CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về ngân hàng thương mại 1. Khái niệm NHTM Quá trình hình thành và phát triển của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) gắn liền với sự vận động kinh tế của một quốc gia. Khi nền kinh tế Việt Nam chuyển hướng theo kinh tế thị trường, hệ thống NHTM Việt Nam liên tục đổi mới không ngừng để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế đất nước và hội nhập toàn cầu.
Theo Luật các tổ chức tín dụng : NHTM Là tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động Ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật. (Nghị định số 59/2009/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức hoạt động và hoạt động của NHTM) Theo Luật Ngân hàng nhà nước: Hoạt động Ngân Hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ Ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng , cung ứng dịch vụ thanh toán. Có thể nói bản chất của Ngân hàng Thương mại được thể hiện qua các điểm sau: Ngân hàng Thương Mại là một tổ chức kinh tế Ngân hàng Thương mại hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ tín dụng và dịch vụ Ngân hàng NHTM có 3 chức năng chính: Chức năng trung gian tín dụng Đây là chức năng quan trọng nhất của NHTM. NHTM kết nối giữa những người có nguồn tiền thặng dư sẵn sàng gửi để sinh lời và những người cần tiền.
Nói cách khác, NH hưởng lợi nhuận từ khoản tiền do lãi suất chênh lệch giữa hai quy trình. Đây được coi là một quá trình thúc đẩy nền kinh tế, những người có lượng tiền nhàn rỗi sẽ cho NH vay qua hình thức gửi tiết kiệm, và NH cho những người cần tiền vay vốn để thực hiện những mục đích của mình, cả ba bên đều có lợi. Đây chính là hoạt động mang lại nhiều doanh thu nhất cho NH. Chức năng trung gian thanh toán: 11 Từ yêu cầu của khách hàng (KH), NH là đơn vị trung gian đảm bảo những giao dịch thanh toán cho KH.
NH cung cấp cho KH nhiều phương thức thanh toán tiện lợi giúp KH thanh toán nhanh chóng, an toàn, tiết kiệm chi phí vận chuyển, thời gian. Chức năng tạo tiền: Chức năng này được thực hiện thông qua các hoạt động cơ bản như cho vay, thanh toán,… để thu lợi nhuận. Quá trình này diễn ra bằng cách NH sử dụng nguồn vốn huy động được để cho vay; rồi đưa vào nền kinh tế thông qua hoạt động mua hàng hóa, trong khi những người có số dư tài khoản tiếp lại tiêu dùng thông qua các hình thức thanh toán qua thẻ,… 1. Các hoạt động của NHTM a.
Hoạt động huy động vốn Khác với các DN thông thường, NHTM hoạt động theo cơ chế riêng biệt đó là huy động tiền dư thừa của người dân và dùng chính nguồn vốn đó để kinh doanh. Chính vì vậy, huy động vốn là nghiệp vụ không thể thiếu của NHTM. NHTM có một số các hình thức huy động vốn sau đây: Huy động tiền gửi từ các cá nhân, DN, tổ chức kinh tế trong xã hội. Các NHTM nhờ được nắm quyền sử dụng khoản tiền nhàn rỗi của KH để cho vay những cá nhân, DN thiếu hụt nguồn vốn hoặc đầu tư để thu lợi nhuận.
Đối với người gửi tiền, ngoài lãi suất thì họ quan tâm tới các yếu tố khác như sự tiện lợi trong giao dịch, thanh toán, an toàn để quyết định gửi tiền NH. Đối với các NH, nguồn vốn huy động được từ các cá nhân, DN, tổ chức kinh tế-xã hội là nguồn vốn chủ yếu, luôn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu huy động. Vì vậy, các NH luôn nỗ lực tìm mọi biện pháp nhằm giảm chi phí huy động, thu hút ngày càng nhiều vốn nhàn rỗi tạo lợi thế cạnh tranh với các NH. Vốn đi vay Vốn đi vay chiếm một tỷ trọng nhất định trong quy mô vốn của NH.
Đây là nguồn vốn cần thiết đảm bảo hoạt động kinh doanh bình thường của NHTM. Vay từ NHTW NHTM vay từ NHTW trong những trường hợp NHTM thiếu khả năng chi trả, thường vay trong các trường hợp sau: 12 + NHTM vay từ NHTW khoản vay ngắn hạn để giải quyết ngay nhu cầu chi trả hàng ngày và thường được hoàn trả trong một ngày giao dịch. + NHTM vay NHTW khoản tiền theo nhu cầu thời vụ. + NHTM vay NHTW lúc gặp khó khăn lớn về khả năng thanh toán hay khi lượng tiền gửi bị rút ra một cách ồ ạt đến mức NHTM không thể đáp ứng một cách đầy đủ, kịp thời bằng các biện pháp thông thường.
Trong những tình huống này, NHTW hỗ trợ tài chính cho các NHTM thông qua hình thức cho vay chiết khấu và cho vay tái cấp vốn, ở đây NHTW đóng vai trò là “người cho vay cuối cùng”. Vay từ các NHTM khác trên thị trường liên NH Trong trường hợp NHTM phải đáp ứng dự trữ và chi trả cấp bách, NHTM buộc phải vay mượn lẫn nhau và vay các TCTD khác nhưng lãi suất thường cao hơn lãi suất huy động từ các nguồn khác. Khoản vay đó có thể không cần đảm bảo hoặc đảm bảo bằng các chứng khoán, trái phiếu dài hạn. Vay nước ngoài NHTM chỉ được vay nước ngoài nếu có bảo lãnh, đồng thời phải chịu sự kiểm soát về hạn mức vay cũng như thời hạn vay của NHTW.
Các nguồn vốn khác theo quy định của NHNN Trong Giáo trình Ngân hàng thương mại (2015) nêu rõ “NHTM có thể nhận vốn ủy thác đầu tư của Nhà nước, của các tổ chức tài chính trong nước và quốc tế như Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB), Quỹ hỗ trợ phát triển Pháp (AFD)… theo các chương trình, dự án xã hội như: phát triển nông thôn, xây dựng nhà ở và cơ sở hạ tầng, cải tạo môi trường, môi sinh,…” Ngoài ra, một số nguồn vốn khác NHTM huy động theo quy định của NHNN như: thuế, lương,… b. Hoạt động tín dụng NHTM là định chế tài chính dùng nguồn vốn huy động được và cấp tín dụng cho cá nhân, DN cần vốn trong nền kinh tế thông qua các hình thức đa dạng như cho vay, bảo lãnh, cho thuê tài chính,… Trong đó, cho vay là một trong những hoạt động kinh doanh quan trọng nhất, mang lại nguồn thu nhập lớn cho NH. Cho vay 13 “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho KH một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và một thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ và chuyển mình không ngừng của nền kinh tế, dịch vụ cho vay cũng phát triển liên tục đa dạng về phương thức, thể loại, sản phẩm.
Một số các hình thức cho vay phổ biến hiện nay gồm: cho vay từng lần, cho vay theo hạn mức tín dụng, cho vay theo hạn mức thấu chi, cho vay theo dự án,… Mỗi hình thức đều có lợi thế và những bất cập của riêng chúng, tuy nhiên tùy theo nhu cầu của khách hàng, múc đích sử dụng vốn, phương án kinh doanh cũng như tài sản đảm bảo, NH sẽ cung cấp dịch vụ cho vay phù hợp. Bảo lãnh Theo Luật các Tổ chức tín dụng Việt Nam (2010) “Bảo lãnh NH là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng cam kết với bên nhận bảo lãnh về việc tổ chức tín dụng sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho KH khi KH không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết; KH phải nhận nợ và hoàn trả cho tổ chức tín dụng theo thỏa thuận”. Chiết khấu Đây là nghiệp vụ tín dụng ngắn hạn của NHTM. Theo Luật các tổ chức tín dụng 47/2010/QH12: “Chiết khấu là việc mua có kỳ hạn hoặc mua có bảo lưu quyền truy đòi các công cụ chuyển nhượng, giấy tờ có giá khác của người thụ hưởng trước khi đến hạn thanh toán”.
Các hình thực chiết khấu như mua có kỳ hạn giấy tờ có giá, mua có bảo lưu quyền truy đòi giấy tờ có giá. Ưu điểm là ít rủi ro, đơn giản, khả năng thu hồi vốn khá chắc chắn. Cho thuê tài chính Đây là hoạt động tín dụng trung và dài hạn. NHTM muốn hoạt động cho thuê tài chính bắt buộc phải thành lập công ty riêng trong lĩnh vực này.
Công ty đó cung cấp các dịch vụ liên quan đến cho thuê tài chính gồm cho thuê tài chính để đầu tư mới máy móc thiết bị, phương tiện vận chuyển (leasing) và mua, cho thuê lại để tái tài trợ tài sản cố định đã đầu tư (leaseback). Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ 14 Để đáp ứng nhu cầu lưu chuyển tiền tệ trong nước và quốc tế, các NHTM thực hiện chức năng thanh toán. Hoạt động thanh toán bao gồm thanh toán giữa Ngân hàng với khách hàng và giữa các NHTM với nhau thông qua NHNN. Các NHTM mở tài khoản cho khách hàng, thực hiện các thanh toán của khách hàng thông qua việc điều chỉnh số dư tài khoản.
Hoạt động dịch vụ thanh toán của NHTM bao gồm các hoạt động cung cấp dịch vụ thanh toán, thực hiện các dịch vụ thanh toán trong nước, các dịch vụ thu hộ và chi hộ, các dịch vụ thu và chi tiền mặt cho khách hàng, đồng thời NHTM cũng thực hiện các dịch vụ thanh toán quốc tế khi NHNN cho phép. Bên cạnh đó các NHTM mở tài khoản tại NHNN và tham gia vào hệ thống thanh toán liên ngân hàng trong nước và tham gia hệ thống thanh toán quốc tế theo quy định của NHNN. Hoạt động dịch vụ thanh toán của NHTM tạo ra sự đa dạng trong việc phục vụ lợi ích của khách hàng, là động lực nâng cao năng lực canh tranh giữa các NHTM. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu sử dụng các dịch vụ ngân hàng cũng ngày càng gia tăng và đòi hỏi cao về chất lượng.
Do đó các NHTM luôn chú trọng đảm bảo chất lượng hoạt động dịch vụ thanh toán, nâng cao uy tín đối với khách hàng. Hệ thống thanh toán giữa các chi nhánh/phòng giao dịch của ngân hàng, giữa các ngân hàng trong nước và quốc tế tạo ra sự thông hành cho nền kinh tế thị trường, kích thích tốc độ tăng trưởng và đầu tư, và từ đó đầy mạnh phát triển kinh tế. Lý luận cơ bản về phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp phục vụ hoạt động cho vay tại ngân hàng thương mại 1.