CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CỦA CÔNG CHỨC 1.1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Trong những năm qua, có rất nhiều đề tài nghiên cứu đã được công bố liên quan đến lĩnh vực của đề tài nghiên cứu như: công tác đánh giá, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cán bộ, chính sách cán bộ. Nhiều đề tài khoa học, nhiều bài viết, luận văn, luận án nghiên cứu, tiêu biểu như: "Luận cứ khoa học cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước" (2001) do Nguyễn Phú Trọng, Trần Xuân Sầm (Đồng chủ biên), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Trong cuốn sách này, theo các tác giả, cán bộ, công chức là nhân tố có tính quyết định đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, mỗi chế độ xã hội muốn đứng vững và phát triển đều phải được xây dựng nên bởi những con người có lòng trung thành với chế độ, có những phẩm chất và năng lực nhất định. Cán bộ và công chức là những người phục vụ chế độ chính trị đáp ứng yêu cầu một Nhà nước của dân, do dân và vì dân; những người đại diện cho Nhà nước xây dựng và thực thi các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nướcViệt Nam giờ đây đang trong thời kỳ đổi mới đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước. Việt Nam đang trong thời kỳ đổi mới đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, những thay đổi về kinh tế - xã hội đang đặt ra nhiều vấn đề về nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ nhằm huy động mọi tiềm năng để đưa đất nước trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại, có nền kinh tế phát triển, đời sống của nhân dân được nâng cao. Các tác giả khẳng định rằng muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết phải có con người xã hội chủ nghĩa.
Cán bộ, công chức là người gánh vác trọng trách nặng nề của đất nước nên họ phải thực sự là những con người xã hội chủ nghĩa. 5 Tuy nhiên, muốn đưa ra được những chủ trương, chính sách đúng đắn và thực hiện một cách có hiệu quả về công tác cán bộ, thì cùng với việc tăng cường công tác lý luận, tổng kết thực tiễn, cần phải đi sâu vào bản chất của vấn đề, thấy được vai trò của cán bộ lãnh đạo qua từng giai đoạn cách mạng đồng thời xác định những thuận lợi, khó khăn đang đặt ra ở phía trước, cũng như yêu cầu cấp bách về việc nâng cao năng lực đối với đội ngũ cán bộ lãnh đạo hiện nay. Cuốn sách đã đưa ra những kiến nghị về phương hướng, giải pháp nhằm củng cố, phát triển đội ngũ cán bộ lãnh đạo cả về chất lượng, số lượng và cơ cấu cho phù hợp với yêu cầu hiện nay ở Việt Nam. Bài viết của Thang Văn Phúc và Nguyễn Minh Phương đăng trên tạp chí Quản lý nhà nước số 5 năm 2012, “Thi tuyển cán bộ công chức trong công cuộc cải cách nền hành chính Nhà nước ở Việt Nam hiện nay.
Tác giả nêu lên tầm quan trọng của đội ngũ công chức trong bộ máy Nhà nước. Vấn đề quản lý và nâng cao chất lượng đội ngũ công chức là nội dung cơ bản được Đảng và Nhà nước quan tâm. Đã có nhiều giải pháp được triển khai nhưng kết quả đạt được chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra. Để nâng cao chất lượng đội ngũ công chức thì khâu tuyển dụng rất quan trọng, đây là nội dung được đánh giá là khó và yếu nhất tồn tại nhiều năm.
Các tác giả đã đặt ra việc cần phải đổi mới công tác tuyển dụng, là khâu đầu tiên trong chu trình quản lý công chức, có tính quyết định cho sự phát triển một cơ quan. Theo đó việc tuyển dụng phải xác định từ nhu cầu công việc, tuyển dụng mang tính “động” và “mở” đòi hỏi công tác quản lý, phát triển nguồn nhân lực trên cơ sở đánh giá nguồn nhân lực, cơ cấu lại nguồn nhân lực thông qua việc tinh giản biên chế theo cơ chế đổi mới về chất, thay thế những người không đáp ứng được yêu cầu thực thi công vụ. Cần áp dụng công nghệ thông tin trong thi tuyển, đảm bảo tăng tính cạnh tranh, minh bạch 6 trong thi tuyển. Cùng việc đổi mới thi tuyển công chức phải thực hiện chính sách thu hút nhân tài, cơ chế đãi ngộ người có tài năng trong hoạt động công vụ để giữ chân họ ở lại cống hiến cho cơ quan.
Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Huyền Hạnh năm 2012, “Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức thủ đô đáp ứng yêu cầu hội nhập”. Tác giả đã đưa ra những cơ sở lý luận và các tiêu chí đánh giá năng lực công chức trong thời kỳ hội nhập. Việc nâng cao năng lực nhằm hướng tới phục vụ nhân dân. “Công chức là công bộc của dân”, việc thay đổi tác phong trong thực thi công vụ, đạo đức nghề nghiệp phải được quán triệt.
Đó là sự tận tình, ân cần, niềm nở trong giao tiếp, hướng dẫn chi tiết công dân nắm được cách thực hiện thủ tục hành chính. Tác giả đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực đội ngũ công chức mà nội dung chính là xây dựng một đội ngũ công chức “vừa hồng, vừa chuyên” như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận định. “Hồng” là công chức phải tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và dân. Công chức là công dân gương mẫu, có tính kỷ luật, kỷ cương rất nghiêm, có trình độ quản lý nhà nước nhất định.
“Chuyên” - thể hiện tinh thông nghiệp vụ với chức danh mình được giao, đồng thời hiểu rõ một số nghiệp vụ liên quan. Phải thấu hiểu và thực thi đúng quy chế công vụ của công chức nhà nước, đặc biệt là làm đúng “bộ ba”: đúng thẩm quyền, quy trình, thủ tục trong quản lý nhà nước. Các công trình được nêu ra ở trên đã cung cấp những thông tin bổ ích dưới các khía cạnh và các mức độ khác nhau, nhất là lý luận về đội ngũ công chức trong hệ thống cơ quan Nhà nước ở Việt Nam thời kỳ đổi mới những năm gần đây; Tuy nhiên đến nay chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu tổng thể và có hệ thống về năng lực đội ngũ công chức Văn phòng Chính phủ. Các công trình nghiên cứu có giá trị về những vấn đề lý luận và thực tiễn trong công tác cán bộ, là nguồn tư liệu quý cho vấn đề nghiên cứu.
Luận văn này mong muốn sẽ góp phần nâng cao hơn nữa năng lực đội ngũ công chức Văn phòng Chính phủ. Luận văn xin kế thừa và tiếp thu có 7 chọn lọc những kết quả nghiên cứu đã công bố có liên quan để phục vụ cho mục đích nghiên cứu của mình.2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC CÁC VỤ CHUYÊN MÔN Ở CẤP BỘ TRỰC THUỘC CHÍNH PHỦ 1. Công chức và năng lực đội ngũ công chức các vụ chuyên môn cấp Bộ trực thuộc Chính phủ 1.1 Khái niệm công chức Nhà nước. Theo Luật cán bộ, công chức năm 2008 quy định: Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị- xã hội, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với cán bộ công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đàm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật.2 Đội ngũ công chức và đặc điểm của đội ngũ công chức các vụ chuyên môn ở cấp Bộ trực thuộc Chính phủ * Đội ngũ công chức Nhà nước Công chức là cầu nối giữa Đảng, nhà nước và nhân dân.
Họ là những con người đủ tư chất, năng lực, đạo đức công vụ để biến chủ trương, chính sách, đường lối của Đảng và Nhà nước thành hiện thực. Cán bộ, công chức cũng chính là những người nghiên cứu, kiến nghị các chính sách và cũng 8 chính họ là những người tổ chức thực hiện chính sách, góp phần nâng cao năng xuất lao động, xã hội, năng lực cạnh tranh quốc gia và đưa sự phát triển của đất nước theo mục tiêu kế hoạch đề ra. Đội ngũ, công chức có vai trò quan trọng được thể hiện cụ thể như sau: Một là, xây dựng thể chế, cơ chế chính sách để thực hiện mục tiêu phát triển của đất nước. Hai là, tổ chức thực thi pháp luật, thực hiện các cơ chế chính sách đã ban hành.
Ba là, đề xuất kiến nghị, bổ sung, sửa đổi cơ chế chính sách đã ban hành cho phù hợp với quá trình vận động và phát triển mà thực tiễn đặt ra. Bốn là, phổ biến, tuyên truyền giải thích pháp luật, cơ chế chính sách để tạo sự đồng thuận trong xã hội, để chính sách đã ban hành đi vào cuộc sống mang lại hiệu ứng tác động tích cực nhất của chính sách đối với thực hiện các mục tiêu đã đặt ra. Năm là, công chức là những người thực thi công vụ trong các cơ quan Nhà nước, họ là những người thực hiện chức năng quản lý hành chính. tổ chức vận hành bộ máy nhà nước một cách thông suốt, hiệu lực, hiệu quả theo quy định của pháp luật.
Sáu là, đội ngũ công chức là người đảm bảo thực hiện các quyền và nghĩa vụ công dân. Nhân dân là nguồn gốc và là chủ thể quyền lực xã hội, là người ủy thác quyền lực của mình cho nhà nước, những người là công chức trong cơ quan nhà nước là “công bộc” của nhân dân. * Đặc điểm đội ngũ công chức các vụ chuyên môn ở cấp Bộ trực thuộc Chính phủ - Họ là những người trưởng thành về thể chất và trưởng thành về mặt xã hội, họ được tuyển dụng và bổ nhiệm giữ một chức vụ thường xuyên trong các cơ quan Bộ trực thuộc Chính phủ. Họ đang trực tiếp tham gia vào bộ máy 9 công quyền của nền hành chính quốc gia.