CHƯƠNG I : NHỮNG LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm cơ bản về cạnh tranh 1.1 Cạnh tranh và lợi thế cạnh tranh Cạnh tranh là yếu tố tất yếu của sự phát triển nền kinh tế xã hội. Đứng trên mỗi góc độ khác nhau thì có quan điểm về cạnh tranh khác nhau Theo Các Mác: “Cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa cácnhà tư bản nhằm dành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu dùnghàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch”; Nghiên cứu sâu về sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa và cạnh tranh tư bản chủ nghĩa Mac đã phát hiện ra quy luật cơ bản của cạnh tranh tư bản chủ nghĩa là quy luật điều chỉnh tỷ suất lợi nhuận bình quân, và qua đó hình thành nên hệ thống giá cả thị trường. Quy luật này dựa trên những chênh lệch giữa giá cả chi phí sản xuất và khả năng có thể bán hành hoá dưới giá trị của nó nhưng vân thu đựơc lợi nhuận”. Theo từ điển của kinh doanh của Anh (xuất bản năm 1992): “Cạnh tranh được xem là sự ganh đưa,sự kình địch giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm giành cùng một loại tài nghuyên sản xuất hoặc cùng một loại khách hàng về phái mình”.
Theo từ điển thuật ngữ Kinh tế học (NXB từ điển Bách Khoa, HN 2001: “Cạnh tranh – sự đấu tranh đối lập giữa các cá nhân,tập đoàn hay quốc gia. Cạnh tranh nảy sinh khi hai bên hay nhiều bên cố gắng giành lấy thứ mà không phải ai cũng có thể giành được” Vậy nên, trong nền kinh tế ngày một phát triển và hội nhập cao hiện nay,cạnh tranh được xem như cơ hội và thách thức đến các chủ thể kinh tế, và có thể hiểu rằng đây là một mối quan hệ quốc tế mà ở đó các chủ thể ganh đua,bằng những thủ thuật trong kinh tế để đạt được mục tiêu trong kinh doanh của mình. Mục đích cuối cùng là tối đa hóa lợi nhuận. Tóm lại, cạnh tranh là qui luật khách quan của nền sản xuất hàng hoá vận động theo cơ chế thị trường.
Cạnh tranh sẽ làm cho doanh nghiệp năng động hơn, nhạy bén hơn trong việc nghiên cứu, nâng cao chất lượng sản phẩm giá cả và các dịch vụ sau bán hàng nhằm tăng vị thế của mình trên thương trường, tạo uy tín với khách hàng và mang lại nguồn lợi nhuận cho doanh nghiệp. Lợi thế của cạnh tranh là sở hữu của những giá trị đặc thù thù, có thể sử dụng 7 được để “nắm bắt cơ hội”, để kinh doanh có lãi. Khi nói đến lợi thế cạnh tranh, là nói đến lợi thế mà một doanh nghiệp, một quốc gia đang có và có thể có, so với các đối thủ cạnh tranh của họ. Lợi thế cạnh tranh là một khái niệm vừa có tính vi mô (cho doanh nghiệp), vừa có tính vĩ mô (ở cấp quốc gia).
Theo quan điểm của Michael Porter, doanh nghiệp chỉ tập trung vào hai mục tiêu tăng trưởng và đa dạng hóa sản phẩm, chiến lược đó không đảm bảo sự thành công lâu dài cho doanh nghiệp. Điều quan trọng đối với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào là xây dựng cho mình một lợi thế cạnh tranh bền vững. Theo Michael Porter lợi thế cạnh tranh bền vững có nghĩa là doanh nghiệp phải liên tục cung cấp cho thị trường một giá trị đặc biệt mà không có đối thủ cạnh tranh nào có thể cung cấp được.2 Khái niệm về năng lực cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Theo từ điển bách hóa toàn thư Việt Nam: “Năng lực cạnh tranh là khả năng của một mặt hàng, một đơn vị kinh doanh, hoặc một nước giành thắng lợi (kể cả giành lại một phần hay toàn bộ thị phần) trong cuộc tranh đua trên thị trường”. Porter: “Năng lực cạnh tranh là khả năng sáng tạo ra sản phẩm có quy trình công nghệ độc đáo để tạo ra giá trị gia tăng cao phù hợp với nhu cầu khách hàng, chi phí thấp, năng suất cao nhằm tăng nhanh lợi nhuận”.
Theo như khái niệm có thể thấy,năng lực cnhj tranh của công ty được tạo ra khi công ty đưa ra và sản xuất ra sản phẩm có tính chất khác biệt với những sản phẩm khác,vừa có tính chất độc đáo lại vừa mang tính hữu ích cho người sử dụng,sản phẩm khi được áp dụng công nghệ máy móc hiện đại sẽ làm giảm số giờ làm của nhân viên tạo ra mức năng suất cao và chi phí thấp nhằm giảm chi phí kinh doanh của doanh nghiệp và làm tăng lợi nhuận. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là những năng lực doanh nghiệp thực hiện đặc biệt tốt hơn so với các đối thủ cạnh tranh. Đó là những thế mạnh mà các đối thủ cạnh tranh không dễ dàng thích ứng hoặc sao chép. Nâng cao năng lực cạnh tranh là vấn đề luôn được nhắc tới trong mỗi doanh nghiệp nhưng lamg như nào để nâng cao được năng lực cạnh tranh thì đây vẫn là vấn đề đau đầu của mỗi doanh nghiệp.
Để đạt được những năng lực cạnh tranh tốt doanh nghiệp cần thức hiện tốt về những năng lực như nhân sự,nguồn vốn,nguồn lực tài 8 chính,cơ sở vật chất kĩ thuật,…so với đối thủ cạnh tranh. Thực hiện tốt những nguồn lực trên chính là thế mạnh tiền để để nâng cao năng lực cạnh tranh,từ đó dần làm giảm tầm ảnh hưởng của đối thủ cạnh tranh trên thị trường. Như vậy: “Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng khai thác, sử dụng nguồn lực bên trong, bên ngoài một cách tối ưu, cho ra những sản phẩm - dịch vụ tốt không những thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng còn vượt ngoài mong đợi của họ, từ đó đem lại lợi nhuận, đảm bảo cho doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển trên thị trường ”.3 Vai trò của việc nâng cao năng lực cạnh tranh Đối với nền kinh tế quốc dân Cạnh tranh làm sống động nền kinh tế thúc đẩy quá trình lưu thông và các yếu tố sản xuất.Thông qua cạnh tranh , các nguồn tài nguyên được phân bổ một cách hợp lí hơn,dẫn đến sự thay đổi của kết cấu ngành,cơ cấu lao động được thực hiện mau chóng và tối ưu. Cạnh tranh là đòn bẩy mạnh mẽ nhất trong việc lưu chuyển vốn,luân chuyển các yếu tố sản xuất,phân phối lại tài nguyên.Đồng thời cạnh tranh còn là cơ chế điều tiết việc phân phối lợi nhuận giữa các ngành và trong nền kinh tế.
Đối với doanh nghiệp kinh doanh Do động lực tối đa hóa lợi nhuận,cạnh tranh buộc các chủ thể kinh tế phải không ngừng tăng cường thực lực của mình bằng biện pháp đầu tư mở rộng sản xuất,đầu tư cho khoa học công nghệ,sáng tạo và thường xuyên cải tiến kỹ thuật,nâng cao năng suất lao động,chất lượng sản phẩm. Đối với người tiêu dùng Cạnh tranh cho thấy được hàng hóa nào phù hợp nhất với yêu cầu người tiêu dùng,cạnh tranh làm cho giá có xu hướng giảm,lượng hàng hóa bán trên thị trường tăng,làm chất lượng ngày một tốt hơn,mẫu mã đa dạng phong phú hơn.Cạnh tranh còn đảm bảo cho người tiêu dùng và nhà sản xuất không thể dùng sức mạnh áp đặt lên ý muốn của người khác.Như vậy,cạnh tranh đang đống vai trò điều tiết thị trường.2 Nội dung nghiên cứu về năng lực cạnh tranh 1.1 Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh Nguồn nhân lực của doanh nghiệp Nhân lực là một nguồn lực rất quan trọng vì nó đảm bảo nguồn sáng tạo trong mọi tổ chức.Nhân lực là yếu tố quyết định trong mọi hoạt động, cũng như vậy trong 9 hoạt động kinh doanh, nguồn nhân lực đóng vai trò rất quan trọng với doanh nghiệp, trong đó có năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Trình độ nguồn nhân lực thể hiện ở trình độ quản lý của các cấp lãnh đạo, trình độ chuyên môn của cán bộ công nhân viên, trình độ tư tưởng văn hoá của mọi thành viên trong doanh nghiệp. Nguồn nhân lực tại công ty được chọn lọc và đào tạo chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm,nâng cao tính sáng tạo trong quá trình làm việc của nhân viên.Nguồn nhân lực càng lớn mạnh tạo ra những bước tiến trong quá trình quản lý và phát triển nhân sự,tạo ra lợi thế cạnh tranh về trình độ quản lý với các đối thủ cạnh tranh.
Nguồn lực tài chính Một doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh cao là doanh nghiệp có nguồn vốn dồi dào, luôn đảm bảo huy động được vốn trong những điều kiện cần thiết, có nguồn vốn huy động hợp lý, có kế hoạch sử dụng vốn hiệu quả để phát triển lợi nhuận và phải hạch toán các chi phí rõ ràng để xác định được hiệu quả chính xác. Nếu không có nguồn vốn dồi dào thì hạn chế rất lớn tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp như hạn chế việc sử dụng công nghệ hiện đại, hạn chế việc đào tạo nâng cao trình độ cán bộ và nhân viên, hạn chế triển khai nghiên cứu, ứng dụng, nghiên cứu thị trường, hạn chế hiện đại hoá hệ thống tổ chức quản lý,… Trong thực tế không có doanh nghiệp nào có thể tự có đủ vốn để triển khai tất cả các mặt trong hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Vì vậy, điều quan trọng nhất là doanh nghiệp có kế hoạch huy động vốn phù hợp và phải có chiến lược đa dạng hóa nguồn cung vốn. Là doanh nghiệp đã có 7 năm phát triển trên thị trường nên nguồn lực tài chính của công ty đang ở mức ổn định không còn gặp nhiều hạn chế như trong thời gian đầu thành lập.Nguồn tài chính ổn định và đảm bảo mở ra những cơ hội đầu tư,hợp tác mới của doanh nghiệp,từ đó nâng cao uy tín thương hiệu và phát triển quy mô về thị phần.
Cơ sở vật chất,trang thiết bị Một nguồn lực nữa thể hiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là trình độ công nghệ. Công nghệ là phương pháp là bí mật, là công thức tạo ra sản phẩm. Để có năng lực cạnh tranh doanh nghiệp phải được trang bị bằng công nghệ hiện đại. Công nghệ hiện đại là công nghệ sử dụng ít nhân lực, thời gian tạo ra sản phẩm ngắn, tiêu hao năng lượng và nguyên liệu thấp, năng suất cao, tính linh hoạt cao, chất lượng sản phẩm tốt, ít gây ô nhiễm môi trường.Sử dụng công nghệ hiện đại giúp doanh nghiệp tăng năng suất lao động,giảm giá thành,chất lượng sản phẩm tăng,do đó làm cho năng 10 lực cạnh tranh của sản phẩm tăng.
Đối với doanh nghiệp,đầu tư trang thiết bị máy móc hiện đại là đầu tư đúng đắn cho sự phát triển của doanh nghiệp.