Luận văn thạc sĩ nâng cao năng lực cạnh tranh cụm ngành chăn nuôi heo tỉnh đồng nai

Luận văn thạc sĩ phân tích nâng cao năng lực cạnh tranh ngành chăn nuôi heo tại tỉnh Đồng Nai, đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thị Huệ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Giáp
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Chăn Nuôi Heo Đồng Nai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. Lý thuyết cụm ngành và chuỗi giá trị
• 2.2. Tổng quan các nghiên cứu trước
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỤM NGÀNH
• 3.1. Các nhân tố điều kiện đầu vào
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên và lịch sử
• 3.1.2. Cơ sở hạ tầng
• 3.1.3. Quy hoạch và quỹ đất dành cho chăn nuôi
• 3.1.4. Thức ăn chăn nuôi (TACN) và nguyên liệu TACN
• 3.1.5. Tài chính tín dụng
• 3.2. Những điều kiện cầu
• 3.2.1. Cầu thịt heo nội địa ngày càng tăng về số lượng và yêu cầu chất lượng
• 3.2.2. Xuất khẩu tiểu ngạch sang Trung Quốc
• 3.3. Bối cảnh cạnh tranh và chiến lược của doanh nghiệp
• 3.4. Công nghiệp phụ trợ và liên quan
• 3.4.1. Công nghệ truy xuất nguồn gốc
• 3.4.2. Vai trò nhà nước, các thể chế hỗ trợ
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ
• 4.1. Khâu con giống
• 4.2. Khâu chăn nuôi
• 4.3. Khâu giết mổ, chế biến thực phẩm
• 4.4. Xuất khẩu và sự cạnh tranh từ thịt nhập khẩu
• 4.5. Tiếp thị và phân phối
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng lực cạnh tranh ngành chăn nuôi heo Đồng Nai

Ngành chăn nuôi heo tại Đồng Nai đã khẳng định vị thế hàng đầu trong cả nước với số lượng heo nuôi lớn và tốc độ tăng trưởng cao. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh thị trường biến động. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh là điều cần thiết để duy trì vị thế này.

1.1. Đặc điểm nổi bật của ngành chăn nuôi heo Đồng Nai

Đồng Nai là tỉnh có số lượng heo nuôi lớn nhất cả nước, chiếm 50% số lượng heo nuôi ở Đông Nam Bộ. Ngành này không chỉ đóng góp vào GDP mà còn tạo ra nhiều việc làm cho người dân địa phương.

1.2. Tình hình phát triển và thách thức hiện tại

Mặc dù có sự phát triển mạnh mẽ, ngành chăn nuôi heo Đồng Nai đang phải đối mặt với nhiều thách thức như giá cả biến động, yêu cầu chất lượng ngày càng cao từ thị trường.

II. Vấn đề và thách thức trong ngành chăn nuôi heo Đồng Nai

Ngành chăn nuôi heo Đồng Nai đang gặp phải nhiều vấn đề nghiêm trọng, từ việc quản lý chất lượng đến sự cạnh tranh từ thị trường bên ngoài. Những thách thức này cần được giải quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.1. Tình trạng giá cả và nhu cầu thị trường

Giá heo hơi đã giảm mạnh do sự ngừng nhập khẩu từ Trung Quốc, dẫn đến tình trạng cung vượt cầu. Điều này đã gây ra hoang mang cho người chăn nuôi và ảnh hưởng đến thu nhập của họ.

2.2. Chất lượng sản phẩm và yêu cầu từ thị trường

Thị trường TP.HCM và Trung Quốc có những yêu cầu khắt khe về chất lượng sản phẩm. Việc không đáp ứng được yêu cầu này có thể dẫn đến mất thị trường và giảm doanh thu.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh ngành chăn nuôi heo

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, ngành chăn nuôi heo Đồng Nai cần áp dụng một số phương pháp và giải pháp cụ thể nhằm cải thiện chất lượng và hiệu quả sản xuất.

3.1. Đầu tư vào công nghệ chăn nuôi hiện đại

Việc áp dụng công nghệ mới trong chăn nuôi sẽ giúp giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Các trang trại cần được khuyến khích đầu tư vào công nghệ tiên tiến.

3.2. Tăng cường quản lý chất lượng sản phẩm

Cần có các biện pháp kiểm soát chất lượng chặt chẽ hơn, từ khâu giống đến khâu chế biến và phân phối. Điều này sẽ giúp nâng cao uy tín và giá trị sản phẩm trên thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong ngành chăn nuôi heo

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho ngành chăn nuôi heo Đồng Nai.

4.1. Kết quả từ các mô hình chăn nuôi hiệu quả

Nhiều mô hình chăn nuôi áp dụng công nghệ mới đã cho thấy hiệu quả cao hơn trong việc giảm chi phí và tăng năng suất. Các trang trại này đã có thể duy trì lợi nhuận ngay cả trong bối cảnh giá cả biến động.

4.2. Tác động của chính sách hỗ trợ từ nhà nước

Chính sách hỗ trợ từ nhà nước đã giúp các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ có thêm nguồn lực để cải thiện sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm, từ đó tăng cường năng lực cạnh tranh.

V. Kết luận và tương lai của ngành chăn nuôi heo Đồng Nai

Ngành chăn nuôi heo Đồng Nai có tiềm năng lớn để phát triển, nhưng cần phải có những bước đi chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe.

5.1. Tương lai của ngành chăn nuôi heo

Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thị trường ngày càng cao, ngành chăn nuôi heo Đồng Nai có thể mở rộng và phát triển bền vững nếu có sự đầu tư đúng mức.

5.2. Đề xuất chính sách cho ngành chăn nuôi

Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho ngành chăn nuôi heo, bao gồm việc cải thiện hạ tầng, hỗ trợ tài chính và khuyến khích áp dụng công nghệ mới để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi heo tỉnh Đồng Nai giữ vị trí dẫn đầu cả nước về số lượng với khoảng 1,9 triệu con năm 2015, chiếm 50% số lượng heo nuôi ở khu vực Đông Nam Bộ và 6% cả nước. Tỷ lệ heo nuôi trên đầu người tại Đồng Nai là 0,48 con, gần gấp đôi mức bình quân quốc gia 0,28 con. Ngành chăn nuôi heo đóng góp 26,7% vào GDP nông nghiệp của tỉnh, thể hiện vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và đời sống người dân địa phương. Tuy nhiên, năm 2016, ngành chăn nuôi heo Đồng Nai gặp khó khăn khi Trung Quốc đột ngột ngừng nhập khẩu, dẫn đến cung vượt cầu, giá heo giảm sâu nhất khu vực, gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích năng lực cạnh tranh của cụm ngành chăn nuôi heo Đồng Nai, đánh giá các yếu tố đầu vào, cầu, chiến lược doanh nghiệp và ngành phụ trợ, từ đó đề xuất chính sách nâng cao năng lực cạnh tranh. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn 2015-2017, so sánh với các tỉnh lân cận và thị trường tiêu thụ chính là TP.HCM và Trung Quốc. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc hỗ trợ phát triển bền vững ngành chăn nuôi heo, góp phần ổn định thị trường và nâng cao giá trị gia tăng cho ngành.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu sử dụng mô hình kim cương của Michael E. Porter để phân tích năng lực cạnh tranh cụm ngành, tập trung vào bốn yếu tố: điều kiện đầu vào, điều kiện cầu, bối cảnh chiến lược và cạnh tranh, cùng các ngành công nghiệp phụ trợ và liên quan. Bên cạnh đó, phân tích chuỗi giá trị theo R. Moris giúp đánh giá vị trí và sức cạnh tranh của các khâu trong chuỗi sản xuất từ con giống, chăn nuôi, giết mổ, chế biến đến phân phối. Các khái niệm chính bao gồm: năng lực cạnh tranh cụm ngành, chuỗi giá trị, thị trường tiêu thụ, và công nghệ truy xuất nguồn gốc.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp định tính kết hợp thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát và phỏng vấn 10 trang trại, đại diện cơ quan nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp, đại lý thức ăn chăn nuôi và thương lái tại Đồng Nai. Dữ liệu thứ cấp gồm số liệu thống kê từ Cục Chăn nuôi, Sở NN&PTNT, các báo cáo ngành và các nghiên cứu chuyên ngành. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp phân tích nội dung, so sánh và đối chiếu với các nghiên cứu trước. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2015-2017, nhằm phản ánh thực trạng và biến động thị trường gần đây.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

1. **Điều kiện đầu vào thuận lợi nhưng còn hạn chế:** Đồng Nai có khí hậu ôn hòa, địa hình phù hợp trồng ngô làm thức ăn chăn nuôi, nguồn lao động có kinh nghiệm và năng suất lao động tăng 354% trong giai đoạn 2005-2015. Hạ tầng giao thông được cải thiện với cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây giúp rút ngắn thời gian vận chuyển. Tuy nhiên, quy hoạch vùng chăn nuôi chưa hiệu quả, quỹ đất hạn hẹp, chỉ thu hút được 17,5% số trang trại trong vùng quy hoạch.

2. **Thị trường tiêu thụ biến động và yêu cầu cao:** Thị trường chính là TP.HCM (chiếm 50%) và Trung Quốc (35%). Nhu cầu thịt heo nội địa tăng 2,5%/năm, TP.HCM yêu cầu chất lượng ngày càng khắt khe, trong khi thị trường Trung Quốc bất ổn, đã ngừng nhập khẩu cuối 2016, gây sụt giảm giá heo tại Đồng Nai sâu nhất khu vực.

3. **Chiến lược doanh nghiệp và chuỗi giá trị chưa đồng bộ:** Khâu chăn nuôi quy mô trang trại chiếm ưu thế, giúp giảm chi phí, nhưng tồn tại vấn nạn sử dụng chất cấm làm giảm uy tín ngành. Các khâu con giống, giết mổ, chế biến và phân phối còn yếu so với quy mô chăn nuôi và các tỉnh lân cận. Mô hình liên kết gia công giúp ổn định đầu ra cho trang trại, nhưng chưa phát triển mạnh khâu chế biến và thương hiệu.

4. **Ngành công nghiệp phụ trợ và hỗ trợ còn yếu:** Thuốc thú y chủ yếu nhập khẩu, dịch vụ thú y chưa phát triển đồng bộ. Công nghệ truy xuất nguồn gốc mới áp dụng bước đầu, chưa đồng bộ và hiệu quả thấp. Nhà nước và hiệp hội có vai trò hỗ trợ nhưng còn hạn chế về nhân lực và phối hợp.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế là do quy hoạch vùng chăn nuôi chưa tập trung, quỹ đất hạn chế, và sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc không ổn định. So với các nghiên cứu trước, kết quả khẳng định ngành chăn nuôi heo Việt Nam nói chung và Đồng Nai nói riêng đang trong giai đoạn chuyển đổi, cần tái cấu trúc để nâng cao năng lực cạnh tranh và bền vững. Việc sử dụng chất cấm làm giảm uy tín sản phẩm, ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường TP.HCM với yêu cầu cao về an toàn thực phẩm. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động giá heo hơi, tỷ lệ cung cầu, và bảng so sánh chi phí, lợi nhuận các loại hình chăn nuôi.

## Đề xuất và khuyến nghị

1. **Thu hút đầu tư vào khâu cuối chuỗi giá trị:** Xây dựng các khu chế biến, giết mổ tại các khu vực thuận lợi gần trục đường cao tốc để nâng cao giá trị gia tăng và ổn định đầu ra cho chăn nuôi. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, chủ thể là chính quyền tỉnh và doanh nghiệp.

2. **Cải cách chính sách xử phạt chất cấm:** Thay đổi quy định xử phạt dựa trên số lượng và nồng độ chất cấm phát hiện thay vì phạt theo khung cố định, tăng mức xử phạt hình sự và mở rộng các bên tham gia kiểm tra gồm nhà nước, hiệp hội và doanh nghiệp để tăng xác suất phát hiện. Thực hiện ngay trong 1-2 năm tới.

3. **Đa dạng hóa hình thức truyền thông:** Sử dụng phát thanh, truyền hình, truyền thanh để cung cấp thông tin thị trường và xử phạt chất cấm đến khu vực nông thôn, giúp các hộ chăn nuôi nhỏ tiếp cận thông tin, giảm hành vi sử dụng chất cấm. Chủ thể là các cơ quan truyền thông và hiệp hội, thực hiện liên tục.

4. **Phát triển ngành công nghiệp phụ trợ:** Đầu tư phát triển thuốc thú y trong nước, nâng cao dịch vụ thú y, đồng thời thúc đẩy áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc đồng bộ, giúp nâng cao uy tín sản phẩm. Thời gian 3-5 năm, chủ thể là chính quyền, doanh nghiệp và viện nghiên cứu.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. **Nhà hoạch định chính sách:** Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh ngành chăn nuôi heo, từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển bền vững.

2. **Doanh nghiệp chăn nuôi và chế biến:** Hiểu rõ vị trí và vai trò trong chuỗi giá trị, từ đó điều chỉnh chiến lược đầu tư, liên kết và nâng cao chất lượng sản phẩm.

3. **Hiệp hội ngành nghề và tổ chức hỗ trợ:** Tăng cường vai trò kết nối, hỗ trợ kỹ thuật, truyền thông và giám sát chất lượng sản phẩm.

4. **Nhà nghiên cứu và học viên:** Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn để nghiên cứu sâu hơn về năng lực cạnh tranh cụm ngành và phát triển chuỗi giá trị trong ngành chăn nuôi.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Năng lực cạnh tranh cụm ngành chăn nuôi heo Đồng Nai được đánh giá như thế nào?**  
Cụm ngành đã hình thành với lợi thế về điều kiện tự nhiên, lao động có kinh nghiệm và hạ tầng giao thông cải thiện, nhưng còn hạn chế về quy hoạch, quỹ đất và các khâu trong chuỗi giá trị chưa đồng bộ.

2. **Tại sao giá heo tại Đồng Nai giảm sâu trong năm 2016-2017?**  
Do Trung Quốc ngừng nhập khẩu heo tiểu ngạch, dẫn đến cung vượt cầu trong nước, cộng với thị trường TP.HCM yêu cầu chất lượng cao hơn, ảnh hưởng đến giá cả và uy tín sản phẩm.

3. **Các khâu yếu nhất trong chuỗi giá trị chăn nuôi heo Đồng Nai là gì?**  
Khâu con giống, giết mổ, chế biến và phân phối còn yếu, chưa phát triển tương xứng với quy mô chăn nuôi, ảnh hưởng đến giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh.

4. **Chính sách xử phạt chất cấm hiện nay có hiệu quả không?**  
Chính sách hiện tại chưa hiệu quả do mức phạt cố định, xác suất phát hiện thấp và tình trạng tham nhũng, dẫn đến hành vi sử dụng chất cấm vẫn tồn tại.

5. **Làm thế nào để nâng cao năng lực cạnh tranh cụm ngành chăn nuôi heo Đồng Nai?**  
Cần thu hút đầu tư vào khâu chế biến, cải cách chính sách xử phạt, đa dạng hóa truyền thông và phát triển ngành công nghiệp phụ trợ, đồng thời tăng cường liên kết chuỗi giá trị.

## Kết luận

- Ngành chăn nuôi heo Đồng Nai giữ vị trí dẫn đầu cả nước về số lượng và đóng góp lớn vào GDP nông nghiệp, nhưng đang đối mặt với nhiều thách thức về năng lực cạnh tranh.  
- Các yếu tố đầu vào như điều kiện tự nhiên, lao động và hạ tầng giao thông thuận lợi, nhưng quy hoạch và quỹ đất còn hạn chế.  
- Thị trường tiêu thụ chính là TP.HCM và Trung Quốc với yêu cầu và biến động khác nhau, ảnh hưởng lớn đến giá cả và chiến lược sản xuất.  
- Chuỗi giá trị ngành còn yếu ở các khâu con giống, giết mổ, chế biến và phân phối, cùng với vấn đề sử dụng chất cấm làm giảm uy tín sản phẩm.  
- Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, bao gồm thu hút đầu tư, cải cách chính sách, truyền thông và phát triển ngành phụ trợ, hướng tới phát triển bền vững ngành chăn nuôi heo Đồng Nai trong 3-5 năm tới.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và hiệp hội cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để ổn định và phát triển ngành chăn nuôi heo Đồng Nai, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng và uy tín sản phẩm trên thị trường trong nước và quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1.1 Bối cảnh nghiên cứu Đồng Nai là địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng heo. Năm 2015, số heo nuôi tại Đồng Nai là 1.900 con, chiếm 50% số lượng heo nuôi ở khu vực Đông Nam Bộ, và 6% số lượng heo nuôi cả nước so với Hà Nội: 1.300con, Thái Bình: 1.200con, Bắc Giang: 1.1 - Tỷ trọng số heo Đồng Nai so với khu vực và cả nước Hin Ngành chăn nuôi heo Đồng Nai không chỉ góp phần tăng trưởng kinh tế mà còn đóng vai trò quan trong đối với đời sống người dân các khu vực có mật độ chăn nuôi cao. Chăn nuôi heo đóng góp ổn định vào tăng trưởng GDP của Đồng Nai, đóng góp 26.7% vào GDP nông nghiệp của Đồng Nai đạt giá trị 9. Tỷ lệ bình quân số heo nuôi/người của Đồng Nai là 0,48 heo/người cao gần gấp đôi bình quân cả nước là 0,28 heo/người.

Tại một số huyện, tỷ lệ này lớn hơn 1, nhiều xã có tỷ lệ này lớn hơn 2, tức gấp gần 10 lần mức bình quân cả nước.267- 179) Khuynh hướng tiêu thụ thịt chế biến, thịt đóng gói có nhãn hiệu ngày càng tăng ở nhiều nước trên thế giới (Alberta.ca, 2016), nhiều doanh nghiệp lớn trong ngành đã đầu tư vào lĩnh vực chế biến thực phẩm như Massan, CJ Vina,…nhưng dường như Đồng Nai vẫn còn TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 tập trung vào khâu chăn nuôi. Với tốc độ tăng trưởng khá cao, nhất là năm 2016, có thể nói Đồng Nai có sự tăng trưởng đàn heo vượt bậc ở mức 20% so với mức trung bình cả nước là 4,9% (Cục chăn nuôi, 2016). Tuy nhiên, cuối năm 2016, giá heo hơi bắt đầu lao dốc và giảm sâu kéo dài đến 6/2017, Đồng Nai chịu thiệt hại lớn khi giá heo giảm sâu nhất trong khu vực, mức giá thấp nhất là 22.2 - Giá heo hơi trang trại tại một số địa phương (01/2015-06/2017) Hin Bên cạnh đó, trong xu hướng phát triển chăn nuôi theo mô hình chăn nuôi theo chuỗi giá trị, ngành chăn nuôi heo không chỉ dừng lại ở khâu chăn nuôi mà đang dần mở rộng ra các khâu đầu và cuối chuỗi gái trị như khâu lai tạo giống, giết mổ chế biến và phân phối. Không chỉ Đồng Nai mà các địa phương lân cận cũng đang thu hút các khâu này.

Vậy trong tương quan với các địa phương khác thì Đồng Nai đang chiếm lĩnh các khâu nào? Và liệu khâu chăn nuôi lớn của Đồng Nai có thực sự mạnh? Liệu Đồng Nai có phải là “thủ phủ chăn nuôi heo” với sức cạnh tranh tốt như nhiều người ca ngợi? Hay mới chỉ tập trung tăng trưởng đàn heo mà thiếu liên kết trong chuỗi giá trị và hỗ trợ trong cụm ngành, để khi một cú sốc xảy ra thì dễ dàng bị tổn thương? Khi những điểm tựa để chăn nuôi heo Đồng Nai tăng trưởng nhanh thời gian qua, như nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc cao khiến giá heo tăng, hay thị trường trong nước tăng các yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng. Thì ngành chăn nuôi heo Đồng Nai nên làm gì để nâng cao năng lực cạnh tranh của mình? TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Câu hỏi nghiên cứu Những yếu tố nào ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh cụm ngành chăn nuôi heo tỉnh Đồng Nai? Cần thực hiện các chính sách gì để nâng cao năng lực cạnh tranh cụm ngành chăn nuôi heo Đồng Nai? 1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đề tài nghiên cứu các tác nhân tham gia trong cụm ngành chăn nuôi heo trong phạm vi tỉnh Đồng Nai áp dụng khung phân tích năng lực cạnh tranh của M. Nghiên cứu tập trung phân tích hoạt động của các doanh nghiệp, hộ chăn nuôi trong cụm ngành, thị trường tiêu thụ và các chính sách quản lý của nhà nước. Đồng thời, Nghiên cứu thực hiện so sánh cụm ngành chăn nuôi heo Đồng Nai trong tương quan với các tỉnh thành lân cận có chung thị trường tiêu thụ chính là TP.4 Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu được thực hiện theo phương pháp định tính, với thông tin và số liệu thu thập từ hai nguồn thứ cấp và sơ cấp.

Nguồn thông tin thứ cấp là từ số liệu được công bố trên các trang web chính thức và số liệu cung cấp trực tiếp của các cơ quan chức năng và các trang báo, nghiên cứu chuyên ngành. Nguồn thông tin sơ cấp được thu thập từ việc khảo sát, phỏng vấn các tác nhân trong cụm ngành chăn nuôi heo Đồng Nai (10 trang trại và hộ chăn nuôi, đại diện cơ quan nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp, đại lý thức ăn chăn nuôi, thương lái) TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC 2.1 Lý thuyết cụm ngành và chuỗi giá trị Lý thuyết cụm ngành dựa trên khung phân tích năng lực cạnh tranh Mô hình kim cương của Michael E. Porter (2008) được sử dụng làm khung phân tích xuyên suốt bài viết. Cụm ngành là sự tập trung về mặt địa lý của các doanh nghiệp, các nhà cung ứng và các doanh nghiệp có tính lên kết cũng như của các công ty trong các ngành có liên quan và các thể chế hỗ trợ trong một số lĩnh vực đặc thù, vừa cạnh tranh vừa hợp tác với nhau.

Sự phát triển của các cụm ngành cũng sẽ giúp tăng năng suất và hiệu quả hoạt động, thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo và các quá trình thương mại hóa (Vũ Thành Tự Anh, 2012).1 - Sơ đồ mô hình kim cương Hin Nguồn: Vũ Thành Tự Anh, 2012 Trong mô hình kim cương với bốn đỉnh thể hiện các các yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của cụm ngành. Thứ nhất, điều kiện các yếu tố đầu vào thể hiện lợi thế hay bất lợi của việc tiếp cận các yếu tố đầu vào sản xuất chất lượng cao, góp phần quyết định khả năng giảm chi phí, tăng năng suất và chất lượng so với các đối thủ. Thứ hai, các yếu tố điều kiện cầu thể hiện mức độ khắt khe và nhu cầu của thị trường tiêu thụ; thị trường có nhu cầu lớn và mức độ khắt khe cao là động lực để các doanh nghiệp trong ngành không ngừng đổi mới, đáp ứng nhu cầu và dần nâng cao năng lực cạnh tranh của mình. Thứ ba, TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 bối cảnh cho chiến lược và cạnh tranh của doanh nghiệp; những điều kiện khuyến khích cạnh tranh và mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong ngành sẽ thúc đẩy hình thành, thu hút các doanh nghiệp có sức cạnh tranh.

Thứ tư, các ngành phụ trợ và công nghiệp liên quan; sự có mặt, mức độ phát triển và liên kết giữa cụm ngành và các ngành liên quan góp phần hỗ trợ ngành tập trung chuyên môn hóa, giảm chi phí ở những khâu có thể liên kết với ngành khác. Bên cạnh đó, tiếp cận phân tích chuỗi giá trị của R.Moris (2001) cho cái nhìn rõ hơn về vị thế ngành chăn nuôi Đồng Nai trong mối tương quan với các tỉnh thành lân cận có liên hệ trong chuỗi giá trị. Chuỗi giá trị mô tả toàn bộ những hoạt động cần thiết để đưa một sản phẩm hay dịch vụ từ khái niệm, đi qua các công đoạn sản xuất và đưa đến người tiêu dùng sau cùng, và bố trí sau sử dụng (Đinh Công Khải, 2011, pp.2 Tổng quan các nghiên cứu trước Nguyễn Văn Giáp và các cộng sự (2015) trong nghiên cứu, “Thị trường chăn nuôi Việt Nam- Thay đổi cấu trúc để nâng cao cạnh tranh” đã khẳng định (i) ngành chăn nuôi của Việt Nam có mức độ phụ thuộc vào thị trường nước ngoài tăng dần, (ii) các hộ chăn nuôi nhỏ chịu nhiều rủi ro từ dịch bệnh, (iii) thị trường thức ăn chăn nuôi có dấu hiệu bị một số doanh nghiệp lớn chi phối, (iv) hệ thống giết mổ, phân phối thịt tạo thế độc quyền địa phương, (v) hệ thống thông tin bất cân xứng dẫn đến tình trạng chọn lựa ngược. Qua đó, các tác giả đề xuất quy hoạch chăn nuôi hoàn chỉnh cho cả nước hướng đến cung cấp thực phẩm sạch, kiểm soát độc quyền đối với thị trường TACN, và kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP).

Các tác giả Lê Thị Mai Hương & Trần Văn Hùng (2015) trong nghiên cứu, “Ngành chăn nuôi trước thách thức Việt Nam gia nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC)” đã nêu ra những kết luận chính: quy mô chăn nuôi nhỏ và thiếu bền vững; chất lượng heo giống kém dẫn đến năng suất thấp và chi phí sản xuất cao hơn; Thức ăn chăn nuôi chủ yếu do các doanh nghiệp FDI và nhập khẩu, giá cả thường xuyên biến động tăng, nguyên nhân sâu xa được cho là do trong nước không chủ động được nguồn nguyên liệu như ngô, đậu tương, dẫn đến phải phụ thuộc nguyên liệu ngoại nhập. Qua đó, các tác giả đề xuất quy hoạch ngành chăn nuôi, chú trọng công tác phòng chống dịch bệnh, thực hiện tốt khâu chọn giống, quy hoạch lại vùng nguyên liệu trong nước đáp ứng nhu cầu chăn nuôi, huấn luyện TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 kỹ năng cho người chăn nuôi, gia tăng liên kết giữa các doanh nghiệp và người chăn nuôi tạo thành chuỗi liên kết. Ngoài ra, cần có chính sách xây dựng thương hiệu và tìm kiếm thị trường. Viện nghiên cứu chính sách (Vietnam Center for Economic and Policy Research - VEPR, 2015) trong nghiên cứu “Tác động của TPP và AEC lên nền kinh tế Việt Nam.

Khía cạnh kinh tế vĩ mô và trường hợp ngành chăn nuôi”, khẳng định ngành chăn nuôi là ngành kém cạnh tranh, không bền vững và dễ chịu tác động xấu của các hiệp định thương mại. Sự cạnh tranh từ hàng nhập khẩu sẽ buộc ngành phải tái cấu trúc để tồn tại, một số hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, kém hiệu quả sẽ buộc phải rời khỏi thị trường. Đồng thời, đề xuất đẩy nhanh các quy hoạch khu vực chăn nuôi và sản xuất, quy hoạch vật nuôi và phương pháp sản xuất theo chuỗi giá trị; Nên có chính sách thuế hỗ trợ mô hình chăn nuôi công nghệ cao, trang trại lớn với mô hình liên kết. Tiếp tục giảm diện tích trồng lúa và tăng diện tích trồng cây làm thức ăn chăn nuôi ở những khu vực thích hợp.

Đề xuất cần có các quy chuẩn về truy xuất nguồn gốc cho các sản phẩm ngành chăn nuôi. Lê Thị Mai Hương (2015) trong nghiên cứu, “Hiệu quả kinh tế của các trang trại chăn nuôi heo ở Đồng Nai”, xác định thu nhập bình quân của các doanh nghiệp FDI là 489.382 đồng/con, các hợp tác xã là 410.913 đồng/con, công ty cổ phần là 397.860 đồng/con, các hộ gia đình chỉ đạt 220. Trong khi đó, chi phí nuôi của doanh nghiệp FDI thấp nhất, các hộ chăn nuôi có chi phí nuôi cao nhất.