát sinh dư nợ cho vay không có tài sản bảo đảm tại chi nhánh trong giai đoạn 2015–2017. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo ngành kinh tế, loại trừ các định chế tài chính đặc thù như công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm và doanh nghiệp tài chính để đảm bảo tính đồng nhất về cấu trúc vốn. Tiêu chí chọn mẫu bắt buộc là doanh nghiệp phải có đầy đủ dữ liệu xếp hạng tín dụng nội bộ liên tục 3 năm.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa thống kê mô tả, phân tích định lượng các chỉ số tài chính, phương pháp quy nạp - diễn dịch và đối chiếu tiêu chuẩn phân loại nợ theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN. Timeline nghiên cứu được thực hiện từ năm 2016 đến năm 2018. Lý do lựa chọn kết hợp phân tích định tính và định lượng nhằm bóc tách toàn diện thực trạng, khắc phục nhược điểm của các mô hình toán học thuần túy khi chưa tính đến yếu tố rủi ro đạo đức và biến động môi trường pháp lý tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và xử lý dữ liệu giai đoạn 2012–2017 tại đơn vị mang lại các kết quả then chốt:

Thứ nhất, quy mô tín dụng không tài sản bảo đảm tăng trưởng mạnh, chiếm tỷ trọng bình quân 62,5% tổng dư nợ 58.000 tỷ đồng của chi nhánh. Trong đó, nhóm doanh nghiệp xuất nhập khẩu và thương mại tổng hợp chiếm tới 68% cơ cấu dư nợ tín chấp, tạo nguồn thu dịch vụ thanh toán quốc tế và kinh doanh ngoại tệ đạt trên 450 tỷ đồng mỗi năm.

Thứ hai, hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ vận hành từ năm 2010 đã hỗ trợ tích cực cho công tác sàng lọc khách hàng. Tỷ lệ khách hàng đạt mức xếp hạng tín nhiệm loại A và AA chiếm 78,3% tổng danh mục cho vay không tài sản bảo đảm. Nhờ đó, tỷ lệ nợ xấu của phân khúc này tại chi nhánh duy trì ở mức 1,12% vào năm 2017, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ nợ xấu trung bình 9,5% của toàn hệ thống tổ chức tín dụng cùng thời điểm.

Thứ ba, phân tích sức khỏe tài chính cho thấy 82% doanh nghiệp trong mẫu duy trì hệ số khả năng thanh toán hiện hành trên 1,25 lần và tỷ suất sinh lời trên doanh thu (ROS) đạt bình quân 4,8%. Tốc độ luân chuyển dòng tiền đạt từ 2,5 đến 4,2 vòng quay vốn lưu động mỗi năm, đảm bảo nguồn thu trả nợ đúng hạn.

Thứ tư, công tác kiểm soát sau cho vay bộc lộ điểm yếu lớn khi có khoảng 18,5% hồ sơ khách hàng chưa được giám sát chặt chẽ về doanh số dòng tiền chuyển qua tài khoản ngân hàng, dẫn đến tình trạng doanh nghiệp phân tán dòng tiền sang các tổ chức tín dụng khác hoặc sử dụng vốn sai mục đích cam kết.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ áp lực cạnh tranh thị phần gay gắt giữa các ngân hàng thương mại hàng đầu, khiến các cán bộ tín dụng đôi khi nới lỏng khâu kiểm tra sau giải ngân nhằm giữ chân khách hàng VIP. Hiện tượng thông tin bất cân xứng giữa doanh nghiệp và ngân hàng vẫn tồn tại, đặc biệt khi các báo cáo tài chính chưa được chuẩn hóa theo chuẩn mực IFRS.

So sánh với công trình của các học giả chuyên ngành, kết quả này hoàn toàn đồng thuận với nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Huyền (2011, 2012) về việc quản lý danh mục tín dụng doanh nghiệp theo mức độ rủi ro vỡ nợ, đồng thời củng cố luận điểm của Bùi Diệu Anh (2012) về nguy cơ tiềm ẩn khi danh mục tín dụng bị tập trung cục bộ vào một số ngành kinh tế nhạy cảm.

Về phương thức biểu đạt, các phát hiện nghiên cứu được hệ thống hóa trực quan qua bảng ma trận chuyển hạng tín dụng 10 cấp bậc và biểu đồ cột so sánh tương quan giữa tốc độ tăng trưởng dư nợ tín chấp và tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro qua từng năm. Đồ thị đường xu hướng thể hiện rõ sự suy giảm khả năng thanh toán của doanh nghiệp khi hệ số nợ vượt ngưỡng 80%, cung cấp căn cứ xác thực để Hội đồng tín dụng thiết lập rào cản phòng ngừa nợ khó đòi.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa công tác quản trị rủi ro cho vay không có tài sản bảo đảm đối với khách hàng doanh nghiệp, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện mô hình đo lường rủi ro theo chuẩn mực Basel II. Khối Quản lý rủi ro Vietcombank cần chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu tổn thất lịch sử tối thiểu 5 năm để tính toán chính xác xác suất vỡ nợ (PD) và tỷ trọng tổn thất khi vỡ nợ (LGD). Mục tiêu đặt ra là đưa tỷ trọng tổn thất ước tính danh mục tín chấp về mức dưới 0,85% tổng dư nợ trước quý IV/2019.

Thứ hai, thắt chặt quy trình kiểm tra, giám sát dòng tiền sau cấp tín dụng. Phòng Khách hàng Doanh nghiệp và Phòng Quản lý nợ Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh cần tăng tần suất tái thẩm định định kỳ từ 6 tháng/lần thành 3 tháng/lần. Thiết lập điều khoản hợp đồng bắt buộc khách hàng phải luân chuyển tối thiểu 75% tổng doanh số bán hàng qua tài khoản thanh toán tại Vietcombank, hoàn thành triển khai trong giai đoạn 2018–2019.

Thứ ba, thiết lập trần hạn mức tín dụng theo ngành và nhóm khách hàng liên kết. Hội đồng Quản trị Vietcombank cần ban hành quy định giới hạn dư nợ cho vay không tài sản bảo đảm tối đa không quá 20% vốn tự có đối với một ngành kinh tế và không quá 10% vốn tự có đối với một tập đoàn kinh tế liên kết, áp dụng ngay từ đầu năm 2019.

Thứ tư, chuẩn hóa năng lực và đạo đức nghề nghiệp của cán bộ tín dụng. Trung tâm Đào tạo Vietcombank tổ chức định kỳ 4 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng phân tích dòng tiền chuyên sâu và phát hiện dấu hiệu gian lận sổ sách kế toán, đảm bảo 100% chuyên viên quan hệ khách hàng vượt qua kỳ sát hạch nghiệp vụ trước năm 2020.

Thứ năm, kiến nghị Ngân hàng Nhà nước nâng cấp hạ tầng Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC) để cung cấp báo cáo nợ thời gian thực và sớm ban hành thông tư hướng dẫn đồng bộ việc áp dụng chuẩn mực an toàn vốn Basel II cho toàn bộ hệ thống tổ chức tín dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

Nhóm thứ nhất là Ban điều hành và Hội đồng tín dụng tại các ngân hàng thương mại. Tài liệu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách tín dụng phân tầng, xác định khẩu vị rủi ro và ban hành hạn mức cho vay không tài sản bảo đảm phù hợp với năng lực tài chính của từng tổ chức.

Nhóm thứ hai là Chuyên viên Quản trị rủi ro và Cán bộ tín dụng trực tiếp tác nghiệp. Luận văn cung cấp cẩm nang thực chiến về việc ứng dụng bộ chỉ tiêu 6C, phương pháp bóc tách báo cáo lưu chuyển tiền tệ, kỹ thuật tính toán hệ số cân nợ và nhận diện sớm các dấu hiệu dịch chuyển nợ xấu.

Nhóm thứ ba là Giám đốc tài chính (CFO) và Kế toán trưởng tại các doanh nghiệp. Nghiên cứu giúp doanh nghiệp thấu hiểu góc nhìn thẩm định của ngân hàng, từ đó chủ động cơ cấu lại tỷ lệ nợ phải trả dưới 80%, duy trì vòng quay vốn trên 2 vòng/năm nhằm gia tăng điểm xếp hạng tín nhiệm và tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi.

Nhóm thứ tư là Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng. Công trình đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật giá trị, kết hợp hài hòa giữa lý thuyết quản trị hiện đại và bức tranh thực tế tại chi nhánh ngân hàng có quy mô tài sản trên 120.000 tỷ đồng.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân cốt lõi khiến ngân hàng chấp nhận cho vay không có tài sản bảo đảm là gì?

Ngân hàng chấp nhận rủi ro tín chấp nhằm thu hút các doanh nghiệp lớn có doanh thu hàng ngàn tỷ đồng, từ đó khai thác lợi ích tổng thể vượt trội. Các nguồn thu phụ trợ bao gồm phí dịch vụ tài trợ thương mại, phí thanh toán quốc tế, chênh lệch tỷ giá mua bán ngoại tệ và nguồn tiền gửi không kỳ hạn lãi suất thấp luân chuyển qua tài khoản.

Những chỉ tiêu tài chính định lượng nào giữ vai trò quyết định khi xét duyệt khoản vay tín chấp?

Chuyên viên tín dụng tập trung thẩm định 4 chỉ số cốt lõi: tốc độ tăng trưởng doanh thu dương, hệ số khả năng thanh toán hiện hành lớn hơn 1,2 lần, tỷ lệ tổng nợ trên tổng tài sản không vượt quá 80%, và vòng quay vốn lưu động đạt tối thiểu 2 vòng/năm nhằm đảm bảo chu kỳ thu hồi tiền dưới 180 ngày.

Rủi ro danh mục trong cho vay không tài sản bảo đảm khác rủi ro giao dịch như thế nào?

Rủi ro giao dịch là rủi ro cá biệt phát sinh từ sai sót thẩm định hoặc sự thiếu trung thực của một khách hàng cụ thể. Trong khi đó, rủi ro danh mục xuất phát từ việc ngân hàng phân bổ vốn quá mức vào một ngành nghề hoặc một nhóm khách hàng có liên quan, dẫn đến tổn thất dây chuyền khi ngành kinh tế đó gặp suy thoái.

Mô hình tổn thất kỳ vọng (EL) hỗ trợ ngân hàng định giá khoản vay như thế nào?

Mô hình định lượng tổn thất kỳ vọng dựa trên xác suất vỡ nợ (PD), dư nợ thực tế (EAD) và tỷ lệ tổn thất (LGD). Dựa vào giá trị tổn thất ước tính này, ngân hàng tính toán chính xác chi phí rủi ro cần bù đắp, từ đó ấn định mức lãi suất cho vay và trích lập quỹ dự phòng rủi ro tương ứng cho từng nhóm khách hàng.

Biện pháp nào hiệu quả nhất để kiểm soát rủi ro sau khi đã giải ngân khoản vay không tài sản bảo đảm?

Biện pháp tối ưu là kiểm soát dòng tiền thực tế qua hệ thống tài khoản thanh toán và thực hiện tái thẩm định tình hình sản xuất định kỳ 3 tháng/lần. Khi nhận thấy doanh số qua tài khoản sụt giảm trên 30% hoặc doanh nghiệp có dấu hiệu đầu tư ngoài ngành, ngân hàng phải kích hoạt ngay điều khoản yêu cầu bổ sung tài sản thế chấp.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 kết luận cốt lõi:

• Làm rõ tính cấp thiết của việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro cho vay không có tài sản bảo đảm trong bối cảnh tỷ lệ nợ xấu toàn ngành ngân hàng từng chạm mức 9,5%.
• Đánh giá chân thực bức tranh cấp tín dụng tại VCB HCM với quy mô dư nợ 58.000 tỷ đồng, trong đó danh mục cho vay tín chấp chiếm tỷ trọng áp đảo trên 60%.
• Xác định nguyên nhân gốc rễ của rủi ro tín dụng xuất phát từ bất cân xứng thông tin, rủi ro tập trung ngành và sự lỏng lẻo trong quy trình theo dõi dòng tiền sau giải ngân.
• Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp giữa mô hình lượng hóa tổn thất Basel II và các chốt chặn kiểm soát tác nghiệp định kỳ 3 tháng/lần.
• Hoàn thiện khung quản trị rủi ro toàn diện giúp chi nhánh cân bằng hoàn hảo giữa mục tiêu mở rộng thị phần và kiểm soát tỷ lệ nợ xấu an toàn dưới 1,5%.

Đóng góp lớn nhất của công trình là hệ thống hóa quy trình quản trị rủi ro tín chấp đặc thù, cung cấp bộ tiêu chuẩn tài chính định lượng rõ ràng cho các ngân hàng thương mại. Lộ trình thực hiện các khuyến nghị được định hướng hoàn tất trong giai đoạn 2018–2020. Để bảo vệ nguồn vốn và tối đa hóa lợi nhuận bền vững, các tổ chức tín dụng cần nhanh chóng ứng dụng khung giải pháp của luận văn vào hoạt động tái cấu trúc danh mục và thẩm định tín dụng doanh nghiệp ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA QTRR TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÔNG CÓ TSBĐ ĐỐI VỚI KHDN TẠI NHTM 1.1 Rủi ro của hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN tại các NHTM 1.1 Tín dụng ngân hàng và hình thức cho vay Theo Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16/06/2010, cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác. Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16/06/2010 cũng quy định cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận trên nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Cho vay có các nội dung chủ yếu như sau: - Người cho vay chuyển giao cho người đi vay một lượng tiền tệ; - Người đi vay chỉ sử dụng tạm thời trong một khoảng thời gian nhất định, sau khi hết thời hạn sử dụng theo thoả thuận, người đi vay phải hoàn trả cho người cho vay; - Giá trị hoàn trả thông thường lớn hơn giá trị lúc bắt đầu cho vay hay nói cách khác người đi vay phải trả thêm phần lợi tức (lãi vay). Như vậy, nghiệp vụ cho vay của NHTM là một hình thức cấp tín dụng, theo đó, ngân hàng chuyển giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng với mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận, trên nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.

Cho vay có nhiều hình thức khác nhau như: phân loại theo biện pháp bảo đảm có cho vay có TSBĐ, cho vay không có TSBĐ; phân loại theo loại hình khách hàng có thể chia ra cho vay đối với cá nhân và cho vay đối với pháp nhân (tổ chức, doanh nghiệp, .); phân loại theo mục đích sử dụng vốn có thể chia ra cho vay tiêu dùng, cho vay bổ sung vốn lưu động phục vụ sản xuất, kinh doanh hoặc cho vay tài download by : [e-mail] 8 trợ đầu tư dự án, đầu tư tài sản cố định,.; phân loại theo phân khúc khách hàng có thể chia ra cho vay đối với khách hàng lớn, cho vay đối với khách hàng nhỏ và vừa,. Cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM là hoạt động mà NHTM tài trợ vốn cho doanh nghiệp bằng một lượng tiền tệ nhất định, trong khoảng thời gian nhất định để đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp trên nguyên tắc có hoàn trả gốc và lãi vay đồng thời doanh nghiệp không phải thực hiện biện pháp bảo đảm cho khoản vay. Đây là một sản phẩm đặc biệt dựa trên điều kiện cần là uy tín và vị thế đàm phán của doanh nghiệp trên thị trường tài chính kết hợp với điều kiện đủ là tính khả thi của phương án sản xuất, kinh doanh. Ngân hàng thường hướng đến chính sách lợi nhuận tổng thể của KHDN như lợi nhuận đem lại từ dòng tiền không kỳ hạn của khách hàng, doanh số thanh toán xuất nhập khẩu, doanh số mua bán ngoại tệ, phí dịch vụ, các sản phẩm bán chéo tổng thể,.

cho KHDN vì vậy ngân hàng chấp nhận rủi ro của việc không có TSBĐ khi cho vay các KHDN.2 Rủi ro cho vay không có TSBĐ đối với KHDN trong hoạt động kinh doanh ngân hàng Cho vay là nghiệp vụ cơ bản của các NHTM, chiếm phần lớn tỷ trọng trong các hoạt động kinh doanh của NH cả về khối lượng công việc cũng như mức độ tạo ra lợi nhuận. Khác với các hình thức cấp tín dụng như bảo lãnh, tín dụng thư, chiết khấu,. cho vay tác động trực tiếp đến tài sản của ngân hàng do ngân hàng phải chuyển giao một lượng tiền trên nguyên tắc có hoàn trả cho bên đi vay. Thông thường, để mở rộng thị phần đối với các doanh nghiệp có quy mô lớn, có năng lực tài chính tốt và có khả năng tiếp cận vốn dễ dàng, các ngân hàng phải chấp nhận rủi ro, cung cấp sản phẩm cho vay không có TSBĐ cho các doanh nghiệp, kèm theo nhiều điều kiện ưu đãi về lãi suất, thời hạn vay, kiểm tra sau cho vay.

Rủi ro trong hoạt động cho vay là khả năng mà khách hàng vay không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ cam kết đã thỏa thuận. Tương tự như rủi ro trong hoạt động cho vay, rủi ro của hoạt động cho vay không có TSBĐ cho các doanh nghiệp đặc biệt hơn trong trường hợp xảy ra việc mất khả năng thanh toán nợ đến download by : [e-mail] 9 hạn của khách hàng, ngân hàng có nguy cơ mất toàn bộ số tiền cho vay do không có TSBĐ làm lá chắn rủi ro cuối cùng. Rủi ro hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM có nhiều hình thái, mức độ khác nhau, tiềm ẩn trong suốt quá trình trước, trong và sau khi cho vay và biểu hiện ra bên ngoài là việc không thu hồi được một phần hoặc toàn bộ khoản vay. Hiện nay, các NHTM có nhiều phương thức mở rộng hoạt động kinh doanh khác nhau, nhưng cho vay đặc biệt là cho vay không có TSBĐ đối với KHDN vẫn là nguồn cơ bản tạo nên thu nhập và cách thức nhanh nhất để các NHTM mở rộng quy mô kinh doanh.

Đặc biệt, ở những nước đang phát triển như Việt Nam, hoạt động cho vay nói chung và hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN vẫn còn chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động của các NHTM, vì vậy rủi ro trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN là vấn đề cần được chú trọng quan tâm.3 Cơ cấu rủi ro trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM Cơ cấu rủi ro trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM có thể chia thành hai phần bao gồm (i) Rủi ro giao dịch (Transaction risk) và (ii) Rủi ro danh mục (Portfolio risk) (Bùi Diệu Anh, 2012).1 Rủi ro giao dịch Rủi ro giao dịch trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM là rủi ro của từng khoản cho vay của NH khi quyết định cho vay doanh nghiệp mà không có TSBĐ. Có thể xem rủi ro giao dịch là rủi ro cá biệt của từng khoản cho vay, phát sinh do sai sót ở các việc thẩm định và quyết định cho vay đối với từng khoản vay, do thiếu sót ở việc kiểm soát sau cho vay, hoặc do những cam kết ràng buộc trong hợp đồng cho vay thiếu chặt chẽ. Rủi ro giao dịch trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN của NHTM bao hàm hai loại rủi ro là: rủi ro lựa chọn và rủi ro nghiệp vụ, trong đó: - Rủi ro lựa chọn là rủi ro liên quan đến quá trình thẩm định, phân tích doanh nghiệp của NH để quyết định có cho vay hay không đồng thời cho download by : [e-mail] 10 vay có hay không có TSBĐ. NH có thể đưa ra lựa chọn sai lầm do hiện tượng “thông tin bất cân xứng” giữa NH và doanh nghiệp.

- Rủi ro nghiệp vụ là rủi ro liên quan đến quá trình tác nghiệp của từng khoản vay. Cán bộ tín dụng trong quá trình giải ngân, giám sát theo dõi khoản cho vay có thể phát sinh các sai sót, dẫn đến thực hiện không đẩy đủ hoặc vi phạm toàn bộ quy trình cho vay, tạo cơ hội nảy sinh các rủi ro từ đạo đức của khách hàng.2 Rủi ro danh mục Rủi ro danh mục là rủi ro liên quan đến sự kết hợp nhiều khoản cho vay trong danh mục cho vay của NH. Nó có thể phát sinh do đặc thù cá biệt của từng khoản cho vay, chẳng hạn, cho vay không có bảo đảm rủi ro hơn cho vay có bảo đảm. Hoặc phát sinh do thiếu đa dạng hóa danh mục cho vay.

Rủi ro danh mục được phân ra hai loại là rủi ro nội tại (Intrinsic risk) và rủi ro tập trung (Concentration risk). ₋ Rủi ro nội tại xuất phát từ các yếu tố mang tính riêng biệt của mỗi chủ thể đi vay, mỗi ngành kinh tế, mỗi hình thức, phương thức cấp tín dụng. Chẳng hạn như biến cố rủi ro từ thiên tai, mất mùa đặc trưng trong ngành nông nghiệp, hoặc yếu tố tồn kho ứ đọng trong ngành công nghiệp, xây dựng… Vì gắn liền với chủ thể/đối tượng được cho vay nên rủi ro nội tại là yếu tố không thể triệt tiêu được. ₋ Rủi ro tập trung xuất phát từ việc NH tập trung vốn cho vay quá nhiều đối với một số ít khách hàng, một số ngành kinh tế hẹp, một số loại hình cho vay hoặc một khu vực địa lý, đi ngược lại với nguyên tắc đa dạng hóa để phân tán rủi ro.

Rủi ro danh mục có liên quan chặt chẽ với rủi ro giao dịch. Rủi ro giao dịch lớn sẽ dẫn đến rủi ro danh mục gia tăng vì rủi ro của từng thành phần trong danh mục sẽ quyết định rủi ro của danh mục. Tuy nhiên, không phải rủi ro giao dịch thấp thì rủi ro danh mục sẽ thấp vì mặc dù rủi ro giao dịch thấp nhưng danh mục cho vay lại thiếu đa dạng hóa, tập trung vào một số ngành nghề, lĩnh vực… download by : skknchat@gmail.4 Nguyên nhân của rủi ro trong hoạt động cho vay không có TSBĐ tại NHTM Rủi ro trong hoạt động cho vay không có TSBĐ đối với KHDN trong hoạt động kinh doanh ngân hàng có thể xuất phát từ ba nguyên nhân: nguyên nhân từ phía khách hàng, nguyên nhân từ phía ngân hàng và nguyên nhân từ môi trường bên ngoài (Phan Thị Thu Hà, 2013).1 Nguyên nhân từ khách hàng ₋ Sử dụng vốn sai mục đích Các KHDN được NH cho vay không có TSBĐ thường là các khách hàng lớn, dễ dàng tiếp cận với nguồn vốn vay và nhận được nhiều ưu đãi đặc biệt từ ngân hàng. KHDN khi vay vốn NH đều có phương án sử dụng vốn cụ thể với mục đích nhất định nhằm phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Cán bộ NH sẽ xem xét tính khả thi của các phương án đó và quyết định có cho khách hàng vay hay không. Tuy nhiên có một số KHDN cố ý sử dụng vốn vay sai mục đích, làm giả bộ chứng từ giải ngân hoặc giải ngân vốn vay thực hiện một số mục đích kinh doanh không nằm trong phương án mà NH đã xét duyệt, vì thế không đảm bảo được việc hoàn trả nợ cho ngân hàng. ₋ Khả năng quản lý kinh doanh kém Đối với KHDN, khả năng quản lý là một yếu tố then chốt.