Luận án tăng cường tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh thái nguyên

Trong nền kinh tế hiện nay, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã… 218 trang · Trường Đại Học Kinh Tế · 2018.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Tăng Cường Tiếp Cận Vốn Tín Dụng Ngân Hàng Cho Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sơ lược các công trình nghiên cứu tiêu biểu về tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV
• 1.1.1. Các công trình nước ngoài
• 1.1.2. Các công trình trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TIẾP CẬN NGUỒN VỐN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN
• 5. CHƯƠNG 5: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN TÍN DỤNG NHÀNG HÀNG CỦA DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của luận án

Trong nền kinh tế hiện nay, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại Việt Nam. Theo số liệu, DNNVV chiếm 97,5% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 40% GDP và tạo ra gần 60% việc làm. Tuy nhiên, việc tiếp cận vốn tín dụng từ ngân hàng vẫn gặp nhiều khó khăn. Chỉ có 32,38% DNNVV tiếp cận được nguồn tín dụng, trong khi 35,24% gặp khó khăn và 32,38% không thể tiếp cận. Nguyên nhân chủ yếu bao gồm tính minh bạch tài chính thấp, năng lực điều hành yếu kém, và thủ tục vay vốn phức tạp. Tỉnh Thái Nguyên có khoảng 3200 DNNVV, nhưng 70% không vay được vốn do không đáp ứng tiêu chuẩn của ngân hàng. Mặc dù có sự tăng trưởng trong số lượng DNNVV vay vốn, tỷ lệ này vẫn thấp hơn mức trung bình cả nước. Do đó, việc hoàn thiện hệ thống tín dụng ngân hàng là cần thiết để hỗ trợ DNNVV phát triển bền vững.

II. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung của nghiên cứu là đề xuất các giải pháp tăng cường tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng cho DNNVV. Nghiên cứu sẽ đánh giá thực trạng tiếp cận tín dụng từ góc độ của Chính phủ, ngân hàng và DNNVV. Mục tiêu cụ thể bao gồm hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về DNNVV và tín dụng ngân hàng, phân tích thực trạng tiếp cận tín dụng của DNNVV tại Thái Nguyên giai đoạn 2013 - 2018, và nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc tiếp cận vốn. Từ đó, đề xuất giải pháp giúp DNNVV chủ động hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn, mở rộng kinh doanh và phát triển bền vững.

III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính là các vấn đề lý luận và thực tiễn về tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của DNNVV. Phạm vi nghiên cứu bao gồm địa bàn tỉnh Thái Nguyên, với số liệu thu thập từ giai đoạn 2013 - 2018. Nghiên cứu cũng xem xét kinh nghiệm hỗ trợ tín dụng cho DNNVV ở một số quốc gia và ngân hàng thương mại tiêu biểu. Nội dung nghiên cứu tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận vốn tín dụng, bao gồm tác động của chính sách kinh tế vĩ mô và các yếu tố từ phía ngân hàng và DNNVV.

IV. Những đóng góp mới của luận án

Luận án đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của DNNVV. Nghiên cứu chỉ ra rằng số lượng DNNVV và số vốn vay tại Thái Nguyên có xu hướng tăng, với DNNVV quy mô vừa tiếp cận lượng vốn lớn nhất. Các yếu tố từ phía ngân hàng như quy định về tài sản đảm bảo và thủ tục cho vay có ảnh hưởng lớn đến việc tiếp cận tín dụng. Đồng thời, các yếu tố từ phía DNNVV như phương án sản xuất kinh doanh, tài sản đảm bảo và báo cáo tài chính cũng tác động mạnh mẽ đến khả năng vay vốn. Luận án đã đưa ra hệ thống giải pháp cụ thể cho từng quy mô DNNVV nhằm nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Tăng cường tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên" được xây dựng dựa trên yêu cầu thực tiễn và các khoảng trống nghiên cứu cụ thể trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng tại Việt Nam.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vị trí then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội. Theo số liệu của Hiệp hội DNNVV (2018), tính đến tháng 6/2018, cả nước có trên 620.000 DNNVV, chiếm 97,5% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động thực tế (trong đó quy mô vừa chiếm 1,6%, còn lại là doanh nghiệp quy mô nhỏ và siêu nhỏ). Hàng năm, khối doanh nghiệp này đóng góp khoảng 40% GDP, 30% thu nộp ngân sách nhà nước, 33% giá trị sản lượng công nghiệp, 30% giá trị hàng hóa xuất khẩu và tạo gần 60% việc làm cho người lao động. Dù có đến 80% DNNVV có nhu cầu tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng (Cục Phát triển Doanh nghiệp, 2017), tỷ lệ tiếp cận thực tế còn thấp: chỉ 32,38% doanh nghiệp tiếp cận được vốn, 35,24% khó tiếp cận và 32,38% không tiếp cận được (CIEM, 2017).

Tại tỉnh Thái Nguyên – trung tâm chính trị, kinh tế của khu vực trung du miền núi Đông Bắc, tính đến ngày 31/12/2018 có khoảng 3.200 DNNVV, chiếm trên 95% tổng số doanh nghiệp (Niên giám thống kê tỉnh Thái Nguyên). Nghiên cứu của Nguyễn Thị Minh Huệ (2015) ghi nhận có đến 70% số doanh nghiệp trên địa bàn không vay được vốn ngân hàng do không đáp ứng các tiêu chuẩn cho vay. Dù giai đoạn 2013 - 2018, số lượng và quy mô vốn vay của DNNVV tỉnh Thái Nguyên tăng dần (năm 2018 có gần 1.200 doanh nghiệp tiếp cận được vốn với tổng dư nợ khoảng 31 nghìn tỷ đồng, đạt tỷ lệ 36,9%), mức độ chênh lệch so với bình quân cả nước (32,38%) vẫn chưa đáng kể.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Đề xuất các giải pháp tăng cường tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tỉnh Thái Nguyên thông qua đánh giá thực trạng tiếp cận dưới ba góc độ: Chính phủ, ngân hàng thương mại và DNNVV.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Thứ nhất, hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về DNNVV, tín dụng ngân hàng đối với DNNVV và tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV.
  2. Thứ hai, phân tích thực trạng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2013 - 2018.
  3. Thứ ba, nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của DNNVV tỉnh Thái Nguyên, tập trung phân tích các yếu tố từ phía DNNVV.
  4. Thứ tư, đề xuất hệ thống giải pháp, kiến nghị tăng cường tiếp cận nguồn tín dụng ngân hàng đến năm 2025.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Tình hình tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của các DNNVV tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2013 - 2018 như thế nào?
2. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tỉnh Thái Nguyên hiện nay ra sao?
3. Có sự khác biệt nào trong tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV theo quy mô doanh nghiệp và ngành nghề kinh doanh không?
4. Giải pháp nào cần đưa ra nhằm giúp DNNVV tỉnh Thái Nguyên tiếp cận tốt hơn nguồn tín dụng ngân hàng?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của DNNVV.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Thái Nguyên; đồng thời khảo sát bài học kinh nghiệm tại một số quốc gia (Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan), các ngân hàng (Wells Fargo, ICICI, VietinBank) và địa phương trong nước (Bắc Ninh, Khánh Hòa, Lạng Sơn, Đà Nẵng).
• Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu thứ cấp giai đoạn 2013 - 2018; số liệu sơ cấp điều tra bằng bảng hỏi trong năm 2017; các giải pháp định hướng đến năm 2025.
• Phạm vi nội dung: Phân loại DNNVV căn cứ theo Nghị định số 39/2018/NĐ-CP; tín dụng ngân hàng giới hạn ở hoạt động cho vay của các chi nhánh ngân hàng thương mại đối với DNNVV trên địa bàn tỉnh.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng hợp hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến hành vi vay vốn và khả năng tiếp cận tín dụng của DNNVV.

Các công trình quốc tế:

• International Finance Corporation (2009) chỉ ra các rào cản tín dụng của DNNVV gồm sự bất cân xứng thông tin, thiếu tài sản thế chấp và chi phí giao dịch cao.
• Punyasavatsut (2011) khảo sát ngành công nghiệp chế tạo tại Thái Lan, ghi nhận chỉ 30% doanh nghiệp cần hỗ trợ tài chính bên ngoài khi thành lập và 40% tiếp cận được tín dụng ngân hàng do vướng mắc về tài sản đảm bảo và thủ tục.
• Mukiri và cộng sự (2011) sử dụng phân tích cụm (cluster analysis) trên 218 doanh nghiệp nhỏ tại Nairobi (Kenya), xác định đặc điểm cá nhân của chủ doanh nghiệp định hình chiến lược vay vốn.
• Ajagbe (2012) áp dụng mô hình hồi quy Binary Logistic khảo sát 350 doanh nghiệp nhỏ tại bang Oyo (Nigeria), chứng minh các yếu tố thuộc về chủ doanh nghiệp và ngân hàng đều tác động đến khả năng tiếp cận tín dụng.
• Canovas (2006) kết hợp mô hình Probit và bình phương nhỏ nhất (OLS) để phân tích quan hệ bảo lãnh và lãi suất; Okura (2009) dùng mô hình Probit đánh giá tác động của quy mô doanh nghiệp và hỗ trợ nhà nước; Mbugua (2014) kết hợp phân tích nhân tố khám phá (EFA) tại Kenya.
• Các nghiên cứu của Bebczuk (2004), Darwin và Rodolfo (2009), Ozkan (2001), Fama và French (2002), Chen (2004) đều khẳng định mối quan hệ cùng chiều giữa quy mô, doanh thu, năng lực tài chính với khả năng vay vốn.

Các công trình trong nước:

• Hồ Kỳ Minh (2013) khảo sát 735 doanh nghiệp tại Đà Nẵng và miền Trung - Tây Nguyên, chỉ ra 66% gặp khó khăn khi tiếp cận vốn; 77,5% nguyên nhân xuất phát từ nội tại doanh nghiệp (thiếu tài sản đảm bảo, quy mô nhỏ, nợ xấu) và 63% nguyên nhân do phía ngân hàng (lãi suất cao, thủ tục phức tạp).
• Nguyễn Văn Lê (2014) sử dụng mô hình OLS phân tích tăng trưởng tín dụng DNNVV trong bối cảnh kinh tế vĩ mô bất ổn, chỉ ra rủi ro tài chính gia tăng khi lãi vay tăng và lợi nhuận sụt giảm.
• Hạ Thị Thiều Dao và cộng sự (2014) dùng mô hình Binary Logistic trên mẫu 756 doanh nghiệp tại Bến Tre, xác định khó khăn do biến động vĩ mô, định giá tài sản thế chấp khắt khe, trình độ chủ doanh nghiệp và vị trí địa lý.
• Trần Quốc Hoàn (2018) nghiên cứu 387 DNNVV tại Phú Thọ bằng EFA, hồi quy đa biến và kiểm định ANOVA một yếu tố; chỉ ra năng lực lãnh đạo, tài sản đảm bảo, chính sách hỗ trợ tác động tích cực, còn chi phí vay và lịch sử nợ tác động tiêu cực.
• Tại Thái Nguyên, nghiên cứu duy nhất trước đó là luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Oanh (2015) nghiên cứu giai đoạn 2012 - 2014 qua mô hình Binary Logistic, song phạm vi hẹp và phương pháp chưa đa dạng.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết:

1. Cập nhật dữ liệu thực tế giai đoạn 2013 - 2018 về tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại Thái Nguyên, lấp khoảng trống thiếu vắng công trình nghiên cứu chuyên sâu cấp tiến sĩ tại địa bàn này.
2. Ứng dụng kết hợp phân tích nhân tố khám phá (EFA), hồi quy tuyến tính đa biến và kiểm định phương sai một yếu tố (ANOVA) để lượng hóa các yếu tố từ phía doanh nghiệp và kiểm định sự khác biệt giữa các nhóm doanh nghiệp.
3. Đo lường sự khác biệt về khả năng tiếp cận vốn theo tiêu chí quy mô (siêu nhỏ, nhỏ, vừa) và ngành nghề kinh doanh (thương mại - dịch vụ, công nghiệp - xây dựng, nông lâm thủy sản).
4. Bổ sung và kiểm chứng thực nghiệm 02 biến quan sát mới thuộc nhóm yếu tố "Trình độ của chủ doanh nghiệp": Chủ doanh nghiệp xử lý tốt các tình huống phát sinh và Chủ doanh nghiệp luôn chia sẻ thông tin với người lao động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khái niệm

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Luận án đối chiếu tiêu chí của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và quy định pháp luật Việt Nam. Văn bản pháp lý căn cứ bao gồm Nghị định số 90/2001/NĐ-CP, Nghị định số 56/2009/NĐ-CP và trực tiếp áp dụng khung phân loại của Nghị định số 39/2018/NĐ-CP.

Quy mô doanh nghiệp	Lĩnh vực hoạt động	Số lao động tham gia BHXH bình quân năm	Tổng nguồn vốn (tỷ đồng)	Tổng doanh thu năm (tỷ đồng)
Siêu nhỏ	Tất cả các lĩnh vực	Không quá 10 người	Không quá 3	Không quá 3
Nhỏ	Nông, lâm nghiệp, thủy sản; Công nghiệp, xây dựng	Không quá 100 người	Không quá 20	Không quá 50
	Thương mại, dịch vụ	Không quá 50 người	Không quá 50	Không quá 100
Vừa	Nông, lâm nghiệp, thủy sản; Công nghiệp, xây dựng	Không quá 200 người	Không quá 100	Không quá 200
	Thương mại, dịch vụ	Không quá 100 người	Không quá 100	Không quá 300

• Tín dụng ngân hàng và tiếp cận tín dụng ngân hàng: Dựa trên Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 và Thông tư số 39/2016/TT-NHNN về hoạt động cho vay, luận án định nghĩa tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV là việc doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu từ phía ngân hàng để vay được vốn với lãi suất phù hợp trong điều kiện không phát sinh hoặc phát sinh chi phí ngoài ở mức thấp. Các hình thức cấp tín dụng bao gồm: cho vay từng lần, cho vay hợp vốn, cho vay lưu vụ, cho vay theo hạn mức, cho vay hạn mức dự phòng, cho vay thấu chi tài khoản và cho vay quay vòng.
• Khung phân tích yếu tố ảnh hưởng: Luận án chia thành ba nhóm:
  1. Yếu tố môi trường kinh tế vĩ mô và chính sách nhà nước: Tăng trưởng kinh tế, lạm phát, chính sách tiền tệ, chính sách hỗ trợ tín dụng theo Nghị định số 55/2015/NĐ-CP, Nghị định số 34/2018/NĐ-CP về Quỹ bảo lãnh tín dụng.
  2. Yếu tố từ phía ngân hàng thương mại: Lãi suất, Thủ tục cho vay, Mức độ đa dạng của các gói tín dụng, Trình độ cán bộ tín dụng, Quy định về tài sản đảm bảo.
  3. Yếu tố nội tại của DNNVV: Gồm 07 nhóm nhân tố: Tài sản đảm bảo (CO), Mối quan hệ của doanh nghiệp với ngân hàng, Năng lực sản xuất kinh doanh của DNNVV (CA), Báo cáo tài chính (FI), Quy mô của doanh nghiệp, Phương án sản xuất kinh doanh (BP), Trình độ của chủ doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Phân tích tổng hợp tài liệu thứ cấp, văn bản chính sách; phương pháp thảo luận nhóm chuyên gia (phỏng vấn sâu các nhà khoa học, lãnh đạo chi nhánh ngân hàng thương mại và đại diện lãnh đạo doanh nghiệp tại Thái Nguyên) nhằm sàng lọc, điều chỉnh thang đo phù hợp với bối cảnh địa phương.
• Phương pháp định lượng:
  • Thu thập dữ liệu sơ cấp: Thực hiện khảo sát bằng bảng câu hỏi điều tra gửi đến các DNNVV trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong năm 2017.
  • Kỹ thuật xử lý số liệu: Nhập liệu và phân tích trên phần mềm SPSS.
  • Thống kê mô tả: Tính toán tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình để đánh giá thực trạng các biến phía ngân hàng và đặc điểm mẫu nghiên cứu.
  • Phân tích nhân tố khám phá (EFA): Kiểm định độ tin cậy thang đo và rút gọn các biến quan sát thuộc 07 nhóm nhân tố từ phía DNNVV.
  • Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến: Lượng hóa mức độ và chiều hướng tác động của từng nhân tố thuộc phía DNNVV đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng.
  • Phân tích phương sai một yếu tố (One-way ANOVA): Kiểm định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về khả năng tiếp cận tín dụng giữa các nhóm doanh nghiệp phân theo quy mô và ngành nghề.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Chương này trình bày chi tiết bức tranh tổng quan về các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước xoay quanh vấn đề tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của DNNVV. Tác giả phân loại các nghiên cứu theo hướng tiếp cận phương pháp: từ thống kê mô tả (Hồ Kỳ Minh, 2013; Trần Trung Kiên, 2015), mô hình OLS (Nguyễn Văn Lê, 2014), mô hình hồi quy Probit (Canovas, 2006; Okura, 2009; Đặng Thị Huyền Thương, 2016), mô hình Binary Logistic (Ajagbe, 2012; Hạ Thị Thiều Dao, 2014; Nguyễn Hồng Hà, 2013; Nguyễn Thị Oanh, 2015) đến kết hợp phân tích nhân tố EFA và hồi quy (Mbugua, 2014; Trần Quốc Hoàn, 2018).

Nội dung chương tổng hợp 3 nhóm nhân tố tác động chính: vĩ mô, ngân hàng và doanh nghiệp. Tác giả chỉ ra hạn chế của các nghiên cứu trước: các mô hình OLS dễ vi phạm giả định khi biến phụ thuộc bị giới hạn; mô hình Binary Logistic chưa phân tách chi tiết mức độ đóng góp của từng khía cạnh năng lực quản trị. Từ đó, chương 1 xác lập 5 khoảng trống nghiên cứu cụ thể làm tiền đề cho luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chương 2 làm rõ bản chất kinh tế của DNNVV: quy mô vốn nhỏ (dưới 100 tỷ đồng), lao động ít (dưới 200 người), khả năng đổi mới công nghệ chậm nhưng có ưu thế về tính linh hoạt và tạo việc làm (chiếm 49% lao động phi nông nghiệp theo báo cáo của Bộ Lao động - Thương binh & Xã hội năm 2016). Chương phân tích 6 vai trò của tín dụng ngân hàng đối với DNNVV: cân đối cung cầu vốn, nâng cao năng lực sản xuất, hỗ trợ mở rộng liên kết quốc tế và chuẩn hóa hệ thống quản trị tài chính.

Bên cạnh lý luận, chương tổng kết kinh nghiệm thực tiễn từ ba quốc gia:

• Nhật Bản: Chính sách cho vay dài hạn lãi suất thấp; cho vay không tài sản thế chấp (tối đa 10 triệu Yên qua Ngân hàng Hợp tác Trung ương Công thương) và hệ thống bảo lãnh tín dụng đặc biệt vận hành từ năm 1998.
• Hàn Quốc: Bắt buộc các ngân hàng dành 35% tổng dư nợ cho DNNVV (ngân hàng nước ngoài là 25%); tái cấp vốn và xử lý nợ xấu qua Công ty KAMCO; vận hành 3 kênh bảo lãnh tín dụng.
• Đài Loan: Dự án giải ngân 6,24 tỷ USD từ 2005 - 2006; bắt buộc thành lập phòng tín dụng DNNVV tại các ngân hàng thương mại; hỗ trợ doanh nghiệp đào tạo kế toán và lập kế hoạch kinh doanh.

Chương cũng tổng kết kinh nghiệm các địa phương: Bắc Ninh (hỗ trợ 100% chênh lệch lãi suất trong 3 năm đầu cho doanh nghiệp du lịch), Khánh Hòa (hội nghị đối thoại ký hợp đồng trực tiếp, 65% DNNVV được vay vốn), Lạng Sơn (thành lập tổ công tác gỡ khó khăn về vốn, 6 tháng đầu năm 2019 dư nợ đạt 28.625 tỷ đồng với 950 doanh nghiệp có quan hệ tín dụng). Về phía ngân hàng, tác giả đúc kết mô hình quản trị rủi ro 360 độ của ICICI (Ấn Độ), marketing trực tiếp của Wells Fargo (Mỹ) và mô hình SME Club cùng gói Combo 6 trong 1 của VietinBank.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập khung nghiên cứu logic, làm rõ quy trình từ tổng quan tài liệu, xây dựng khung lý thuyết, lấy ý kiến chuyên gia đến điều tra khảo sát thực địa. Tác giả công bố hệ thống câu hỏi nghiên cứu gồm 4 vấn đề trọng tâm và thiết kế sơ đồ quy trình nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu được trình bày chi tiết với quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp (báo cáo của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Thái Nguyên giai đoạn 2013 - 2018, số liệu Cục Thống kê tỉnh) và dữ liệu sơ cấp (phiếu điều tra doanh nghiệp năm 2017). Thang đo Likert được sử dụng để lượng hóa các biến quan sát. Tác giả trình bày quy trình phân tích định lượng trên SPSS gồm các bước: thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố EFA, phân tích hồi quy tuyến tính đa biến và phân tích ANOVA kiểm định sự khác biệt giữa các nhóm doanh nghiệp theo ngành và quy mô.

Chương 4: Thực trạng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của DNNVV trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Chương 4 tập trung phân tích số liệu thực tế tại tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2013 - 2018. Dữ liệu thứ cấp cho thấy tổng dư nợ cho vay và số lượng DNNVV tiếp cận vốn tăng đều theo các năm. Đến năm 2018, có gần 1.200 DNNVV tiếp cận được vốn với dư nợ đạt 31 nghìn tỷ đồng, nâng tỷ lệ tiếp cận lên 36,9%. Tuy nhiên, cơ cấu vay vốn bộc lộ sự phân hóa mạnh:

• Theo quy mô: Doanh nghiệp quy mô vừa tiếp cận lượng vốn lớn nhất, trong khi doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ gặp nhiều trở ngại nhất.
• Theo ngành nghề: Khối thương mại - dịch vụ chiếm số lượng doanh nghiệp vay được vốn đông nhất, nhưng khối công nghiệp - xây dựng lại chiếm tỷ trọng dư nợ vay lớn nhất.

Phân tích định tính dữ liệu sơ cấp trên SPSS đối với 5 biến từ phía ngân hàng khẳng định các biến này đều ảnh hưởng tới khả năng vay vốn, trong đó hai biến có mức cản trở lớn nhất là Quy định về tài sản đảm bảo và Thủ tục cho vay.

Kết quả phân tích hồi quy đối với các yếu tố phía DNNVV xác định 04 nhóm yếu tố có hệ số tác động cùng chiều mạnh nhất bao gồm: Phương án sản xuất kinh doanh (BP), Tài sản đảm bảo (CO), Báo cáo tài chính (FI) và Năng lực của doanh nghiệp (CA). Phân tích ANOVA cũng xác nhận tồn tại sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về khả năng tiếp cận vốn giữa các nhóm doanh nghiệp theo quy mô và ngành nghề hoạt động.

Chương 5: Một số giải pháp tăng cường tiếp cận nguồn vốn tín dụng NH của DNNVV trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Trên cơ sở các phát hiện thực nghiệm, chương 5 xây dựng hệ thống giải pháp định hướng đến năm 2025. Giải pháp được phân hóa cụ thể theo từng chủ thể và nhóm doanh nghiệp đặc thù:

• Đối với UBND tỉnh Thái Nguyên và các sở ban ngành: Triển khai hiệu quả Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV theo Nghị định số 34/2018/NĐ-CP; tổ chức các chương trình khuyến công, lớp tập huấn nâng cao năng lực kế toán, kiểm toán minh bạch hóa báo cáo tài chính; đẩy mạnh chương trình kết nối Ngân hàng - Doanh nghiệp.
• Đối với các chi nhánh ngân hàng thương mại: Đơn giản hóa thủ tục thẩm định; linh hoạt hóa quy định về tài sản thế chấp (cho vay dựa trên dòng tiền, tài sản hình thành trong tương lai, cho thuê tài chính); đào tạo nâng cao nghiệp vụ và thái độ phục vụ của cán bộ tín dụng; đa dạng hóa sản phẩm tín dụng theo ngành nghề.
• Đối với DNNVV: Chủ động minh bạch hóa thông tin tài chính; nâng cao chất lượng lập phương án sản xuất kinh doanh khả thi; nâng cao trình độ quản trị của chủ doanh nghiệp trong việc xử lý tình huống phát sinh và cập nhật chính sách tín dụng.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đóng góp các kết quả nghiên cứu cụ thể về mặt lý luận và thực tiễn:

1. Về mặt lý luận: Hệ thống hóa và chuẩn hóa khung khái niệm về tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV phù hợp với bối cảnh pháp lý hiện hành của Việt Nam (Nghị định số 39/2018/NĐ-CP và Thông tư số 39/2016/TT-NHNN); tổng kết hệ thống bài học kinh nghiệm có giá trị đối chiếu từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và các mô hình quản trị tín dụng tại các ngân hàng thương mại.
2. Về mặt thực tiễn và số liệu:
   • Cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng tiếp cận vốn tại Thái Nguyên giai đoạn 2013 - 2018: số lượng doanh nghiệp và dư nợ tăng liên tục, đạt 31 nghìn tỷ đồng với gần 1.200 doanh nghiệp vào năm 2018 (đạt tỷ lệ 36,9%). Xác định rõ đặc điểm cơ cấu: doanh nghiệp quy mô vừa tiếp cận quy mô vốn lớn nhất; nhóm thương mại - dịch vụ dẫn đầu về số lượng hồ sơ được vay, trong khi nhóm công nghiệp - xây dựng dẫn đầu về giá trị vốn vay.
   • Xác định thứ tự mức độ tác động từ phía ngân hàng: chỉ ra Quy định về tài sản đảm bảo và Thủ tục cho vay là hai yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất cản trở việc tiếp cận vốn của doanh nghiệp.
   • Lượng hóa các yếu tố từ phía DNNVV: kiểm định và xác nhận các nhân tố nội tại đều tác động cùng chiều đến khả năng tiếp cận vốn, trong đó 04 nhân tố chi phối mạnh nhất gồm: Phương án sản xuất kinh doanh (BP), Tài sản đảm bảo (CO), Báo cáo tài chính (FI) và Năng lực của DNNVV (CA).
   • Đóng góp thực nghiệm mới về thang đo: đưa ra bằng chứng định lượng chứng minh ảnh hưởng thuận chiều của 02 biến quan sát mới trong nhóm yếu tố Trình độ của chủ doanh nghiệp (Chủ doanh nghiệp xử lý tốt các tình huống phát sinh và Chủ doanh nghiệp luôn chia sẻ thông tin với người lao động) tới khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng.
3. Về mặt giải pháp: Xây dựng khung giải pháp phân tầng theo quy mô (siêu nhỏ, nhỏ, vừa) và phân loại theo đặc thù ngành nghề kinh doanh trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên với tầm nhìn đến năm 2025.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ theo nội dung công bố trong văn bản, luận án có một số giới hạn nghiên cứu:

• Phạm vi không gian: Địa bàn khảo sát thực nghiệm tập trung tại tỉnh Thái Nguyên, các phát hiện mang tính đặc thù của vùng trung du miền núi Đông Bắc, chưa bao quát các vùng kinh tế trọng điểm khác.
• Phạm vi thời gian dữ liệu: Mẫu khảo sát dữ liệu sơ cấp điều tra qua bảng hỏi được thực hiện tập trung trong năm 2017; số liệu thứ cấp dừng ở mốc 31/12/2018.
• Phương pháp lượng hóa: Mô hình hồi quy đa biến chuyên sâu tập trung lượng hóa nhóm yếu tố nội tại từ phía DNNVV; các yếu tố kinh tế vĩ mô và yếu tố từ phía ngân hàng thương mại chủ yếu được đánh giá thông qua phương pháp định tính và thống kê mô tả tần suất trên phần mềm SPSS.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi điều tra sang các tỉnh lân cận thuộc vùng trung du miền núi phía Bắc; áp dụng mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM) hoặc hồi quy dữ liệu mảng (panel data) để đồng thời lượng hóa tác động tương hỗ giữa cả ba nhóm nhân tố (vĩ mô, ngân hàng và doanh nghiệp).

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng, Quản lý kinh tế: Tham khảo phương pháp xây dựng khung phân tích, thiết kế biến quan sát mới cho thang đo trình độ quản trị của chủ doanh nghiệp và quy trình kết hợp phân tích EFA, hồi quy đa biến và ANOVA.
• Cán bộ quản trị tại các chi nhánh Ngân hàng Thương mại: Tham khảo để nhận diện các điểm nghẽn trong quy trình cấp tín dụng, từ đó cải tiến thủ tục cho vay, định giá tài sản đảm bảo linh hoạt và thiết kế các gói sản phẩm đặc thù theo quy mô và ngành nghề doanh nghiệp.
• Cơ quan quản lý nhà nước tỉnh Thái Nguyên (Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh): Sử dụng các số liệu thực chứng để xây dựng chính sách khuyến công, hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng qua Quỹ bảo lãnh DNNVV theo Nghị định số 34/2018/NĐ-CP.
• Lãnh đạo các DNNVV: Nhận diện rõ các tiêu chuẩn thẩm định tín dụng của ngân hàng để chủ động hoàn thiện báo cáo tài chính, lập phương án kinh doanh khả thi và nâng cao kỹ năng xử lý tình huống quản trị.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ DNNVV tiếp cận được vốn tín dụng ngân hàng tại Thái Nguyên so với cả nước trong giai đoạn nghiên cứu ra sao?
Theo số liệu trong văn bản, tính đến năm 2017, tỷ lệ DNNVV tiếp cận được nguồn tín dụng ngân hàng trên cả nước là 32,38% (CIEM, 2017). Tại tỉnh Thái Nguyên, năm 2018 có gần 1.200 trên tổng số khoảng 3.200 DNNVV vay được vốn với tổng dư nợ khoảng 31 nghìn tỷ đồng, đạt tỷ lệ 36,9%. Tỷ lệ này cao hơn mức bình quân chung của cả nước nhưng mức chênh lệch chưa lớn.

2. Các yếu tố nào từ phía ngân hàng thương mại được đánh giá là cản trở lớn nhất đối với DNNVV tỉnh Thái Nguyên?
Kết quả khảo sát và tính toán thống kê trên phần mềm SPSS từ nguồn dữ liệu điều tra chỉ ra rằng trong 5 biến phía ngân hàng (Lãi suất, Thủ tục cho vay, Mức độ đa dạng của các gói tín dụng, Trình độ của cán bộ tín dụng, Quy định về tài sản đảm bảo), có 02 yếu tố có mức ảnh hưởng lớn nhất đến tiếp cận tín dụng là Quy định về tài sản đảm bảo và Thủ tục cho vay.

3. Trong các yếu tố nội tại của DNNVV, những nhân tố nào có tác động mạnh nhất đến khả năng tiếp cận vốn?
Kết quả phân tích hồi quy đa biến xác định tất cả các yếu tố nội tại từ phía doanh nghiệp được nghiên cứu đều tác động cùng chiều đến tiếp cận tín dụng. Trong đó, 04 yếu tố có mức độ ảnh hưởng lớn nhất gồm: Phương án sản xuất kinh doanh (BP), Tài sản đảm bảo (CO), Báo cáo tài chính (FI) và Năng lực của DNNVV (CA).

4. Luận án đã bổ sung những biến quan sát mới nào vào thang đo Trình độ của chủ doanh nghiệp?
Luận án bổ sung 02 biến quan sát mới vào nhóm yếu tố Trình độ của chủ doanh nghiệp: Chủ doanh nghiệp xử lý tốt các tình huống phát sinh và Chủ doanh nghiệp luôn chia sẻ thông tin với người lao động. Kết quả phân tích định lượng đã kiểm chứng thực nghiệm hai biến này đều có tác động thuận chiều đến khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại địa bàn nghiên cứu.

5. Luận án căn cứ vào văn bản pháp lý nào để phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa?
Luận án căn cứ vào tiêu chí xác định và phân loại DNNVV theo Nghị định số 39/2018/NĐ-CP của Chính phủ, phân chia doanh nghiệp thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa dựa trên các tiêu chí kết hợp gồm số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm, tổng nguồn vốn và tổng doanh thu theo từng lĩnh vực hoạt động cụ thể.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Tăng cường tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên" là công trình nghiên cứu hệ thống kết hợp giữa phương pháp định tính và định lượng nhằm giải quyết bài toán tiếp cận vốn của khu vực kinh tế tư nhân tại địa phương. Bằng việc lượng hóa các nhân tố nội tại của doanh nghiệp và đánh giá thực trạng cơ cấu vay vốn giai đoạn 2013 - 2018, tác giả đã chỉ ra các điểm nghẽn chính liên quan đến phương án kinh doanh, tài sản bảo đảm và báo cáo tài chính. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ cho cơ quan quản lý nhà nước, ngân hàng thương mại và cộng đồng DNNVV đến năm 2025, đóng góp cơ sở dữ liệu thực nghiệm cho lĩnh vực tài chính - ngân hàng khu vực trung du miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu trên thế giới và trong nước có liên quan đến tiếp cận tín dụng NH của DNNVV. Theo đó, DNNVV tiếp cận nhiều nguồn vốn khác nhau để phục vụ quá trình sản xuất kinh doanh nhưng đối với DNNVV tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam nhu cầu vay vốn tại NH chiếm tỷ lệ lớn. Tuy vậy, mức độ tiếp cận tại mỗi quốc gia, vùng, tỉnh có sự khác biệt. Các nhà khoa học đã sử dụng nhiều phương pháp phân tích định tính, định lượng để chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận tín dụng NH của DNNVV với 03 nhóm yếu tố chính: môi trường và chính sách kinh tế vĩ mô, NH và DNNVV.

Trên cơ sở đó, luận án tổng hợp bảng tóm tắt các yếu tố ảnh hưởng của những công trình nghiên cứu trước đó. Bên cạnh đưa ra đánh giá chung, luận án đã chỉ ra “khoảng trống tri thức” của các nghiên cứu trước đây và tiến hành bổ sung một phần nhằm hoàn thiện hơn cơ sở lý luận, thực tiễn trong nội dụng tiếp cận tín dụng NH của DNNVV. 17 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TIẾP CẬN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 2. Cơ sở lý luận về tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa 2.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế 2. Khái niệm về doanh nghiệp nhỏ và vừa Cách xác định về DNNVV trên thế giới hiện nay vẫn chưa có sự thống nhất, việc định nghĩa rõ DN nào là nhỏ và vừa rất linh hoạt tùy thuộc vào từng quốc gia, từng khu vực kinh tế. Theo tiêu chí phân loại của NH thế giới (World Bank), căn cứ vào quy mô có thể chia DNNVV thành ba loại: DN siêu nhỏ, DN nhỏ và DN vừa. Các tiêu chí để phân loại DNNVV của World Bank chủ yếu dựa vào số lượng lao động bình quân, tài sản và doanh thu hàng năm của DN.

Ngoài ra World Bank còn đưa thêm tiêu chí về quy mô vay trung bình để phân loại DNNVV. Tiêu chí phân loại DNNVV của World Bank Nhân Doanh thu Quy mô vay trung bình Qui mô Tài sản viên hàng năm (tỷ đồng) công ty (tỷ đồng) (Người) (tỷ đồng) Siêu nhỏ < 10 < 2,2 < 2,2 < 0,22 Nhỏ < 50 < 66 < 66 < 2,2 < 22 (< 44 tỷ đồng đối với một Vừa < 300 < 330 < 330 số quốc gia tiên tiến) (Nguồn: Tổng hợp từ World Bank) (Quy đổi tỷ giá bình quân: 1USD = 22.000 VNĐ) Việc xác định quy mô DNNVV chỉ mang tính chất tương đối vì khái niệm còn chịu tác động của các yếu tố như trình độ phát triển của một nước, tính chất ngành nghề, điều kiện phát triển của một vùng lãnh thổ nhất định hay mục đích phân loại DN trong từng thời kỳ nhất định cho các chính sách hỗ trợ. Phụ lục 01 trình bày Phân loại DNNVV của một số quốc gia và khu vực theo các tiêu chí khác nhau, tùy thuộc vào hoàn cảnh kinh tế của mỗi nước việc phân loại DNNVV có khác biệt nhưng vẫn tuân theo một số tiêu chí cơ bản sau: số lượng lao động, tính 18 chất ngành nghề, quy mô vốn…Đây chính là cơ sở để tác giả làm rõ các tiêu chí cụ thể khi xác định DNNVV ở Việt Nam. Trước năm 1988, chưa có định nghĩa cụ thể nào được Chính phủ đưa ra, do vậy một số địa phương, tổ chức đã xác định DNNVV dựa trên các tiêu chí như: số lao động (dưới 500 người), giá trị tài sản cố định (dưới 10 tỷ đồng), số dư vốn lưu động (dưới 8 tỷ đồng) và doanh thu hàng tháng (dưới 20 tỷ đồng) (Lê Xuân Bá, 2006).

Văn bản đầu tiên đưa ra tiêu chí xác định DNNVV được trình bày trong Công văn số 681/CP-KCN theo đó, DNNVV là những DN có vốn đăng ký dưới 5 tỷ đồng và lao động thường xuyên dưới 200 người. Việc áp dụng một trong hai tiêu chí hoặc cả hai tiêu chí tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của từng địa phương, ngành, lĩnh vực. Để hoàn thiện hơn cho khái niệm cũng như tránh những phân loại khác nhau giữa các tỉnh, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 90/2001/NĐ-CP trong đó đưa ra định nghĩa: “DNNVV là DN có số vốn đăng ký dưới 10 tỷ đồng VND và lao động dưới 300 người”. Đây là văn bản pháp luật đầu tiên chính thức quy định về DNNVV, là cơ sở để các chính sách và biện pháp hỗ trợ cho DNNVV của cơ quan nhà nước, tổ chức trong và ngoài nước được triển khai.

Tiêu chí phân loại doanh nghiệp DN siêu nhỏ DN nhỏ DN vừa Tổng Tiêu chí Số LĐ Tổng vốn Số LĐ Số LĐ Tổng vốn vốn (tỷ (Người) (tỷ đồng) (Người) (Người) (tỷ đồng) đồng) I- Nông, Từ trên Từ trên Từ trên Từ trên 20 lâm nghiệp ≤ 10 ≤3 10 đến 100 3 đến 20 đến 100 và thuỷ sản 100 đến 200 II- Công Từ trên Từ trên Từ trên Từ trên 20 nghiệp và ≤ 10 ≤3 10 đến 100 3 đến 20 đến 100 xây dựng 100 đến 200 III- Thương Từ trên Từ trên Từ trên Từ trên 50 mại và dịch ≤ 10 ≤3 50 10 đến 50 3 đến 50 đến 100 vụ đến 100 (Nguồn: Nghị định số 39/2018/NĐ-CP) 19 Để hoàn thiện hơn nữa Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ đã đưa ra định nghĩa và tiêu chí xác định DNNVV như sau: “DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp; siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của DN) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên)”. Tuy vậy, Nghị định số 39/2018/NĐ-CP đã có một điều chỉnh về tiêu chí phân loại DNNVV theo đó, bổ sung thêm tiêu chí về nguồn vốn, doanh thu đối với với DN siêu nhỏ; số lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm của DN nhỏ và DN vừa trong các ngành nghề đều giảm; nguồn vốn, doanh thu đối với với DN nhỏ trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có sự thay đổi theo hướng tăng lên so với Nghị định số 56/2009/NĐ-CP. Trong phạm vi nghiên cứu, tác giả sử dụng định nghĩa và tiêu chí phân loại DNNVV Nghị định số 39/2018/NĐ-CP làm căn cứ (Bảng 2. Như vậy so sánh với tiêu chí phân loại DNNVV giữa World Bank và Việt Nam ta thấy: - Về số lượng lao động: không có sự chênh lệch quá lớn về quy định lao động phân theo quy mô DN.

- Về nguồn vốn: Đối với quy mô siêu nhỏ sự chênh lệch không lớn nhưng với quy mô nhỏ và vừa thì nguồn vốn theo World Bank quy định lớn hơn nhiều so với Việt Nam. Lý do, World Bank xây dựng quy mô vốn trên được tính dựa vào giá trị bình quân của tất cả các quốc gia trên thế giới bao gồm các quốc gia phát triển và đang phát triển. Như vậy, Việt Nam là 1 quốc gia đang phát triển nên quy mô DN còn khiêm tốn so với tiêu chuẩn World Bank, trong tương lai nếu có sự tăng trưởng mạnh trong nhóm DNNVV tiêu chí nguồn vốn có sự thay đổi tăng - đây là một mục tiêu phấn đấu của DNNVV nói riêng và nền kinh tế Việt Nam nói chung. Đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa Với những tiêu chí về DNNVV giống như các quốc gia trên thế giới, đặc điểm của DNNVV tại Việt Nam cũng có nhiều nét tương đồng nhưng vẫn mang đặc trưng riêng biệt, cụ thể: ❖ DNNVV có quy mô hoạt động sản xuất kinh doanh và năng lực tài chính nhỏ Với lượng vốn đầu tư giới hạn khoảng 100 tỷ đồng và số lượng lao động tối đa không quá 200 người nên quy mô của DN là tương đối nhỏ.

Điều này mang lại một số lợi thế cho DNNVV như sự dễ thành lập, dễ gia nhập thị trường, sự thu hồi vốn 20 nhanh. Những lợi thế này đã tạo điều kiện cho các DNNVV phát triển trong nhiều ngành nghề, trên nhiều địa bàn, bù lấp vào các khoảng trống mà các DN lớn để lại. Các DNNVV thường không đạt được lợi thế về hiệu quả về quy mô như các DN lớn. Hơn nữa, quy mô nhỏ và vấn đề minh bạch thông tin hạn chế cũng khiến cho các DN khó khăn trong việc tiếp cận với các nhà đầu tư để huy động vốn từ các NH cũng như từ thị trường chứng khoán.

Vì vậy, các DNNVV phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn phi chính thức, chiếm dụng từ đối tác và lợi nhuận giữ lại. ❖ Loại hình DN và ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh phong phú DNNVV hoạt động dưới nhiều loại hình DN như DN tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần…trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau. Với mọi ngành nghề từ nông lâm thủy sản, công nghiệp đến thương mại dịch vụ, các DNNVV đều tham gia sản xuất, cung ứng với quy mô, chất lượng sản phẩm, giá bán tùy thuộc vào khách hàng tiềm năng của DN. Nhờ quy mô nhỏ, có sự tập trung được nguồn lao động và nguyên vật liệu tại địa phương, dễ dàng đáp ứng được những thay đổi trong nhu cầu của thị trường, sản phẩm đa dạng với nhiều phân khúc thị trường khác nhau nên DNNVV phát triển nhanh chóng, là nhân tố đóng góp vào gia tăng việc làm, ổn định đời sống xã hội, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế.

❖ Chiến lược sản xuất kinh doanh, trình độ khoa học kỹ thuật và năng lực cạnh tranh hạn chế Nhiều DNNVV thiếu một chiến lược kinh doanh rõ ràng, phù hợp với sứ mệnh, mục tiêu của DN mà đa phần chỉ xây dựng các kế hoạch sản xuất kinh doanh mang tính tạm thời, ngắn hạn, đáp ứng nhu cầu biến động ngắn hạn của thị trường. Do đó, DNNVV thường có xu hướng đi lệch so với sứ mệnh và mục tiêu đề ra ban đầu, thiếu sự điều chỉnh kịp thời, hợp lý. Trong thời đại khoa học kỹ thuật thay đổi nhanh chóng, đầu tư vào công nghệ sẽ làm tăng số lượng, chất lượng sản phẩm, tiết kiệm chi phí trở thành điều kiện cốt lõi để giúp bất kỳ một DN nào muốn nâng cao năng lực cạnh tranh. Đối với DNNVV, do quy mô vốn có hạn nên việc đầu tư nâng cấp, đổi mới các máy móc thiết bị, quy trình sản xuất không được thường xuyên dẫn tới tình trạng công nghệ sản xuất lạc hậu.

Trình độ quản lý chủ DN không đồng đều, xuất phát điểm thấp nên năng lực điều hành hạn chế, sự nhạy bén trong kinh doanh chưa cao.