Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam Trong Điều Kiện Gia Nhập WTO

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueb nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu thủy sản việt nam trong điều kiện gia nhập wto, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Võ Thị Hồng Lan
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Đức Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Đối Ngoại
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Xuất Khẩu Thuỷ Sản Việt Nam Trong Điều Kiện Gia Nhập WTO
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NĂNG LỰC CẠNH TRANH XUẤT KHẨU THUỶ SẢN VIỆT NAM: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Các khái niệm và nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH XUẤT KHẨU THUỶ SẢN VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH XUẤT KHẨU THUỶ SẢN VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN GIA NHẬP WTO
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Lực Cạnh Tranh Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam

Ngành thủy sản Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, đặc biệt là sau khi gia nhập WTO. Năng lực cạnh tranh xuất khẩu thủy sản không chỉ phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm mà còn vào các chính sách hỗ trợ từ nhà nước và sự đổi mới công nghệ. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Cạnh Tranh Xuất Khẩu Thủy Sản

Năng lực cạnh tranh xuất khẩu thủy sản được hiểu là khả năng của sản phẩm thủy sản Việt Nam trong việc chiếm lĩnh thị trường quốc tế. Điều này bao gồm chất lượng sản phẩm, giá cả cạnh tranh và khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Ngành Thủy Sản Trong Kinh Tế Việt Nam

Ngành thủy sản đóng góp một phần lớn vào GDP và tạo ra hàng triệu việc làm cho người dân. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh không chỉ giúp tăng trưởng xuất khẩu mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

II. Thách Thức Đối Với Năng Lực Cạnh Tranh Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam

Mặc dù có nhiều tiềm năng, ngành thủy sản Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Các cam kết quốc tế và chính sách bảo hộ từ các nước nhập khẩu đang tạo ra áp lực lớn lên ngành. Sự cạnh tranh từ các nước khác cũng ngày càng gay gắt.

2.1. Các Cam Kết Quốc Tế Sau Khi Gia Nhập WTO

Gia nhập WTO đã mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra nhiều yêu cầu khắt khe về chất lượng và an toàn thực phẩm. Các doanh nghiệp cần phải tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế để có thể xuất khẩu.

2.2. Cạnh Tranh Từ Các Nước Xuất Khẩu Khác

Việt Nam không phải là quốc gia duy nhất xuất khẩu thủy sản. Các nước như Thái Lan, Ấn Độ cũng đang gia tăng sản lượng và chất lượng sản phẩm, tạo ra áp lực cạnh tranh lớn cho thủy sản Việt Nam.

III. Phương Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Xuất Khẩu Thủy Sản

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, cần có những giải pháp đồng bộ từ cả nhà nước và doanh nghiệp. Việc cải thiện chất lượng sản phẩm, đổi mới công nghệ và tăng cường quảng bá thương hiệu là những yếu tố quan trọng.

3.1. Đổi Mới Công Nghệ Trong Ngành Thủy Sản

Đầu tư vào công nghệ mới giúp cải thiện quy trình sản xuất và chế biến, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm. Các doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ tiên tiến để tăng năng suất và giảm chi phí.

3.2. Tăng Cường Chính Sách Hỗ Trợ Từ Nhà Nước

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận thị trường quốc tế, bao gồm việc cung cấp thông tin, đào tạo nhân lực và hỗ trợ tài chính.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Lực Cạnh Tranh

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao năng lực cạnh tranh không chỉ giúp tăng trưởng xuất khẩu mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân. Các doanh nghiệp đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện sản phẩm và dịch vụ.

4.1. Kinh Nghiệm Quốc Tế Trong Phát Triển Ngành Xuất Khẩu Thủy Sản

Nghiên cứu các mô hình thành công từ các quốc gia khác có thể giúp Việt Nam rút ra bài học quý giá. Các nước như Thái Lan đã có những chiến lược hiệu quả trong việc phát triển ngành thủy sản.

4.2. Kết Quả Đạt Được Từ Các Giải Pháp Đã Triển Khai

Các giải pháp đã được triển khai trong thời gian qua đã mang lại những kết quả tích cực, như tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu và cải thiện chất lượng sản phẩm, giúp nâng cao vị thế của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Ngành Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam

Ngành thủy sản Việt Nam có nhiều tiềm năng để phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh, cần có những chiến lược dài hạn và sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan.

5.1. Tương Lai Của Ngành Xuất Khẩu Thủy Sản

Với những nỗ lực cải thiện và phát triển, ngành thủy sản Việt Nam có thể mở rộng thị trường và gia tăng kim ngạch xuất khẩu trong những năm tới.

5.2. Những Chiến Lược Cần Triển Khai Để Đảm Bảo Sự Phát Triển Bền Vững

Cần có các chiến lược phát triển bền vững, bao gồm bảo vệ môi trường và phát triển nguồn nhân lực, để đảm bảo ngành thủy sản phát triển một cách bền vững và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xuất khẩu thủy sản luôn giữ vị trí là ngành kinh tế mũi nhọn của Việt Nam với tốc độ tăng trưởng kim ngạch bình quân đạt gần 20% mỗi năm trong thập niên đầu thế kỷ 21. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản đã ghi nhận bước tăng trưởng ấn tượng từ mức 2,74 tỷ USD vào năm 2005 lên 3,2 tỷ USD vào năm 2006 (vượt 400 triệu USD so với kế hoạch), đạt 3,8 tỷ USD năm 2007 và chính thức cán mốc 4,5 tỷ USD vào năm 2008, vượt 10,7% chỉ tiêu đề ra. Sự kiện Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2006 đã mở ra cánh cửa giao thương tới hơn 105 quốc gia và vùng lãnh thổ, đặc biệt là các thị trường lớn như Mỹ, Nhật Bản, Liên minh Châu Âu (EU), Hàn Quốc và Trung Quốc.

Tuy nhiên, hội nhập quốc tế sâu rộng cũng đặt ngành thủy sản trước sức ép cạnh tranh gay gắt. Các nước nhập khẩu liên tục dựng lên các rào cản kỹ thuật khắt khe về an toàn vệ sinh thực phẩm (SPS, TBT), dư lượng kháng sinh, cùng các vụ kiện chống bán phá giá phức tạp. Trong khi đó, nội tại ngành vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn về chất lượng nguyên liệu, công nghệ chế biến sâu và năng lực xây dựng thương hiệu quốc tế.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của thủy sản xuất khẩu Việt Nam trên các phương diện giá bán, chất lượng, mẫu mã và thương hiệu; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao sức cạnh tranh trong điều kiện thực thi các cam kết WTO. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chuỗi dữ liệu xuất khẩu từ năm 2000 đến năm 2008, định hướng tầm nhìn phát triển đến năm 2020 tại các thị trường trọng điểm. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học để tái cấu trúc chuỗi giá trị và tối ưu hóa năng lực cạnh tranh xuất khẩu thủy sản quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng Mô hình Kim cương (Diamond Model) của Michael Porter (1990) làm khung lý thuyết chủ đạo để phân tích năng lực cạnh tranh ngành thủy sản thông qua 4 yếu tố tương tác hữu cơ: điều kiện các yếu tố sản xuất (tài nguyên biển, hạ tầng logistics, lao động), điều kiện về sức cầu nội địa và quốc tế, các ngành công nghiệp hỗ trợ (thức ăn chăn nuôi, con giống, cơ khí lạnh), cùng bối cảnh chiến lược và mức độ cạnh tranh của doanh nghiệp, kết hợp với vai trò điều tiết của Chính phủ.

Bên cạnh đó, nghiên cứu kế thừa Lý thuyết Lợi thế so sánh của David Ricardo và Lý thuyết Thương mại quốc tế tân cổ điển. Nghiên cứu vận dụng Chỉ số Lợi thế so sánh biểu lộ (RCA) nhằm định vị sức mạnh cạnh tranh tương đối của các mặt hàng chủ lực như tôm và cá tra trên thị trường toàn cầu. Đồng thời, Ma trận Đánh giá các yếu tố nội bộ (IFE) với thang điểm từ 1,0 đến 4,0 (ngưỡng trung bình 2,50) được sử dụng để lượng hóa năng lực tài chính, công nghệ và trình độ quản trị của các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu. Các khái niệm trọng tâm bao gồm: rào cản kỹ thuật thương mại, kiểm soát chất lượng theo hệ thống HACCP, tiêu chuẩn ISO và quy tắc thực hành nuôi có trách nhiệm (GAP, COC).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác thu thập từ Tổng cục Thống kê, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), FAO và Ban thư ký WTO trong giai đoạn 2000 - 2008.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ gần 500 cơ sở chế biến thủy sản trên cả nước, trong đó tập trung khảo sát sâu 320 nhà máy chế biến đông lạnh xuất khẩu trọng điểm. Phương pháp chọn mẫu phân tầng phi ngẫu nhiên kết hợp dữ liệu thống kê từ hơn 105 thị trường đối tác được áp dụng để phản ánh đầy đủ bức tranh ngành.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp lịch sử và logic, phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh đối chiếu và tổng hợp kinh tế. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là vì tính phù hợp vượt trội trong việc phân tích các chuỗi số liệu kinh tế vĩ mô, lượng hóa khách quan biến động thị phần, biên độ giá và các tác động đa chiều của cam kết WTO đến từng nhóm hàng thủy sản xuất khẩu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô kim ngạch xuất khẩu thủy sản tăng trưởng vượt bậc nhưng cơ cấu sản phẩm còn thiếu tính bền vững. Kim ngạch năm 2008 đạt 4,5 tỷ USD, vượt 10,7% kế hoạch, song các mặt hàng sơ chế đông lạnh thô vẫn chiếm tỷ trọng chi phối trên 70%, trong khi các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao chỉ chiếm dưới 30%.

Thứ hai, năng lực chế biến mở rộng nhanh chóng nhưng mất cân đối với nguồn cung nguyên liệu. Đến năm 2007, cả nước có gần 500 cơ sở chế biến, trong đó 320 nhà máy đông lạnh có công suất thiết kế tăng 40% và năng lực chế biến xuất khẩu tăng 20% so với năm 2006. Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu nuôi trồng và khai thác tại chỗ mới chỉ đáp ứng được khoảng 60% đến 70% công suất vận hành, dẫn đến tình trạng cạnh tranh thu mua gay gắt và nhiều nhà máy phải hoạt động cầm chừng.

Thứ ba, lợi thế tự nhiên và nguồn lợi thủy sản dồi dào là bệ đỡ vững chắc. Với đường bờ biển dài 3.260 km, vùng đặc quyền kinh tế 1 triệu km2 sở hữu trữ lượng hải sản đạt khoảng 4 triệu tấn và sản lượng khai thác an toàn cho phép từ 1,2 đến 1,4 triệu tấn mỗi năm. Cùng với đó là hệ sinh thái nước lợ với 186 loài cá kinh tế và hơn 544 loài thủy sản nước ngọt tạo nguồn nguyên liệu phong phú cho xuất khẩu.

Thứ tư, thị phần quốc tế mở rộng nhưng phụ thuộc lớn vào các thị trường truyền thống. Ba thị trường Mỹ, EU và Nhật Bản chiếm hơn 60% tổng kim ngạch xuất khẩu, khiến toàn ngành dễ tổn thương trước các biến động chính sách và rào cản phòng vệ thương mại.

Thảo luận kết quả

Các số liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường thể hiện đà tăng trưởng kim ngạch giai đoạn 2001 - 2008 và bảng thống kê cơ cấu thị phần tại các thị trường trọng điểm. Về phương diện giá bán, giá tôm sú và cá tra đông lạnh của Việt Nam thường thấp hơn từ 5% đến 15% so với sản phẩm cùng loại của Thái Lan tại sàn giao dịch Tokyo và New York. Lợi thế giá rẻ giúp mở rộng nhanh thị phần nhưng lại khiến doanh nghiệp trở thành mục tiêu của các vụ kiện chống bán phá giá do Bộ Thương mại Mỹ (DOC) và Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (USITC) khởi xướng.

So sánh với các đối thủ trong khu vực, Thái Lan đã sớm chuyển hướng sang xuất khẩu sản phẩm giá trị gia tăng với khoảng 50.000 tấn tôm chế biến sâu sang Nhật Bản mỗi năm, đồng thời thiết lập quỹ bảo hiểm rủi ro xuất khẩu. Trong khi đó, Trung Quốc tận dụng quy mô sản xuất khổng lồ để đạt giá trị thương mại thủy sản 9,36 tỷ USD vào năm 2006. Thủy sản Việt Nam vẫn đối mặt với tỷ lệ cảnh báo dư lượng kháng sinh và vi sinh tại EU và Nhật Bản, đòi hỏi phải nhanh chóng chuyển đổi mô hình từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng và độ an toàn vệ sinh thực phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đẩy mạnh quy hoạch vùng nuôi tập trung và kiểm soát nghiêm ngặt an toàn dịch bệnh. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với chính quyền các địa phương ven biển tái cấu trúc vùng nuôi theo chuẩn VietGAP và GlobalGAP; phấn đấu đến năm 2015 đạt 100% diện tích nuôi công nghiệp được cấp mã số nhận diện, giảm tỷ lệ lô hàng bị cảnh báo dư lượng kháng sinh tại EU và Nhật Bản xuống dưới mức 1%.

Thứ hai, tái cấu trúc công nghệ chế biến và nâng cao tỷ trọng sản phẩm giá trị gia tăng. Các doanh nghiệp chế biến thủy sản cần chủ động đầu tư dây chuyền cấp đông nhanh IQF, hiện đại hóa thiết bị đóng gói, chuyển dịch mạnh từ xuất khẩu thô sang các dòng sản phẩm ăn liền, tôm bao bột và cá tẩm gia vị; đặt mục tiêu nâng tỷ trọng hàng giá trị gia tăng lên trên 50% tổng kim ngạch xuất khẩu trước năm 2020.

Thứ ba, xây dựng thương hiệu quốc gia và chủ động ứng phó rào cản thương mại. Hiệp hội VASEP chủ trì phối hợp với Bộ Công Thương đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu chứng nhận cho tôm sú Việt Nam, cá tra Bến Tre tại hơn 105 thị trường quốc tế; đồng thời thành lập quỹ phòng ngừa rủi ro pháp lý để hỗ trợ các doanh nghiệp đối phó hiệu quả với các rào cản kỹ thuật và các vụ kiện chống bán phá giá từ phía Mỹ.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế tín dụng ưu đãi và bảo hiểm rủi ro xuất khẩu. Ngân hàng Nhà nước cần ban hành chính sách lãi suất linh hoạt cho vay vốn lưu động thu mua nguyên liệu và hiện đại hóa 320 nhà máy chế biến đông lạnh; kết hợp với các doanh nghiệp bảo hiểm triển khai gói bảo hiểm rủi ro thương mại nhằm bồi thường tối thiểu 30% giá trị các lô hàng bị trả về do rào cản kỹ thuật bất khả kháng trong giai đoạn 2010 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương): Luận văn cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn để xây dựng quy hoạch phát triển mạng lưới gần 500 cơ sở chế biến, hoàn thiện chính sách hỗ trợ ngư dân đánh bắt xa bờ và thiết lập hàng rào pháp lý bảo vệ ngành hàng thủy sản trong khuôn khổ WTO.

Nhóm lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản: Cung cấp phương pháp ứng dụng ma trận IFE để đánh giá thực lực nội tại của 320 nhà máy đông lạnh, từ đó định hình chiến lược định giá, cải tiến công nghệ chế biến sâu và mở rộng thị phần tại các thị trường khó tính như Mỹ, EU và Nhật Bản.

Nhóm Hiệp hội ngành nghề (VASEP) và tổ chức xúc tiến thương mại: Tham khảo các mô hình liên kết chuỗi cung ứng, cơ chế điều tiết kho dự trữ nguyên liệu và giải pháp xây dựng thương hiệu thủy sản quốc gia trên hơn 105 thị trường xuất khẩu.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Kinh tế đối ngoại: Tài liệu là nguồn tham khảo học thuật giá trị về phương pháp luận phân tích năng lực cạnh tranh ngành theo mô hình Michael Porter, kết hợp nguồn dữ liệu thực chứng phong phú về kinh tế xuất khẩu Việt Nam thời kỳ hậu gia nhập WTO.

Câu hỏi thường gặp

Gia nhập WTO mang lại cơ hội đột phá nào cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam?
Gia nhập WTO giúp thủy sản Việt Nam tiếp cận bình đẳng hơn 105 thị trường nhờ hưởng quy chế tối huệ quốc (MFN) và cắt giảm thuế quan. Yếu tố này đã thúc đẩy kim ngạch năm 2008 đạt 4,5 tỷ USD, vượt 10,7% kế hoạch, tạo động lực mở rộng quy mô nuôi trồng và thu hút vốn đầu tư công nghệ chế biến.

Thách thức lớn nhất của thủy sản Việt Nam tại thị trường Mỹ là gì?
Thách thức lớn nhất là thuế chống bán phá giá và các rào cản kỹ thuật ngặt nghèo do Bộ Thương mại Mỹ (DOC) áp đặt. Dù giá xuất khẩu của Việt Nam thấp hơn 5% đến 15% so với nhiều đối thủ, các doanh nghiệp luôn phải chịu rủi ro cao từ các đợt xem xét hành chính thuế chống bán phá giá hàng năm.

Vì sao các nhà máy chế biến thủy sản Việt Nam thường rơi vào tình trạng thiếu nguyên liệu?
Do tốc độ tăng công suất thiết kế của 320 nhà máy chế biến đông lạnh (tăng 40% trong năm 2007) phát triển nhanh hơn tốc độ mở rộng vùng nuôi đạt chuẩn. Nguồn nguyên liệu nội địa mới chỉ đáp ứng 60% đến 70% công suất thực tế, buộc nhiều nhà máy phải nhập khẩu nguyên liệu thô để duy trì vận hành.

Việt Nam có thể học tập kinh nghiệm cụ thể nào từ ngành thủy sản Thái Lan?
Việt Nam có thể học tập Thái Lan ở chiến lược tập trung xuất khẩu hàng giá trị gia tăng (chiếm tỷ trọng lớn trong 50.000 tấn tôm sang Nhật Bản) và cơ chế liên kết bảo hiểm rủi ro xuất khẩu, hỗ trợ bồi thường ít nhất 30% giá trị lô hàng khi gặp sự cố rào cản thương mại tại nước nhập khẩu.

Giải pháp căn bản nào giúp vượt qua các rào cản kỹ thuật SPS và TBT của EU?
Doanh nghiệp cần chuẩn hóa toàn diện quy trình kiểm soát chất lượng từ con giống đến bàn ăn theo tiêu chuẩn HACCP và GlobalGAP. Việc kiểm soát 100% dư lượng kháng sinh và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch sẽ giúp đưa tỷ lệ cảnh báo tại thị trường EU xuống dưới 1%.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về năng lực cạnh tranh ngành thông qua việc kết hợp Mô hình Kim cương của Michael Porter, chỉ số RCA và ma trận IFE trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
• Khắc họa bức tranh toàn cảnh xuất khẩu thủy sản Việt Nam giai đoạn 2000 - 2008 với mốc kim ngạch kỷ lục 4,5 tỷ USD năm 2008, đồng thời chỉ rõ những điểm nghẽn cốt lõi về thiếu hụt nguyên liệu và rào cản chất lượng.
• Đúc kết 5 bài học kinh nghiệm quốc tế giá trị từ Thái Lan và Trung Quốc về cơ chế tài chính linh hoạt, bảo hiểm rủi ro xuất khẩu và phát triển sản phẩm giá trị gia tăng.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược gắn với mục tiêu và lộ trình cụ thể giai đoạn 2010 - 2020 cho 320 nhà máy đông lạnh nhằm củng cố vị thế tại 105 thị trường xuất khẩu.
• Các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần hành động ngay để số hóa chuỗi cung ứng, chuẩn hóa quy trình HACCP và xây dựng thương hiệu quốc gia nhằm đưa thủy sản Việt Nam phát triển bền vững trên thị trường toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Năng lực cạnh tranh xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam: Cơ sở lý luận và thực tiễn. Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam. Chương 3: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam trong điều kiện gia nhập WTO. 9 CHƢƠNG 1 NĂNG LỰC CẠNH TRANH XUẤT KHẨU THUỶ SẢN VIỆT NAM: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Các khái niệm và nhân tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh.

Khái niệm về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh 1. Khái niệm về cạnh tranh Cạnh tranh nói chung, cạnh tranh trong kinh tế nói riêng là một khái niệm có nhiều cách hiểu khác nhau. Khái niệm này được sử dụng cho cả phạm vi doanh nghiệp, phạm vi nghành, phạm vi quốc gia hoặc phạm vi khu vực liên quốc gia vv… điều này chỉ khác nhau ở mục tiêu được đặt ra là quy mô doanh nghiệp hay ở quốc gia. Vào nửa cuối thế kỷ XVIII, chủ nghĩa tự do kinh tế phát triển ở Anh với lý thuyết của Adam Smith và David Ricardo.

Các lý thuyết này cho rằng phát triển tự do trao đổi hàng hoá sẽ tăng cường sự phân công lao động và chuyên môn hoá ngày càng sâu. Cạnh tranh sẽ làm cân bằng cung cầu, làm cho sự phân phối tài nguyên được hợp lý, làm cho sản phẩm ngày càng tốt và rẻ. Lý thuyết này khẳng định rằng muốn cho cạnh tranh phát triển, Nhà nước phải đề ra các chính sách thích hợp để khuyến khích kinh doanh phát triển cả ở thị trường trong nước và ngoài nước, nhưng Nhà nước không nên can thiệp quá sâu vào cạnh tranh, chỉ nên tạo điều kiện thuận lợi cho cạnh tranh phát triển. Trong cuốn “Tóm tắt phê phán kinh tế chính trị học” Engels cũng nghiên cứu vấn đề cạnh tranh.

Ông nói, địa tô, lợi nhuận, tiền lương phụ thuộc vào cạnh tranh. Cạnh tranh sinh ra độc quyền, độc quyền lại làm cho cạnh tranh ngày càng sâu sắc hơn. Marx: "Cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm dành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu dùng hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch ". Nghiên cứu sâu về sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa và cạnh tranh tư bản chủ nghĩa Marx đã phát hiện ra quy luật cơ bản của cạnh tranh tư bản chủ nghĩa là quy luật điều chỉnh tỷ suất lợi nhuận bình quân, và qua đó hình thành nên hệ thống giá cả thị trường.

Quy luật này dựa trên những chênh lệch giữa giá cả chi phí sản xuất và khả năng có thể bán hành hoá dưới giá trị của nó nhưng vẫn thu được lợi nhuận Từ những năm 60 của thế kỷ XX, ở các nước phát triển, cạnh tranh độc quyền phát triển mạnh, các nhà tư bản cấu kết với Chính phủ để giữ được vị trí lâu dài. Cạnh tranh độc quyền gây bất ổn trong xã hội: trao đổi bất bình đẳng, thất nghiệp tăng, kéo dãn khoảng cách giàu nghèo, lợi nhuận chỉ tập trung vào một số nhỏ nhà tư bản và kìm hãm tốc độ sáng tạo. Tuy nhiên độc quyền không thể xoá bỏ cạnh tranh. Trước năm 1970 của thế kỷ trước, các biện pháp cạnh tranh thường là giá cả, điều kiện mua bán, quảng cáo.

Nhưng sau năm 1970 các biện pháp đó đã nhường chỗ cho cạnh tranh chất lượng, cạnh tranh của sản phẩm mới, kỹ thuật mới, phương pháp quản lý mới, tốc độ cung cấp sản phẩm và dịch vụ đi kèm. Theo từ điển kinh doanh (xuất bản năm 1992 ở Anh) thì cạnh tranh trong cơ chế thị trường được định nghĩa là " Sự ganh đua, sự kình địch giữa các nhà kinh doanh nhằm giành tài nguyên sản xuất cùng một loại hàng hoá về phía mình”.