CHƯƠNG 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm cạnh tranh Cạnh tranh là một trong những đặc trưng cơ bản của nền kinh tế thị trường. Hoạt động của nó không bị giới hạn bởi thời gian và không gian. Cạnh tranh là động lực phát triển kinh tế. Cạnh tranh là sự đối đầu giữa các doanh nghiệp, các ngành, các quốc gia cùng sản xuất mọt loại hàng hóa, dịch vụ trên cùng một thị trường để dành khách hàng, nhằm tạo ra những điều kiện có lợi nhất cho việc sản xuất, tiêu thụ hàng hóa dịch vụ với lợi nhuận cao nhất.
Do vậy cạnh tranh từ rất lâu đã được coi là động lực của sự tăng trưởng và phát triển.A Samueson từng nói: “ Cạnh tranh đó là sự kình địch giữa các doanh nghiệp để giành khách hàng hoặc thị trường ”. Còn dưới thời chủ nghĩa tư bản, theo CacMac thì: “Cạnh tranh tư bản chủ nghĩa là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch”. Theo từ điển bách khoa Việt nam “Cạnh tranh (trong kinh doanh) là hoạt động ganh đua giữa các nhà sản xuất hàng hóa, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối quan hệ cung cầu, nhằm dành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ thị trường có lợi nhất”. Ngày nay, trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là một yếu tố kích thích sản xuất kinh doanh, là môi trường và là động lực thúc đẩy sản xuất phát triển, tăng năng suất lao động và tạo đà cho sự phát triển của xã hội.
Như vậy cạnh tranh là một qui luật khách quan của nền sản xuất hàng hóa vận động theo cơ chế thị trường. Cạnh tranh sẽ làm cho doanh nghiệp năng động hơn, nhạy bén hơn trong nghiên cứu thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm giá cả và các dịch vụ sau bán hàng nhằm nâng cao vị thế của mình trên thương trường, tạo uy tín với khách hàng và mang lại nguồn lợi nhuận cho doanh nghiệp.2 Khái niệm năng lực cạnh tranh Theo diễn đàn cao cấp về cạnh tranh trong công nghiệp của tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) đã định nghĩa về năng lực cạnh tranh cho cả doanh nghiệp, ngành và quốc gia như sau: “ Năng lực cạnh tranh là khả năng của các doanh nghiệp, ngành, quốc gia, khu vực trong việc tạo ra việc làm và thu nhập coa hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”. 9 Theo tổ chức UNCTAD thuộc liên hợp quốc cho rằng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là: “ Năng lực của doanh nghiệp trong việc giữ vững hoặc tăng thị phần của mình một cách vững chắc, hoặc cũng có tể được định nghĩa là năng lực hạ giá thành hoặc cung cấp các sản phẩm tốt, giá rẻ của doanh nghiệp, hoặc nó còn được định nghĩa là sức cạnh tranh bắt nguồn từ tỷ suất lợi nhuận” Trong quá trình cạnh tranh các đối thủ luôn dành giật vị trí đứng đầu. Vì vậy để thắng lợi đòi hỏi các doanh nghiệp phải quan tâm tới năng lực cạnh tranh của mình bằng cách tìm ra các giải pháp trong công tác tổ chức, khai thác, quản lý, để tạo ra các sản phẩm mới có chất lượng cao, giá cả hợp lý, phù hợp với sở thích và thị hi ếu của khách hàng.
Trong thời đại ngày nay, trước những tiến bộ vượt bậc của khoa học kĩ thuật đã làm cho tình hình cạnh tranh càng trở lên gay gắt. Vì vậy, nâng cao năng lực cạnh tranh được xem là yếu tố sống còn. Để làm được điều này đòi hỏi các doanh nghiệp, công ty, các ngành cần phát huy khả năng sáng tạo, sử dụng chất xám của đội ngũ cán bộ khoa học – kỹ thuật và quản lý kinh tế, nhằm tạo cho mình được những ưu thế vượt trội của sản phẩm về chất lượng, kiểu dáng, giá cả, … Tóm lại, muốn thành công thì phải thực hiện đúng đắn các giải pháp khai thác triệu để các lợi thế cạnh tranh, chọn lựa hợp lý các chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh chính xác phù hợp cho từng giai đoạn. Khái niệm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Nâng cao năng lực cạnh tranh là điều kiện cần để doang nghiệp có thể tồn tại và phát triển trên thị trường.
Theo báo cáo Diễn đàn kinh tế thế giới: “Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là năng lực tồn tại duy trì hay gia tăng lợi nhuận, thị phần trên thị trường cạnh tranh sản phẩm, dịch vụ…”, “Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là nâng cao năng lực tồn tại duy trì hay gia tăng lợi nhuận. Là nâng cao thực lực lợi thế của doanh nghiệp so với đối thủ cạnh tranh trong việc thõa mãn nhu cầu khách hàng”. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được xác định vào các ưu thế cạnh tranh của nó. Ưu thế là thế mạnh bao gồm các đặc tính hay những thông số của sản phẩm nhờ đó có được sự ưu tiên hơn so với các sản phẩm đối thủ.
Nâng cao năng lực cạnh tranh là vấn đề sống còn của mỗi doanh nghiệp trong quá trình tồn tại phát triển. Các doanh nghiệp phải hiểu rõ hơn yêu cầu của thị trường từ đó đánh giá hiện trạng doanh nghiệp đề ra được các giải pháp phù hợp.2 Một số lý thuyết về nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.1 Bản chất của quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Nâng cao năng lực cạnh tranh, thực chất là nâng cao “ Quy mô, trình độ và chất lượng nguồn lực, sự tăng lên của doanh thu và thị phần, tăng lợi nhuận giảm chi phí của doanh nghiệp”. Với cách tiếp cận hệ thống, trên giác độ lý thuyết, các doanh nghiệp có thể chiến thắng trong cuộc cạnh tranh bằng và thông qua một số phương pháp cơ bản sau: -Đổi mới cơ cấu tổ chức quản lí. Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của các bộ phận trong hệ thống tổ chức kinh doanh của doanh nghiệp, cần có sự phân biệt tương đối về tinhs chất, công việc của các bộ phận, tránh sự chồng chéo, tạo điều kiện cho cán bộ quản lý tập trung đầu tư chuyên sâu và đảm bảo sự hoạt động của các bộ phận trong doanh nghiệp một cách nhịp nhàng.
Đảm bảo thông tin trong nội bộ doanh nghiệp, mọi thành viên hiểu rõ được mục đích của tổ chức, đạt được sự thống nhất giữa mục đích cá nhân và mục đích tập thể. Để đổi mới được cơ câu tổ chức quản lý của doanh nghiệp cần có định hướng cụ thể để thay đổi cơ cấu tổ chức quản lý. Chủ doanh nghiệp sẽ thay đổi tư duy, nhận thức rõ hơn về doanh nghiệp của mình. Đồng thời, đánh giá các vấn đề và đưa ra những giải pháp nhằm thay đổi tổ chức cho phù hợp với những biến động của môi trường, giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và phát triển bền vững.
Đổi mới cơ cấu tổ chức phải bắt đầu từ lãnh đạo cấp cao nhất; thể hiện sự tiên phong, ý chí quyết tâm và tinh thần đồng lòng thay đổi để hướng quá trình tái cơ cấu về chung một mục tiêu là nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức, mang lại lợi ích tập thể và từng cá nhân. Chủ doanh nghiệp là người quản lý quá trình đổi mới cơ cấu tổ chức quản lý. Đổi mới cơ cấu tổ chức được coi là dự án lớn của doanh nghiệp, trong đó lãnh đạo doanh nghiệp là người chỉ huy cao nhất và chỉ đạo quá trình đổi mới cơ cấu đi đến thành công. Lãnh đạo là người xây dựng kế hoạch, nội dung tái cơ cấu tổ chức.
Quá trình quản lý tái cơ cấu đòi hỏi lãnh đạo dành nhiều thời gian và tâm huyết, giao nhiệm vụ đúng người, đúng việc mới đạt được hiệu quả. Chủ doanh nghiệp cần phải lựa chọn cho mình những thành viên cốt cán hỗ trợ mình trong quá trình tái cơ cấu.Trong đó, họ là những người tận tụy, trung thành và có sức ảnh hưởng lớn trong tổ chức. Nhiệm vụ của họ có thể khác nhau, nhưng đều hướng về mục đích giúp lãnh đạo thực hiện đổi mới cơ cấu thành công. Đổi mới cơ cấu tổ chức chắc chắn sẽ làm ảnh hưởng ít nhiều đến quyền lợi của một hay một số nhóm người.
Việc theo đuổi mục tiêu chiến lược và dung hòa lợi ích của tất cả các nhóm là điều không dễ dàng. Do vậy, chủ doanh 11 nghiệp cần chuẩn bị những phương án dự trù và mạnh mẽ trong các quyết định, cần phải có tầm nhìn dài hạn cho quá trình tái cơ cấu. -Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp. Tiến hành sắp xếp và bố trí hợp lý đội ngũ cán bộ quản lý và lao động hiện có ở doanh nghiệp.
Người có năng lực bố trị họ vào những công việc phù hợp với ngành nghêm trình độ và năng lực sở trường. Bổ sung những cán bộ, lao động đủ tiêu chuẩn, có triển vọng phát triển. Đa dạng hóa các kỹ năng và đảm bảo khả năng thích ứng của người lao động khi cần có sự điều chỉnh lao động trong nội bộ doanh nghiệp. Đồng thời tiêu chuẩn hóa cán bộ, lao động trong doanh nghiệp.
Áp dụng cơ chế bổ sung và đào thải nhân lực để duy trì đội ngũ cán bộ quản lý kinh doanh, nhân viên tinh thông nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu trạnh tranh của thị trường. -Tăng doanh thu và mở rộng thị trường tiêu thụ: Các doanh nghiệp phải tìm cách tận dụng các sở thích tiêu dùng của khách hàng thông qua hoạt động chiếm lĩnh các điểm bán hàng tối ưu, thông qua quảng cáo sản phẩm đến nhiều người tiêu dùng nhất, giới thiệu sản phẩm để khách hàng dùng thử, đa dạng hóa chất lượng, mẫu mã, giá cả sản phẩm và chi phí bán hàng để tận dụng hết các phân đoạn thị trường. Ngoài ra, doanh nghiệp còn mở rộng tối đa thị phần cho sản phẩm của mình thông qua hệ thống đại lý, liên doanh, mở chi nhánh, văn phòng đại diện ở những nơi có nhu cầu .2 Sự cần thiết của việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Cạnh tranh là một đặc trưng cơ bản của nền kinh tế thị trường. Ở đâu có nền kinh tế thị trường thì ở đó có nền kinh tế cạnh tranh.
Bất kỳ một doanh nghiệp nào cũng vậy, khi tham gia vào kinh doanh trên thị trường muốn doanh nghiệp mình tồn tại và đứng vững thì phải chấp nhận cạnh tranh. Ngày nay nhu cầu của con người về hàng hóa ngày càng cao.