CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC GIẢNG VIÊN NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH TRƯỜNG CAO ĐẲNG 1.1 Giảng viên ngành quản trị kinh doanh trường cao đẳng 1.1 Tổng quan về ngành quản trị kinh doanh trường cao đẳng Giáo dục cao đẳng nói chung và giáo dục ngành quản trị kinh doanh trường cao đẳng nói riêng là một bộ phận nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân, có vai trò và vị trí hết sức quan trọng. Trường cao đẳng là một loại hình cơ sở giáo dục đào tạo trình độ sau trung học nhưng thấp hơn bậc đại học. Các trường cao đẳng tuyển những người có bằng trung học phổ thông học tương đương, và có chương trình đào tạo dài khoảng ba năm. Tuy rằng đào tạo đại học và cao đẳng đều hướng vào mục tiêu như dạy nghề, dạy phương pháp và dạy người nhưng về mức độ chuyên sâu và mục tiêu đào tạo giữa hai hệ có sự khác biệt khá lớn.
Đào tạo bậc đại học sẽ tập trung nhiều vào phương pháp nghiên cứu khoa học, ứng dụng kiến thức được học vào việc giải quyết, xử lý các vấn đề thực tiễn. Trong khi đó đào tạo cao đẳng tập trung vào kỹ năng nghề nghiệp nhiều hơn so với việc trang bị các kiến thức nhằm nâng cao khả năng tư duy lý luận, phương pháp tự học và nghiên cứu khoa học, xử lý các vấn đề mang tính sự vụ, mang tính kỹ năng nghề nghiệp và thường chỉ cần thực hiện theo đúng các quy trình, thủ tục đã ban hành. Căn cứ vào mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực ngành quản trị kinh doanh đáp ứng nhu cầu ở từng lĩnh vực kinh doanh cụ thể của xã hội nên ngành quản trị kinh doanh bao gồm nhiều chuyên ngành như quản trị nhân sự, quản trị kinh doanh tổng hợp, quản trị kinh doanh quốc tế, quản trị kinh doanh thương mại, quản trị kinh doanh công nghiệp và xây dựng cơ bản, quản trị chất lượng, marketing, quản trị kinh doanh du lịch và khách sạn… Do đặc thù của ngành học và đáp ứng nhu cầu thị trường lao động, hầu hết các trường cao đẳng đào tạo ngành quản trị kinh doanh đều chú trọng đào tạo sinh viên có phẩm chất chính trị, đạo đức kinh doanh, nắm vững kiến thức về chức năng, các quá trình kinh doanh và quản trị ở các doanh nghiệp; có kỹ năng cơ bản để vận dụng trong kinh doanh nói chung và thực hành thành thạo một số công việc chuyên môn trong lĩnh vực quản trị doanh nghiệp; có khả năng tự học tập để thích ứng với môi trường kinh doanh trong điều kiện hội nhập quốc tế. Do vậy, tại các trường cao đẳng đào tạo ngành quản trị kinh doanh sinh viên sớm được tiếp xúc với môi trường doanh nghiệp cụ thể ngay từ năm nhất, sinh viên được tham quan doanh nghiệp, công ty, nhà máy; Năm thứ hai, sinh viên đi kiến tập, thực tập cơ sở và năm thứ ba, sinh viên được đi thực tập nghề nghiệp ở 9 doanh nghiệp nào đó.
Hoạt động này giúp sinh viên sớm tiếp xúc với môi trường doanh nghiệp để từ đó có kế hoạch học tập chủ động hơn.2 Giảng viên ngành quản trị kinh doanh trường cao đẳng Trong hệ thống các trường cao đẳng ở nước ta hiện nay đội ngũ giảng viên luôn là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò quyết định chất lượng đào tạo của nhà trường. Như vậy, giảng viên là ai và họ có vai trò như thế nào trong các trường cao đẳng? Giảng viên là viên chức chuyên môn đảm nhiệm việc giảng dạy và đào tạo ở bậc đại học và cao đẳng thuộc một chuyên ngành đào tạo của trường đại học hoặc cao đẳng. Theo Luật giáo dục Việt Nam 2009, giảng viên bao gồm các nhà sư phạm được tuyển dụng và bổ nhiệm vào các ngạch giảng viên, giảng viên chính, phó giáo sư, giảng viên cao cấp và giáo sư trong biên chế sự nghiệp của cơ sở đào tạo đại học, cao đẳng công lập hoặc trong danh sách làm việc toàn thời gian của cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng ngoài công lập. Như vậy có thể hiểu giảng viên là những viên chức giảng dạy trong các trường đại học hoặc cao đẳng.
Giảng viên trường cao đẳng là người dạy lý thuyết, thực hành hoặc vừa dạy lý thuyết vừa dạy thực hành trong các trường đào tạo trình độ cao đẳng. Không những truyền thụ kiến thức khoa học, kỹ năng, kỹ xảo, khả năng thực hành cho sinh viên mà họ còn dạy cho sinh viên cách học, cách đưa ra sáng kiến, ý tưởng trong công việc; xây dựng nhân cách cho sinh viên nhằm đạt được mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Giảng viên ngành quản trị kinh doanh trường cao đẳng là những giảng viên giảng dạy các bộ môn thuộc chuyên ngành quản trị kinh doanh tại các trường đào tạo trình độ cao đẳng. Do vậy giảng viên ngành quản trị kinh doanh trường cao đẳng cũng mang đầy đủ những đặc điểm của giảng viên, cụ thể: Lao động sư phạm của giảng viên nói chung và giảng viên ngành quản trị kinh doanh trường cao đẳng nói riêng đều có đối tượng tác động đặc biệt – đó là 10 nhân cách của sinh viên, dẫn dắt sinh viên lĩnh hội tri thức, phát triển trí tuệ, hình thành phẩm chất đạo đức.
Giảng viên là một nhà khoa học chân chính. Cho nên, phẩm chất trí tuệ là yêu cầu rất cao đối với người giảng viên. Từ chất sáng tạo đó biểu hiện trong năng lực hoạt động giảng dạy, trong hoạt động NCKH, tư vấn, trong hoạt động cung ứng dịch vụ cho xã hội. Bởi vậy, hơn bất cứ một nghề nghiệp nào khác, nghề giảng viên đòi hỏi mỗi giảng viên phải phát huy năng lực học hỏi, sáng tạo của mình một cách cao nhất.
Hơn nữa mục tiêu đào tạo của trường cao đẳng có đặc điểm là tập trung vào kỹ năng nghề nghiệp nhiều hơn so với việc trang bị các kiến thức bởi vậy đòi hỏi người giảng viên phải có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp thực tế sâu rộng để đảm bảo truyền tải được chương trình học có tính ứng dụng đến người học. Mặt khác, về năng lực, giảng viên có đặc điểm là thích nghi nhanh với cái mới, có khả năng và tinh thần tiếp thu tri thức và khoa học công nghệ hiện đại, có nhiều khả năng sáng tạo, để từ đó có nhiều đóng góp cho đất nước. Chính đội ngũ giảng viên trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực kinh tế và quản trị kinh doanh đã đóng góp hết sức có hiệu quả cho sự phát triển kinh tế xã hội trong công cuộc xây dựng và đổi mới đất nước. Một đặc điểm nữa là trong thời đại ngày nay, người giảng viên phải là một tấm gương sáng về đạo đức và tinh thần tự học, tự vươn lên để hoàn thiện mình.
Mỗi giảng viên là một tấm gương mẫu mực về ý chí học tập, về tinh thần nhân ái, nhân văn thương yêu con người, quý trọng con người. Tuy nhiên, giảng viên ngành quản trị kinh doanh trường cao đẳng cũng có những đặc trưng riêng so với các giảng viên thuộc chuyên ngành khác. Do những giảng viên ngành QTKD được đào tạo trong các trường đại học thuộc khối ngành kinh tế và QTKD nên từ khi ngồi trên ghế nhà trường, họ đã được tiếp xúc và đào tạo trong một môi trường năng động, sáng tạo, chuyên nghiệp. Vì vậy, giảng viên ngành QTKD là những người rất nhanh nhạy, năng động, tự tin, khả năng hòa nhập và thích ứng với môi trường làm việc cao.
Những đặc điểm riêng này tạo ra lợi thế rất lớn đối với các giảng viên ngành QTKD trong việc nâng cao năng lực cho bản thân.2 Năng lực giảng viên ngành quản trị kinh doanh trường cao đẳng 1.1 Khái niệm năng lực giảng viên ngành quản trị kinh doanh trường cao đẳng Có rất nhiều cách tiếp cận, hiểu khác nhau về khái niệm năng lực và theo quan điểm của những nhà tâm lý học: "Năng lực là tổng hợp các đặc điểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định nhằm đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao". Như vậy, theo quan điểm này, năng lực chỉ hình thành và bộc lộ trong hoạt động cụ thể nào đó và năng lực của con người không phải hoàn toàn do tự nhiên mà có và phần lớn là do công tác, do tập luyện mà có. Theo cách hiểu thông thường, năng lực là sự kết hợp của tư duy, kỹ năng và thái độ có sẵn hoặc ở dạng tiềm năng có thể học hỏi được của một cá nhân hoặc tổ chức để thực hiện thành công nhiệm vụ. Mức độ và chất lượng hoàn thành công việc sẽ phản ảnh mức độ năng lực của cá nhân đó.
Do các nhiệm vụ cần phải giải quyết trong cuộc sống cũng như trong công việc hàng ngày là các nhiệm vụ đòi hỏi phải có sự kết hợp của các thành tố phức hợp về tư duy, cảm xúc, thái độ, kỹ năng. Vì thế có thể nói năng lực của một cá nhân là hệ thống các khả năng và sự thành thạo giúp cho người đó hoàn thành một công việc hay yêu cầu trong những tình huống học tập, công việc hoặc cuộc sống. Hay nói một cách khác năng lực là “khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng, thái độ và sự đam mê để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống”. Năng lực, tri thức và kỹ năng của một giảng viên có quan hệ mật thiết với nhau.
Năng lực của một giảng viên không chỉ đánh giá qua trình độ học vấn, mà còn bởi tư cách đạo đức, tư duy lý luận, phương pháp sư phạm, kiến thức về kinh tế - xã hội và các phương thức hoạt động để thu được kiến thức cộng với kinh nghiệm trong giảng dạy, kết hợp với nghiên cứu, trải nghiệm thực tế và kỹ năng tổ chức giải quyết các tình huống, kinh nghiệm biểu cảm về hành vi, thái độ, cảm xúc và tư duy sáng tạo. Ngoài các yếu tố “cốt lõi” trên, năng lực của giảng viên còn phụ thuộc vào thái độ (sự đam mê, phẩm chất đạo đức nghề nghiệp). Đây 12 là những đặc điểm riêng để hình thành, phát triển năng lực cho mỗi giảng viên nói chung và giảng viên ngành QTKD nói riêng.