MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Việt Nam đang thực hiện công cuộc đổi mới với mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Để thực hiện được mục tiêu trên, tất yếu giáo dục cần thực sự trở thành chìa khóa quan trọng nhất và là quốc sách hàng đầu của Nhà nước. Giáo dục của Việt Nam trong những năm gần đây, đặc biệt sau khi Ban Chấp hành trung ương (BCHTW) Đảng Cộng sản Việt Nam ban hành Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế”, đã có nhiều thay đổi và đạt được những bước tiến quan trọng.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, giáo dục Việt Nam vẫn còn một số tồn tại, hạn chế nhất định khiến cho ngành giáo dục chưa phát huy được hết tiềm năng (học sinh và giáo viên) [2]. Do đó, để giáo dục Việt Nam thực sự trở thành chìa khóa thành công trong công cuộc xây dựng, phát triển và hội nhập, nền giáo dục cần có những thay đổi căn bản, toàn diện có tính đột phá; đồng thời chú trọng phát triển nguồn nhân lực tạo nên những con người của thời đại mới, những con người của nền văn minh hậu công nghiệp, của nền kinh tế trí thức. Một trong những vấn đề quan trọng nhất của đổi mới và phát triển giáo dục là nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên (GV) và cán bộ quản lý (CBQL) giáo dục thông qua việc chuẩn hóa đội ngũ. Thực tế đã khẳng định rằng chất lượng của một nền giáo dục trước hết phụ thuộc vào chất lượng những người thầy và thành công của các cuộc cải cách giáo dục luôn phụ thuộc vào ý chỉ muốn thay đổi của người GV.
Chất lượng của việc dạy học phụ thuộc vào chất lượng của GV và sự tận tâm trong quá trình dạy học của họ sẽ tạo nên hiệu quả phát triển một nền giáo dục. GV là tác nhân chính trong việc đảm bảo, quyết định hiệu quả và chất lượng giáo dục (UNESCO, 2008) [78]. Sẽ là không quá khi cho rằng chất lượng của đội ngũ GV là điều kiện tiên quyết cơ bản để đạt được các mục tiêu giáo dục đã đề ra. Xây dựng đội ngũ GV là cái gốc để hiện đại hóa giáo dục.
Báo cáo chính trị của BCHTW Đảng khóa XI tại Đại hội đại 2 biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã đề ra nhiệm vụ: “Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo. Thực hiện chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo theo từng cấp học và trình độ đào tạo”[3, tr. Để có đội ngũ GV chất lượng, việc bồi dưỡng GV là nhiệm vụ hết sức quan trọng. Đây là quá trình cung cấp một nền tảng kiến thức, kỹ năng cần thiết đồng thời phát triển tinh thần, thái độ, cũng như niềm tin tích cực cho GV.
Có thể nói, bồi dưỡng GV là toàn bộ các hoạt động chính thức và không chính thức nhằm giúp cho GV đảm nhận trách nhiệm của một thành viên thuộc nghề giáo dục hoặc giúp cá nhân hoàn thành các trách nhiệm của mình một cách hiệu quả hơn. Mô hình trường THPT chuyên là mô hình tương đối đặc thù ở Việt Nam. Ngoài nhiệm vụ giáo dục toàn diện cho học sinh như các trường THPT khác, “trường chuyên được thành lập ở cấp THPT dành cho học sinh đạt kết quả xuất sắc trong học tập nhằm phát triển năng khiếu về một số môn học trên cơ sở bảo đảm giáo dục phổ thông toàn diện, tạo nguồn đào tạo nhân tài, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Để đảm bảo thực hiện được các mục tiêu này, đòi hỏi GV trường THPT chuyên phải có trình độ chuyên môn cao và kinh nghiệm giảng dạy, có thể cung cấp kiến thức chuyên sâu, thúc đẩy khả năng tư duy sáng tạo, khám phá, phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.
Tiêu chuẩn để tuyển dụng GV vào giảng dạy tại trường THPT chuyên cũng được yêu cầu cao hơn “.Ưu tiên trong tuyển dụng những người có kết quả tốt nghiệp đại học xếp loại giỏi; có học vị tiến sĩ, thạc sĩ; là GV giỏi ở các trường THPT khác; đã từng là thành viên đội tuyển tham dự kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế” (Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên) [7]. Bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm (NVSP) cho GV trường THPT chuyên là một hoạt động quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy của GV trường THPT chuyên. Bồi dưỡng giúp GV cập nhật kiến thức mới nhất về chuyên môn, cách thức giảng dạy hiệu quả, giúp họ trở thành những chuyên gia trong lĩnh vực giảng dạy của mình. Thông qua bồi dưỡng, GV cải thiện kỹ năng giảng dạy, truyền đạt kiến thức một cách dễ hiểu, sinh động và hấp dẫn.
Quản lý bồi dưỡng NVSP cho GV trường THPT chuyên 3 giúp đảm bảo hoạt động bồi dưỡng được triển khai và đạt được hiệu quả cao thông qua các nội dung cụ thể bao gồm: lập kế hoạch và triển khai hoạt động bồi dưỡng, đảm bảo chất lượng bồi dưỡng, tạo môi trường học tập tích cực, khuyến khích động viên GV tham gia bồi dưỡng, phối hợp với các bộ phận liên quan, giá kết quả hoạt động bồi dưỡng… Tuy nhiên, trong thực tiễn chất lượng, hiệu quả của công tác bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho GV THPT nói chung cho GV ở trường THPT chuyên nói riêng chưa thực sự được như mong muốn. Kết quả này có nhiều nguyên nhân, trong đó một trong những nguyên nhân cơ bản xuất phát từ công tác quản lý hoạt động này đôi lúc, đâu đó còn chưa được ưu tiên đúng mức, chưa tương xứng với yêu cầu của thực tiễn. Việc phát triển nghề nghiệp của GV trường THPT chuyên dựa chủ yếu vào việc tự bồi dưỡng và các đợt bồi dưỡng thường xuyên ngắn hạn. Mặc dù đã có quy chế hoạt động riêng, yêu cầu về chuyên môn cao hơn nhưng đến nay chưa có chương trình bồi dưỡng NVSP một cách cụ thể dành riêng cho khối trường THPT chuyên.
Các chương trình bồi dưỡng hiện nay ở nhiều địa phương vẫn mang tính hình thức, đối phó và không hiệu quả,.còn rất chung chung, chưa giải quyết được những khó khăn thực tế họ gặp phải với chủ đề cụ thể. Đặc biệt, hoạt động bồi dưỡng triển khai khá chậm trễ so với tiến độ thực hiện Chương trình GDPT 2018. Sự thay đổi của chương trình mới hướng vào phát triển năng lực, phẩm chất của người học sẽ kéo theo sự thay đổi trong yêu cầu đối với năng lực NVSP của GV nói chung và năng lực của các GV THPT chuyên nói riêng. Làm thế nào để hoạt động bồi dưỡng NVSP và quản lý bồi dưỡng NVSP cho GV trường THPT chuyên trong bối cảnh hiện nay đi vào thực chất, đáp ứng được những nhu cầu của GV cũng như nhu cầu đặc thù của trường THPT chuyên để đáp ứng các mục tiêu giáo dục toàn diện cũng như bồi dưỡng nhân tài là vấn đề cần phải quan tâm nghiên cứu.
Khu vực đồng bằng sông Hồng là một trong những khu vực trọng điểm về kinh tế - văn hoá – xã hội của nước ta. Đây cũng là khu vực có truyền thống về giáo dục nói chung và “bồi dưỡng nhân tài” cho đất nước nói riêng với hệ thống 9 trường THPT chuyên thuộc 9 tỉnh, thành: Hà Nội, Hà Nam, Thái Bình, Nam 4 Định, Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Ninh, Quảng Ninh và Vĩnh Phúc. Tuy nhiên, đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách sâu sắc, toàn diện về vấn đề bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng NVSP cho GV các trường THPT chuyên tại khu vực này dựa vào năng lực. Chính vì vậy tác giả lựa chọn vấn đề “Quản lý bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giáo viên các trường THPT chuyên khu vực Đồng bằng sông Hồng dựa vào năng lực” để tiến hành nghiên cứu trong luận án nhằm tìm ra những giải pháp cụ thể nâng cao năng lực NVSP cho GV trong khu vực.
Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản lý bồi dưỡng NVSP cho GV trường THPT chuyên dựa vào năng lực và thực tiễn quản lý bồi dưỡng NVSP cho GV các trường THPT chuyên khu vực Đồng bằng sông Hồng, luận án đề xuất các giải pháp quản lý bồi dưỡng NVSP cho GV các trường THPT chuyên khu vực Đồng bằng sông Hồng dựa vào năng lực, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ GV trường THPT chuyên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu Hoạt động bồi dưỡng NVSP cho GV trường THPT chuyên. Đối tượng nghiên cứu Quản lý bồi dưỡng NVSP cho GV các trường THPT chuyên khu vực Đồng bằng sông Hồng dựa vào năng lực.
Giả thuyết khoa học Bồi dưỡng NVSP cho GV trường THPT chuyên khu vực Đồng bằng sông Hồng dựa vào năng lực đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, trước yêu cầu của đổi mới giáo dục và nâng cao chất lượng đội ngũ GV trường THPT chuyên, hoạt động này còn nhiều hạn chế, bất cập, cần phải được quan tâm nghiên cứu bài bản để điều chỉnh, cải thiện. Nếu nghiên cứu lý luận về quản lý bồi dưỡng NVSP cho GV trường THPT chuyên dựa vào năng lực dựa trên các cách tiếp cận khoa học, đồng thời tổ chức khảo sát, phân tích, đánh giá khách 5 quan thực trạng quản lý bồi dưỡng NVSP cho GV các trường THPT chuyên khu vực Đồng bằng sông Hồng dựa vào năng lực theo tiếp cận mô hình CIPO, thì có thể đề xuất được các giải pháp QL bồi dưỡng NVSP cho GV trường THPT chuyên khu vực Đồng bằng sông Hồng dựa vào năng lực phù hợp với quy luật khách quan, đáp ứng được mục tiêu, đặc điểm phát triển của trường THPT chuyên, góp phần nâng cao chất lượng GV các trường THPT chuyên khu vực Đồng bằng sông Hồng, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Nội dung nghiên cứu 5.
Xây dựng cơ sở lí luận về quản lý bồi dưỡng NVSP cho GV trường THPT chuyên dựa vào năng lực; 5. Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng quản lý bồi dưỡng NVSP cho GV các trường THPT chuyên khu vực Đồng bằng sông Hồng dựa vào năng lực; 5. Đề xuất các giải pháp quản lý bồi dưỡng NVSP cho GV các trường THPT chuyên khu vực Đồng bằng sông Hồng dựa vào năng lực; khảo nghiệm và thử nghiệm các giải pháp đã đề xuất trong luận án. Giới hạn phạm vi nghiên cứu 6.
