CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LỢI NHUẬN CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản Doanh thu Theo chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác”, được ban hành và công bố theo quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ tài chính: Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu”. Theo chế độ Kế toán doanh nghiệp, ban hành theo Quyết định số 15/2006/QĐ- BTC ngày 20/03/2006 của Bộ trưởng Bộ Tài chính: Doanh thu là tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Các khoản bên thứ ba không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu.
Doanh thu bao gồm: Doanh thu từ hoạt động kinh doanh và thu nhập khác. Trong đó, doanh thu hoạt động kinh doanh bao gồm doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh thu tài chính. Doanh thu thuần Doanh thu thuần từ hoạt động bán hàng và cung cấp dịch vụ: là toàn bộ số tiền bán sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong kỳ sau khi đã trừ đi các khoản giảm trừ như chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại. Chi phí Chi phí của doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền của các hao phí về các yếu tố có liên quan như sức lao động, vật chất và các yếu tố khác phục vụ cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong một khoảng thời gian nhất định.
Chi phí kinh doanh bao gồm: chi phí giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí hoạt động tài chính, chi phí khác. Giá vốn hàng bán là mức chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ, cấu thành nên thành phẩm, hàng hóa phù hợp với mức doanh thu của số hàng đã bán được tạo ra từ các chi phí này. Sinh viên: Lại Thị Len – Lớp SB14F1 9 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Trong đó, chi phí bán hàng được coi là khoản chi phí chiếm tỷ trọng rất lớn, quyết định chủ yếu đến khối lượng lợi nhuận thu được. Lợi nhuận Theo Các Mác, giá trị thặng dư hay phần trội lên nằm trong toàn bộ giá trị của hàng hóa, trong đó lao động thặng dư hay lao động không được trả công tại Công nhân đã được vật hóa thì gọi là lợi nhuận.
Theo các nhà kinh tế học xã hội chủ nghĩa hiện nay, lợi nhuận của quá trinh kinh doanh là phần chênh lệch giữa thu nhập khi tiêu thụ sản phẩm hàng hóa, dịch vụ và chi phí bỏ ra để đạt được thu nhập đó. Theo quan điểm của giáo trình tài chính doanh nghiệp thương mại của trường Đại học Thương Mại: Lợi nhuận là chỉ tiêu tài chính tổng hợp phản ánh hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp, là khoản chênh lệch giữa các khoản thu nhập đạt được với các khoản chi phí phải gánh chịu trong một khoảng thời gian nhất định. Lợi nhuận = Doanh thu – Chi phí 1. Một số lý thuyết về lợi nhuận và nâng cao lợi nhuận của doanh nghiệp 1.
Kết cấu của lợi nhuận Với sự phát triển của nền kinh tế và xu hướng toàn cầu hóa, các doanh nghiệp ngày càng có xu hướng kinh doanh ở mọi lĩnh vực, ngành nghề nhằm mục đích tối đa hóa lợi nhuận, giảm thiểu rủi ro, chính vì vậy lợi nhuận thu được của doanh nghiệp cũng đa dạng theo phương thức đầu tư. Lợi nhuận được hình thành từ hai nguồn chính: Lợi nhuận = Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh + Lợi nhuận khác a. Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh là bộ phận chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng lợi nhuận trong một kỳ kinh doanh nhất định, có ý nghĩa quyết định đến việc hoàn thành chỉ tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp, là điều kiện tiền đề giúp doanh nghiệp thực hiện tái sản xuất mở rộng. Bao gồm hai bộ phận: - Lợi nhuận từ hoạt động bán hàng và cung cấp dịch vụ: là lợi nhuận thu được do tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ từ các hoạt động sản xuất và kinh doanh của doanh nghiệp.
Phần lợi nhuận này chiếm tỷ trọng lớn trong lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh cũng như trong tổng lợi nhuận của doanh nghiệp Sinh viên: Lại Thị Len – Lớp SB14F1 10 Luan van Khóa luận tốt nghiệp - Lợi nhuận từ hoạt động tài chính: Ngoài hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp có thể tham gia vào hoạt động tài chính và lợi nhuận thu được chính là phần chênh lệch giữa doanh thu và chi phí từ các hoạt động tài chính đó. Cụ thể: + Lợi nhuận từ hoạt động vốn góp liên doanh + Lợi nhuận từ các hoạt động mua bán chứng khoán + Lợi nhuận từ các hoạt động cho thuê tài chính + Lợi nhuận do chênh lệch tỷ giá hối đoái… b. Lợi nhuận từ hoạt động khác Đây là những khoản lợi nhuận mà doanh nghiệp thu được từ các hoạt động không thường xuyên hoặc những khoản lợi nhuận thu được ngoài dự tính hoặc có dự tính nhưng ít có khả năng thực hiện được. Lợi nhuận này thường bao gồm các khoản: lợi nhuận từ các hoạt động thanh lý, nhượng bán tài sản cố định; từ việc phạt vi phạm hợp đồng; từ những khoản nợ không xác định được chủ; thu hồi các khoản nợ khó đòi đã được duyệt bỏ… Các doanh nghiệp kinh doanh trong môi trường kinh doanh thuộc các lĩnh vực, ngành nghề khác nhau nên sẽ có sự khác nhau về tỷ trọng của mỗi bộ phận trong tổng mức lợi nhuận thu được của doanh nghiệp.
Một doanh nghiệp ở những thời kỳ khác nhau cũng có cơ cấu lợi nhuận khác nhau. Việc nghiên cứu cơ cấu lợi nhuận giúp nhà quản trị có thể đánh giá tống quát kết quả của từng hoạt động, trên cơ sở đó đưa ra các quyết định quản trị nhằm mục tiêu cuối cùng của các doanh nghiệp là nâng cao lợi nhuận. Vai trò của lợi nhuận doanh nghiệp Lợi nhuận là một chỉ tiêu tài chính tổng hợp phản ánh hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp, là chỉ tiêu sống còn đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, và cũng có liên quan trực tiếp đền người lao động và nền kinh tế xã hội. Cụ thể: Thứ nhất: Lợi nhuận là điều kiện vật chất đảm bảo sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp Lợi nhuận vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Khi tiến hành bất kỳ một doanh động kinh doanh nào thì doanh nghiệp cũng nhắm đến mục tiêu cuối cùng là tạo ra lợi nhuận. Khi doanh nghiệp có Sinh viên: Lại Thị Len – Lớp SB14F1 11 Luan van Khóa luận tốt nghiệp lãi thì phần lợi nhuận tạo ra này sẽ là nguồn tích lũy cơ bản để tái sản xuất mở rộng, qua đó lại tác động ngược lại, mang đến nguồn lợi nhuận lớn hơn trong tương lại. Các doanh nghiệp luôn nỗ lực không ngừng nhằm tăng doanh thu, giảm các khoản chi phí nhằm kinh doah có lãi nên có thể nói lợi nhuận là động lực thúc đẩy hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Doanh thu càng cao, chi phí càng thấp thì lợi nhuận thu được càng cao và ngược lại nếu doanh ngiệp làm ăn thua lỗ, doanh thu tạo ra không đủ để trang trải các khoản chi phí bỏ ra, không tạo ra lợi nhuận thì sản xuất sẽ bị thu hẹp, nếu kéo dài tình trạng sẽ dẫn đến phá sản.
Lợi nhuận quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp trên thị trường. Động lực lợi nhuận thúc đẩy các doanh nghiệp không ngừng mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh, tận dụng và phát huy mọi nguồn lực sẵn có, giành cơ hội kinh doanh trên thị trường. Khi đã có lợi nhuận, doanh nghiệp sẽ có được tiền đề vật chất gia tăng vốn kinh doanh, mở rộng quy mô kinh doanh, nâng cao chất lượng sản phẩm đáp ứng nhu cầu của khách hàng, từ đó tạo cơ hội cho phát triển bền vững. Thứ hai: Lợi nhuận là nguồn tài chính góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động trong doanh nghiệp Góp sức tạo nên quả chung cho doanh nghiệp là toàn thể cán bộ nhân viên trong doanh nghiệp, vì vậy người lao động mong muốn có được chế độ phúc lợi tốt nhất.
Lợi nhuận được coi là đòn bẩy kích thích người lao động nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. Mục đích của nhà kinh doanh là lợi nhuận thì mục đích của người lao động là tiền lương. Đối với người lao động, các khoản tiền doanh nghiệp trả cho họ cần phải đảm bảo được nhu cầu vật chất cần thiết để tái sản xuất sức lao động. Khi doanh nghiệp làm ăn có lãi, thì các khoản tiền lương, thưởng cũng sẽ cao, ổn định hơn, đồng thời doanh nghiệp cũng sẽ tạo ra điều kiện, môi trường làm việc tốt hơn, kích thích lao động hăng say, phát huy tối đa sức sáng tạo trong kinh doanh.
Thứ ba: Lợi nhuận là nguồn tài chính cơ bản để thực hiện quá trình tái sản xuất mở rộng của doanh nghiệp và của cả nền kinh tế xã hội Doanh nghiệp là tế bào của nền kinh tế, kết quả của toàn bộ nền kinh tế là tổng hợp kết quả sản xuất kinh doanh của tất cả các doanh nghiệp. Lợi nhuận phản ánh kết quả kinh doanh của doanh nghiệp do đó cũng góp phần phản ánh kết quả Sinh viên: Lại Thị Len – Lớp SB14F1 12 Luan van Khóa luận tốt nghiệp của nền kinh tế. Một nền kinh tế phát triển sẽ tạo điều kiện thuận lợi về môi trường kinh doanh cho các doanh nghiệp làm ăn có lãi và từ đó tác động trở lại thúc đẩu sự phát triển của nền kinh tế. Lợi nhuận của doanh nghiệp tham gia đóng góp với Ngân sách Nhà nước dưới hình thức thuế thu nhập doanh nghiệp.
Nếu doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả, lợi nhuận cao thì Ngân sách Nhà nước sẽ có khoản thu lớn từ thuế thu nhập doanh nghiệp và ngược lại, nếu doanh nghiệp kinh doanh không có lợi nhuận thì Nhà nước sẽ không thu được nguồn thuế thu nhập doanh nghiệp.