Luận án tiến sĩ: Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào trong hội nhập kinh tế quốc tế

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích hỗ trợ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp lào trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Người hướng dẫn: Trần Đình Thiện
• Trường học: Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỐI TƯỢNG
• 1.1. Những nghiên cứu nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ HỖ TRỢ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Những vấn đề cơ bản về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.2. Nội dung, nhận diện và sự cần thiết hỗ trợ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.3. Kinh nghiệm của một số nước về việc hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế và bài học kinh nghiệm cho Lào
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP LÀO VÀ VAI TRÒ HỖ TRỢ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 3.1. Tổng quan về phát triển kinh tế - xã hội và tình hình hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp Lào
• 3.2. Thực trạng hỗ trợ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.3. Đánh giá vai trò của nhà nước trong việc hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HỖ TRỢ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP LÀO TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 4.1. Bối cảnh và phương hướng hỗ trợ để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.2. Những giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường hỗ trợ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Lực Cạnh Tranh Doanh Nghiệp Lào

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào trở thành yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững. Sau hơn 25 năm đổi mới, kinh tế Lào đã chuyển đổi sang kinh tế thị trường và đạt được những bước tiến nhất định. Một số ngành hàng đã có chỗ đứng vững chắc trên thị trường trong và ngoài nước, như điện, vàng, đồng, cà phê, dệt may, bia, sản phẩm gỗ, dịch vụ viễn thông, ngân hàng và hàng thủ công mỹ nghệ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Lào vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình hội nhập, đặc biệt là khi tham gia Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) từ năm 2015. Cạnh tranh ngày càng gay gắt, đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực cạnh tranh để tồn tại và phát triển. Theo luận án tiến sĩ kinh tế của On Chăn Chăn Thong Sy, vấn đề cấp thiết đặt ra là nhà nước Lào cần có chính sách hỗ trợ để các doanh nghiệp Lào có đủ năng lực cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Với Lào

Hội nhập kinh tế quốc tế là con đường tất yếu để đảm bảo sự phát triển bền vững và lâu dài cho một quốc gia. Đối với Lào, việc tham gia vào các hiệp định thương mại tự do (FTA) và các tổ chức kinh tế khu vực và toàn cầu như ASEAN và WTO mang lại nhiều cơ hội để mở rộng thị trường, thu hút đầu tư nước ngoài và tiếp cận công nghệ mới. Tuy nhiên, hội nhập cũng đồng nghĩa với việc phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp nước ngoài, đòi hỏi các doanh nghiệp Lào phải nỗ lực nâng cao năng lực cạnh tranh để tận dụng tối đa các cơ hội và giảm thiểu các rủi ro. Thương mại quốc tế Lào cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa.

1.2. Thực Trạng Phát Triển Doanh Nghiệp Tại Lào Hiện Nay

Các doanh nghiệp Lào đã từng bước phát triển, trưởng thành và bắt đầu khẳng định vị thế của mình trên thị trường thế giới và khu vực ở một số lĩnh vực. Tuy nhiên, với thực lực và trình độ phát triển còn nhiều hạn chế, năng lực cạnh tranh còn thấp và hạn chế ở nhiều mặt, các doanh nghiệp Lào nhìn chung sẽ gặp nhiều thách thức và trở ngại trước các đối tác và đối thủ cạnh tranh rất mạnh từ các nước trên thế giới, trước hết là từ các nước trong khối ASEAN và Trung Quốc. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp Lào phải khắc phục những điểm yếu và phát huy thế mạnh của mình để từng bước phát triển.

II. Thách Thức Của Doanh Nghiệp Lào Trong Cạnh Tranh Quốc Tế

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, doanh nghiệp Lào phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các thách thức này bao gồm sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là các doanh nghiệp từ các nước phát triển và các nước trong khu vực ASEAN. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Lào còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, công nghệ, và nguồn nhân lực chất lượng cao. Môi trường kinh doanh tại Lào cũng còn nhiều hạn chế, gây khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Theo nghiên cứu của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, việc thiếu chính sách hỗ trợ hiệu quả từ nhà nước cũng là một trong những nguyên nhân khiến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào còn thấp.

2.1. Rào Cản Thương Mại Và Tiếp Cận Thị Trường Quốc Tế

Các rào cản thương mại như thuế quan, hạn ngạch, và các quy định kỹ thuật gây khó khăn cho việc xuất khẩu hàng hóa của Lào sang các thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, việc thiếu thông tin về thị trường, thiếu kinh nghiệm trong hoạt động thương mại quốc tế, và thiếu các kênh phân phối hiệu quả cũng là những trở ngại lớn đối với các doanh nghiệp Lào. Tiếp cận thị trường quốc tế là một bài toán khó đối với nhiều doanh nghiệp Lào.

2.2. Hạn Chế Về Nguồn Nhân Lực Và Công Nghệ Tại Lào

Nguồn nhân lực của Lào còn hạn chế về số lượng và chất lượng, đặc biệt là nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao và kỹ năng quản lý hiện đại. Việc thiếu hụt công nghệ tiên tiến và khả năng đổi mới sáng tạo cũng là một trong những điểm yếu của các doanh nghiệp Lào. Nguồn nhân lực Lào cần được đầu tư và phát triển để đáp ứng yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế.

2.3. Môi Trường Kinh Doanh Và Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp

Môi trường kinh doanh tại Lào còn nhiều hạn chế, bao gồm thủ tục hành chính phức tạp, chi phí kinh doanh cao, và tình trạng tham nhũng. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp của nhà nước còn thiếu tính đồng bộ, hiệu quả, và chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp Lào cần được cải thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.

III. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Doanh Nghiệp Lào

Để nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp Lào trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, cần có các giải pháp đồng bộ từ cả phía nhà nước và doanh nghiệp. Nhà nước cần cải thiện môi trường kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển, đồng thời có các chính sách hỗ trợ hiệu quả về vốn, công nghệ, và nguồn nhân lực. Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, và xây dựng thương hiệu mạnh. Theo luận án, việc tăng cường hợp tác quốc tế và học hỏi kinh nghiệm từ các nước phát triển cũng là một giải pháp quan trọng.

3.1. Cải Thiện Môi Trường Kinh Doanh Và Thu Hút Đầu Tư

Cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí kinh doanh, và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho các doanh nghiệp. Đồng thời, cần có các chính sách ưu đãi để thu hút đầu tư nước ngoài vào các lĩnh vực công nghệ cao và các ngành công nghiệp mũi nhọn. Đầu tư nước ngoài vào Lào cần được khuyến khích để thúc đẩy phát triển kinh tế.

3.2. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Và Đổi Mới Công Nghệ

Cần đầu tư vào giáo dục và đào tạo để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao và kỹ năng quản lý hiện đại. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất kinh doanh. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho doanh nghiệp Lào là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.3. Xây Dựng Thương Hiệu Và Phát Triển Thị Trường

Cần hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu mạnh, tạo dựng uy tín trên thị trường trong và ngoài nước. Đồng thời, cần có các chính sách xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu, và tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp Lào với các đối tác quốc tế. Xây dựng thương hiệu cho doanh nghiệp Lào là một quá trình lâu dài và cần sự đầu tư bài bản.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Phát Triển Ngành Du Lịch Lào Bền Vững

Ngành du lịch là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của Lào, có tiềm năng đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Tuy nhiên, để phát triển ngành du lịch một cách bền vững, cần có các giải pháp đồng bộ về quy hoạch, đầu tư, quảng bá, và bảo tồn văn hóa và thiên nhiên. Theo các chuyên gia, việc nâng cao chất lượng dịch vụ, đa dạng hóa sản phẩm du lịch, và tăng cường hợp tác quốc tế là những yếu tố quan trọng để thu hút khách du lịch và tăng doanh thu cho ngành du lịch Lào.

4.1. Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Và Du Lịch Sinh Thái

Cần khuyến khích phát triển du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái, tạo cơ hội cho người dân địa phương tham gia vào hoạt động du lịch và hưởng lợi từ du lịch. Đồng thời, cần có các biện pháp bảo vệ môi trường, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, và đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành du lịch. Phát triển du lịch bền vững là mục tiêu quan trọng của ngành du lịch Lào.

4.2. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ Và Đa Dạng Hóa Sản Phẩm

Cần đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực du lịch, nâng cao chất lượng dịch vụ, và đa dạng hóa sản phẩm du lịch để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách du lịch. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích doanh nghiệp du lịch đổi mới sáng tạo, tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo và hấp dẫn. Phát triển sản phẩm và dịch vụ cạnh tranh là yếu tố then chốt để thu hút khách du lịch.

4.3. Quảng Bá Du Lịch Lào Trên Thị Trường Quốc Tế

Cần tăng cường quảng bá du lịch Lào trên thị trường quốc tế, giới thiệu vẻ đẹp thiên nhiên, văn hóa, và con người Lào đến với du khách trên toàn thế giới. Đồng thời, cần có các chiến dịch marketing hiệu quả, sử dụng các kênh truyền thông hiện đại, và tăng cường hợp tác với các đối tác quốc tế để quảng bá du lịch Lào. Marketing quốc tế cho doanh nghiệp Lào cần được chú trọng để thu hút khách du lịch.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ SME

Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) Lào đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm. Chính phủ Lào cần tập trung vào việc cải thiện môi trường kinh doanh, giảm thiểu các rào cản hành chính, và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các SME. Theo các chuyên gia kinh tế, việc tạo điều kiện thuận lợi cho các SME tiếp cận nguồn vốn, công nghệ, và thị trường là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp này.

5.1. Tiếp Cận Nguồn Vốn Và Tài Chính Cho SME Lào

Cần tạo điều kiện thuận lợi cho các SME tiếp cận nguồn vốn vay từ các ngân hàng và tổ chức tài chính. Đồng thời, cần có các chương trình hỗ trợ tài chính, như bảo lãnh tín dụng, trợ cấp lãi suất, và quỹ đầu tư mạo hiểm, để giúp các SME vượt qua khó khăn về tài chính. Tiếp cận nguồn vốn là một trong những thách thức lớn nhất đối với các SME Lào.

5.2. Hỗ Trợ Kỹ Thuật Và Đào Tạo Cho SME Lào

Cần cung cấp các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật, như tư vấn quản lý, đào tạo kỹ năng, và chuyển giao công nghệ, để giúp các SME nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu về quản lý, marketing, và tài chính cho các chủ doanh nghiệp và cán bộ quản lý của các SME. Phát triển kỹ năng mềm cho doanh nghiệp Lào cũng rất quan trọng.

5.3. Kết Nối Thị Trường Và Xúc Tiến Thương Mại Cho SME Lào

Cần tạo điều kiện cho các SME tham gia vào các hội chợ triển lãm, diễn đàn kinh tế, và các hoạt động xúc tiến thương mại khác để mở rộng thị trường và tìm kiếm đối tác kinh doanh. Đồng thời, cần có các chương trình hỗ trợ SME xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm, và tiếp cận thị trường quốc tế. Xúc tiến thương mại là một công cụ hiệu quả để giúp các SME Lào tiếp cận thị trường quốc tế.

VI. Tương Lai Của Năng Lực Cạnh Tranh Doanh Nghiệp Lào

Tương lai của năng lực cạnh tranh doanh nghiệp Lào phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả nhà nước và doanh nghiệp. Nhà nước cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển, và có các chính sách hỗ trợ hiệu quả. Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng sản phẩm, và xây dựng thương hiệu mạnh. Với sự quyết tâm và nỗ lực của cả hai bên, doanh nghiệp Lào có thể vượt qua các thách thức và vươn lên cạnh tranh thành công trên thị trường quốc tế. Phát triển bền vững doanh nghiệp Lào là mục tiêu lâu dài cần hướng tới.

6.1. Đổi Mới Mô Hình Kinh Doanh Và Ứng Dụng Công Nghệ

Các doanh nghiệp Lào cần chủ động đổi mới mô hình kinh doanh, áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại, và ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Việc ứng dụng thương mại điện tử, quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả, và sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường khả năng cạnh tranh. Ứng dụng công nghệ thông tin trong doanh nghiệp Lào là xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện nay.

6.2. Hợp Tác Quốc Tế Và Học Hỏi Kinh Nghiệm

Cần tăng cường hợp tác quốc tế với các nước phát triển và các tổ chức quốc tế để học hỏi kinh nghiệm, tiếp cận công nghệ mới, và thu hút đầu tư. Việc tham gia vào các mạng lưới kinh doanh quốc tế, các hiệp hội ngành nghề, và các chương trình hợp tác song phương và đa phương sẽ giúp doanh nghiệp Lào mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh. Hợp tác quốc tế trong phát triển doanh nghiệp là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp Lào.

6.3. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao

Cần tiếp tục đầu tư vào giáo dục và đào tạo để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động. Việc nâng cao trình độ ngoại ngữ, kỹ năng mềm, và kiến thức chuyên môn cho người lao động sẽ giúp doanh nghiệp Lào nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập thành công vào nền kinh tế toàn cầu. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những ưu tiên hàng đầu của chính phủ Lào.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu mang tên "Hỗ trợ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế" được nghiên cứu sinh On Chăn Chăn Thong Sy thực hiện tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, chuyên ngành Quản lý kinh tế (mã số 62 34 01 01), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Trần Đình Thiên và TS. Nguyễn Quốc Thái, bảo vệ năm 2014 tại Hà Nội.

Tính cấp thiết của đề tài

Hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế tất yếu nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững lâu dài của mỗi quốc gia. Sau hơn 25 năm thực hiện chính sách đổi mới, nền kinh tế Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (CHDCND Lào) đã từng bước chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường. Một số ngành sản xuất của Lào đã tạo lập được vị trí trên thị trường trong nước và quốc tế như: khai thác điện lực, khai khoáng (vàng, đồng), nông nghiệp (cà phê), dệt may, sản xuất bia, chế biến gỗ, dịch vụ viễn thông, ngân hàng và hàng thủ công mỹ nghệ.

Tuy nhiên, trước mốc thời gian hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) vào năm 2015 cùng tiến trình hội nhập khu vực và toàn cầu diễn ra ngày càng sâu rộng, mức độ cạnh tranh trên thị trường trở nên đặc biệt khốc liệt. Nền kinh tế Lào có xuất phát điểm thấp, phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa, nội lực hạn chế, năng lực quản trị, tài chính và công nghệ còn nhiều yếu kém. Doanh nghiệp Lào đứng trước nguy cơ lép vế trước sức ép cạnh tranh từ các đối thủ lớn trong khu vực ASEAN và Trung Quốc. Bối cảnh đó đòi hỏi Nhà nước Lào phải xây dựng một hệ thống chính sách hoàn chỉnh, thuận lợi hóa môi trường kinh doanh vĩ mô để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời bản thân các doanh nghiệp phải chủ động đổi mới để tồn tại và phát triển.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về cạnh tranh, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cùng vai trò hỗ trợ của Nhà nước, luận án đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Lào trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về cạnh tranh, năng lực cạnh tranh và vai trò hỗ trợ của Nhà nước đối với doanh nghiệp.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào và hệ thống chính sách hỗ trợ của Nhà nước Lào trong thời gian qua; xác định rõ những thành tựu, yếu kém cùng các nguyên nhân cốt lõi.
  3. Đề xuất các quan điểm, phương hướng và nhóm giải pháp chủ yếu ở cả cấp độ vĩ mô (Nhà nước) và vi mô (doanh nghiệp) nhằm hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào một cách bền vững.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào và sự hỗ trợ của Nhà nước đối với việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về thời gian: Phân tích thực trạng giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2010 (cập nhật số liệu đến 2013–2014) và xác định định hướng, giải pháp phát triển đến năm 2020.
  • Về nội dung: Phân tích, đánh giá các chính sách kinh tế vĩ mô và hỗ trợ chuyên ngành đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào trên ba khu vực: công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã thực hiện điểm luận toàn diện hai nhóm công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan trực tiếp đến đề tài.

Các nghiên cứu ngoài nước và nghiên cứu tại Việt Nam

• Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh quốc gia và mô hình lý thuyết nền tảng:
  • Michael E. Porter (1985, 1990): Với hai tác phẩm tiêu biểu "Lợi thế cạnh tranh" và "Lợi thế cạnh tranh quốc gia", tác giả đã xác lập mô hình "Khối kim cương" (Diamond Model) gồm 4 yếu tố tương tác: (1) Điều kiện về yếu tố sản xuất; (2) Điều kiện về cầu nội địa; (3) Các ngành công nghiệp hỗ trợ và liên quan; (4) Chiến lược công ty, cấu trúc doanh nghiệp và cạnh tranh nội địa; cùng 2 tác nhân hỗ trợ là Chính phủ và Cơ hội ngẫu nhiên. Porter cũng phát triển lý thuyết về "Chuỗi giá trị" và 4 phạm vi cạnh tranh (phân khúc, chiều dọc, địa lý, ngành).
  • Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF): Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu (Global Competitiveness Report 2013-2014) đánh giá 148 nền kinh tế dựa trên 12 trụ cột thuộc 3 nhóm chỉ số: Yêu cầu cơ bản, Tác nhân nâng cao hiệu quả, và Yếu tố đổi mới sáng tạo; phân loại 3 giai đoạn phát triển kinh tế (dựa vào yếu tố sản xuất, dựa vào hiệu quả, dựa vào đổi mới).
  • Ngân hàng Thế giới (WB): Báo cáo Phát triển Thế giới 2002 (Xây dựng thể chế hỗ trợ thị trường) và chuỗi Báo cáo Môi trường Kinh doanh (Doing Business 2013, 2014) đo lường 10 chỉ tiêu cấu thành mức độ thuận lợi của môi trường pháp lý.
  • Viện Nghiên cứu Cạnh tranh Châu Á (ACI, Singapore - 2010): Báo cáo Năng lực Cạnh tranh ASEAN phân định hai cấp độ: năng lực cạnh tranh kinh tế vĩ mô và năng lực cạnh tranh kinh tế vi mô.
  • Robert Wade (1990): Tác phẩm "Điều tiết thị trường - Lý thuyết kinh tế và vai trò của Nhà nước trong công nghiệp hóa ở Đông Á" đúc kết 10 phương sách phát triển kinh tế từ sự can thiệp có điều tiết của Nhà nước.
  • Các nhà khoa học Việt Nam: Lê Đăng Doanh, Nguyễn Thị Kim Dung, Trần Hữu Hân (1998); Nguyễn Thị Thu Hà (2009); Chu Văn Cấp (2001); Nguyễn Như Hà (2001); Đinh Thị Nga (2010); Vũ Trọng Lâm (2006); Đỗ Đức Bình (2012); Nguyễn Mại (2012); Nguyễn Hữu Thắng (2005); Đặng Ngọc Lợi (2005); Kim Văn Chính (2005); Trần Thị Minh Châu (2005); Phạm Thúy Hồng (2003); Nguyễn Đức Thuận (2003); Đỗ Huy Hà (2009); Nguyễn Thị Quy (2005); Nguyễn Thế Hùng (2010). Các nghiên cứu này đã hệ thống hóa lý luận cạnh tranh, phân tích chuỗi giá trị, cấu trúc thị trường, công thức đo lường chỉ số cạnh tranh thương mại $ (X - N)/(X + N) $, đồng thời đúc kết kinh nghiệm của Việt Nam và các nước Đông Á.

Các nghiên cứu tại CHDCND Lào

Tại Lào, các nghiên cứu chuyên sâu về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp còn rất hạn chế. Tác giả đã tổng hợp các công trình luận án và báo cáo chuyên ngành liên quan:

• Luận án tiến sĩ của Phô Thi Lát Phôm Phô Thi (2005) về tổ chức quản lý doanh nghiệp nhà nước tại Lào; Khay khăm Văn Na Vông Sy (2002) về mở rộng quan hệ kinh tế Lào với các nước láng giềng; Chăn Seng Phim Ma Vông (2003) về đổi mới quản lý nhà nước về thương mại; Sengphaivanh Sengaphone (2012) về quản lý nhà nước đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
• Báo cáo của các cơ quan chính phủ Lào: Ủy ban Phát triển Doanh nghiệp Quốc gia (2008); Vụ Chính sách Đối ngoại - Bộ Công thương (2010); Phòng Khuyến khích và Phát triển Doanh nghiệp Vừa và Nhỏ - Bộ Công thương (2010); Vụ Khuyến khích Sản xuất và Thương mại - Bộ Công thương (2010); Vụ Kế hoạch và Hợp tác - Bộ Công thương (2012); bài viết của Khăm la Keo Oun Khăm trên Tạp chí Lý luận Chính trị - Hành chính (2008).

Khoảng trống nghiên cứu

Các công trình tại Lào trước đây chủ yếu nghiên cứu ở mức độ khái quát về kinh tế vĩ mô, quản lý thương mại, FDI hoặc từng khu vực doanh nghiệp nhà nước riêng lẻ. Chưa có một công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về năng lực cạnh tranh của toàn bộ khu vực doanh nghiệp Lào đặt trong tương quan với vai trò hỗ trợ của Nhà nước trong bối cảnh chuẩn bị gia nhập AEC và thực thi các cam kết quốc tế. Luận án này được thực hiện nhằm giải quyết trực tiếp khoảng trống đó.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm cốt lõi

1. Khái niệm cạnh tranh: Cạnh tranh trong lĩnh vực kinh tế là quan hệ kinh tế mà ở đó các chủ thể kinh tế ganh đua nhau và tìm mọi biện pháp để đạt mục tiêu kinh tế của mình (thường là chiếm lĩnh thị phần, tối đa hóa lợi nhuận, bảo đảm sự tồn tại và phát triển).
2. Cấu trúc thị trường và trạng thái cân bằng: Phân tích mô hình thị trường cạnh tranh hoàn hảo và cạnh tranh không hoàn hảo. Trong cạnh tranh không hoàn hảo, doanh nghiệp tối đa hóa lợi nhuận tại điểm $MR = MC$. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp có thể thu lợi nhuận siêu ngạch, nhưng trong dài hạn sự gia nhập của các doanh nghiệp mới đẩy đường cầu sang trái, triệt tiêu lợi nhuận siêu ngạch, khiến doanh nghiệp hoạt động ở mức công suất dư thừa (dưới quy mô tối ưu).
3. Phân loại cạnh tranh:
   • Căn cứ hình thái thị trường: Cạnh tranh hoàn hảo và cạnh tranh không hoàn hảo.
   • Căn cứ tính pháp lý: Cạnh tranh lành mạnh (đúng pháp luật) và cạnh tranh bất hợp pháp (trái pháp luật).
   • Căn cứ phạm vi lãnh thổ: Cạnh tranh nội địa (nội bộ ngành, giữa các ngành, giữa các khu vực) và cạnh tranh quốc tế.
   • Căn cứ chủ thể: Cạnh tranh quốc gia và cạnh tranh doanh nghiệp.
4. Các mô hình phân tích chiến lược: Mô hình khối kim cương của Michael Porter; mô hình chuỗi giá trị (Value Chain); mô hình xác định phạm vi kinh doanh của Derek F. Abell; mô hình "Bánh xe cạnh tranh" tổng hợp mục tiêu và chính sách chức năng; chỉ số cạnh tranh thương mại theo tỷ lệ xuất nhập khẩu: $$\text{Chỉ số cạnh tranh} = \frac{X - N}{X + N}$$ (Trong đó: $X$ là tổng giá trị xuất khẩu ngành, $N$ là tổng giá trị nhập khẩu ngành).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội và quản lý kinh tế:

• Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê mô tả, so sánh đối chiếu và hệ thống hóa.
• Kết hợp phương pháp phân tích định tính (đánh giá khung pháp luật, môi trường thể chế) với phân tích định lượng dựa trên số liệu thứ cấp để đo lường các chỉ tiêu kinh tế.

Nguồn dữ liệu

• Số liệu thống kê quốc gia của CHDCND Lào (giai đoạn 2000–2010 và cập nhật đến 2013–2014): Tổng cục Thống kê Lào, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công thương, Ngân hàng Trung ương Lào.
• Dữ liệu quốc tế: Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu của WEF, Báo cáo Môi trường Kinh doanh (Doing Business) của WB, dữ liệu của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 khái quát lịch sử nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm về cạnh tranh, năng lực cạnh tranh từ các học thuyết kinh tế quốc tế và các nghiên cứu tại Việt Nam, Lào.

Tác giả phân tích cách tiếp cận của Michael Porter về các yếu tố cấu thành lợi thế cạnh tranh quốc gia thông qua mô hình khối kim cương; phương pháp đánh giá của WEF thông qua 12 trụ cột năng lực cạnh tranh; và các tiêu chí môi trường kinh doanh của WB. Chương này chứng minh rằng tại Lào, các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận gián tiếp theo từng khía cạnh thương mại hay quản trị đơn lẻ, khẳng định việc nghiên cứu vai trò hỗ trợ của Nhà nước đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào là yêu cầu bức thiết.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               MÔ HÌNH KHỐI KIM CƯƠNG CỦA M. PORTER ĐƯỢC ĐIỂM LUẬN                |
|                                                                                   |
|                               [Chính phủ]                                         |
|                               [Cơ hội]                                            |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Chương 2: Lý luận và kinh nghiệm quốc tế về hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 2 làm rõ bản chất kinh tế của cạnh tranh, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và sự cần thiết khách quan của việc Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp.

Tác giả chỉ rõ các nhóm nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh: nhân tố bên trong doanh nghiệp (nguồn lực tài chính, công nghệ, nhân sự, năng lực quản trị, tiếp thị) và nhân tố môi trường bên ngoài (thể chế, cơ sở hạ tầng, thị trường tài chính, chính sách vĩ mô). Luận án phân tích kinh nghiệm thực tiễn của một số nền kinh tế trong khu vực và thế giới:

• Hàn Quốc: Kinh nghiệm tái cơ cấu nợ, tổ chức lại các tập đoàn kinh tế và các chương trình hỗ trợ vốn, công nghệ cho doanh nghiệp vượt qua khủng hoảng.
• Việt Nam, Thái Lan, Singapore: Kinh nghiệm hoàn thiện thể chế kinh tế, cải cách thủ tục hành chính, xúc tiến thương mại và phát triển cụm ngành công nghiệp hỗ trợ.

Chương này rút ra các bài học thực tiễn cho Lào về xây dựng khung khổ pháp lý minh bạch, ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển hạ tầng kỹ thuật.

Chương 3: Thực trạng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào và vai trò hỗ trợ của nhà nước trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng kinh tế - xã hội Lào và hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn 2000–2010 (cập nhật đến 2014):

STT	Nhóm chỉ tiêu phân tích	Dữ liệu và thực trạng ghi nhận trong luận án
1	Tăng trưởng kinh tế & Thu nhập	Tăng trưởng GDP duy trì mức khá, GDP bình quân đầu người tăng dần nhưng Lào vẫn thuộc nhóm nước có thu nhập thấp (dưới 2.000 USD), tăng trưởng chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên và vốn đầu tư.
2	Cơ cấu doanh nghiệp	Đa số doanh nghiệp có quy mô siêu nhỏ và nhỏ; phân bố tập trung chủ yếu ở ngành thương mại, dịch vụ; mật độ doanh nghiệp tập trung không đồng đều giữa các vùng (chủ yếu ở Viêng Chăn và các đô thị lớn).
3	Trình độ chủ doanh nghiệp	Đa số chủ doanh nghiệp có trình độ học vấn và chuyên môn quản lý ở mức trung bình và thấp, hạn chế về năng lực xây dựng chiến lược kinh doanh dài hạn và ngoại ngữ.
4	Nội lực doanh nghiệp Lào	Vốn mỏng, máy móc thiết bị và công nghệ lạc hậu, năng suất lao động thấp, thiếu liên kết chuỗi giá trị, sản phẩm xuất khẩu chủ yếu ở dạng thô hoặc sơ chế (điện, khoáng sản, nông sản).
5	Môi trường kinh doanh	Xếp hạng Chỉ số Môi trường Kinh doanh (Doing Business) và Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu (GCI) của Lào ở mức thấp so với các nước láng giềng trong khu vực (Việt Nam, Thái Lan).
6	Chính sách hỗ trợ của Nhà nước	Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách khuyến khích đầu tư, cải cách thuế, mở rộng tín dụng, nhưng khâu thực thi còn nhiều bất cập, thủ tục hành chính phức tạp, hạ tầng giao thông kết nối yếu kém.

Chương 4: Phương hướng và giải pháp tăng cường hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 4 xác định bối cảnh hội nhập quốc tế (thực thi AFTA/CEPT, chuẩn bị tham gia AEC 2015, cam kết WTO) và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ:

Phương hướng hỗ trợ:

• Đổi mới tư duy quản lý nhà nước về kinh tế, chuyển từ bảo hộ thụ động sang tạo lập môi trường kiến tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh chủ động.
• Phát huy triệt để lợi thế so sánh và tiềm năng tự nhiên của Lào gắn với các ngành kinh tế mũi nhọn (năng lượng tái tạo, khai khoáng chế biến sâu, du lịch sinh thái, nông nghiệp hữu cơ).
• Kết hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền với các hiệp hội ngành nghề và cộng đồng doanh nghiệp.

Các nhóm giải pháp chủ yếu:

1. Hoàn thiện môi trường kinh tế vĩ mô và thể chế pháp lý: Đơn giản hóa quy trình cấp phép đăng ký kinh doanh, thực hiện minh bạch hóa thông tin, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, cắt giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính.
2. Chính sách tài chính - tín dụng: Mở rộng khả năng tiếp cận vốn vay cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, kiểm soát tỷ giá hối đoái đồng Kíp ổn định, áp dụng các chính sách ưu đãi thuế có trọng điểm cho hoạt động đổi mới công nghệ.
3. Phát triển cơ sở hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ kinh doanh: Đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông vận tải, logistics, điện năng; thành lập các trung tâm hỗ trợ kỹ thuật, xúc tiến thương mại quốc tế, cung cấp thông tin thị trường xuất khẩu.
4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Đổi mới hệ thống giáo dục nghề nghiệp, đào tạo kỹ năng quản trị kinh doanh hiện đại cho đội ngũ doanh nhân Lào.
5. Giải pháp từ phía doanh nghiệp (vi mô): Nâng cao năng lực quản trị nội bộ; chủ động đổi mới quy trình công nghệ; xây dựng chiến lược định vị thương hiệu; mở rộng liên kết kinh doanh, tham gia sâu vào chuỗi giá trị khu vực ASEAN.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Luận án đã hệ thống hóa và bổ sung khung lý luận về cạnh tranh, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và vai trò hỗ trợ của Nhà nước trong bối cảnh một nền kinh tế đang chuyển đổi, quy mô nhỏ và thu nhập thấp chuẩn bị hội nhập toàn diện vào AEC và WTO.
• Làm rõ mối quan hệ tương tác hữu cơ giữa năng lực cạnh tranh vĩ mô (môi trường thể chế do Nhà nước kiến tạo) và năng lực cạnh tranh vi mô (nội lực và chiến lược của doanh nghiệp).

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phân tích và phác thảo một bức tranh toàn diện, có căn cứ khoa học về thực trạng năng lực cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp tại CHDCND Lào trong giai đoạn 2000–2010.
• Nhận diện chính xác các rào cản nội tại của doanh nghiệp Lào (vốn, công nghệ, trình độ quản lý) và những hạn chế trong hệ thống chính sách hỗ trợ của Nhà nước Lào (hạ tầng, tín dụng, thủ tục hành chính).
• Đề xuất hệ thống giải pháp mang tính khả thi, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù của Lào, cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho việc hoạch định chính sách kinh tế của Đảng và Chính phủ Lào trong tiến trình hội nhập quốc tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án sử dụng các nguồn số liệu thống kê thứ cấp chủ yếu tập trung trong giai đoạn 2000–2010 (một số chỉ tiêu cập nhật đến 2013–2014) do điều kiện thu thập dữ liệu thống kê tại Lào thời kỳ này còn nhiều khó khăn, hệ thống số liệu chưa đồng bộ. Việc phân tích chuyên sâu theo từng phân ngành hẹp chưa được dàn trải đồng đều.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiếp tục mở rộng nghiên cứu tác động thực tế của việc hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN (sau năm 2015) đối với từng ngành sản xuất cụ thể của Lào; ứng dụng các mô hình định lượng chuyên sâu để đo lường năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp tư nhân Lào trong giai đoạn phát triển mới.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn và nghiên cứu học thuật:

• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước Lào: Là căn cứ khoa học phục vụ việc tham mưu, điều chỉnh chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, chính sách xúc tiến thương mại, đầu tư và cải cách hành chính tại các cơ quan như Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công thương Lào.
• Đối với các hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp Lào: Cung cấp thông tin tham khảo về phương pháp xây dựng chiến lược kinh doanh, quản trị chuỗi giá trị và thích ứng với các tiêu chuẩn cạnh tranh quốc tế.
• Đối với các nhà nghiên cứu, giảng viên và nghiên cứu sinh: Cung cấp nguồn tư liệu phong phú, hệ thống về kinh tế Lào, kinh nghiệm quốc tế và khung phân tích quản lý kinh tế đối với vấn đề năng lực cạnh tranh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án nghiên cứu về vấn đề gì và tại cơ sở đào tạo nào?

Luận án nghiên cứu đề tài "Hỗ trợ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế", thuộc chuyên ngành Quản lý kinh tế, được bảo vệ tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2014 bởi tác giả On Chăn Chăn Thong Sy.

2. Các lý thuyết và mô hình cạnh tranh chính nào được tác giả sử dụng?

Tác giả sử dụng lý thuyết lợi thế cạnh tranh và mô hình Khối kim cương (Diamond Model), mô hình Chuỗi giá trị của Michael E. Porter; phương pháp đánh giá 12 trụ cột năng lực cạnh tranh của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF); bộ chỉ số Môi trường kinh doanh (Doing Business) của Ngân hàng Thế giới; mô hình phạm vi kinh doanh của Abell; cùng công thức đo lường chỉ số cạnh tranh thương mại ngành.

3. Thực trạng lớn nhất của các doanh nghiệp Lào được luận án chỉ ra là gì?

Phần lớn doanh nghiệp Lào có quy mô siêu nhỏ và nhỏ, vốn mỏng, trình độ quản trị của chủ doanh nghiệp còn hạn chế, công nghệ sản xuất lạc hậu, sản phẩm có giá trị gia tăng thấp và chủ yếu ở dạng thô, khả năng liên kết chuỗi giá trị yếu kém, khiến năng lực cạnh tranh thấp trước sức ép từ ASEAN và Trung Quốc.

4. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào cho Nhà nước Lào?

Luận án đề xuất 4 nhóm giải pháp vĩ mô chính: hoàn thiện thể chế pháp lý và cải cách thủ tục hành chính; hoàn thiện chính sách tài chính - tín dụng và tỷ giá; đầu tư đồng bộ cơ sở hạ tầng giao thông, logistics và dịch vụ xúc tiến thương mại; phát triển giáo dục nghề nghiệp và đào tạo nhân lực quản lý.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả On Chăn Chăn Thong Sy là công trình nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về vấn đề nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Lào trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa khung lý luận hiện đại và phân tích thực tiễn sinh động của nền kinh tế Lào giai đoạn 2000–2010/2014, công trình đã làm rõ vai trò then chốt của Nhà nước trong việc tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi. Các giải pháp do luận án đề xuất có giá trị thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho quá trình hoạch định chính sách phát triển kinh tế bền vững của CHDCND Lào trước thềm hội nhập AEC và kinh tế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Häc viÖn ChÝnh trÞ quèc gia Hå ChÝ Minh on ch¨n ch¨n thong sY Hç trî n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp Lµo trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ luËn ¸n tiÕn sÜ kinh tÕ hµ néi - 2014 Häc viÖn ChÝnh trÞ quèc gia Hå ChÝ Minh on ch¨n ch¨n thong sY Hç trî n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp Lµo trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ Chuyªn ngµnh : Qu¶n lý kinh tÕ M· sè : 62 34 01 01 luËn ¸n tiÕn sÜ kinh tÕ Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: 1. trÇn ®×nh thiªn 2. nguyÔn quèc th¸i hµ néi - 2014 Lêi CAM §OAN T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i. C¸c sè liÖu, tµi liÖu nªu trong luËn ¸n lµ trung thùc vµ ch­a tõng ®­îc ai c«ng bè trong bÊt kú c«ng tr×nh nµo kh¸c.

T¸c gi¶ luËn ¸n On Ch¨n Ch¨n Thong Sy Môc Lôc Më ®Çu 1 Ch­¬ng 1. Tæng quan t×nh h×nh nghiªn cøu liªn quan ®Õn ®Ò tµi 4 1. Nh÷ng nghiªn cøu n­íc ngoµi 4 1. Nh÷ng nghiªn cøu ë Lµo 26 Ch­¬ng 2.

lý luËn vµ kinh nghiÖm quèc tÕ vÒ hç trî n©ng 30 cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ 2. Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña 30 doanh nghiÖp trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ 2. Néi dung, nh©n tè ¶nh h­ëng vµ sù cÇn thiÕt hç trî n¨ng lùc 44 c¹nh tranh cña doanh nghiÖp trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ 2. Kinh nghiÖm cña mét sè n­íc vÒ viÖc hç trî n©ng cao n¨ng lùc 79 c¹nh tranh cña doanh nghiÖp trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ bµi häc kinh nghiÖm cho Lµo Ch­¬ng 3.

Thùc tr¹ng n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh 95 nghiÖp Lµo vµ vai trß hç trî cña nhµ n­íc trong viÖc n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ 3. Tæng quan vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi vµ t×nh h×nh ho¹t 95 ®éng kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp lµo 3. Thùc tr¹ng hç trî n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp 128 Lµo trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ 3. §¸nh gi¸ vai trß cña nhµ n­íc trong viÖc hç trî n©ng cao 135 n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp Lµo Ch­¬ng 4.

ph­¬ng h­íng vµ gi¶i ph¸p t¨ng c­êng hç trî 147 n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp Lµo trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ 4. Bèi c¶nh vµ ph­¬ng h­íng hç trî ®Ó n©ng cao n¨ng lùc 147 c¹nh tranh cña doanh nghiÖp Lµo trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ 4. Nh÷ng gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m t¨ng c­êng hç trî vµ n©ng 158 cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp Lµo KÕt luËn 172 Danh môc c«ng tr×nh c«ng bè cña t¸c gi¶ 174 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o 175 Phô lôc 186 Danh môc ch÷ viÕt t¾t ADB : Ng©n hµng ph¸t triÓn Ch©u ¸ AEC : Céng ®ång kinh tÕ ASEAN AFTA : Khu vùc th­¬ng m¹i tù do ASEAN ASEAN : HiÖp héi c¸c quèc gia §«ng Nam ¸ Bath : B¹t (§ång tiÒn cña Th¸i Lan) CEPT : Ch­¬ng tr×nh thuÕ quan ­u ®·i cã hiÖu lùc chung CHDCN : Céng hoµ d©n chñ nh©n d©n D DN : Doanh nghiÖp EU : Liªn minh ch©u ¢u FDI : §Çu t­ trùc tiÕp n­íc ngoµi FPI : §Çu t­ gi¸n tiÕp n­íc ngoµi GDP : Tæng s¶n phÈm quèc néi GMS : TiÓu vïng s«ng Mªk«ng IMF : Quü tiÒn tÖ quèc tÕ KIP : §ång tiÒn cña Lµo NIEs : C¸c nÒn kinh tÕ míi c«ng nghiÖp ho¸ OECD : Tæ chøc hîp t¸c vµ ph¸t triÓn kinh tÕ USD : §ång ®« la Mü WEF : DiÔn ®µn kinh tÕ thÕ giíi WTO : Tæ chøc th­¬ng m¹i thÕ giíi XHCN : X· héi chñ nghÜa Danh môc c¸c h×nh H×nh 1.1: M« h×nh khèi kim c­¬ng cña M.2: C¸c lùc l­îng ®iÒu khiÓn cuéc c¹nh tranh ngµnh 21 H×nh 2.1: C¹nh tranh kh«ng hoµn h¶o 35 H×nh 2.2: M« h×nh chuçi gi¸ trÞ cña M.3: M« h×nh cña Abell x¸c ®Þnh ph¹m vi kinh doanh cña doanh nghiÖp 55 H×nh 3.1: Nguån thu cña Nhµ n­íc giai ®o¹n n¨m 2000 - 2010 101 H×nh 3.2: Tû gi¸ hèi ®o¸i ®ång tiÒn kÝp (2006 - 2010) 102 H×nh 3.3: Tû lÖ sè dù ¸n theo c¬ cÊu ngµnh 104 H×nh 3.4: ThÞ tr­êng xuÊt khÈu chÝnh n¨m 2000 – 2010 106 H×nh 3.5: Tû lÖ nghÌo cña Lµo tõ n¨m: 1993 ®Õn 2008 111 H×nh 3.6: GDP b×nh qu©n ®Çu ng­êi n¨m 2000 - 2010 112 H×nh 3.7: Sè l­îng doanh nghiÖp t¨ng trong tõng giai ®o¹n 116 H×nh 3.8: C¬ cÊu doanh nghiÖp chia theo ngµnh 117 H×nh 3.9: Sè l­îng doanh nghiÖp chia theo sè lao ®éng 118 H×nh 3.10: C¬ cÊu doanh nghiÖp chia theo doanh thu trung b×nh/th¸ng 119 H×nh 3.11: C¬ cÊu doanh nghiÖp chia theo Vïng 120 H×nh 4. M« h×nh chiÕn l­îc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp 168 Danh môc c¸c b¶ng B¶ng 2.1: C¸c nguån lùc vµ kh¶ n¨ng cña doanh nghiÖp 49 B¶ng 2.2: Nh÷ng ph­¬ng ph¸p t¸i c¬ cÊu nî vµ lÜnh vùc ¸p dông ë Hµn Quèc 88 B¶ng 2.3: So s¸nh chØ sè c¹nh tranh toµn cÇu n¨m 2013-2014 cña Lµo víi ViÖt Nam, Th¸i Lan, Hµn Quèc vµ Campuchia 92 B¶ng 3.1: GDP trung b×nh ®Çu ng­êi (kÕ ho¹ch vµ thùc hiÖn) 99 B¶ng 3.2: Tû lÖ lao ®éng theo ngµnh 101 B¶ng 3.3: §Çu t­ trong n­íc vµ n­íc ngoµi (2006 - 2010) 103 B¶ng 3.4: C¬ cÊu xuÊt khÈu theo s¶n phÈm (2005 - 2009) 105 B¶ng 3.5: C¬ cÊu nhËp khÈu theo s¶n phÈm 107 B¶ng 3.6: Sè kh¸ch du lÞch vµo Lµo giai ®o¹n 2006-2010 108 B¶ng 3.7: Sù ph¸t triÓn d©n sè cña Lµo 109 B¶ng 3.8: ChØ sè HDI cña Lµo vµ thÕ giíi 110 B¶ng 3.9: Mét sè chØ sè kinh tÕ vµ d©n sè Lµo giai ®o¹n n¨m 2000-2010 114 B¶ng 3.10: Tr×nh ®é v¨n ho¸ cña chñ doanh nghiÖp 126 B¶ng 3.11: So s¸nh ChØ sè m«i tr­êng kinh doanh thuËn lîi cña Lµo vµ c¸c n­íc l¸ng giÒng n¨m 2013-2014 (xÕp h¹ng trong sè 189 nÒn kinh tÕ) 128 B¶ng 3.12: Sù thay ®æi m«i tr­êng kinh doanh cña doanh nghiÖp ë Lµo so s¸nh víi ViÖt Nam trong thêi gian 2007-2014 136 B¶ng 3.13: Dù ®o¸n vÒ lùc l­îng lao ®éng vµ trÎ em ®é tuæi ®Õn tr­êng 140 B¶ng 3.14: Tû lÖ cho vay so víi GDP cña c¸c n­íc trong vïng 144 B¶ng 3.15: So s¸nh ®é më cöa kinh tÕ giai ®o¹n n¨m 2006-2010 145 B¶ng 4.1: Thu nhËp tÝnh theo ®Çu ng­êi ë c¸c n­íc vµ khu vùc trªn thÕ giíi 150 1 Më ®Çu 1.

TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Trong bèi c¶nh kinh tÕ thÕ giíi ngµy nay, héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ lµ con ®­êng lùa chän tÊt yÕu ®Ó ®¶m b¶o cho sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng l©u dµi cho mét quèc gia. Sau h¬n 25 n¨m thùc hiÖn chÝnh s¸ch ®æi míi, nÒn kinh tÕ cña n­íc CHDCND Lµo ®· chuyÓn ®æi sang nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng vµ ®· tõng b­íc ph¸t triÓn. Mét sè ngµnh cã c¸c mÆt hµng cã chç ®øng v÷ng ch¾c trªn thÞ tr­êng trong n­íc vµ n­íc ngoµi nh­: ®iÖn, vµng, ®ång, cµ phª, dÖt may, bia, s¶n phÈm gç, dÞch vô viÔn th«ng, ng©n hµng vµ hµng thñ c«ng mü nghÖ. C¸c doanh nghiÖp (DN) Lµo ®· tõng b­íc ph¸t triÓn, tr­ëng thµnh vµ b¾t ®Çu kh¼ng ®Þnh vÞ thÕ cña m×nh trªn thÞ tr­êng thÕ giíi vµ khu vùc ë mét sè lÜnh vùc.

Tuy nhiªn, trong ®iÒu kiÖn tham gia Céng ®ång kinh tÕ ASEAN (AEC) kÓ tõ n¨m 2015 vµ tiÕn tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ ngµy cµng s©u réng, c¹nh tranh ph¸t triÓn ngµy cµng trë nªn gay g¾t. Víi thùc lùc vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cßn nhiÒu h¹n chÕ, n¨ng lùc c¹nh tranh cßn thÊp vµ h¹n chÕ ë nhiÒu mÆt, c¸c DN Lµo nh×n chung sÏ gÆp nhiÒu th¸ch thøc vµ trë ng¹i tr­íc c¸c ®èi t¸c vµ ®èi thñ c¹nh tranh rÊt m¹nh tõ c¸c n­íc trªn thÕ giíi, tr­íc hÕt lµ tõ c¸c n­íc trong khèi ASEAN vµ Trung Quèc. Do vËy, vÊn ®Ò cÊp thiÕt ®Æt ra ®èi víi nhµ n­íc Lµo ph¶i cã chÝnh s¸ch hç trî ®Ó c¸c DN Lµo cã ®ñ n¨ng lùc c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng trong n­íc vµ quèc tÕ, tiÕp tôc ph¸t triÓn trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. T×nh h×nh vµ yªu cÇu nãi trªn ®ßi hái Nhµ n­íc Lµo ph¶i c¶i thiÖn m«i tr­êng chÝnh s¸ch, thuËn lîi ho¸ c¸c ®iÒu kiÖn vÜ m« ®Ó hç trî DN Lµo cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn phï hîp, cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ tõng 2 b­íc v­¬n lªn nhanh chãng.

§ång thêi, c¸c DN Lµo ph¶i kh¾c phôc nh÷ng ®iÓm yÕu vµ ph¸t huy thÕ m¹nh cña m×nh ®Ó tõng b­íc ph¸t triÓn. §©y thùc sù lµ th¸ch thøc lín ®èi víi ChÝnh phñ vµ c¸c DN Lµo trong nh÷ng n¨m s¾p tíi. §Ó gãp phÇn vµo gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò ®ã, t«i ®· chän ®Ò tµi: "Hç trî n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp Lµo trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ" lµm ®Ò tµi nghiªn cøu cña m×nh. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô nghiªn cøu 2.

Môc ®Ých nghiªn cøu Trªn c¬ së lµm râ lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c DN, vai trß hç trî cña Nhµ n­íc ®èi víi DN, ®Ò tµi nghiªn cøu nh»m gãp phÇn n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña DN Lµo trong tiÕn tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. NhiÖm vô nghiªn cøu - HÖ thèng ho¸ c¬ së lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ c¹nh tranh, n¨ng lùc c¹nh tranh, vai trß hç trî cña Nhµ n­íc ®èi víi DN. - Ph©n tÝch thùc tr¹ng vµ ®¸nh gi¸ mét c¸ch khoa häc vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña DN Lµo vµ chÝnh s¸ch hç trî cña nhµ n­íc ®èi víi DN, x¸c ®Þnh ®­îc c¸c nguyªn nh©n, c¸c yÕu tè h¹n chÕ trong n¨ng lùc c¹nh tranh cña DN Lµo vµ cña chÝnh s¸ch nhµ n­íc ®èi víi DN trong thêi gian qua. - §Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p chñ yÕu ë cÊp vÜ m« vµ vi m« ®Ó hç trî n¨ng lùc c¹nh tranh cña DN Lµo, tõng b­íc ph¸t triÓn mét c¸ch bÒn v÷ng trong tiÕn tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.

§èi t­îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu 3. §èi t­îng nghiªn cøu Nghiªn cøu n¨ng lùc c¹nh tranh cña DN Lµo vµ sù hç trî cña Nhµ n­íc ®èi víi viÖc n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña DN trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. Ph¹m vi nghiªn cøu - Nghiªn cøu sù ph¸t triÓn vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña DN Lµo trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ khu vùc vµ kinh tÕ quèc tÕ trong ph¹m vi thêi gian tõ n¨m 2000 ®Õn n¨m 2020. - Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ mét sè chÝnh s¸ch kinh tÕ liªn quan ®Õn hç trî n¨ng lùc c¹nh tranh cña DN Lµo trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp vµ dÞch vô.