CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐỀ TÀI Chuyển sang kinh tế thị trường (KTTT) định hướng xã hội chủ nghĩa, chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần là một chủ trương khoa học mang tính chiến lược của Đảng và nhà nước nhằm phát huy mọi nguồn lực xã hội cho sản xuất, sớm đưa Việt Nam thành nước có kinh tế phát triển với thu nhập cao. Với chủ trương trên, để thực hiện thắng lợi đường lối CNH, HĐH, các doanh nghiệp ngày càng có vai trò quan trọng và có nhiều đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế của đất nước. Trong cơ cấu nền kinh tế thị trường hiện đại, các doanh nghiệp lớn và các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) bổ sung thế mạnh cho nhau, tác động lẫn nhau, giúp nhau hạn chế mặt yếu của từng loại hình doanh nghiệp để vừa có thể tận dụng qui mô, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp lớn, vừa khai thác được lợi thế vốn đầu tư ít, năng động của DNNVV. Trong điều kiện Việt Nam một nước kinh tế kém phát triển tiến hành xây dựng kinh tế thị trường định hướng XHCN.
Vừa phát triển kinh tế với giải quyết vấn đề xã hội như tạo ra công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tư, xóa đói giảm nghèo, vai trò DNNVV càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) và công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) là chủ đề được nhiều nhà khoa học quan tâm trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn, với mong muốn sớm đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, dân giàu, nước mạnh. dân chủ, công bằng, văn minh. Với đề tài “Nâng cao năng lực các DNNVV trong quá trình CNH, HĐH trên địa bàn tỉnh Hưng Yên” Tác giả đã nghiên cứu các công trình khoa học trong và ngoài nước dưới đây để tham khảo trong quá trình làm luận án tiến sĩ của mình.
Tổng quan các công trình khoa học trong nước và thế giới liên quan đến đề tài luận án 1. Tầm quan trọng và đóng góp của DNNVV đối với kinh tế - xã hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa có tầm quan trọng to lớn trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia như: Huy động nguồn lực về lao động, vốn, nguyên vật liệu, tiếp cận khách hàng mở rộng thị trường v.v góp phần giải quyết việc làm, tăng của cải cho xã hội, thực hiện an sinh xã hội. Vì lẽ đó nhiều công trình khoa học đã nghiên cứu đánh giá về vai trò tác dụng và đóng góp của DNNVV. 8 luan an - Cuốn sách Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa: Kinh nghiệm nước ngoài và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam,(2001), Nhà xuất bản Thống kê, tác giả Vũ Quốc Tuấn, Hoàng Thu Hòa [68] đã trình bày kinh nghiệm quốc tế về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (Các nước: Mỹ, Nhật Bản, Đài Loan, Thái Lan, Hungary); Một số vấn đề cơ bản về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam như tiêu chuẩn, vai trò, chính sách trợ giúp, mạng lưới các tổ chức tư vấn, tạo dựng tinh thần và bản lĩnh kinh doanh, phát triển các tổ chức xã hội nghề nghiệp.
Cuốn sách đã làm nổi bật tầm quan trọng vì những đóng góp không nhỏ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của một số nước. - Đề tài khoa học cấp bộ (MS 2013-16, Bộ Tài Chính): Chính sách, giải pháp tài chính hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt nam vượt qua giai đoạn khó khăn 2013 – 2014 và phát triển có hiệu quả trong những năm tiếp theo 2014-2020, (2014), do TS Đào Văn Tú [65] làm chủ nhiệm đề tài. Nội dung chính của đề tài: 1) Hệ thống và làm rõ thêm cơ sở lý luận về phát triển DNNVV, các giải pháp chính sách tài chính hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt nam. Vai trò của chính sách tài chính đối với việc phát triển các DNNVV Việt Nam; 2) Khái quát những nét chủ yếu về thực trạng chính sách tài chính hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt nam từ năm 2009 đến nay.
Từ đó rút ra những thành công và hạn chế; 3) Khái quát đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước về định hướng phát triển DNNVV và chính sách tài chính hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đề xuất một số giải pháp để hoàn thiện chính sách tài chính tài chính hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam vượt qua giai đoạn khó khăn 2013 – 2014 và phát triển có hiệu quả trong những năm tiếp theo 2014-2020. - Luận án Tiến sĩ Kinh tế: [53] Giải pháp nhằm phát triển các doanh nghiệp da - giày trên địa bàn tỉnh Đồng Nai đến năm 2015 của Nguyễn Văn Tân (2009). Luận án tìm hiểu kinh nghiệm phát triển lĩnh vực da - giày của một số nước và địa phương có lĩnh vực da - giày nổi tiếng.
Đánh giá rõ thực trạng của các doanh nghiệp da - giày trên địa bàn tỉnh Đồng Nai; từ đó xây dựng các giải pháp nhằm phát triển các doanh nghiệp da- giày trên địa bàn tỉnh Đồng Nai. - Luận án Tiến sĩ Kinh tế: [69] Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ tại các làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đến năm 2020 của Vương Quốc Tuấn (2014). Luận án trình bày thực trạng về tình hình phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở các làng nghề truyền thống tỉnh Bắc Ninh, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hỗ trợ một cách hiệu quả và tìm hướng đi thích hợp cho sự phát triển của các doanh nghiệp vừa và 9 luan an nhỏ ở các làng nghề truyền thống tỉnh Bắc Ninh. Chỉ ra sự khác biệt ý nghĩa giữa các vấn đề được xác định bởi cả hai nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ trong và ngoài làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; Để đề xuất các giải pháp khả thi cho kế hoạch phát triển 5 năm của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại các làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
- Luận án Tiến sĩ Kinh tế: [50] Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tỉnh Đắk Lắk của Lê Thế Phiệt (2016). Luận án đã hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu, phân tích thực trạng phát triển DNNVV tại tỉnh Đắk Lắk, từ đó đề xuất giải pháp nhằm khuyến khích phát triển DNNVV tại tỉnh Đắk Lắk. Luận án đã tổng hợp và xây dựng nội dung, chỉ tiêu đánh giá sự phát triển DNNVV. Bao gồm i) Nhóm các chỉ tiêu đánh giá số lượng, quy mô (số lượng, cơ cấu, nguồn vốn, lao động); ii) Nhóm chỉ tiêu đánh giá về năng lực cạnh tranh (Nguồn lực của doanh nghiệp, Trình độ tổ chức quản lý doanh nghiệp, Năng lực cạnh tranh của sản phẩm, Uy tín thương hiệu của doanh nghiệp, Khả năng liên kết và hợp tác, Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, Thị trường tiêu thụ sản phẩm).
- Bài viết Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Thực trạng và giải pháp hỗ trợ năm 2013 (2013), Tạp chí Tài chính số 2/2013 của tác giả Cao Sỹ Khiêm. [36] Bài viết đã trình bày thực trạng của DNVVN Việt nam, những ưu, nhược điểm, những kết quả đạt được cũng như những hạn chế; đưa ra những giải pháp hỗ trợ nhằm phát triển các DNNVV Việt Nam trong năm 2013. - Bài viết Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa - Tạo động lực cho nền kinh tế, (2016), Tạp chí Cộng sản số tháng 12/2016 của tác giả Phạm Việt Dũng. Bài viết trình bày vai trò quan trọng của các DNNVV trong tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, giúp huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển, xóa đói, giảm nghèo…; Một số vấn đề đặt ra đối với phát triển khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, vấn đề công nghệ, trình độ quản lý, khả năng tiếp cận vốn, hiệu quả kinh doanh thấp.
đưa ra các giải pháp hỗ trợ các DNNVV: về công nghệ, nhân lực, tiếp cận vốn, thông tin, xuất khẩu. - Bài viết Tạo lập môi trường thuận lợi cho sự phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, (2018) http://www.vn, ngày 13/7/2018 của tác giả Trịnh Thị Thu Hiền. Bài viết cho rằng muốn phát triển các DNNVV cần phải: Khơi dậy tinh thần khởi nghiệp, phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; Hoàn thiện thể chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; Thực hiện các giải pháp hỗ trợ sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa: Xây dựng và ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện, Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành 10 luan an chính, xây dựng môi trường thông thoáng, minh bạch, hấp dẫn đầu tư, thuận lợi cho kinh doanh, Triển khai các đề án hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. - Bài viết Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam: Khó khăn và thách thức (2013), Tạp chí Nghiên cứu tài chính kế toán, số 8/2013 của tác giả Đào Văn Tú.
[67] Bài viết đã phân tích đặc điểm của các DNNVV Việt Nam; chỉ ra những khó khăn thách thức của các DNNVV Việt Nam (về vốn, kiến thức quản trị doanh nghiệp, khả năng tiếp cận thị trường nước ngoài, về trình độ công nghệ.) - SME Growth and Survival in Vietnam: Did Direct Government Support Matter? (2002) Henrik Hansen, John Rand and Finn Tarp. Xem tại http://www. Bài viết phân tích liệu sự hỗ trợ của Chính phủ trong suốt quá trình hoạt động và các hình thức tương tác khác của khu vực kinh tế Nhà nước có cải thiện hiệu suất dài hạn của các doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa tại Việt Nam không. Kết quả nghiên cứu cho thấy: Thứ nhất, yếu tố quyết định đến động lực của công ty đó là: quy mô doanh nghiệp, vị trí, năng lực sáng tạo và kinh nghiệm trước đây của chủ sở hữu là rất quan trọng.
Thứ hai, nghiên cứu cho thấy sự tương tác với các tổ chức Nhà nước có tác dụng mạnh đến động lực của công ty. Các doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp Nhà nước là khách hàng chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Như vậy, sự hỗ trợ của Chính phủ trong quá trình hoạt động có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng dài hạn của các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là các doanh nghiệp ở nông thôn và hộ gia đình. - A Study on Factors Affecting the Performance of SMEs in Malaysia, (2012), M.
Krishna Moorthy, Annie Tan, Caroline Choo, Chang Sue Wei, Jonathan Tan Yong Ping, and Tan Kah Leong. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, Vol. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực sản xuất tại Malaysia.