CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ðỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH KHÁCH SẠN 1. ðặc ñiểm của kinh doanh khách sạn Kinh doanh khách sạn là ngành kinh doanh không thể tách rời trong hoạt ñộng kinh doanh du lịch nói chung và là một loại hình quan trọng trong kinh doanh lưu trú. Kinh doanh lưu trú là hoạt ñộng kinh doanh ngoài lĩnh vực hoạt ñộng sản xuất vật chất, cung cấp các dịch vụ cho thuê buồng ngủ và các dịch vụ bổ sung khác cho khách trong thời gian lưu lại tạm thời tại các ñiểm du lịch nhằm mục ñích thu lợi nhuận. Các loại hình kinh doanh lưu trú rất ña dạng và ñược phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau.
Thông thường các loại hình kinh doanh lưu trú bao gồm kinh doanh khách sạn, kinh doanh làng du lịch, kinh doanh biệt thự du lịch, kinh doanh căn hộ du lịch, kinh doanh nhà nghỉ du lịch, kinh doanh bãi cắm trại cho khách du lịch, kinh doanh bungalow trong các khu du lịch… Mỗi quốc gia sử dụng các tiêu chí riêng ñể xác ñịnh một cơ sở kinh doanh lưu trú là kinh doanh khách sạn. Ở phương diện chung nhất có thể hiểu kinh doanh khách sạn là hoạt ñộng kinh doanh trên cơ sở cung cấp các dịch vụ lưu trú, ăn uống và các dịch vụ bổ sung cho khách, ñáp ứng các nhu cầu ăn , nghỉ và giải trí của họ tại các ñiểm du lịch nhằm mục ñích có lãi. Ở Việt Nam theo tiêu chuẩn ñịnh mức kinh tế-kỹ thuật biểu ñiểm trong quy ñịnh về xếp hạng khách sạn của Tổng Cục Du lịch [10, tr. 12] thì khách sạn là cơ sở lưu trú du lịch ñược xây thành khối với quy mô từ 15 buồng ngủ trở lên, ñảm bảo chất lượng về cơ sở vật chất, trang thiết bị, tiện nghi và các dịch vụ cần thiết phục vụ khách du lịch.
Trong khuôn khổ của ñề tài nghiên cứu này, các phân tích chủ yếu chỉ giới hạn trong việc phân tích năng lực cạnh tranh của các khách sạn ở Việt Nam. Kinh doanh khách sạn có một số ñặc ñiểm quan trong như: phụ thuộc vào tài nguyên du lịch và vị trí xây dựng khách sạn; phụ thuộc vào môi trường kinh tế xã hội; sản phẩm chủ yếu là dịch vụ; kinh doanh khách sạn ñòi hỏi lượng lao dộng trực tiếp tương ñối lớn. Phụ thuộc vào tài nguyên du lịch và vị trí xây dựng khách sạn Kinh doanh khách sạn có ñặc ñiểm chung là phụ thuộc vào tài nguyên du lịch (tài nguyên thiên nhiên, thành phố, khu bảo tồn di tích, tài nguyên nhân văn…) cũng như vị trí xây dựng khách sạn. Tài nguyên du lịch có ảnh hưởng mạnh tới việc kinh doanh của khách sạn do hầu hết các khách sạn khai thác và phục vụ khách du lịch và công vụ.
Trong một số trường hợp, tài nguyên du lịch và ñặc ñiểm kiến trúc, cơ sở vật chất, tiện nghi có tác ñộng tương hỗ lẫn nhau. Nhiều khách sạn ñẹp, cơ sở vật chất kỹ thuật phù hợp có tác ñộng tăng tính hấp dẫn của tài nguyên du lịch. Hệ thống khách sạn tại các ñiểm du lịch ñóng vai trò là ñiều kiện cần thiết ñể du khách khai thác các giá trị tài nguyên du lịch. Chính vì vậy, các kinh doanh khách sạn luôn phụ thuộc vào các tài nguyên này.
Ngoài ra, ñặc ñiểm của tài nguyên và sức chứa của tài nguyên du lịch ảnh hưởng rất lớn tới quy mô, loại hình kinh doanh khách sạn và thị trường mục tiêu của khách sạn. Do ñặc ñiểm kinh doanh phụ thuộc vào tài nguyên du lịch cho nên kinh doanh khách sạn tại các ñiểm du lịch phụ thuộc lớn vào ñiều kiện tự nhiên và thời tiết tại ñiểm du lịch ñó. Chính ñặc ñiểm này gây ra tính thời vụ và biến ñộng theo mùa của lượng cầu du lịch làm cho việc kinh doanh khách sạn ñặc biệt là các khách sạn nghỉ dưỡng tại vùng biển, khu nghỉ dưỡng vùng núi bị ảnh hưởng theo mùa rất rõ rệt. ðịa ñiểm ñược lựa chọn cho việc xây dựng một khách sạn là một trong những lợi thế so sánh, là ñiều kiện ñể tạo nên lợi thế cạnh tranh cho một doanh nghiệp kinh doanh khách sạn 1.
Sản phẩm chủ yếu của kinh doanh khách sạn là dịch vụ Sản phẩm chủ ñạo (sản phẩm lõi) của khách sạn là cung cấp dịch vụ ñêm ngủ cho du khách và dịch vụ ăn uống trong thời gian khách lưu lại. Tuy nhiên, sản phẩm của khách sạn mang tính tổng hợp cao xuất phát từ nhu cầu của khách vì thế trong cơ cấu sản phẩm của khách sạn thường có nhiều chủng loại sản phẩm dịch vụ ñể ñáp ứng các nhu cầu ña dạng của khách. Hầu hết các khách sạn ngoài việc chọn lựa trang thiết bị và trang trí nội thất phù hợp theo các tiêu chuẩn thích hợp 13 và phù hợp với các tiêu chuẩn của các cơ quan quản lý hoặc hiệp hội khách sạn, thì thường có thêm các sản phẩm dịch vụ bổ sung như phòng tập ña chức năng và câu lạc bộ sức khỏe, khu vật lý trị liệu (massage) và chăm sóc thẩm mỹ, bể bơi, sân quần vợt, sân golf (ñối với một số resort), phòng họp hội nghị chuyên ñề, trung tâm phục vụ doanh nhân, trung tâm thông tin du lịch và các dịch vụ khác phục vụ các nhu cầu của khách trong thời gian lưu trú như ñặt vé tàu, máy bay, thuê xe, giặt là, sàn khiêu vũ và karaoke, cửa hàng bán hàng lưu niệm. Vì các sản phẩm phục vụ khách lưu trú của khách sạn mang hàm lượng dịch vụ cao cho nên giá cả phản ánh sản phẩm không chỉ phản ánh mức ñộ ñầu tư vào trang thiết bị kỹ thuật, tiện nghi mà còn phản ánh cung cách phục vụ và chất lượng dịch vụ trong các sản phẩm.
Do ñó nhiều khách sạn có thiết bị cơ sở vật chất giống nhau nhưng khả năng cạnh tranh và giá cả khác nhau rất nhiều vì chất lượng dịch vụ cung cấp cho khách khác nhau. Hầu hết các sản phẩm trong kinh doanh khách sạn là dịch vụ do vậy việc có nhiều nhân tố ảnh hưởng ñến chất lượng dường như không thể kiểm soát ñược ñã khiến nhiều nhà quản lý phải chấp nhận tính ña dạng ở mức ñộ cao trong chi phí dịch vụ, chấp nhận những lãng phí có thể và sự không hiệu quả của một số hoạt ñộng. Các nhà quản lý khách sạn thường phải tuyển dụng nhiều hơn số lượng các nhân viên họ cần ñể trợ giúp cho sự ña dạng của các loại hình dịch vụ. Kinh doanh khách sạn ñòi hỏi lượng lao ñộng trực tiếp tương ñối lớn Do khách của khách sạn chủ yếu là khách du lịch và là ñối tượng có khả năng và sẵn sàng thanh toán cao hơn mức tiêu dùng thông thường vì thế họ thường ñòi hỏi cao về chất lượng sản phẩm dịch vụ mà họ bỏ tiền ra mua.
Do vậy, lực lượng lao ñộng trong khách sạn cần có chuyên môn, tay nghề lại phụ thuộc vào thời gian tiêu dùng dịch vụ của khách, cho nên các khách sạn cần phải sử dụng một lượng lớn các nhân viên phục vụ trực tiếp trong khách sạn so với các ngành khác. Các nhà quản lý thường phải ñối mặt với những khó khăn về chi phí lao ñộng trực tiếp tương ñối cao cũng như khó tuyển chọn phân công bố trí nguồn lực lao ñộng vào các mùa du lịch cao và thấp ñiểm. Do ñặc tính chuyên môn hóa nên vào mùa cao 14 ñiểm các khách sạn rất khó tuyển lao ñộng có tay nghề hoặc ñiều chuyển nhân viên từ bộ phận này sang bộ phận khác. Sự phụ thuộc vào môi trường kinh tế xã hội Kinh doanh khách sạn chịu sự phụ thuộc rất lớn vào các ñiều kiện môi trường kinh tế xã hội.
Tăng trưởng và phát triển kinh tế trực tiếp tạo ra một lượng khách du lịch công vụ lớn, ñồng thời làm gia tăng mức thu nhập và nhu cầu du lịch nghỉ ngơi của các hầu hết các tầng lớp dân cư trong xã hội, dẫn ñến tăng lượng cầu và khả năng chi trả của khách cho khách sạn Năng lực quản lý các khách sạn cũng phụ thuộc nhiều vào trình ñộ phát triển của nền kinh tế nói chung cũng như chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Môi trường xã hội ổn ñịnh một mặt tạo ñiều kiện cho nhu cầu du lịch phát triển, mặt khác duy trì cho hoạt ñộng kinh doanh khách sạn ñược ñảm bảo ổn ñịnh. Năng lực cạnh tranh khách sạn 1. Các cấp ñộ cạnh tranh và sự ảnh hưởng qua lại giữa các cấp ñộ cạnh tranh Năng lực cạnh tranh có thể ñược phân biệt dưới bốn cấp ñộ: cấp ñộ quốc gia, cấp ñộ ngành, cấp ñộ doanh nghiệp và cấp ñộ sản phẩm cụ thể.
Tuy nhiên khi phân tích các cấp ñộ nào thì phải ñặt nó trong mối liên quan tương ñối mật thiết và ảnh hưởng với nhau giữa 4 cấp ñộ. Năng lực của ngành sẽ bị hạn chế khi năng lực cạnh tranh quốc gia thấp.1: Phân tích khả năng cạnh tranh ở cấp ñộ cạnh tranh khác nhau Cấp doanh nghiệp Cạnh tranh ngành của (mô hình 5 lực lượng quốc gia (mô hình Nền kinh tế quốc gia cạnh tranh của Porter) viên kim cương) Các ñối thủ cạnh tranh Chiến lược công ty Quy mô nền kinh tế hiện tại Các ñối thủ cạnh tranh Các ñiều kiện cạnh Nguồn nhân lực tiềm năng tranh Các sản phẩm thay thế Các ñiều kiện cầu Nguồn vốn Quyền lực của nhà cung Các ngành bổ trợ và Nguồn công nghệ 15 cấp liên quan Quyển lực của người mua Cơ sở hạ tầng Cạnh tranh và tính mở của nền kinh tế Quản lý của chính phủ Quản trị doanh nghiệp Nguồn: Harvard Business Review, 1979 a, Năng lực cạnh tranh quốc gia: Theo cách tiếp cận của Diễn ñàn kinh tế thế giới (WEF) thì “Năng lực cạnh tranh quốc gia là năng lực của nền kinh tế quốc dân nhằm ñạt ñược và duy trì mức tăng trưởng cao trên cơ sở các chính sách, thể chế bền vững tương ñối và ñặc trưng kinh tế khác” Một cách hiểu khác thì năng lực cạnh tranh quốc gia bao gồm nhiều yếu tố tác ñộng ñến khả năng của các doanh nghiệp trong quốc gia ñó có lợi thế cạnh tranh trên thị trường thế giới và ñó là cách nâng cao mức sống của người dân và thu nhập thực tế cho người dân quốc gia ñó. Theo cách hiểu này thì năng lực cạnh tranh quốc gia là một khái niệm rộng ñược cấu thành bởi nhiều yếu tố.