Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chương 2: xây dựng hệ thống bài tập giải phương trình nhằm nâng cao năng lực tự học và kỹ năng giải toán cho học sinh lớp 10 Trung học Phổ thông Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Về khái niệm tự học Để trang bị kiến thức và hiểu biết của mình trong suốt cả cuộc đời thì không có cách gì ngoài tự học. Tự học là một vấn đề có tính truyền thống và tính phổ biến không chỉ ở nước ta mà còn là vấn đề của toàn thế giới. Ngay từ xa xưa, Khổng Tử đã ý thức được tầm quan trọng của việc tự học đối với mỗi con người, ông cho rằng: “cách học quan trọng hơn học cái gì”.
Cha ông ta luôn đặt tự học làm trọng, một tấm gương sáng nhất của tự học là Chủ tịnh Hồ Chí Minh. Theo Người, tự học là sự nỗ lực của bản thân người học, sự làm việc của bản thân người học một cách có kế hoạch dựa trên tinh thần tự giác học tập. Người cho rằng, trong học tập phải lấy tự học làm nòng cốt. Theo Rubakin: “Hãy mạnh dạn tự mình đặt ra câu hỏi rồi tự mình tìm lấy câu trả lời, đó là phương pháp tự học”.
Ông còn đưa ra một nguyên tắc của việc tự học là “Hãy làm tất cả những gì có thể là được và hãy cố gắng làm sao có thể làm được và hãy có gắng làm sao có thể làm được nhiều nhất” Theo Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn, “Tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp,…) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như trung thực, nhẫn nại, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó ngại khổ, lòng say mê khoa học, ý muốn thi đỗ, biết biến khó khăn thành thuận lợi,…) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình”. Tự học là một quá trình con người vượt qua hoàn cảnh và vượt qua chính mình, nâng mình lên một trình độ cao hơn, phục vụ cho công việc thuận lợi và có hiệu quả hơn. 22] Như vậy, để sử dụng hình thức tự học, người học chủ yếu phải tự học bằng SGK, các tài liệu học tập liên quan và kế hoạch, điều kiện, phương tiện 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của mình để đạt được mục tiêu học tập. Tự học nhiều khi còn là sự chủ động khai thác kinh nghiệm và tri thức của người khác để làm giàu cho vốn hiểu biết của chính bản thân mình.
Bản chất của nó là người học biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo. Tự học có những đặc điểm sau: Tự học có tính độc lập cao và mang đậm màu sắc cá nhân Tự học có quan hệ chặt chẽ với quá trình dạy học Tự học có tính mục đích Tự học có tính đối tượng Tự học vận hành theo nguyên tắc gián tiếp Tự học là một chu trình liên tục, diễn ra theo hình xoắn ốc mà ở đó điểm kết thúc của chu trình này là điểm khởi đầu của chu trình khác. Sau mỗi chu trình kiến thức của người học lại được nâng lên một tầm mới. Tự học có các mức độ như sau : Mức độ 1: Có SGK và có GV giáp mặt một số tiết trong ngày, trong tuần.
GV và HS nhìn mặt nhau và có thể trao đổi thông tin bằng lời nói trực tiếp, chữ viết trực tiếp ngay trên bảng, trên giấy, bằng ánh mắt, nét mặt, cử chỉ. Bằng hình thức thông tin trực tiếp không qua máy móc, HS học giáp mặt với GV trên lớp và về nhà tự học có hướng dẫn. Đây là mức độ tự học đơn giản nhất. Mức độ 2: Có SGK và có GV ở xa hướng dẫn bằng tài liệu hoặc các phương tiện viễn thông khác.
Hướng dẫn tự học chủ yếu là hướng dẫn tư duy, hướng dẫn tự phê bình trong quá trình chiếm lĩnh kiến thức. Đây là tự học có hướng dẫn. Mức độ 3: Có SGK rồi người học tự đọc lấy mà rút ra kiến thức, kinh nghiệm về tư duy. HS phải tự mình vận dụng nội lực của bản thân để giải quyết công việc học tập.
Đây là tự học ở mức độ cao nhất. Tóm lại, tự học là hoạt động của cá nhân người học. Xác định điều này để ta thấy rõ hơn vai trò chủ động của người học. Dạy học dù có hay đến đâu 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cũng không thể thay thế được việc tự học của HS.
GV giỏi chính là người biết hướng dẫn cho HS học chứ không phải làm hộ HS. Tự học cũng là công việc khó khăn, phải trải qua nhiều mức độ, nhiều đòi hỏi. Phấn đấu đạt được mức độ tự học cao nhất là mục tiêu cần đạt tới của người học. Bồi dưỡng năng lực tự học cho HS THPT Bồi dưỡng năng lực tư học cho HS là việc làm rất cần thiết trong điều kiện hiện nay.
Thời gian tự học là lúc HS có điều kiện tự nghiền ngẫm vấn đề học tập theo một yêu cầu, phong cách riêng và với tốc độ thích hợp. Điều đó không những giúp HS nắm vấn đề một cách chắc chắn và bền vững, bồi dưỡng phương pháp học tập và kỹ năng vận dụng tri thức, mà còn là dịp tốt để HS rèn luyện ý chí và năng lực hoạt động sáng tạo. Đó cũng là điều không ai có thể cung cấp đươc cho HS nếu các em không thông qua hoạt động của chính bản thân mình. Năng lực tự học là phẩm chất cần thiết cho sự phát triển và thành đạt lâu dài của mỗi con người Để tự học có hiệu quả, cần cần hướng dẫn HS các thao tác sau: 1.
Chuẩn bị cho hoạt động tự học Xác định nhu cầu và động cơ, kích thích hứng thú học tập. Việc làm đầu tiên để có hoạt động tự học là người học phải làm sao tự kích thích, động viên mình, làm cho tự cảm thấy cần thiết và hứng thú bắt tay vào việc học, qua việc xác định ý nghĩa quan trọng của vấn đề nghiên cứu, tinh thần trách nhiệm với công việc, qua cảm giác hứng thú với nội dung vấn đề và phương pháp làm việc. Xác định mục đích và nhiệm vụ tự học. Trong trường hợp HS tự học dưới sự hướng dẫn của GV thì công việc này thực chất là cụ thể hóa những bài tập, nhiệm vụ mà GV giao.
Nhìn chung để việc tự học có hiệu quả, mục đích nhiệm vụ tự học phải có tính chất thiết thực, vừa sức có tính định hướng cao và cố gắng tập trung dứt điểm từng vấn đề trong từng thời kì nhất định Xây dựng kế hoạch. Việc tự học chỉ thực sự hiệu quả khi người học xác định đúng trọng tâm công việc: học cái gì là chính, cái gì là quan trọng nhất, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có tác dụng trực tiếp đến mục đích. Bởi vì nội dung phải học thì nhiều mà sức lực và thời gian thì có hạn, nếu việc học dàn trải, phân tán quá thì việc học sẽ không có hiệu quả. Tự lực nắm nội dung học tập Đây là giai đoạn quan trọng nhất và chiếm nhiều thời gian nhất và là giai đoạn quyết định khối lượng kiến thức, kỹ năng tích lũy được cũng như sự phát triển của con người, nghĩa là quyết định sự thành công của tự học.
Giai đoạn này gồm nhiều công việc: Nghiên cứu tài liệu,sách giáo khoa Nghe giảng Tiếp nhận và xử lí thông tin: dùng các thao tác của tư duy như trừu tượng hóa, khái quát hóa để làm xuất hiện cái mới Vận dụng thông tin để giải quyết vấn đề: Đây là giai đoạn khó khăn, người học cần làm bài tập, làm thí nghiệm, xử lí các tình huống… 1. Kiểm tra và đánh giá Kết quả tự học phải được kiểm tra và đánh giá. Người học cần được kiểm tra đánh giá lại các kết quả học được theo mục đích đã đề ra. Ngoài ra người học cũng cần có kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá để điều tự điều chỉnh và làm cho quá trình tự học ở chu trình sau hiệu quả cao hơn.
Những nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động tự học Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động tự học của người học. Phải điều khiển, phối hợp những nhân tố ấy trong quá trình tổ chức tự học mới đạt được chất lượng và hiệu quả mong muốn. Sau đây là những nhân tố chính: Bản thân người học phải chú ý đến động lực học tập, tố chất, năng khiếu bẩm sinh, trình độ lí luận và trải nghiệm thực tiễn, kỹ năng tự học, phẩm chất, ý chí, cảm xúc… GV, cha mẹ, bạn bè và xã hội. GV ảnh hưởng trực tiếp và quan trọng đến quá trình tự học qua nội dung, phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học.
Ngoài ra, thái độ và mối quan hệ GV, HS sẽ có ảnh hưởng 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiều đến chất lượng dạy học nói chung cũng như chất lượng tự học. Cha mẹ, anh em trong gia đình, họ hàng…là nguồn động viên tinh thần quí giá và liên tục, đồng thời cũng là nơi kiểm tra, đánh giá chặt chẽ và nghiêm khắc, là nguồn cung cấp tài chính và phương tiện cho người học. Bạn bè, nhất là các nhóm nhỏ có tác động rất quan trọng trong việc trao đổi, tranh luận, giúp đỡ nhau trong học tập nhằm vượt qua những khó khăn, làm nảy nở các tư tưởng, khoa học mới, phát triển lòng yêu khoa học và củng cố niềm tin ở bản thân và cộng đồng. Các điều kiện vật chất và tinh thần như: sách vở, thời gian, tài chính, môi trường đạo đức lành mạnh của gia đình, nhà trường và xã hội là những nhân tố rất quan trọng.
Tất cả những nhân tố trên cần được xem xét dưới một dạng tổng thể khi giải quyết vấn đề tự học và phải phát hiện kịp thời những lỗ hổng, những điểm yếu để bổ sung, khắc phục nhằm tạo ra một sự phát triển hài hòa cân đối. Đồng thời phải tìm được điểm chính yếu nhằm tạo ra động lực để thúc đẩy quá trình tự học. Kỹ năng giải toán 1. Về khái niệm kỹ năng Theo Tâm lý học lứa tuổi và Tâm lý học sư phạm thì: “Kỹ năng là khả năng vận dụng kiến thức (khái niệm, cách thức, phương pháp…) để giải quyết một nhiệm vụ mới” [11, tr.