Nâng cao năng lực cạnh tranh mặt hàng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc

Năng lực cạnh tranh của mặt hàng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc đang trở thành một chủ đề nóng… 100 trang · Trường Đại Học Ngoại Thương · 2017.

• Tác giả: Phạm An Bình
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thị Lý
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Đối Ngoại
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Mặt Hàng Cà Phê Việt Nam Xuất Khẩu Sang Thị Trường Trung Quốc
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH XUẤT KHẨU VÀ SỰ CẦN THIẾT NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH MẶT HÀNG CÀ PHÊ VIỆT NAM XUẤT KHẨU SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh
• 1.2. Năng lực cạnh tranh và các cấp độ của năng lực cạnh tranh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH MẶT HÀNG CÀ PHÊ VIỆT NAM XUẤT KHẨU SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN 2006 – 2016
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH MẶT HÀNG CÀ PHÊ VIỆT NAM XUẤT KHẨU SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN 2017 – 2020
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng lực cạnh tranh cà phê Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc

Năng lực cạnh tranh của mặt hàng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Cà phê không chỉ là một trong những mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam mà còn là sản phẩm có tiềm năng lớn trên thị trường Trung Quốc. Với dân số đông và nhu cầu tiêu thụ cà phê ngày càng tăng, Trung Quốc là một thị trường đầy hứa hẹn cho cà phê Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm.

1.1. Tình hình xuất khẩu cà phê Việt Nam sang Trung Quốc

Trong những năm qua, xuất khẩu cà phê Việt Nam sang Trung Quốc đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, kim ngạch xuất khẩu vẫn còn thấp so với tiềm năng. Năm 2015, giá trị xuất khẩu chỉ đạt hơn 82 ngàn USD, chiếm 3,07% tổng giá trị xuất khẩu cà phê Việt Nam. Điều này cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để tăng cường xuất khẩu.

1.2. Đặc điểm thị trường cà phê Trung Quốc

Thị trường cà phê Trung Quốc đang phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là trong giới trẻ. Sự gia tăng nhu cầu tiêu thụ cà phê đã tạo ra cơ hội lớn cho các nhà xuất khẩu. Tuy nhiên, thị trường này cũng đầy cạnh tranh với sự hiện diện của nhiều quốc gia khác như Brazil và Colombia.

II. Thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh cà phê Việt Nam

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc nâng cao năng lực cạnh tranh của cà phê Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc gặp phải nhiều thách thức. Các yếu tố như chất lượng sản phẩm, giá cả và sự đa dạng hóa sản phẩm đều ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh. Đặc biệt, áp lực từ các đối thủ cạnh tranh quốc tế ngày càng gia tăng.

2.1. Chất lượng cà phê Việt Nam

Chất lượng cà phê Việt Nam vẫn chưa đạt tiêu chuẩn cao so với các nước xuất khẩu khác. Việc cải thiện chất lượng sản phẩm là rất cần thiết để đáp ứng nhu cầu của thị trường Trung Quốc.

2.2. Giá cả và chiến lược giá

Giá cà phê xuất khẩu của Việt Nam thường cao hơn so với một số đối thủ cạnh tranh. Cần có chiến lược giá hợp lý để thu hút khách hàng và tăng cường sức cạnh tranh.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cà phê Việt Nam

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của cà phê Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc, cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm cải thiện chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa sản phẩm và tăng cường xúc tiến thương mại.

3.1. Cải thiện chất lượng sản phẩm

Cần đầu tư vào công nghệ chế biến và sản xuất để nâng cao chất lượng cà phê. Việc áp dụng tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp sản phẩm dễ dàng thâm nhập vào thị trường Trung Quốc.

3.2. Đa dạng hóa sản phẩm cà phê

Đưa ra nhiều loại sản phẩm cà phê khác nhau, từ cà phê rang xay đến cà phê hòa tan, sẽ giúp thu hút nhiều đối tượng khách hàng hơn. Đặc biệt, sản phẩm chế biến sâu có giá trị cao sẽ đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của cà phê Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp cụ thể có thể mang lại kết quả tích cực. Các doanh nghiệp cần chủ động trong việc cải thiện chất lượng và xây dựng thương hiệu để tăng cường sức cạnh tranh.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp xuất khẩu

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh và đã đạt được những kết quả khả quan. Kim ngạch xuất khẩu cà phê đã có sự tăng trưởng nhất định trong những năm gần đây.

4.2. Bài học từ các quốc gia khác

Các quốc gia như Indonesia và Malaysia đã có những kinh nghiệm quý báu trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh cà phê. Việc học hỏi từ những bài học này sẽ giúp Việt Nam có những bước đi đúng đắn hơn.

V. Kết luận và tương lai của cà phê Việt Nam trên thị trường Trung Quốc

Tương lai của cà phê Việt Nam trên thị trường Trung Quốc rất hứa hẹn nếu có những chiến lược đúng đắn. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh không chỉ giúp tăng trưởng xuất khẩu mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành cà phê Việt Nam.

5.1. Triển vọng thị trường cà phê Trung Quốc

Thị trường cà phê Trung Quốc dự báo sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong những năm tới. Đây là cơ hội lớn cho cà phê Việt Nam nếu biết nắm bắt.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Cần có những chính sách hỗ trợ từ nhà nước và các tổ chức liên quan để đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành cà phê Việt Nam trong tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành cà phê giữ vai trò là một trong những ngành nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam từ đầu thế kỷ 19, đóng góp nguồn thu ngoại tệ lớn cho ngân sách nhà nước và thu nhập cho người nông dân. Năm 2015, kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam đạt trên 2,688 tỷ USD, đưa Việt Nam giữ vị trí thứ hai thế giới sau Brazil và chiếm 1/5 sản lượng toàn cầu, tiếp cận hơn 70 thị trường tiêu thụ quốc tế. Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu của ngành chưa tương xứng với quy mô sản lượng do phần lớn sản phẩm xuất khẩu vẫn ở dạng cà phê thô chưa qua chế biến sâu, chủng loại đơn điệu.

Trung Quốc là thị trường láng giềng có quy mô dân số 1,37 tỷ người, với kim ngạch thương mại song phương đạt 72 tỷ USD vào năm 2016. Mặc dù là quốc gia có truyền thống uống trà, mức tiêu thụ cà phê tại Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng bình quân khoảng 16%/năm trong giai đoạn 2004–2016, đạt gần 2 triệu bao vào năm 2016, mở ra cơ hội thương mại lớn. Mặc dù vậy, kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam sang Trung Quốc năm 2015 chỉ chiếm 3,07% tổng giá trị xuất khẩu cà phê cả nước và chịu sức ép cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu khác như Brazil, Colombia, Indonesia và Malaysia. Xuất phát từ bối cảnh đó, đề tài "Nâng cao năng lực cạnh tranh mặt hàng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định qua các nhiệm vụ cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về cạnh tranh, năng lực cạnh tranh (NLCT) của sản phẩm xuất khẩu và tổng quan thị trường tiêu thụ cà phê tại Trung Quốc.
2. Phân tích thực trạng NLCT của mặt hàng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc giai đoạn 2006–2016 thông qua các chỉ tiêu định lượng (RCA, thị phần, chỉ số giá Irving Fisher) và chỉ tiêu định tính (chất lượng, thương hiệu, kênh phân phối).
3. Phân tích các nhân tố tác động đến NLCT của mặt hàng cà phê Việt Nam theo mô hình kim cương của Michael Porter và đánh giá chuỗi cung ứng sản phẩm.
4. Xây dựng ma trận SWOT, đúc kết bài học kinh nghiệm từ Indonesia và Malaysia, từ đó đề xuất các nhóm giải pháp nhằm nâng cao NLCT của mặt hàng cà phê Việt Nam sang thị trường Trung Quốc giai đoạn 2017–2020.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Năng lực cạnh tranh của mặt hàng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.
• Phạm vi không gian: Tập trung vào thị trường Trung Quốc và các nhóm sản phẩm cà phê theo mã HS gồm: cà phê nhân thô (HS 090111, HS 090112), cà phê rang xay (HS 090121, HS 090122), cà phê hòa tan (HS 210111); không nghiên cứu vỏ quả và vỏ lụa cà phê.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực trạng được thu thập và phân tích trong giai đoạn 2006–2016; các định hướng và giải pháp đề xuất áp dụng cho giai đoạn 2017–2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập hệ thống lý luận dựa trên các khái niệm cạnh tranh và bốn cấp độ năng lực cạnh tranh: cấp quốc gia (theo WEF), cấp ngành, cấp doanh nghiệp (theo OECD, Michael Porter) và cấp độ sản phẩm. Đánh giá NLCT cấp độ sản phẩm được triển khai qua hai nhóm chỉ tiêu:

• Chỉ tiêu định lượng:
  • Hệ số lợi thế so sánh biểu hiện ($RCA$) theo công thức của Bela Balassa (1965): $RCA = (X_{ij} / X_i) / (W_j / W)$.
  • Chỉ tiêu thị phần xuất khẩu theo Richard Miniter (2004).
  • Chỉ số giá Irving Fisher ($P_I = \sqrt{\frac{\sum p_t q_0}{\sum p_0 q_0} \times \frac{\sum p_t q_t}{\sum p_0 q_t}}$) nhằm đo lường hiệu quả xuất khẩu dựa trên tương quan biến động giá và lượng.
• Chỉ tiêu định tính: Uy tín thương hiệu, cấu trúc kênh phân phối (trực tiếp, gián tiếp, hỗn hợp), tiêu chuẩn chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm (TCVN 4193:2005, TCVN 4193:2014, chứng nhận 4C, UTZ Certified).
• Mô hình phân tích: Mô hình kim cương của Michael Porter gồm 4 yếu tố nội tại (Điều kiện các yếu tố sản xuất; Điều kiện nhu cầu trong nước; Các ngành hỗ trợ và có liên quan; Cơ cấu và môi trường cạnh tranh ngành) cùng 2 yếu tố ngoại cảnh (Vai trò của Nhà nước và Vai trò của cơ hội); kết hợp công cụ ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT).

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm thu thập, thống kê mô tả, so sánh đối chiếu, phân tích kinh tế và tổng hợp dữ liệu thứ cấp. Nguồn dữ liệu sử dụng trong khóa luận được trích xuất từ Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC Trademap - trademap.org, intracen.org), Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), Tổng cục Thống kê, Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn (IPSARD), Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (VICOFA), Biểu thuế Xuất nhập khẩu Trung Quốc và các báo cáo ngành liên quan.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh xuất khẩu và sự cần thiết nâng cao năng lực cạnh tranh mặt hàng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về cạnh tranh, xác định các cấp độ cạnh tranh và bộ chỉ tiêu đo lường NLCT sản phẩm. Tác giả phân tích đặc điểm thị trường Trung Quốc: dù là quốc gia truyền thống về trà, xu hướng tiêu dùng cà phê tại Trung Quốc tăng trưởng mạnh, trong đó cà phê hòa tan chiếm tới 99% khối lượng và 98% giá trị doanh số bán lẻ (theo số liệu ICO năm 2015), trong khi cà phê rang xay tăng dần tại các đô thị phát triển như Hồng Kông (tiêu thụ đạt 2kg/người/năm).

Chương này cũng phân tích hệ thống kiểm soát nhập khẩu của Trung Quốc:

• Thuế quan: Lộ trình cắt giảm thuế theo Hiệp định ACFTA đưa thuế suất nhiều mặt hàng cà phê chế biến (HS 090122, HS 210111) về 0% từ năm 2015, và giảm thuế cà phê chưa rang (HS 090111, HS 090112) từ 8% xuống 5% vào năm 2018 (so với mức thuế MFN từ 8% đến 17%).
• Phi thuế quan: Luật An toàn thực phẩm sửa đổi của Trung Quốc (có hiệu lực từ 01/10/2015) chuyển giao toàn bộ thẩm quyền quản lý về Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (CFDA), quy định chế độ truy xuất nguồn gốc bắt buộc, nâng mức phạt vi phạm lên 30 lần; yêu cầu bắt buộc dán nhãn tiếng Trung Quốc trước khi hàng nhập khẩu cập cảng và kiểm dịch thực vật nghiêm ngặt qua SACI/AQSIQ.
• Lợi ích phát triển: Tác giả chỉ rõ ngành cà phê đóng góp 30% GDP khu vực Tây Nguyên, tạo việc làm trực tiếp cho hơn 600.000 lao động và hơn 1 triệu lao động liên quan, đóng vai trò quan trọng trong xóa đói giảm nghèo vùng trung du và Tây Nguyên.

Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh mặt hàng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc giai đoạn 2006 – 2016

Chương 2 tập trung phân tích diễn biến xuất khẩu và các chỉ số cạnh tranh của cà phê Việt Nam tại Trung Quốc trong 10 năm:

• Quy mô xuất khẩu: Sản lượng xuất khẩu tăng từ 14.865 tấn (năm 2006) lên 23.192 tấn (năm 2016), đạt đỉnh 46.756 tấn vào năm 2014. Kim ngạch xuất khẩu tăng từ 18,449 triệu USD (năm 2006) lên 72,128 triệu USD (năm 2016), đạt đỉnh 77,737 triệu USD vào năm 2011. Các năm 2013 và 2015–2016 ghi nhận sự sụt giảm do hạn hán ở Tây Nguyên và xu hướng găm giữ hàng chờ giá của nông dân (lượng dự trữ cuối năm 2015 khoảng 300.000 tấn).
• Cơ cấu mặt hàng: Cà phê Robusta chiếm trên 95% sản lượng xuất khẩu. Tỷ trọng cà phê nhân thô (HS 090111) duy trì trên 95% giai đoạn 2006–2014, giảm xuống 57,88% (năm 2015) và 60,32% (năm 2016). Ngược lại, cà phê rang chưa khử cafein (HS 090121) tăng vọt lên 38,50% (năm 2015) và 33,16% (năm 2016). Cà phê hòa tan (HS 210111) tăng từ 0,04% (năm 2006) lên 6,52% (năm 2016).
• Giá xuất khẩu bình quân: Giá xuất khẩu của Việt Nam tăng từ 1.241 USD/tấn (năm 2006) lên 3.515 USD/tấn (năm 2016). Dù luôn thấp hơn mức giá bình quân của thế giới do cơ cấu chủ yếu là hàng thô, khoảng cách giá được thu hẹp trong giai đoạn 2015–2016 nhờ gia tăng tỷ trọng hàng rang xay và hòa tan.

Năm	Sản lượng XK sang TQ (Tấn)	Kim ngạch XK sang TQ (Nghìn USD)	Tỷ trọng cà phê nhân HS 090111 (%)	Tỷ trọng cà phê rang HS 090121 (%)	Tỷ trọng cà phê hòa tan HS 210111 (%)	Hệ số RCA của Việt Nam	Hệ số giá Irving Fisher ($P_I$)
2006	14.865	18.449	99,81	0,02	0,04	21,41	0,97
2008	15.601	32.868	99,56	0,19	0,00	21,20	1,04
2010	17.693	36.335	99,10	0,09	0,65	14,10	0,99
2011	32.907	77.737	96,17	0,01	3,82	12,94	1,11
2012	40.088	83.504	95,49	0,02	4,49	15,38	1,06
2014	46.756	97.433	97,14	0,08	2,78	11,82	1,00
2015	27.706	82.802	57,88	38,50	3,62	6,78	1,19
2016	23.192	72.128	60,32	33,16	6,52	6,01	1,19

• Đánh giá chỉ số cạnh tranh:
  • Hệ số $RCA$ của Việt Nam luôn duy trì mức > 2,5 (lợi thế so sánh cao), song có xu hướng giảm từ 25,86 (năm 2007) xuống 6,01 (năm 2016). So sánh với Indonesia ($RCA$ đạt 4,78 năm 2016) và Brazil ($RCA$ đạt 5,43 năm 2016), mức độ ổn định của Việt Nam kém hơn.
  • Năm 2016, Việt Nam dẫn đầu thị phần xuất khẩu cà phê chung vào Trung Quốc với 45,26% (Indonesia đạt 20,69%, Brazil đạt 6,73%, Malaysia đạt 4,93%). Tuy nhiên, ở phân khúc cà phê nhân, thị phần của Việt Nam giảm từ 86,57% (năm 2006) xuống 50,05% (năm 2016). Ở phân khúc cà phê rang xay chưa tách cafein, Malaysia chiếm vị trí dẫn đầu (35,77%), Việt Nam đứng thứ hai (28,43%). Ở phân khúc cà phê hòa tan, Malaysia dẫn đầu với 23,92%, Việt Nam đứng thứ hai với 21,48% (tăng từ 0,48% năm 2006). Riêng mặt hàng cà phê đã rang đã tách cafein, Việt Nam ngừng xuất khẩu từ năm 2011, thị phần năm 2016 do Ý (27,36%) và Hà Lan nắm giữ.
  • Chỉ số giá Irving Fisher ($P_I$) của Việt Nam giai đoạn 2011–2016 luôn đạt trên 1 (đạt 1,19 trong hai năm 2015–2016), chứng minh hoạt động xuất khẩu cà phê sang Trung Quốc mang lại lợi ích kinh tế thực tế.
• Phân tích chuỗi cung ứng và mô hình kim cương: Việt Nam sở hữu lợi thế trên 300.000 ha đất đỏ bazan và nguồn lao động dồi dào, tuy nhiên khâu thu hoạch, bảo quản sau thu hoạch còn lạc hậu; chuỗi cung ứng qua nhiều tầng nấc trung gian làm giảm chất lượng và tăng chi phí thu gom; liên kết dọc giữa người nông dân và doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu còn lỏng lẻo.

Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh mặt hàng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc giai đoạn 2017 – 2020

Dựa trên phân tích SWOT và bài học kinh nghiệm phát triển phân khúc chế biến của Indonesia và Malaysia, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Đảm bảo chất lượng và sản lượng cà phê: Quy hoạch vùng trồng theo tiêu chuẩn TCVN 4193:2014, nhân rộng mô hình canh tác đạt chứng nhận 4C, UTZ Certified; kiểm soát nghiêm ngặt dư lượng hóa chất và quy trình sơ chế nhằm đáp ứng Luật An toàn thực phẩm 2015 của Trung Quốc.
2. Đa dạng hóa và đẩy mạnh chế biến sâu: Chuyển dịch cơ cấu sang cà phê rang xay và cà phê hòa tan có giá trị gia tăng cao, phù hợp với khẩu vị của phân khúc tiêu dùng trẻ tại các đô thị Trung Quốc.
3. Xác lập liên kết chuỗi cung ứng bền vững: Tinh giản các khâu trung gian trong mạng lưới thu mua, gắn kết trực tiếp doanh nghiệp xuất khẩu với hợp tác xã và hộ nông dân; nâng cao năng lực tài chính và đầu tư công nghệ chế biến.
4. Tăng cường xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu: Tận dụng ưu đãi thuế quan ACFTA, phát triển nhãn hiệu hàng hóa bằng tiếng Trung Quốc theo quy định, thiết lập hệ thống phân phối chính thức, đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị và chuỗi bán lẻ tại Trung Quốc thay vì chỉ xuất khẩu tiểu ngạch hoặc bán nguyên liệu thô.

Kết quả và đóng góp của khóa luận

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh thương mại ngành cà phê giữa Việt Nam và Trung Quốc trong giai đoạn 10 năm (2006–2016) với các kết quả cụ thể:

• Xác định sự biến động thị phần và chỉ số lợi thế so sánh $RCA$ của Việt Nam trên thị trường Trung Quốc, làm rõ thực trạng sụt giảm thị phần cà phê nhân từ 86,57% xuống 50,05%, đồng thời chỉ ra sự trỗi dậy của phân khúc cà phê chế biến (cà phê rang xay đạt 28,43% và cà phê hòa tan đạt 21,48% thị phần vào năm 2016).
• Lượng hóa hiệu quả thương mại thông qua chỉ số giá Irving Fisher ($P_I = 1,19$ vào năm 2016), phản ánh việc chuyển dịch sang sản phẩm chế biến đã cải thiện giá trị đơn vị xuất khẩu trung bình lên 3.515 USD/tấn.
• Khóa luận đóng góp cái nhìn mang tính hệ thống và chuyên biệt đối với việc xuất khẩu mặt hàng cà phê sang Trung Quốc – một chủ đề trước đây chỉ được đề cập chung trong nhóm hàng nông sản; cung cấp khung phân tích kết hợp giữa mô hình kim cương của Michael Porter, phân tích chuỗi cung ứng và rào cản kỹ thuật của thị trường Trung Quốc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế: Nghiên cứu phụ thuộc chủ yếu vào các nguồn dữ liệu thứ cấp từ các tổ chức thống kê quốc tế và biểu thuế đến năm 2016; chưa thực hiện được khảo sát định lượng trực tiếp từ các doanh nghiệp xuất khẩu hoặc người tiêu dùng tại thị trường Trung Quốc. Do đó, các đánh giá về chất lượng và thương hiệu chủ yếu mang tính định tính dựa trên các báo cáo ngành.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần mở rộng nghiên cứu thực nghiệm về hành vi tiêu dùng cà phê theo từng vùng địa lý tại Trung Quốc (khu vực phía Nam, các thành phố cấp 1 và cấp 2); đánh giá tác động chi tiết khi các dòng thuế ACFTA hoàn tất lộ trình về 0% sau năm 2018 và sự thay đổi trong chuỗi cung ứng cà phê số hóa (thương mại điện tử xuyên biên giới).

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích đối với:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Kinh doanh quốc tế và Thương mại quốc tế trong việc vận dụng các chỉ số $RCA$, thị phần, chỉ số giá Irving Fisher và mô hình kim cương của Michael Porter vào phân tích ngành hàng nông sản.
• Các doanh nghiệp sản xuất, chế biến và xuất khẩu cà phê Việt Nam trong việc nắm bắt các quy định phi thuế quan, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm (CFDA), quy chuẩn ghi nhãn mác của Trung Quốc để xây dựng chiến lược thâm nhập thị trường.
• Cơ quan quản lý nhà nước và hiệp hội ngành hàng (VICOFA) trong công tác định hướng quy hoạch vùng nguyên liệu và xúc tiến thương mại nông sản sang thị trường Trung Quốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu những mặt hàng cà phê cụ thể nào theo mã HS?
Khóa luận tập trung vào ba nhóm mặt hàng chính: Cà phê nhân thô chưa rang (HS 090111, HS 090112), Cà phê đã rang (HS 090121, HS 090122) và Cà phê hòa tan (HS 210111). Đề tài không nghiên cứu vỏ quả và vỏ lụa cà phê.

2. Diễn biến hệ số lợi thế so sánh biểu hiện ($RCA$) của cà phê Việt Nam tại Trung Quốc giai đoạn 2006–2016 ra sao?
Hệ số $RCA$ của cà phê Việt Nam luôn duy trì ở mức > 2,5 (thể hiện lợi thế so sánh cao), tuy nhiên có xu hướng suy giảm liên tục từ mức đỉnh 25,86 (năm 2007) xuống còn 6,01 (năm 2016), phản ánh sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ Indonesia và Brazil.

3. Vì sao Việt Nam ngừng xuất khẩu mặt hàng cà phê đã rang, đã tách cafein sang Trung Quốc từ năm 2011?
Theo phân tích của tác giả, mặt hàng cà phê đã rang và đã tách cafein có chi phí cấu thành cao, đòi hỏi trình độ công nghệ xử lý và chế biến sâu tiên tiến. Phân khúc này tại Trung Quốc là sân chơi của các nước phát triển như Ý (chiếm 27,36% thị phần năm 2016), Hà Lan và Hoa Kỳ.

4. Luật An toàn thực phẩm sửa đổi năm 2015 của Trung Quốc đặt ra những rào cản cụ thể nào cho cà phê Việt Nam?
Luật có hiệu lực từ ngày 01/10/2015 tập trung toàn bộ đầu mối kiểm soát chất lượng vào Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (CFDA), bắt buộc thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, tăng mức phạt vi phạm hành chính lên tới 30 lần giá trị hàng hóa và quy định dán nhãn tiếng Trung Quốc hợp chuẩn trước khi hàng cập cảng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm An Bình đã phản ánh toàn diện thực trạng và năng lực cạnh tranh của mặt hàng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc trong giai đoạn 2006–2016 thông qua hệ thống dữ liệu định lượng và mô hình phân tích học thuật chặt chẽ. Kết quả nghiên cứu khẳng định Việt Nam nắm giữ vị thế thị phần lớn nhưng đang đối mặt với sự suy giảm lợi thế so sánh do cơ cấu xuất khẩu thô và áp lực từ các đối thủ cạnh tranh. Hệ thống giải pháp được đề xuất trong công trình tập trung vào việc đẩy mạnh chế biến sâu, đáp ứng chuẩn mực an toàn thực phẩm và hoàn thiện chuỗi liên kết giá trị, đóng vai trò định hướng thiết thực cho sự phát triển bền vững của ngành cà phê Việt Nam tại thị trường Trung Quốc giai đoạn 2017–2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH XUẤT KHẨU VÀ SỰ CẦN THIẾT NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH MẶT HÀNG CÀ PHÊ VIỆT NAM XUẤT KHẨU SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC 1. Một số vấn đề lý luận về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh 1. Cạnh tranh Tùy vào mỗi nghiên cứu, mỗi góc độ, có nhiều định nghĩa khác nhau về thuật ngữ cạnh tranh.

Theo từ điển Bách Khoa Việt Nam, “cạnh tranh là hoạt động ganh đua giữa những người sản xuất hàng hóa, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh bị chi phối bởi quan hệ cung cầu, nhằm giành được các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất (Từ điển Bách Khoa Việt Nam, 1995). Theo Karl Marx “cạnh tranh là sự ganh đua gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và trong tiêu thụ để đạt được những lợi nhuận siêu ngạch” (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2004, tr.48) Nhà kinh tế học người Mỹ Michael Porter thì cho rằng cạnh tranh là giành lấy thị phần. Bản chất của cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận, là khoản lợi nhuận cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà doanh nghiệp đang có. Kết quả của quá trình cạnh tranh là sự bình quân hóa lợi nhuận trong ngành theo chiều hướng cải thiện sâu dẫn đến hệ quả giá cả có thể giảm đi (Michael Porter, 2009).

Như vậy, cạnh tranh được hiểu và được khái quát một cách chung nhất đó là cuộc ganh đua gay gắt vì mục tiêu lợi nhuận giữa các chủ thể đang hoạt động trên thị trường với nhau nhằm chiếm lĩnh thị phần hay giành lấy sự lựa chọn của khách hàng đối với sản phẩm của mình. Cạnh tranh là một quy luật tất yếu của nền kinh tế thị trường, tuy mang đến nhiều hạn chế và tiêu cực cho những doanh nghiệp nhỏ, dẫn đến tình trạng phân hóa sản xuất, nhưng không thể phủ nhận rằng cạnh tranh đã trở thành động lực thúc đẩy sản xuất, tạo cơ chế tự điều chỉnh cho thị trường, đem lại tác động tích cực cho toàn nền kinh tế, toàn xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Năng lực cạnh tranh và các cấp độ của năng lực cạnh tranh 1.

Định nghĩa năng lực cạnh tranh Cho đến nay, thuật ngữ “năng lực cạnh tranh” vẫn chưa có một định nghĩa chính thức và rõ ràng. Theo Michael Porter thì “NLCT của một chủ thể chính là khả năng, ứng dụng, khai thác các nguồn lực sẵn có để tạo ra hiệu quả hoạt động cao hơn các chủ thể khác hoạt động trong cùng một môi trường” (Michael Porter, 2009). Từ đó, ta có thể bao quát rằng NLCT là khả năng khai thác, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực nội sinh trong mối tương quan với các chủ thể tương tự để giành lấy thị phần trên thị trường, tăng khả năng khai thác các cơ hội trong thị trường hiện tại và làm nảy sinh cơ hội trong thị trường mới cũng như thu được lợi nhuận. Ngắn gọn hơn, ta có thể hiểu NLCT của doanh nghiệp là khả năng duy trì và nâng cao lợi thế cạnh tranh trong việc tiêu thụ sản phẩm, mở rộng mạng lưới tiêu thụ, thu hút và sử dụng có hiệu quả các yếu tố sản xuất nhằm đạt lợi ích kinh tế cao và đảm bảo sự phát triển kinh tế bền vững.

Các cấp độ của năng lực cạnh tranh Người ta thường nghiên cứu NLCT ở 4 cấp độ: NLCT quốc gia, NLCT ở cấp độ ngành, NLCT của doanh nghiệp và NLCT cấp độ sản phẩm.