Nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành mây tre đan việt nam trên thị trường eu trong bồi cảnh tham gia hiệp định thương mại tự do evfta

Nghiên cứu giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh ngành mây tre đan Việt Nam tại thị trường EU trong bối cảnh EVFTA. Cơ hội và thách thức đặt ra.

• Tác giả: Trần Diệu Linh
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Ngọc Kiên
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Thương Mại
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Của Ngành Mây Tre Đan Việt Nam Trên Thị Trường Eu Trong Bối Cảnh Tham Gia Hiệp Định Thương Mại Tự Do Evfta
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• LỜI MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tổng quan tài liệu
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu và thu thập thông tin
• Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH MÂY TRE ĐAN
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về nâng cao năng lực cạnh tranh ngành mây tre đan
• 1.1.1. Một số vấn đề cơ bản về năng lực cạnh tranh
• 1.1.2. Lý thuyết lợi thế so sánh
• 1.1.3. Lý thuyết lợi thế cạnh tranh quốc gia của Michael Porter
• 1.1.4. Lý thuyết cạnh tranh quốc gia mở rộng
• 1.2. Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh ngành MTD của một số quốc gia và bài học cho Việt Nam
• 1.2.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.2.2. Kinh nghiệm của Indonesia
• 1.2.3. Bài học cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH MÂY TRE ĐAN VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƯỜNG EU TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO EVFTA
• 2.1. Tổng quan về thị trường mây tre đan giai đoạn 2013 - 2022
• 2.1.1. Thị trường xuất nhập khẩu mây tre đan thế giới và EU
• 2.1.2. Thực trạng xuất nhập khẩu ngành mây tre đan Việt Nam trên thị trường thế giới
• 2.1.3. Thực trạng xuất khẩu ngành mây tre đan Việt Nam trên thị trường EU
• 2.1.4. Đánh giá chung về xuất khẩu ngành mây tre đan Việt Nam
• 2.2. Đánh giá năng lực cạnh tranh ngành mây tre đan Việt Nam
• 2.2.1. Hệ số lợi thế so sánh biểu hiện (RCA)
• 2.2.2. Đánh giá năng lực cạnh tranh ngành mây tre đan Việt Nam dựa trên mô hình kim cương của Porter
• 2.2.3. Đánh giá năng lực cạnh tranh của ngành mây tre đan Việt Nam dựa trên mô hình kim cương đôi tổng quát
• 2.2.4. Đánh giá chung năng lực cạnh tranh ngành mây tre đan Việt Nam
• 2.3. Tác động của hiệp định EVFTA đến năng lực cạnh tranh ngành mây tre đan Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH MÂY TRE ĐAN VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƯỜNG EU GIAI ĐOẠN 2023-2030
• 3.1. Xu thế thị trường, cơ hội, thách thức và định hướng xuất khẩu ngành mây tre đan Việt Nam sang EU
• 3.1.1. Xu thế phát triển ngành mây tre đan
• 3.1.2. Cơ hội và thách thức với ngành Mây tre đan Việt Nam khi xuất khẩu sang EU
• 3.1.3. Định hướng xuất khẩu của ngành mây tre đan Việt Nam sang EU
• 3.2. Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của mặt hàng mây tre đan Việt Nam trên thị trường EU
• 3.2.1. Nâng cao chất lượng sản phẩm
• 3.2.2. Nâng cao cơ sở hạ tầng
• 3.2.3. Xây dựng thương hiệu cho ngành Mây tre đan Việt Nam
• 3.2.4. Tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại
• 3.2.5. Huy động vốn cho đầu tư sản xuất và xuất khẩu
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Tính toán hệ số RCA của mặt hàng mây tre đan Việt Nam, Trung Quốc, Indonesia và EU trên thị trường thế giới
• Phụ lục 2: Các yếu tố quyết định và biến đại diện của mô hình kim cương đôi tổng quát

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Mây Tre Đan EU

Ngành mây tre đan Việt Nam mang đậm bản sắc văn hóa, có tiềm năng lớn đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu. Trong bối cảnh EVFTA, việc nâng cao năng lực cạnh tranh trở nên cấp thiết để khai thác hiệu quả thị trường EU. Ngành cần tận dụng lợi thế từ hiệp định thương mại tự do này để mở rộng thị phần. Tuy nhiên, để thành công, ngành phải đối mặt với nhiều thách thức. Từ đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng EU khắt khe đến việc xây dựng thương hiệu mây tre đan mạnh mẽ. Mục tiêu là phát triển ngành một cách bền vững, góp phần vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống người lao động.

1.1. Tiềm Năng Xuất Khẩu Mây Tre Đan Việt Nam

Với điều kiện tự nhiên thuận lợi và kỹ thuật chế tác tinh xảo, sản phẩm mây tre đan Việt Nam ngày càng được ưa chuộng. Ngành đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu, khẳng định vị thế là mặt hàng tiềm năng. Sự phát triển của ngành không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào sự thay đổi cơ cấu ngành nghề ở vùng nông thôn. Do đó, việc khai thác tiềm năng xuất khẩu là vô cùng quan trọng.

1.2. EVFTA và Cơ Hội Tiếp Cận Thị Trường EU

EVFTA mở ra cơ hội lớn cho ngành mây tre đan tiếp cận thị trường EU rộng lớn với hơn 500 triệu người tiêu dùng. Việc cắt giảm thuế quan và mở cửa thị trường tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực để đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường này.

1.3. Thách Thức và Rào Cản Thương Mại EU

Bên cạnh cơ hội, ngành mây tre đan cũng phải đối mặt với nhiều thách thức từ EVFTA. Các tiêu chuẩn chất lượng EU, rào cản thương mại EU và cạnh tranh gay gắt đòi hỏi doanh nghiệp phải nỗ lực cải thiện. Việc tuân thủ các quy định về nguồn gốc xuất xứ và bảo vệ môi trường cũng là yếu tố then chốt.

II. Thực Trạng Năng Lực Cạnh Tranh Mây Tre Đan Tại EU Hiện Nay

Hiện tại, năng lực cạnh tranh của ngành mây tre đan Việt Nam tại thị trường EU còn nhiều hạn chế. Các doanh nghiệp chủ yếu gia công, thiếu đầu tư vào thiết kế và xây dựng thương hiệu. Chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, chưa đáp ứng được yêu cầu cao của thị trường. Theo nghiên cứu của Trần Diệu Linh (2023), cần có những giải pháp đột phá. Chuỗi cung ứng còn nhiều bất cập, thiếu liên kết chặt chẽ giữa các khâu. Chi phí sản xuất còn cao, gây khó khăn trong cạnh tranh về giá.

2.1. Đánh Giá Năng Lực Cạnh Tranh Dựa Trên Mô Hình Kim Cương

Việc đánh giá năng lực cạnh tranh dựa trên mô hình kim cương của Michael Porter cho thấy, ngành mây tre đan Việt Nam còn yếu ở nhiều yếu tố. Bao gồm điều kiện sản xuất, điều kiện nhu cầu, và môi trường cạnh tranh. So sánh với các đối thủ như Trung Quốc và Indonesia, Việt Nam cần cải thiện hơn nữa.

2.2. Lợi Thế So Sánh và Yếu Tố Kìm Hãm

Mặc dù có lợi thế so sánh về nguồn nguyên liệu và lao động giá rẻ, ngành mây tre đan Việt Nam vẫn gặp nhiều khó khăn. Thiếu đầu tư vào công nghệ, thiếu kỹ năng thiết kế và marketing là những yếu tố kìm hãm sự phát triển. Cần có chính sách hỗ trợ và định hướng rõ ràng để khắc phục tình trạng này.

2.3. Tác Động Của EVFTA Đến Năng Lực Cạnh Tranh

EVFTA tạo ra cả cơ hội và thách thức đối với năng lực cạnh tranh của ngành mây tre đan. Việc giảm thuế giúp tăng khả năng cạnh tranh về giá, nhưng yêu cầu về chất lượng và nguồn gốc xuất xứ cũng cao hơn. Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng để tận dụng tối đa lợi ích từ hiệp định.

III. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Sản Phẩm Mây Tre Đan EU

Một trong những giải pháp quan trọng nhất để nâng cao năng lực cạnh tranh là nâng cao chất lượng sản phẩm. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại, kiểm soát chặt chẽ quy trình, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn chất lượng EU. Theo kinh nghiệm từ Trung Quốc (Trần Diệu Linh, 2023), cần chú trọng đến đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao tay nghề cho người lao động. Xây dựng hệ thống quản lý chất lượng hiệu quả, từ khâu chọn nguyên liệu đến khâu đóng gói.

3.1. Đầu Tư Công Nghệ Sản Xuất Hiện Đại

Việc đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí và cải thiện chất lượng sản phẩm. Doanh nghiệp nên tìm hiểu và áp dụng các công nghệ tiên tiến, phù hợp với đặc thù của ngành mây tre đan. Cần có chính sách hỗ trợ từ nhà nước để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ.

3.2. Kiểm Soát Quy Trình Sản Xuất Nghiêm Ngặt

Kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng sản phẩm. Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình sản xuất rõ ràng, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn và vệ sinh. Cần có hệ thống kiểm tra, đánh giá chất lượng thường xuyên để phát hiện và xử lý kịp thời các sai sót.

3.3. Tuân Thủ Tiêu Chuẩn Chất Lượng EU

Việc tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng EU là điều kiện tiên quyết để xuất khẩu mây tre đan sang thị trường này. Doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ các quy định, tiêu chuẩn, và thực hiện các biện pháp cần thiết để đáp ứng. Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng để giúp doanh nghiệp hiểu rõ và tuân thủ.

IV. Giải Pháp Xây Dựng Thương Hiệu Mây Tre Đan Việt Nam Tại EU

Xây dựng thương hiệu là yếu tố then chốt để tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững. Doanh nghiệp cần đầu tư vào thiết kế sản phẩm độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam. Theo nghiên cứu về thị hiếu người tiêu dùng EU (Trần Diệu Linh, 2023), cần chú trọng đến yếu tố thân thiện với môi trường, bền vững. Thực hiện các hoạt động marketing hiệu quả, quảng bá sản phẩm trên các kênh truyền thông phù hợp.

4.1. Thiết Kế Sản Phẩm Độc Đáo Mang Bản Sắc Việt

Thiết kế sản phẩm đóng vai trò quan trọng trong việc tạo sự khác biệt và thu hút khách hàng. Doanh nghiệp cần đầu tư vào thiết kế sáng tạo, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam. Nên có sự hợp tác với các nhà thiết kế trong và ngoài nước để tạo ra những sản phẩm độc đáo.

4.2. Chú Trọng Yếu Tố Thân Thiện Với Môi Trường

Người tiêu dùng thị trường EU ngày càng quan tâm đến các sản phẩm thân thiện với môi trường. Doanh nghiệp cần chú trọng đến việc sử dụng nguyên liệu tái chế, sản xuất theo quy trình bền vững, giảm thiểu tác động đến môi trường. Điều này không chỉ giúp tăng khả năng cạnh tranh mà còn góp phần vào bảo vệ môi trường.

4.3. Marketing Hiệu Quả Trên Các Kênh Truyền Thông

Để quảng bá thương hiệu mây tre đan Việt Nam tại thị trường EU, doanh nghiệp cần thực hiện các hoạt động marketing hiệu quả. Bao gồm tham gia các hội chợ triển lãm quốc tế, quảng cáo trên các kênh truyền thông trực tuyến và ngoại tuyến, xây dựng mối quan hệ với các nhà phân phối. Cần có chiến lược marketing rõ ràng, phù hợp với từng phân khúc thị trường.

V. Giải Pháp Phát Triển Chuỗi Cung Ứng Mây Tre Đan Bền Vững EU

Một chuỗi cung ứng hiệu quả và phát triển bền vững mây tre đan là yếu tố then chốt để đảm bảo năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp cần xây dựng mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với các nhà cung cấp nguyên liệu, đảm bảo nguồn cung ổn định và chất lượng. Cần có sự liên kết chặt chẽ giữa các khâu trong chuỗi, từ sản xuất đến phân phối. Cần áp dụng các tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường.

5.1. Hợp Tác Chặt Chẽ Với Nhà Cung Cấp Nguyên Liệu

Để đảm bảo nguồn cung ổn định và chất lượng, doanh nghiệp cần xây dựng mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với các nhà cung cấp nguyên liệu. Cần có hợp đồng rõ ràng, quy định về chất lượng, số lượng, và giá cả. Nên hỗ trợ các nhà cung cấp áp dụng các phương pháp canh tác bền vững để bảo vệ nguồn tài nguyên.

5.2. Liên Kết Các Khâu Trong Chuỗi Cung Ứng

Cần có sự liên kết chặt chẽ giữa các khâu trong chuỗi cung ứng, từ sản xuất đến phân phối. Điều này giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả, và đảm bảo chất lượng sản phẩm. Nên xây dựng hệ thống thông tin liên lạc hiệu quả, giúp các bên liên quan trao đổi thông tin một cách nhanh chóng và chính xác.

5.3. Áp Dụng Tiêu Chuẩn Trách Nhiệm Xã Hội

Việc áp dụng các tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường là yêu cầu ngày càng cao từ thị trường EU. Doanh nghiệp cần đảm bảo điều kiện làm việc tốt cho người lao động, tuân thủ các quy định về an toàn lao động và bảo vệ môi trường. Điều này không chỉ giúp tăng khả năng cạnh tranh mà còn góp phần vào phát triển bền vững.

VI. Tương Lai Cơ Hội Phát Triển Ngành Mây Tre Đan Việt Nam Tại EU

Với những nỗ lực cải thiện và tận dụng tối đa lợi thế từ EVFTA, ngành mây tre đan Việt Nam có nhiều cơ hội để phát triển mạnh mẽ tại thị trường EU. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan để tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi. Việc đổi mới sáng tạo sản phẩm và marketing sản phẩm là chìa khóa để chinh phục thị trường này.

6.1. Chính Sách Hỗ Trợ Từ Nhà Nước

Chính sách hỗ trợ ngành mây tre đan từ nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển. Cần có các chính sách về thuế, tín dụng, xúc tiến thương mại, và đào tạo nguồn nhân lực. Nên có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả.

6.2. Đổi Mới Sáng Tạo Sản Phẩm

Đổi mới sáng tạo sản phẩm là yếu tố then chốt để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường EU. Doanh nghiệp cần liên tục nghiên cứu và phát triển các sản phẩm mới, độc đáo, và phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng. Cần có sự đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, cũng như sự hợp tác với các nhà thiết kế và chuyên gia.

6.3. Tăng Cường Xúc Tiến Thương Mại và Thương Mại Điện Tử

Việc tăng cường xúc tiến thương mại và thương mại điện tử giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường EU một cách hiệu quả. Cần tham gia các hội chợ triển lãm quốc tế, xây dựng website chuyên nghiệp, và sử dụng các kênh truyền thông trực tuyến để quảng bá sản phẩm. Nên tận dụng các nền tảng thương mại điện tử để mở rộng thị trường và tăng doanh số.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành mây tre đan Việt Nam đang khẳng định vị thế nổi bật trên bản đồ thủ công mỹ nghệ quốc tế khi đóng góp gần 500 triệu USD vào tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia, đạt mức 466 triệu USD vào năm 2022. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, thị trường Liên minh châu Âu (EU) đại diện cho một khối tiêu thụ khổng lồ với quy mô nhập khẩu đạt 1,38 tỷ USD, chiếm gần 50% tổng nhu cầu của thế giới. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là làm thế nào để gia tăng năng lực cạnh tranh cho các sản phẩm mây tre đan Việt Nam, khi thị phần tại EU năm 2022 mới chỉ đạt 16,26%, còn khoảng cách đáng kể so với con số 45,99% của Trung Quốc.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh, đánh giá thực trạng xuất khẩu của ngành hàng mây tre đan Việt Nam sang EU trong giai đoạn 2013-2022 và so sánh tương quan với hai đối thủ cạnh tranh trực tiếp là Trung Quốc và Indonesia. Trên cơ sở đó, luận văn làm rõ những tác động từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) có hiệu lực từ năm 2020 để hoạch định hệ thống giải pháp chiến lược cho giai đoạn 2023-2030.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian 27 quốc gia thành viên EU cùng chuỗi dữ liệu 10 năm từ 2013 đến 2022. Ý nghĩa của nghiên cứu gắn liền với việc tạo cơ sở thực tiễn cho hơn 1.000 doanh nghiệp và 893 làng nghề truyền thống trên cả nước nhằm đón đầu ưu đãi thuế quan 0% tiếp cận thị trường hơn 500 triệu dân, hướng tới mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng sản xuất ngành nghề đạt 10%/năm theo định hướng quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết Lợi thế so sánh của David Ricardo công bố năm 1817 làm nền tảng phân tích phân công lao động quốc tế và chi phí sản xuất tương đối giữa các quốc gia. Bên cạnh đó, Lý thuyết Lợi thế cạnh tranh quốc gia thông qua Mô hình Kim cương của Michael Porter giới thiệu năm 1990 được khai thác để đánh giá 4 yếu tố nội khối gồm: điều kiện về yếu tố sản xuất, điều kiện về cầu, các ngành công nghiệp hỗ trợ liên quan, cùng môi trường cạnh tranh và cơ cấu ngành, kết hợp 2 biến ngoại khối là vai trò chính phủ và yếu tố cơ hội.

Nhằm khắc phục giới hạn của mô hình truyền thống trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, luận văn tích hợp Mô hình Kim cương đôi tổng quát do Rugman và Verbeke phát triển năm 1995. Khung mô hình này cho phép xem xét đồng thời cả viên kim cương nội địa và viên kim cương quốc tế, phản ánh đầy đủ tác động của dòng vốn FDI và mạng lưới phân phối xuyên biên giới.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Năng lực cạnh tranh phân định theo 4 cấp độ: cấp sản phẩm, cấp doanh nghiệp, cấp ngành và cấp quốc gia;
• Hệ số lợi thế so sánh biểu hiện (RCA) đo lường mức độ chuyên môn hóa xuất khẩu theo chuẩn phân loại của Hinloopen và Marrewijk năm 2001;
• Nhóm ngành mây tre đan theo phân loại của Tổ chức Hải quan Thế giới gồm mã HS 4601 (dây tết bện và sản phẩm tương tự) và mã HS 4602 (hàng mây tre lá, liễu gai và cây họ mướp).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn là dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa quốc tế được tổng hợp từ Trung tâm Thương mại Quốc tế (Trade Map), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Tổng cục Hải quan Việt Nam và Niên giám Thống kê năm 2023 trong chuỗi thời gian 10 năm từ 2013 đến 2022.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm bộ dữ liệu 36 biến đại diện định lượng thuộc 8 định thức (4 yếu tố cơ bản xét trên cả 2 cấp độ nội địa và quốc tế) của 3 quốc gia sản xuất mây tre đan hàng đầu: Việt Nam, Trung Quốc và Indonesia. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm chọn lọc các chỉ số có tính đại diện cao nhất về năng lực xuất khẩu, công nghệ, tài chính và logistics.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích chỉ số RCA kết hợp ma trận định lượng mô hình kim cương đôi (chuẩn hóa thang điểm 100 cho quốc gia dẫn đầu) là nhằm đo lường chính xác lợi thế so sánh động và lượng hóa điểm mạnh, điểm yếu tương đối của ngành hàng qua từng giai đoạn, tránh việc chỉ đánh giá đơn thuần dựa trên quy mô kim ngạch xuất khẩu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về kim ngạch và thị phần, xuất khẩu mây tre đan Việt Nam ra thị trường toàn cầu đã tăng trưởng ấn tượng từ 302 triệu USD năm 2020 lên 466 triệu USD năm 2022. Trong giai đoạn 2013-2022, thị phần của Việt Nam trên thị trường thế giới tăng 6%, từ mức 7,3% lên 13,43%. Riêng tại thị trường EU, kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam đạt 186 triệu USD năm 2022, tăng gần gấp 3 lần sau 10 năm và chiếm 16,26% thị phần EU, giữ vững vị trí thứ hai sau Trung Quốc (đạt 528 triệu USD, chiếm 45,99%).

Thứ hai, về chỉ số lợi thế so sánh biểu hiện, hệ số RCA của mặt hàng mây tre đan Việt Nam duy trì ở mức cao vượt trội. Mặc dù chỉ số này có xu hướng giảm từ 10,56 năm 2013 xuống 7,00 vào năm 2022 do tốc độ mở rộng của các ngành công nghiệp chế biến chế tạo khác, nhưng mức RCA luôn lớn hơn 4, khẳng định ngành mây tre đan Việt Nam sở hữu lợi thế so sánh chuyên môn hóa rất cao so với Trung Quốc và Indonesia (cả hai nước đều có hệ số RCA dưới 4 trong năm 2021-2022).

Thứ ba, về thực trạng chuỗi cung ứng, nghiên cứu chỉ ra điểm nghẽn nghiêm trọng khi kim ngạch nhập khẩu nguyên liệu mây tre của Việt Nam tăng mạnh từ 1,84 triệu USD năm 2013 lên 42,13 triệu USD năm 2022. Đáng chú ý, nguồn nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc chiếm từ 93% đến 95% tổng giá trị nhập khẩu của Việt Nam. Hệ thống 893 làng nghề với hơn 350.000 lao động chủ yếu sản xuất theo quy mô hộ gia đình, gia công thô và có dưới 5% doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn vay dài hạn.

Các dữ liệu phân tích này có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đường xu hướng để minh họa thị phần xuất khẩu giai đoạn 2013-2022, cùng biểu đồ mạng nhện đa chiều mô tả sự tương quan giữa các góc cạnh kim cương nội địa và quốc tế của ba quốc gia.

Thảo luận kết quả

Kết quả đánh giá theo mô hình kim cương đôi tổng quát cho thấy Việt Nam sở hữu tiềm năng lớn ở 3 yếu tố: điều kiện sản xuất cơ bản, điều kiện cầu thị trường và môi trường cạnh tranh. Nguồn lao động dồi dào với 54,4% dân số trong độ tuổi lao động kết hợp cùng tay nghề thủ công tinh xảo tạo nên lợi thế giá thành cạnh tranh. Thêm vào đó, Hiệp định EVFTA mang lại lợi thế vượt trội về thuế quan giúp giá thành hàng hóa Việt Nam hấp dẫn hơn tại châu Âu.

Tuy nhiên, khi đối chuẩn với Trung Quốc và Indonesia, Việt Nam bộc lộ điểm yếu lớn ở yếu tố các ngành công nghiệp hỗ trợ và liên quan. Trung Quốc sở hữu hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ vượt trội với số lượng bằng sáng chế mây tre đan tăng gấp đôi giai đoạn 2010-2020 và mạng lưới thương mại điện tử B2B quy mô lớn. Indonesia lại dẫn đầu về phát triển rừng nguyên liệu đạt chứng nhận quản lý rừng bền vững FSC và chiến lược bảo hộ nhãn hiệu di sản văn hóa.

Việc Anh rời EU (Brexit) khiến kim ngạch xuất khẩu mây tre đan Việt Nam sang EU giảm nhẹ từ 119 triệu USD năm 2019 xuống 115 triệu USD năm 2020 là minh chứng cho thấy ngành hàng dễ bị tổn thương nếu thiếu sự thích ứng linh hoạt với các biến động thể chế và rào cản kỹ thuật xanh tại thị trường phương Tây.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp công nghệ sản xuất và tiêu chuẩn hóa chất lượng sản phẩm xanh. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp cùng các hiệp hội ngành nghề hỗ trợ doanh nghiệp chuyển giao công nghệ xử lý mối mọt sinh học và hệ thống sấy tiên tiến; đặt mục tiêu đến năm 2027 có ít nhất 30% sản lượng xuất khẩu sang EU đạt chứng nhận chuỗi hành trình rừng FSC hoặc chứng chỉ sinh thái tương đương.

Thứ hai, quy hoạch và chủ động phát triển vùng nguyên liệu tập trung bền vững. Ủy ban nhân dân các địa phương tại khu vực miền Bắc và miền Trung triển khai quy hoạch 50.000 hecta vùng trồng mây, tre, song chuyên canh theo cơ chế hỗ trợ 100% kinh phí nghiên cứu giống mới quy định tại Quyết định 11/2011/QĐ-TTg; hướng tới mục tiêu giảm tỷ trọng phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu từ mức 93% hiện nay xuống dưới 50% vào năm 2030.

Thứ ba, đẩy mạnh xúc tiến thương mại số và xây dựng thương hiệu quốc gia. Cục Xúc tiến Thương mại thuộc Bộ Công Thương chủ trì tổ chức đoàn doanh nghiệp tham gia thường niên tại các hội chợ chuyên ngành quốc tế như IMM Cologne (Đức) và Milan Design Week (Ý); đồng thời thúc đẩy đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử quốc tế nhằm mở rộng thị phần tại EU từ 16,26% lên mức 25% trước năm 2030.

Thứ tư, tái cấu trúc chính sách tài chính và bảo hộ sở hữu trí tuệ làng nghề. Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các tổ chức tín dụng thiết kế gói tín dụng ưu đãi trung và dài hạn, nâng tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận vốn dài hạn từ dưới 5% lên trên 20% trong giai đoạn 2024-2028. Song song đó, Cục Sở hữu Trí tuệ hỗ trợ đăng ký chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu tập thể cho tối thiểu 50% số làng nghề mây tre đan theo mục tiêu của Quyết định 801/QĐ-TTg.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng chính quyền địa phương. Luận văn cung cấp bộ dữ liệu thực chứng 10 năm và khung phân tích định lượng làm căn cứ xây dựng kế hoạch hành động triển khai Quyết định 801/QĐ-TTg về bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống.

Thứ hai, các chủ doanh nghiệp và nhà quản trị xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ. Thông tin phân tích về chuỗi cung ứng, cấu trúc chi phí và các cam kết kỹ thuật trong EVFTA giúp doanh nghiệp tái định hình chiến lược sản phẩm, xây dựng hồ sơ truy xuất nguồn gốc để khai thác tối đa ưu đãi thuế quan 0%.

Thứ ba, ban lãnh đạo các hiệp hội làng nghề và hợp tác xã sản xuất mây tre đan. Tài liệu mang lại góc nhìn đối chuẩn kinh nghiệm thực tiễn từ Trung Quốc và Indonesia, giúp các làng nghề định hướng chuyển từ gia công thụ động sang liên kết chuỗi giá trị và đăng ký chứng nhận FSC.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh doanh Thương mại, Kinh tế Quốc tế. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận kết hợp mô hình kim cương đôi 36 biến số với hệ số RCA trong nghiên cứu năng lực cạnh tranh ngành hàng xuất khẩu.

Câu hỏi thường gặp

Hiệp định EVFTA mang lại những ưu đãi thuế quan cụ thể nào cho ngành mây tre đan Việt Nam?

EVFTA xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu từ mức 3% đến 9% về 0% cho hầu hết các dòng sản phẩm mây tre đan thuộc nhóm HS 4601 và HS 4602 ngay khi hiệp định có hiệu lực từ tháng 8/2020. Lợi thế thuế quan này giúp sản phẩm Việt Nam cạnh tranh trực tiếp về giá với hàng hóa Trung Quốc vốn đang chịu mức thuế thông thường tại thị trường EU.

Vì sao hệ số RCA của Việt Nam giảm từ 10,56 xuống 7,00 nhưng vẫn được đánh giá là có lợi thế so sánh rất cao?

Theo chuẩn phân loại của Hinloopen và Marrewijk, bất kỳ chỉ số RCA nào lớn hơn 4 đều thể hiện lợi thế so sánh biểu hiện ở mức cao nhất. Việc chỉ số giảm từ 10,56 năm 2013 xuống 7,00 năm 2022 là do quy mô xuất khẩu chung của các ngành công nghệ cao tăng vọt, trong khi năng lực xuất khẩu mây tre đan thực tế vẫn tăng từ 302 triệu USD lên 466 triệu USD.

Thách thức lớn nhất trong chuỗi cung ứng nguyên liệu mây tre đan hiện nay là gì?

Thách thức cốt lõi là tình trạng khan hiếm nguồn nguyên liệu sạch trong nước khiến giá trị nhập khẩu tăng mạnh từ 1,84 triệu USD lên 42,13 triệu USD giai đoạn 2013-2022. Đáng lo ngại là 93% đến 95% nguồn cung phụ thuộc vào Trung Quốc, đặt ra nguy cơ rủi ro cao về biến động giá đầu vào và yêu cầu truy xuất xuất xứ nghiêm ngặt của EU.

Kinh nghiệm phát triển ngành mây tre đan của Indonesia mang lại bài học gì cho Việt Nam?

Indonesia đã thành công trong việc liên kết doanh nghiệp với các tổ chức môi trường quốc tế để chuẩn hóa chứng nhận quản lý rừng bền vững FSC và đăng ký các mẫu đan Bali thành di sản phi vật thể thế giới. Việt Nam cần học tập mô hình này để nâng cao giá trị gia tăng và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh khắt khe tại EU.

Doanh nghiệp làng nghề quy mô nhỏ cần giải pháp gì để tiếp cận nguồn vốn dài hạn?

Doanh nghiệp cần liên kết thành các cụm hợp tác xã để nâng cao năng lực pháp lý và minh bạch sổ sách tài chính, qua đó đủ điều kiện tiếp cận các gói vay ưu đãi theo Quyết định 11/2011/QĐ-TTg. Mục tiêu là nâng tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận vốn dài hạn từ mức dưới 5% hiện nay lên trên 20% nhằm đổi mới máy móc thiết bị tạo khuôn và phun sơn tự động.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh thông qua việc kết hợp Lý thuyết Lợi thế so sánh của Ricardo, Mô hình Kim cương của Porter và Mô hình Kim cương đôi của Rugman và Verbeke.
• Nghiên cứu thực nghiệm chuỗi số liệu 10 năm (2013-2022) khẳng định vị thế vững chắc của Việt Nam là quốc gia xuất khẩu mây tre đan thứ 2 thế giới với quy mô 466 triệu USD, chiếm 16,26% thị phần tại EU năm 2022.
• Hệ số RCA luôn duy trì trên 7,00 chứng minh mặt hàng mây tre đan của Việt Nam có lợi thế so sánh chuyên môn hóa vượt trội so với các đối thủ trong khu vực khi tận dụng ưu đãi thuế quan 0% từ Hiệp định EVFTA.
• Đề tài chỉ rõ những rào cản nội tại của ngành gồm: phụ thuộc tới 95% nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc, thiếu hụt vốn vay dài hạn (dưới 5% doanh nghiệp tiếp cận) và công nghệ chế biến tạo mẫu còn hạn chế.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược liên hoàn từ công nghệ sinh học, vùng nguyên liệu tập trung, xúc tiến thương mại số đến cơ chế vốn và thương hiệu được thiết lập đồng bộ cho giai đoạn 2023-2030.

Lộ trình tiếp theo đặt trọng tâm vào giai đoạn 2024-2026 nhằm quy hoạch vùng nguyên liệu sạch và đào tạo kỹ năng cho 893 làng nghề, tạo đòn bẩy cho giai đoạn 2027-2030 bứt phá thị phần tại EU lên mức 25%. Các doanh nghiệp xuất khẩu và cơ quan quản lý cần chủ động thực thi ngay các giải pháp đồng bộ để chuyển hóa lợi thế tự nhiên thành năng lực cạnh tranh bền vững trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANE MÂY TRE ĐAN 1.1 Cơ sở lý thuyết về nâng cao năng lực cạnh tranh ngành mây tre đan 1.1 Một số vấn đề cơ bản về năng lực cạnh tranh 1.1 Khái niệm về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh Trong kinh tế, thuật ngữ “cạnh zranh” bắt nguồn từ hiện tượng cạnh tranh trong nền kinh tế với sự xuất hiện của việc sản xuất và trao đổi hàng hoá. Trong dòng thời gian phát triển của nền kinh tế toàn cầu, khái niệm về cạnh tranh được nhiều nhà nghiên cứu xem xét và định nghĩa theo nhiều phương thức khác nhau, bên cạnh đó, thuật ngữ “cạnh tranh” cũng được sử dụng rất phô biến và rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như thê thao, thương mại, kinh tế, chính trị, luật, quân sự,. tùy thuộc vào đặc trưng và yêu cầu của từng ngành. Vé ban chit, lý thuyết về cạnh tranh bắt nguồn từ lý thuyết lợi thế so sánh của nhà kinh tế học David Ricardo.

Lý thuyết này được xây dựng trên một số giả thuyết về vốn, tài nguyên, lao động, chỉ phí của các quốc gia, cho rằng giữa các quốc gia có sự khác biệt về các yếu tố này và một số quốc gia có lợi thế cạnh tranh hơn trong. ngành nghề có sử dụng nhiều tài nguyên, nguồn lực, yếu tố sản xuất mà nước đó dồi đào. Trong cuốn “Những nguyên lý của kinh tế chính trị học và thuế khóa” được xuất bản năm 1817. Ricardo cho rằng các quốc gia nên tập trung sản xuất những mặt hàng mà quốc gia mình dồi dào yếu tố sản xuắt, tốn ít chỉ phí và nhập khâu các mặt hàng mà quốc gia mình không có lợi thế so sánh.

Lý thuyết này vẫn đúng ngay cả khi lợi thế so sánh dồn hết về một quốc gia. Tuy nhiên, lý thuyết này lại không đề cập đến các yếu tố làm nên thành công của một doanh nghiệp trong kinh tế hiện đại như các yếu tố về công nghệ hay lợi thế về quy mô. Lý thuyết cạnh tranh của Michael Porter đưa ra trong cuốn sách "Chiến lược cạnh tranh" xuất bản năm 1980 đã trở thành điểm nhắn trong lĩnh vực cạnh tranh trong giai đoạn này. Porter không chỉ khám phá năng lực cạnh tranh dưới góc độ.

quốc gia mà còn nghiên cứu chiến lược cạnh tranh ngành và cạnh tranh cắp công ty. Không giống như các lý thuyết trước đây tập trung vào kinh tế vĩ mô, M. Porter đã § nêu rõ tầm quan trọng của doanh nghiệp và tác động của vi mô đến môi trường cạnh tranh mà họ đối mặt. Porter đã tạo ra một sự phân biệt rõ ràng giữa lợi thế so sánh và lợi thế cạnh tranh.

Trong khi lợi thế so sánh là một khái niệm thuộc lĩnh vực kinh tế, lợi thế cạnh tranh lại xuất phát từ quan điểm khoa học quản lý. Lợi thế so sánh tập trung vào cơ chế giá cả trên thị trường, còn lợi thế cạnh tranh liên quan trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp và ngành, với một sự nhắn mạnh vào yếu tố cạnh tranh không dựa vào giá. Xét từ góc độ cạnh tranh quốc tế, cả hai loại lợi thế này đều đóng vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí và hướng phát triển của các ngành. Porter tin rằng sức mạnh cạnh tranh của một quốc gia phụ thuộc vào sức mạnh cạnh tranh của các ngành kinh tế riêng lẻ.

Và chính khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trong một ngành - từ đổi mới công nghệ, sản phẩm, phong cách quản lý đến môi trường kinh doanh - tạo nên sức mạnh cạnh tranh của ngành đó.