CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA KĨ NĂNG TỰ HỌC CÁC MÔN LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI 1. Các khái niệm cơ bản 1.1 Kỹ năng Gần đây chúng ta nghe nói rất nhiều về thuật ngữ “kĩ năng” như là kĩ năng sống, kĩ năng mềm, kĩ năng chuyên môn, trung tâm huấn luyện kĩ năng…Vậy kĩ năng là gì? Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về kĩ năng. Những định nghĩa này thường bắt nguồn từ góc nhìn chuyên môn và quan niệm cá nhân của từng người viết. Tuy nhiên, hầu hết chúng ta đều thừa nhận rằng kĩ năng được hình thành khi chúng ta áp dụng kiến thức vào thực tiễn.
Kĩ năng học được do quá trình lặp đi lặp lại một hoặc một nhóm hành động nhất định nào đó. Kĩ năng luôn có chủ đích và định hướng rõ ràng. Vậy thì, kỹ năng là gì? Có nhiều cách hiểu khác nhau về kỹ năng. Trong tâm lý học đại cương, Viện đại học mở (1995): Kỹ năng là hệ thống các hành động thể lực và trí tuệ, các biện pháp và cách thức mà nhờ đó một dạng hoạt động nào đó được thực hiện và đạt tới mục đích đề ra.Koralov, Trần Trọng Thủy…xem xét kỹ năng nghiêng về mặt kỹ thuật của hành động.
Kỹ năng là những phương thức thực hiện hành động phù hợp với mục đích và điều kiện hành động mà con người đã nắm vững. Tức là: muốn hành động, phải có tri thức về hành động gồm mục đích hành động, cách thức và điều kiện hành động. Nắm được các tri thức về hành động, thực hiện hành động đúng yêu cầu của nó là đã có kỹ năng. Có kỹ năng phải có quá trình học tập và cũng cố bằng luyện tập.
Tuy vậy, các tác giả chưa đề cập đến kết quả hành động như thế nào. 7 Một số tác giả nghiên cứu kỹ năng theo hướng thiên về góc độ năng lực của con người như: K.Gobulev, Nguyễn Ánh Tuyết, Ngô Công Hoàn, Nguyễn Quang Uẩn … Các tác giả chú ý tới kết quả hành động, có kỹ năng là phải thực hiện hành động có kết quả. Muốn hành động có kết quả phải có các tri thức về hành động, nắm vững chúng và vận dụng được vào thực tế. Mặt khác, người có kỹ năng không chỉ hành động có kết quả trong một hoàn cảnh cụ thể mà còn phải đạt kết quả tương tự trong những điều kiện khác.
Như vậy, đòi hỏi kỹ năng vừa có tính ổn định, vừa có tính mềm dẻo. Từ những quan niệm trên về kỹ năng, có thể rút ra nhận xét chung về kỹ năng gồm: Có tri thức về hành động (mục đích, cách thức thực hiện hành động, các điều kiện phương tiện thực hiện mục đích); có sự tiến hành hành động đúng với yêu cầu của nó; đạt được kết quả phù hợp với mục đích đề ra; có thể hành động có kết với những hành động tương tự trong những điều kiện khác. Điều đó cũng có nghĩa là kỹ năng như sự thực hiện có kết quả một hành động nào đó bằng cách vận dụng những tri thức, kinh nghiệm đã có để hành động phù hợp với những điều kiện cho phép. Trên cơ sở nghiên cứu và kế thừa các quan điểm trên, chúng em cho rằng: Kỹ năng là trình độ vận dụng những tri thức, kinh nghiệm và thao tác để thực hiện một hành động hay một hoạt động nào đó có kết quả trong những điều kiện cho phép.
Kỹ năng có 2 đặc trưng bản: Một là, kỹ năng biểu hiện trình độ nắm vững phương thức khái quát của một hành động. Đặc trưng này phản ánh tính vững chắc của kiến thức và sự thuần thục của kỹ xảo với tư cách là công cụ phương tiện hoạt động tương ứng. Hai là, kỹ năng phản ánh khả năng vận dụng tri thức, kinh nghiệm để giải quyết nhiệm vụ trong các tình huống khác nhau để đạt hiệu quả cao nhất. Đặc trưng này phản ánh tính năng động, sáng tạo tiềm ẩn của con người và sẵn sàng hiện hữu trong suốt quá trình hoạt động làm việc.2 Tự học, kỹ năng tự học và kỹ năng tự học các môn lý luận chính trị của sinh viên 1.1 Tự học Theo Hồ Chí Minh tự học là “tự động học tập”.
Có nghĩa là việc học tập là do chính bản thân người học quyết định, người học tự giác, tự chủ không cần sự nhắc nhở, giao nhiệm vụ của người khác. Tự mình nhận thấy nhu cầu của bản thân để rồi từ đó tiến hành việc tự học. Hồ Chí Minh giải thích: “Tự động là không phải dựa vào ai, là tự mình biết biến báo xoay xở, tự mình biết thực hành công tác theo nhiều hình thức phong phú, mới mẻ”. Tự học là tự mình quản lí học tập cho chính mình, kiên trì và nhẫn nại thực hiện kế hoạch đó một cách bài bản, sau đó người học tự kiểm tra đánh giá kết quả đã đạt được, rút kinh nghiệm cho bản thân mình.
Trong quá trình học tập của sinh viên đã nói tới học là có tự học. Tự học là một hoạt động nhận thức của con người, là một trong hai khâu cơ bản của quá trình dạy học, trong quá trình đào tạo học với tự học là đồng nghĩa. Còn khi phân biệt tự học trong quá trình dạy học thì chia làm hai khâu học và tự học. Trong cuộc sống mỗi người đều phải tự học, tự mình chiếm lĩnh một vấn đề nào đó để làm giàu vốn kinh nghiệm sống của cá nhân.
Những tri thức mà họ tích lũy được hoàn toàn mang tính kinh nghiệm của bản thân. Tự học theo cách này diễn ra ở mọi lúc, mọi nơi và mang ý nghĩa tự học suốt đời.Rubakin cho: “Tự học là quá trình lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm xã hội lịch sử trong thực tiễn hoạt động cá nhân bằng cách thiết lập các mối quan hệ cải tiến kinh nghiệm ban đầu, đối chiếu với các mô hình phản ánh hoàn cảnh thực tại, biến tri thức loài người thành vốn tri thức kinh nghiệm, kỹ năng của bản thân chủ thể”. Theo quan điểm trên, tự học là quá trình người học huy động nhân cách của mình để chiếm lĩnh kho tàng tri thức nhân loại.Vì vậy, hoạt động tự học là một 9 công việc khó khăn, mệt nhọc đòi hỏi tiêu tốn một năng lượng thần kinh và cơ bắp tương đối lớn. Tự học là quá trình cá nhân độc lập, tìm tòi kiến thức…tính độc lập trong việc lựa chọn mục đích, lựa chọn những con đường và phương tiện giải quyết những vấn đề đặt ra.
Những tri thức là đối tượng tìm tòi trong tự học của sinh viên có liên quan đến nội dung kiến thức có ở bài đã học, đang học hoặc sắp được học. Tri thức sinh viên tìm kiếm, phát hiện có thể là do yêu cầu của giáo viên, song cũng có thể do nhu cầu, hứng thú của người học.Levitov: Tự học là hoạt động tích cực của cá nhân với các thành phần tâm lí của sự lĩnh hội, đó là thái độ tích cực của người học trong tự học, các quá trình tư duy, các quá trình ghi nhớ… các quá trình tâm lí có liên quan mật thiết với nhau để hoạt động tự học có kết quả. Một số quan niệm khác cho rằng: Tự học là hình thức học có tính chất cá nhân do bản thân người học nỗ lực thực hiện. Bản chất tự học là hoạt động nhận thức độc lập của sinh viên.
Hoạt động tự học mang tính chất cá nhân một cách rõ rệt. Như vậy, có thể quan niệm: Tự học của sinh viên là quá trình tổ chức hoạt động học tập của sinh viên, trong đó họ tự thiết kế kế hoạch, thực hiện kế hoạch học tập và tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập, nghiên cứu của mình nhằm củng cố, mở rộng và phát triển tri thức, kỹ năng nghề nghiệp.2 Kĩ năng tự học các môn lý luận chính trị Tầm quan trọng của việc giáo dục các môn lý luận chính trị: Giáo dục lý luận Mác – Lênin có tầm quan trọng đặc biệt đến việc học tập và rèn luyện của sinh viên các trường Đại học hiện nay và đến sự nghiệp giáo dục, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước. Bởi vì: Góp phần hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa và phương pháp luận khoa học cho sinh viên. 10 Giáo dục lý luận chính trị không chỉ cung cấp cho sinh viên thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa mà còn cung cấp cho họ phương pháp nhận thức và hành động một cách khoa học.Ăngghen đã nói: "Toàn bộ quan điểm của C.Mác không phải là một học thuyết, mà là một phương pháp, nó không đưa ra những giáo điều định sẵn, mà là những điểm xuất phát cho việc nghiên cứu thêm và phương pháp cho việc nghiên cứu này".
Hồ Chí Minh cũng đã từng nói:"Nắm được tinh thần chủ nghĩa Mác – Lênin; học tập lập trường, quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng lập trường, quan điểm và phương pháp ấy mà giải quyết cho tốt những vấn đề thực tế trong công tác cách mạng của chúng ta" Như vậy, thông qua giảng dạy các môn lý luận chính trị cho sinh viên đã trang bị cho sinh viên một thế giới quan khoa học, truyền thụ cho họ một học thuyết cách mạng triệt để nhất, có tính khoa học và nhân văn sâu sắc nhất, giúp họ có những công cụ nhận thức và hoạt động trong thực tiễn luôn vận động và phát triển không ngừng. Trên cơ sở đó, giúp sinh viên có thái độ đúng đắn đối với hiện thực, có phương hướng chính trị vững vàng trong cuộc sống. Góp phần định hướng các giá trị, chuẩn mực tư tưởng, đạo đức lối sống mới cho sinh viên Phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống mới là những yếu tố cấu thành nhân cách của con người. Công tác giáo dục lý luận chính trị là công tác giáo dục con người, tác động đến tư tưởng, tình cảm đạo đức của sinh viên, giúp họ nâng cao trình độ lý luận chính trị, tinh thần tự giác và tính tích cực trong sự nghiệp giáo dục của nước nhà.