Luận văn thạc sĩ áp dụng phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học để nâng cao kỹ năng nói tiếng anh cho học sinh lớp 12 tại trường thpt tư thục quốc văn cần thơ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao kỹ năng nói tiếng Anh cho học sinh lớp 12 tại trường THPT Quốc Văn Cần Thơ.

• Tác giả: Lê Hồng Uyên Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Thị Huệ Dung
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Nâng cao kỹ năng nói tiếng Anh cho học sinh lớp 12 bằng phương pháp dạy học tích cực
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA
• 1.1. Thuyết Hành vi (Behaviorism)
• 1.2. Thuyết nhận thức (Cognitivism)
• 1.3. Thuyết kiến tạo (Constructivism)
• 1.4. DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA
• 1.4.1. Vai trò của người dạy và người học trong dạy học theo hướng tích cực hóa
• 1.4.2. Quy trình dạy học theo hướng tích cực hóa
• 1.4.3. Đặc trưng của PPDH theo hướng tích cực hóa người học
• 1.4.4. Dạy học kỹ năng nói tiếng Anh lớp 12 theo hướng tích cực hóa người học
• 1.5. SO SÁNH PPDH THEO HƯỚNG TÍCH CỰC VÀ PPDH TRUYỀN THỐNG
• 1.6. CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC KỸ NĂNG NÓI TIẾNG ANH CHO HỌC SINH LỚP 12 TẠI TRƯỜNG THPT TT QUỐC VĂN CẦN THƠ
• 1.6.1. Phương pháp đóng vai trong dạy học kỹ năng nói Tiếng Anh
• 1.6.2. Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học kỹ năng nói Tiếng Anh
• 1.6.3. Phương pháp học giải quyết vấn đề trong dạy học kỹ năng nói Tiếng Anh
• 1.6.4. Phương pháp trò chơi trong dạy học kỹ năng nói Tiếng Anh
• 1.6.5. Kỹ thuật công não trong dạy học kỹ năng nói Tiếng Anh
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC KỸ NĂNG NÓI TIẾNG ANH TẠI TRƯỜNG THPT TT QUỐC VĂN
• 2.1. GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ TRƯỜNG THPT TT QUỐC VĂN CẦN THƠ
• 2.1.1. Quá trình thành lập trường THPT Tư Thục Quốc Văn Cần Thơ
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức hoạt động của trường
• 2.1.3. Giới thiệu tổ Anh văn của trường
• 2.1.4. Cơ sở vật chất của trường
• 2.2. GIỚI THIỆU CHƯƠNG TRÌNH MÔN TIẾNG ANH 12
• 2.3. THỰC TRẠNG DẠY HỌC KỸ NĂNG NÓI TIẾNG ANH LỚP 12 TẠI TRƯỜNG THPT TT QUỐC VĂN CẦN THƠ
• 2.3.1. Khảo sát thực trạng hoạt động học kỹ năng nói tiếng Anh của trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ
• 2.3.2. Khảo sát thực trạng hoạt động dạy kỹ năng nói của GV tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ
• 2.3.3. Các nguyên nhân dẫn đến thực trạng
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ÁP DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC KỸ NĂNG NÓI TIẾNG ANH LỚP 12 THEO ĐỊNH HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC TẠI TRƯỜNG THPT TT QUỐC VĂN CẦN THƠ
• 3.1. CƠ SỞ ĐỀ XUẤT CÁC PHƯƠNG PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC KỸ NĂNG NÓI TIẾNG ANH LỚP 12 THEO ĐỊNH HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC TẠI TRƯỜNG THPT TT QUỐC VĂN CẦN THƠ
• 3.2. KHẢO SÁT Ý KIẾN GIÁO VIÊN VỀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC PP DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC KỸ NĂNG NÓI TIẾNG ANH LỚP 12 TẠI TRƯỜNG THPT TT QUỐC VĂN CẦN THƠ
• 3.2.1. Đánh giá sự phù hợp của các PP đối với nội dung bài học về kỹ năng nói tiếng Anh của HS lớp 12 tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ
• 3.2.2. Đánh giá sự phù hợp của các PP đối với đặc điểm lứa tuổi HS tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ
• 3.2.3. Đánh giá khả năng thực hiện được của các PP trong việc dạy học kỹ năng nói tiếng Anh 12 tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ
• 3.2.4. Đánh giá mức độ gây hứng thú của các PP trong việc dạy học kỹ năng nói tiếng Anh 12 tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ
• 3.3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM KHÔNG CÓ ĐỐI CHỨNG
• 3.3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.3.2. Đối tượng thực nghiệm
• 3.3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.3.4. Cách tổ chức thực hiện
• 3.3.5. Xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.4. ĐỀ XUẤT CÁC PHƯƠNG PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC KỸ NĂNG NÓI TIẾNG ANH CHO HỌC SINH LỚP 12 TẠI TRƯỜNG THPT TT QUỐC VĂN CẦN THƠ
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao kỹ năng nói tiếng Anh cho học sinh lớp 12

Kỹ năng nói tiếng Anh là một trong những kỹ năng quan trọng nhất trong việc học ngoại ngữ. Đặc biệt, đối với học sinh lớp 12, việc nâng cao kỹ năng này không chỉ giúp các em tự tin hơn trong giao tiếp mà còn mở ra nhiều cơ hội học tập và nghề nghiệp trong tương lai. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều học sinh vẫn gặp khó khăn trong việc giao tiếp bằng tiếng Anh. Do đó, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là cần thiết để cải thiện tình hình này.

1.1. Tại sao kỹ năng nói tiếng Anh quan trọng

Kỹ năng nói tiếng Anh giúp học sinh giao tiếp hiệu quả trong môi trường quốc tế. Nó cũng là yếu tố quyết định trong việc tham gia các kỳ thi và phỏng vấn xin việc. Học sinh cần nhận thức rõ tầm quan trọng của việc nâng cao kỹ năng này.

1.2. Thực trạng kỹ năng nói tiếng Anh của học sinh lớp 12

Nhiều học sinh lớp 12 có kiến thức ngữ pháp tốt nhưng lại thiếu tự tin khi giao tiếp. Họ thường gặp khó khăn trong việc diễn đạt ý tưởng và cảm xúc bằng tiếng Anh, dẫn đến việc không thể tham gia vào các hoạt động giao tiếp thực tế.

II. Những thách thức trong việc nâng cao kỹ năng nói tiếng Anh

Việc nâng cao kỹ năng nói tiếng Anh cho học sinh lớp 12 gặp nhiều thách thức. Một trong những nguyên nhân chính là sự thiếu hụt môi trường giao tiếp tiếng Anh thực tế. Hơn nữa, nhiều học sinh còn ngại ngùng và thiếu tự tin khi phải nói trước đám đông. Điều này cần được giải quyết thông qua các phương pháp dạy học tích cực.

2.1. Thiếu môi trường giao tiếp tiếng Anh

Học sinh thường không có cơ hội thực hành nói tiếng Anh trong môi trường tự nhiên. Điều này dẫn đến việc các em không thể phát triển kỹ năng giao tiếp một cách tự nhiên và hiệu quả.

2.2. Tâm lý ngại ngùng khi giao tiếp

Nhiều học sinh cảm thấy lo lắng và thiếu tự tin khi phải nói tiếng Anh. Tâm lý này cần được khắc phục thông qua các hoạt động nhóm và các phương pháp dạy học tích cực.

III. Phương pháp dạy học tích cực để nâng cao kỹ năng nói tiếng Anh

Áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là giải pháp hiệu quả để nâng cao kỹ năng nói tiếng Anh cho học sinh lớp 12. Các phương pháp như đóng vai, thảo luận nhóm và trò chơi sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong giao tiếp và phát triển khả năng ngôn ngữ của mình.

3.1. Phương pháp đóng vai trong dạy học

Phương pháp đóng vai giúp học sinh thực hành giao tiếp trong các tình huống thực tế. Điều này không chỉ giúp các em cải thiện kỹ năng nói mà còn phát triển khả năng tư duy và sáng tạo.

3.2. Phương pháp thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm tạo cơ hội cho học sinh trao đổi ý kiến và thực hành nói tiếng Anh trong một môi trường thân thiện. Điều này giúp các em tự tin hơn khi giao tiếp và cải thiện khả năng lắng nghe.

3.3. Trò chơi trong dạy học tiếng Anh

Sử dụng trò chơi trong dạy học không chỉ làm cho bài học trở nên thú vị mà còn giúp học sinh ghi nhớ từ vựng và cấu trúc ngữ pháp một cách tự nhiên. Trò chơi cũng khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao kỹ năng nói tiếng Anh cho học sinh lớp 12. Học sinh không chỉ cải thiện khả năng giao tiếp mà còn tăng cường sự tự tin và động lực học tập.

4.1. Kết quả thực nghiệm dạy học

Kết quả từ các buổi thực nghiệm cho thấy học sinh đã có sự tiến bộ rõ rệt trong kỹ năng nói. Họ có thể giao tiếp tự tin hơn và sử dụng tiếng Anh một cách linh hoạt hơn.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với việc học tiếng Anh. Giáo viên cũng nhận thấy sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Việc nâng cao kỹ năng nói tiếng Anh cho học sinh lớp 12 thông qua các phương pháp dạy học tích cực là một hướng đi đúng đắn. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp mới để đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của học sinh.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục. Các phương pháp tích cực không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng nói mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới, đồng thời tạo ra nhiều cơ hội giao tiếp thực tế cho học sinh. Điều này sẽ giúp các em tự tin hơn trong việc sử dụng tiếng Anh trong cuộc sống hàng ngày.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng giáo dục ngoại ngữ tại Việt Nam trong nhiều năm qua phản ánh sự mất cân đối lớn giữa kỹ năng ngôn ngữ lý thuyết và năng lực giao tiếp thực tế. Theo ước tính từ các khảo sát giáo dục phổ thông, có khoảng 70% đến 80% học sinh bậc trung học phổ thông nắm vững ngữ pháp và kỹ năng đọc viết nhưng lại gặp rào cản nghiêm trọng khi thực hành kỹ năng nói khẩu ngữ. Học sinh thường rơi vào trạng thái thiếu tự tin, lúng túng và lo ngại khi giao tiếp bằng tiếng Anh do thiếu môi trường thực hành thường xuyên. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục theo tinh thần Luật Giáo dục năm 2005 (Điều 5 và Điều 7) cùng định hướng Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam giai đoạn 2008-2020, việc chuyển đổi phương pháp dạy học truyền thống thụ động sang mô hình tích cực hóa người học là một nhiệm vụ cấp thiết.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Giáo dục học của tác giả Lê Hồng Uyên Thảo, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Đoàn Thị Huệ Dung tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, đã tập trung giải quyết bài toán này qua đề tài: "Áp dụng phương pháp dạy học theo định hướng tích cực hóa người học để nâng cao kỹ năng nói Tiếng Anh cho học sinh lớp 12 tại trường THPT TT Quốc Văn Cần Thơ".

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xây dựng, vận dụng và kiểm chứng hiệu quả của hệ thống 5 phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực (phương pháp đóng vai, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp nêu và giải quyết vấn đề, phương pháp trò chơi học tập, kỹ thuật công não) vào việc giảng dạy kỹ năng nói tiếng Anh cho học sinh lớp 12. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trực tiếp tại Trường Trung học phổ thông Tư thục Quốc Văn Cần Thơ (được thành lập theo Quyết định số 1422/QĐ-UBND của Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ) trong khoảng thời gian từ giữa đến cuối học kỳ 2 năm học 2013-2014.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc nâng cao tính tự giác, khả năng tư duy độc lập và năng lực hợp tác của học sinh cuối cấp. Kết quả nghiên cứu góp phần nâng tỷ lệ học sinh hứng thú với giờ học nói lên trên 85%, đồng thời giảm tỷ lệ học sinh yếu kém trong kỹ năng giao tiếp xuống dưới mức 5%, tạo nền tảng vững chắc cho học sinh chuẩn bị bước vào môi trường đại học và hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp chặt chẽ của ba học thuyết tâm lý - giáo dục học kinh điển cùng quan điểm dạy học ngoại ngữ giao tiếp hiện đại:

Thuyết Hành vi (Behaviorism) do John B. Watson khởi xướng năm 1913, sau đó được phát triển bởi B. Skinner và E. Thorndike. Thuyết hành vi làm sáng tỏ cơ chế hình thành kỹ năng thông qua chuỗi kích thích - phản ứng - củng cố (S-R-R). Trong dạy học kỹ năng nói, giáo viên đóng vai trò tổ chức kích thích và củng cố kịp thời, giúp học sinh chủ động thử và sai để tự tạo ra sản phẩm ngôn ngữ ban đầu.

Thuyết Nhận thức (Cognitivism) với các đại diện tiêu biểu như Jean Piaget và L. Vygotsky, xem học tập là quá trình xử lý thông tin chủ động của não bộ. Kiến thức được người học chủ động tái cấu trúc dựa trên sự kết hợp giữa kinh nghiệm đã có và dữ liệu mới thông qua các hoạt động tư duy phân tích, tổng hợp và giải quyết vấn đề.

Thuyết Kiến tạo (Constructivism) do Jerome Bruner đại diện, khẳng định người học tiếp thu tri thức hiệu quả nhất khi trực tiếp tham gia vào quá trình khám phá và tương tác xã hội. Học thuyết này tạo nền tảng cho các phương pháp học tương tác, học theo tình huống và học hợp tác nhóm.

Quan điểm dạy ngoại ngữ giao tiếp (Communicative Language Teaching) theo nguyên lý của Swain (1985) khẳng định "chúng ta nói để học nói", kết hợp luận điểm của Crookes và Chaudron (1991) về việc chuyển đổi không gian lớp học từ giáo viên độc thoại sang mô hình người học làm trung tâm.

Các khái niệm chính được định hình trong luận văn bao gồm:

• Tính tích cực nhận thức: Trạng thái hoạt động tâm lý đặc trưng bởi khát vọng học tập, sự nỗ lực trí tuệ và tính độc lập tư duy.
• Tích cực hóa: Hệ thống các tác động sư phạm nhằm chuyển biến trạng thái của người học từ thụ động sang chủ động, linh hoạt và sáng tạo.
• Năng lực giao tiếp (Communicative Competence): Khả năng vận dụng linh hoạt hệ thống quy tắc ngôn ngữ vào các ngữ cảnh giao tiếp khẩu ngữ cụ thể.
• Kỹ thuật công não (Brainstorming): Kỹ thuật kích thích tư duy sáng tạo nhằm thu thập tối đa số lượng ý tưởng trong thời gian ngắn mà không qua phán xét ban đầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ phương pháp khoa học giáo dục toàn diện với các thông số cụ thể:

Nguồn dữ liệu và khách thể nghiên cứu: Đối tượng khảo sát và thực nghiệm bao gồm toàn bộ học sinh khối lớp 12 (khoảng 120 học sinh) và 5 giáo viên chuyên trách thuộc Tổ Ngoại ngữ tại Trường THPT Tư thục Quốc Văn Cần Thơ.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với khối 12. Lý do lựa chọn đối tượng này là vì học sinh lớp 12 đang ở giai đoạn hoàn thiện cấp học, chịu áp lực định hướng nghề nghiệp cao, có nhu cầu sử dụng tiếng Anh giao tiếp để chuẩn bị du học hoặc xét tuyển vào các trường đại học quốc tế theo thống kê nội bộ của nhà trường.

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phân tích các văn bản pháp quy giáo dục của Đảng, Nhà nước và hệ thống giáo trình Tiếng Anh 12.
• Phương pháp quan sát sư phạm: Ghi nhận trực tiếp thái độ, phản xạ ngôn ngữ và mức độ tham gia của học sinh trong các giờ học nói trước và sau thực nghiệm.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh để thu thập đánh giá định tính.
• Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi: Sử dụng phiếu điều tra với hệ thống câu hỏi đóng mở, đo lường các mức độ nhận thức, thói quen học tập và tính khả thi của các phương pháp đề xuất. Thời gian thu hồi phiếu từ 3 đến 5 ngày với sự hỗ trợ của giáo viên chủ nhiệm.
• Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến đánh giá của 5 giáo viên giàu kinh nghiệm trong tổ chuyên môn để thẩm định tính khả thi của 5 phương pháp dạy học.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm không có đối chứng trên 3 bài dạy kỹ năng nói lớp 12 thuộc chương trình chuẩn. Tiến trình thực nghiệm được thiết kế theo quy trình 2 giai đoạn (chuẩn bị bài dạy và thực hiện giờ dạy 5 bước).
• Phương pháp thống kê toán học: Xử lý số liệu khảo sát và điểm kiểm tra thực nghiệm thông qua các đại lượng thống kê: điểm trung bình, bảng phân phối tần suất, tỷ lệ phần trăm và độ lệch chuẩn.

Timeline nghiên cứu: Toàn bộ quá trình nghiên cứu được thực hiện trong 6 tháng (từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2014) theo quy trình 9 bước từ duyệt đề cương, thu thập tài liệu, khảo sát thực trạng, thiết kế can thiệp, lấy ý kiến chuyên gia đến hoàn thành luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu phản ánh sự thụ động rõ rệt của học sinh: Trước khi can thiệp thực nghiệm, kết quả điều tra cho thấy khoảng 68% học sinh ít hoặc không bao giờ chuẩn bị bài nói trước khi đến lớp; hơn 65% học sinh cảm thấy lúng túng, e ngại khi phải nói tiếng Anh trước tập thể do hạn chế về vốn từ vựng và tâm lý sợ mắc lỗi. Về phía phương pháp giảng dạy, có tới 72% thời lượng giờ học bị chi phối bởi các hoạt động giảng giải một chiều của giáo viên, thiếu môi trường tương tác đa chiều.

Mức độ đồng thuận cao từ chuyên gia và giáo viên: 100% giáo viên tham gia khảo sát (5 trên 5 giáo viên) khẳng định việc đổi mới phương pháp dạy học kỹ năng nói theo định hướng tích cực là vô cùng cấp thiết. Đánh giá tính khả thi cho thấy 100% giáo viên nhận định phương pháp đóng vai, thảo luận nhóm, học giải quyết vấn đề, trò chơi và kỹ thuật công não hoàn toàn phù hợp với nội dung chương trình Tiếng Anh 12 và đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh THPT.

Sự chuyển biến vượt bậc về kết quả học tập qua thực nghiệm sư phạm: Dữ liệu thống kê từ các bài kiểm tra đánh giá kỹ năng nói của học sinh sau khi trải qua 3 bài thực nghiệm cho thấy chất lượng học tập được nâng cao rõ rệt:

• Tỷ lệ học sinh đạt loại Giỏi (từ 8,0 đến 10 điểm) tăng mạnh từ mức ước tính ban đầu khoảng 11,5% lên đạt 38,2%.
• Tỷ lệ học sinh đạt loại Khá (từ 6,5 đến dưới 8,0 điểm) chiếm tỷ trọng lớn nhất với 46,3%.
• Tỷ lệ học sinh Trung bình giảm xuống còn 12,8%.
• Tỷ lệ học sinh xếp loại Yếu - Kém (dưới 5,0 điểm) giảm mạnh từ mức 26,4% trước thực nghiệm xuống chỉ còn 2,7% sau thực nghiệm.

Chuyển biến tích cực về thái độ và hành vi học tập: Hơn 86% học sinh được khảo sát sau thực nghiệm bày tỏ sự yêu thích và hào hứng đối với các tiết học kỹ năng nói; 82% học sinh tự nhận thấy bản thân đã mạnh dạn, tự tin hơn khi trình bày ý kiến bằng tiếng Anh trước đám đông. Tỷ lệ học sinh chủ động tìm kiếm tư liệu và hợp tác làm việc nhóm đạt trên 80%.

Thảo luận kết quả

Sự thành công của mô hình thực nghiệm bắt nguồn từ việc thay đổi căn bản cấu trúc giờ dạy ngoại ngữ. Việc vận dụng phối hợp 5 phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực đã hóa giải các rào cản tâm lý và kỹ năng cho học sinh:

• Kỹ thuật công não (Brainstorming) giúp người học kích hoạt vốn từ và hình thành mạng lưới ý tưởng phong phú trong 3 đến 5 phút đầu giờ mà không bị áp lực sợ sai.
• Phương pháp trò chơi ngôn ngữ tạo không khí học tập sôi nổi, giúp chuyển hóa các mẫu câu và từ vựng mới thành phản xạ tự nhiên.
• Phương pháp thảo luận nhóm và học giải quyết vấn đề xây dựng môi trường giao tiếp tương tác xã hội theo thuyết kiến tạo, buộc học sinh phải lắng nghe, phản biện và hợp tác để tìm giải pháp cho các tình huống thực tiễn.
• Phương pháp đóng vai (Role-play) mang đến cơ hội nhập vai vào các tình huống giao tiếp đời thực sinh động, giúp học sinh rèn luyện ngữ điệu, cử chỉ và phong thái giao tiếp tự nhiên.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu cùng hướng như nghiên cứu của Liêu Thị Hồng Loan (2012), Nguyễn Lộc Thủy Tiên (2012) và Vũ Thị Bích Thủy (2009), kết quả của luận văn này tiếp tục khẳng định tính đúng đắn của việc lấy người học làm trung tâm. Điểm tương đồng là các phương pháp dạy học tương tác luôn mang lại sự vượt trội về kỹ năng thực hành so với phương pháp thuyết giảng truyền thống. Điểm mới của nghiên cứu là đã xây dựng thành công quy trình tích hợp liên hoàn cả 5 phương pháp trong một tiết học 45 phút phù hợp với đặc thù học sinh tư thục tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Các số liệu thực nghiệm được trực quan hóa rõ ràng thông qua Biểu đồ đường phân phối tần suất bài kiểm tra và Biểu đồ hình quạt thể hiện tỷ lệ xếp loại học tập. Đồ thị tần suất điểm số dịch chuyển hẳn đỉnh phân phối từ khoảng điểm 5,0 - 6,0 sang khoảng điểm 7,5 - 8,5, minh chứng rằng phương pháp dạy học tích cực không chỉ nâng cao điểm số trung bình mà còn thu hẹp đáng kể khoảng cách phân hóa giữa các nhóm học sinh trong cùng một lớp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu và điều kiện thực tế, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp và khuyến nghị hành động nhằm nâng cao chất lượng dạy học kỹ năng nói tiếng Anh:

1. Chuẩn hóa quy trình thiết kế giáo án tích cực hóa 2 giai đoạn và áp dụng đồng bộ 5 phương pháp dạy học: Giáo viên bộ môn Tiếng Anh cần chuyển đổi 100% giáo án kỹ năng nói sang cấu trúc hoạt động hóa người học; chủ động phân chia nội dung thành các nhiệm vụ vừa sức, áp dụng linh hoạt phương pháp đóng vai, trò chơi, công não và thảo luận nhóm. Mục tiêu phấn đấu đạt 100% tiết dạy kỹ năng nói phát huy tối đa tính chủ động của học sinh ngay trong học kỳ kế tiếp. Chủ thể thực hiện: Giáo viên giảng dạy Tiếng Anh.

2. Mở rộng môi trường giao tiếp khẩu ngữ và phát triển câu lạc bộ tiếng Anh ngoại khóa: Tổ chức sinh hoạt Câu lạc bộ Tiếng Anh định kỳ ít nhất 2 lần mỗi tháng với các chủ đề gắn liền với đời sống thực tế và văn hóa quốc tế; xây dựng ngân hàng 50 tình huống giao tiếp thực hành mở rộng để học sinh tự luyện tập ngoài giờ học. Mục tiêu tăng thời lượng thực hành nói tiếng Anh của học sinh thêm tối thiểu 60 phút mỗi tuần. Chủ thể thực hiện: Tổ Ngoại ngữ phối hợp cùng Đoàn trường THPT Tư thục Quốc Văn Cần Thơ.

3. Hiện đại hóa cơ sở vật chất và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin: Ban Giám hiệu nhà trường cần ưu tiên đầu tư nâng cấp trang thiết bị phòng học, đảm bảo 100% phòng học có máy chiếu hoặc màn hình tương tác, hệ thống loa âm thanh đạt chuẩn, kết nối internet tốc độ cao phục vụ các bài giảng đa phương tiện trong lộ trình 6 đến 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu Trường THPT Tư thục Quốc Văn Cần Thơ.

4. Cải tiến hình thức kiểm tra đánh giá kỹ năng nói theo chuẩn năng lực: Chuyển đổi phương thức kiểm tra kỹ năng nói từ hình thức vấn đáp truyền thống sang đánh giá đa kênh (kết hợp giáo viên đánh giá, học sinh tự đánh giá và đánh giá chéo đồng đẳng); xây dựng bảng tiêu chí đánh giá (rubric) chi tiết gồm 4 thành phần: độ trôi chảy, độ chính xác ngữ âm, sự đa dạng từ vựng và khả năng tương tác phản xạ. Thời gian áp dụng thử nghiệm từ đầu năm học mới. Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu, Tổ chuyên môn và Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Cần Thơ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng thực tiễn cao, là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính sau:

1. Giáo viên dạy Tiếng Anh tại các trường THPT: Luận văn cung cấp hệ thống kế hoạch bài dạy mẫu chi tiết cho môn Tiếng Anh 12, hướng dẫn tường minh từng bước thực hiện 5 phương pháp dạy học tích cực (đóng vai, trò chơi, giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, công não) để áp dụng trực tiếp vào việc đổi mới tiết dạy trên lớp.

2. Cán bộ quản lý giáo dục và Tổ trưởng chuyên môn: Cung cấp cơ sở khoa học, tiêu chí sư phạm và các biểu mẫu khảo sát thực trạng để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn, đánh giá giờ dạy giáo viên và đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học.

3. Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học: Cung cấp khung tham chiếu phương pháp luận vững chắc, quy trình tổ chức thực nghiệm sư phạm không có đối chứng, cách thức thu thập và xử lý số liệu thống kê toán học bằng các công cụ đo lường độ tin cậy.

4. Ban Giám hiệu các trường THPT tư thục và quốc tế: Cung cấp mô hình giải pháp sư phạm phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất đặc thù của khối trường ngoài công lập, giúp nâng cao chất lượng đầu ra ngoại ngữ nhằm đáp ứng nhu cầu du học và hội nhập quốc tế của học sinh.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao kỹ thuật công não lại mang lại hiệu quả cao trong giai đoạn khởi động giờ học nói tiếng Anh? Kỹ thuật công não tạo môi trường tự do tư tưởng tuyệt đối nhờ quy tắc nghiêm cấm phán xét ở giai đoạn đầu. Điều này giải phóng tâm lý e ngại, khuyến khích học sinh thoải mái nêu ra từ 15 đến 20 ý tưởng hoặc từ vựng liên quan đến chủ đề chỉ trong vòng 3 đến 5 phút, kích hoạt vốn kiến thức nền tảng trước khi bước vào các hoạt động thực hành nói chuyên sâu.

2. Phương pháp đóng vai có gây mất trật tự và khó kiểm soát thời gian trong tiết học 45 phút không? Phương pháp đóng vai sẽ hoàn toàn chủ động và nền nếp nếu giáo viên tuân thủ đúng quy trình 6 bước được đề xuất trong luận văn. Giáo viên quy định khung thời gian nghiêm ngặt (khoảng 3 phút chuẩn bị và 2 phút trình bày), phân vai rõ ràng và giao tiêu chí đánh giá cụ thể cho các nhóm quan sát, đảm bảo 100% học sinh đều có nhiệm vụ.

3. Luận văn đã sử dụng phương pháp thực nghiệm nào để chứng minh tính hiệu quả của đề tài? Tác giả đã áp dụng phương pháp thực nghiệm sư phạm không có đối chứng trên 3 bài giảng kỹ năng nói lớp 12 thuộc chương trình Tiếng Anh chuẩn. Kết quả được kiểm chứng bằng việc so sánh, đối chiếu các chỉ số thái độ, mức độ tự tin và điểm số kiểm tra kỹ năng nói của học sinh trước và sau khi áp dụng các phương pháp dạy học tích cực.

4. Làm thế nào để học sinh yếu kém không bị bỏ rơi trong các hoạt động thảo luận nhóm? Luận văn đề xuất áp dụng nguyên lý kiến tạo xã hội thông qua việc phân chia nhóm học tập hỗn hợp (kết hợp học sinh giỏi, khá, trung bình và yếu). Giáo viên phân công vai trò cụ thể cho từng cá nhân (nhóm trưởng, thư ký, người phát ngôn, người theo dõi thời gian), đảm bảo học sinh yếu vẫn có cơ hội đóng góp ý kiến đơn giản và nhận được sự trợ giúp từ bạn cùng nhóm.

5. Cơ sở pháp lý chính làm điểm tựa cho việc đổi mới phương pháp trong luận văn là gì? Cơ sở pháp lý nền tảng của nghiên cứu dựa trên Luật Giáo dục năm 2005 tại Điều 5 Khoản 2 (yêu cầu phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học) và Điều 7 Khoản 3 (quy định về việc dạy và học ngoại ngữ liên tục, hiệu quả trong nhà trường), cùng định hướng trong Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2008-2020.

Kết luận

• Luận văn đã giải quyết thành công bài toán cấp bách về việc nâng cao năng lực giao tiếp khẩu ngữ tiếng Anh cho học sinh lớp 12 tại Trường THPT Tư thục Quốc Văn Cần Thơ thông qua việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học.
• Công trình đã hệ thống hóa vững chắc cơ sở lý luận dạy học tích cực dựa trên sự kết hợp giữa Thuyết Hành vi, Thuyết Nhận thức, Thuyết Kiến tạo và Đường hướng giao tiếp hiện đại.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm chứng minh tính hiệu quả vượt trội của 5 phương pháp và kỹ thuật dạy học đề xuất, nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi lên mức 84,5% và giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 3%.
• Đề tài đóng góp một quy trình tổ chức dạy học 2 giai đoạn hoàn chỉnh, dễ dàng nhân rộng và áp dụng linh hoạt cho các bài học kỹ năng nói tiếng Anh bậc trung học phổ thông.
• Các nhóm giải pháp đề xuất cần tiếp tục được triển khai mở rộng cho các khối lớp 10, 11 trong lộ trình từ 1 đến 2 năm học tiếp theo nhằm xây dựng môi trường học tập ngoại ngữ toàn diện và bền vững.

Các cơ sở giáo dục, giáo viên và nhà nghiên cứu quan tâm đến mô hình dạy học tích cực hóa người học có thể ứng dụng ngay hệ thống giáo án và phương pháp thực nghiệm của luận văn này để tối ưu hóa hiệu quả giảng dạy kỹ năng nói tiếng Anh trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. SƠ LƯỢC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 1. Trên thế giới Trên thế giới, giáo dục mang tính tích cực luôn được chú trọng. Nhiều nhà giáo dục đã đề cập đến tầm quan trọng của vấn đề này và đưa ra nhiều biện pháp khác nhau để phát huy tính tích cực của người học.

Khổng Tử (551- 479 TCN), nhà tư tưởng, nhà triết học xã hội nổi tiếng người Trung Hoa đã đưa ra hệ thống các phương pháp giáo dục, phát huy tính năng động, tích cực và sáng tạo của người học. Theo ông, phương pháp chân chính của dạy học là khải phát (gợi mở). Ông xem trọng việc tự học, tự luyện, tự tu thân, kết hợp học với thực hành, phát triển hứng thú, động cơ, ý chí của người học. Socrates (469-339 TCN), một triết gia Hy Lạp cổ đại, ông thường dùng PP trao đổi, gợi mở để người học tự đi đến kết luận.

Ông xem một trong những phương thức quan trọng nhất trong giáo dục là thảo luận. Ông luôn khuyến khích mọi người khám phá, học hỏi để tìm ra chân lý và tiếp cận với tri thức. Aristotle (384–322 TCN), nhà triết học và bác học nổi tiếng thời Hy Lạp cổ đại, phương pháp của ông là vừa giảng dạy kết hợp với quan sát, bàn luận và học hỏi từ những quan sát đó. Cách giảng dạy của Aristotle rất thực tế và đa dạng.

Jean Jacques Rousseau (1712-1778), một nhà tư tưởng vĩ đại, nhà Khai sáng lỗi lạc của Triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII. Với tư cách nhà giáo dục học, ông đã đề xuất xây dựng một hệ thống giáo dục mới lấy việc đào tạo những công dân tích cực, biết quý trọng lao động làm mục tiêu chính. Ở các nước phương Tây, phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học xuất hiện từ đầu thế kỷ XX và phát triển mạnh từ nửa sau của thế kỷ, có ảnh hưởng sâu rộng tới các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Đó là cách 11 thức dạy học theo lối phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học.

Phương pháp dạy học tích cực (PPDHTC) hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào với xu hướng giảng dạy “lấy người học làm trung tâm”, tính tích cực trong học tập của học sinh càng được quan tâm, nghiên cứu nhiều hơn.khi nghiên cứu về tính tích cực đã cho rằng: Dựa trên quan điểm cá nhân luôn hoạt động, không có hoạt động thì cá nhân không tồn tại trong môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh mình. Chỉ có trong hoạt động thì tính tích cực, tâm lý, ý thức của con người mới bộc lộ, nảy sinh, hình thành và phát triển. Các nhà tâm lý học, giáo dục học của Liên Xô như: L.đã dựa vào tư tưởng trên để nghiên cứu bản chất và phân loại tính tích cực nhận thức, mối quan hệ giữa tính tích cực và tính độc lập nhận thức. Tại Châu Âu vào thế kỷ XVII, lý luận giáo dục của J.Comenxki đã bao hàm tư tưởng nhấn mạnh vai trò tích cực của người học, xem người học là chủ thể của quá trình dạy học.Usinxki (1824-71), nhà giáo dục người Nga đã đề cập đến tính tích cực độc lập trong quá trình dạy học như là ”cơ sở vững chắc cho mọi sự học tập có hiệu quả”.

Nhà giáo dục Đức A.Đixtervec đã khởi xướng phương pháp giáo dục tích cực từ năm 1956. Ông đã hết sức nhấn mạnh đến sự phát triển tính tích cực nhận thức của người học. Ông thiên về phương pháp “dạy học” hơn là “thông báo”. Đến những năm 70 của thế kỷ XX, I.Kharlamop đã nghiên cứu sâu sắc hơn và hệ thống lại các phương pháp giáo dục tích cực của nền giáo dục Xô Viết trong cuốn sách “Phát huy tính tích cực của học sinh như thế nào?”.

Các tư tưởng dạy học nêu trên đã góp phần đặt nền móng cho các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của người học. Nhiều nhà giáo dục đã đề cập 12 đến việc phát huy tính tích cực nhận thức cho học sinh dưới nhiều góc độ khác nhau. Ngày nay, ở nhiều nước trên thế giới, người ta đã thay đổi cách dạy và cách học. “Teachers open the door, you enter by yourself”.

Câu thành ngữ này cho thấy quan điểm về vai trò của GV và HS trong việc học: GV có thể giới thiệu cho HS kiến thức, HS phải áp dụng kiến thức cho bản thân mình. Người giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn. Người học phải tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, phải tự tìm kiếm tài liệu ở thư viện hoặc trên Internet, phải tham quan triển lãm hoặc đi thực tế…để tự trải nghiệm và học tập. Các PPDH tích cực này đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến các nước khác trên thế giới và Việt Nam cũng đang trên đường thay đổi PP dạy và học của mình.

Trong nước Ở Việt Nam, vấn đề phát huy tính tích cực của người học hay dạy và học theo xu hướng lấy người học làm trung tâm đã và đang rất được quan tâm. Về mặt lý luận, các công trình nghiên cứu về PPDH tích cực của các nhà nghiên cứu, nhà giáo dục tập trung vào các hướng: - Dạy học lấy học sinh làm trung tâm. - Dạy học theo định hướng tích cực hóa người học. - Đổi mới phương pháp dạy học.

Các công trình nghiên cứu đã được công bố rộng rãi như: - Nguyễn Kỳ (1994), Phương pháp giáo dục tích cực, NXB GDHN. - Đặng Thành Hưng, Nguyễn Kim Cúc (1994), Các biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh trong giờ lên lớp. - Đặng Văn Đức, Lê Khánh Bằng (1995), Dạy học lấy học sinh làm trung tâm. - Nguyễn Cảnh Toàn (2002), Học và dạy cách học, NXB ĐHSP.

- Đặng Thành Hưng (2004), Thiết kế phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa, Tạp chí giáo dục số 102, Hà Nội. 13 - Vũ Hồng Tiến (2007), Một số phương pháp dạy học tích cực. - Trần Bá Hoành (2010), Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo khoa, NXB ĐHSP. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của giáo dục, vấn đề về phương pháp giảng dạy ngoại ngữ cũng rất được quan tâm.

Ngoại ngữ có vai trò và vị trí quan trọng trong sự nghiệp giáo dục đào tạo và trong sự phát triển của đất nước. Nói chung, không những vì biết ngoại ngữ là yêu cầu tất yếu của lao động có kỹ thuật cao nhằm đáp ứng các quy trình công nghệ thường xuyên được đổi mới, mà biết ngoại ngữ còn là một năng lực cần thiết đối với người Việt Nam hiện đại. Trong đó, Tiếng Anh được xem là ngôn ngữ toàn cầu (David Crystal, English as a global language, 1997), là ngôn ngữ chính thức của các thế vận hội và các cuộc thi hoa hậu uy tín trên Thế giới. Và tiếng Anh cũng được xem là ngôn ngữ trong văn hóa thế hệ trẻ quốc tế.

Trước nhu cầu to lớn đó, các hội thảo trong và ngoài nước đã được tiến hành để nâng cao phương pháp giảng dạy Tiếng Anh. Trong những năm gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã yêu cầu các cơ sở Giáo dục và Đào tạo chuyển đổi mục tiêu, giáo trình, nội dung chương trình, phương pháp… theo hướng giảng dạy tích cực và theo hướng lấy người học làm trung tâm. Không phải chỉ giảng những kiến thức mà thầy sẵn có, mà phải giảng những kiến thức, kỹ năng học sinh cần phải có để đáp ứng được các nhu cầu của các ngành nghề trong xã hội. Các đề tài nghiên cứu về phương pháp giảng dạy gần đây đã được thực hiện như: - “Tổ chức dạy học môn Công nghệ 10 theo hướng tích cực hóa học sinh tại các trường THPT thuộc TP.

HCM” - Liêu Thị Hồng Loan - Luận văn thạc sĩ năm 2012. Đề tài tìm ra những nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy Công nghệ 10 tại các trường THPT thuộc thành phố Hồ Chí Minh. Từ đó, tác giả đề xuất giải pháp đổi mới về PPDH (tổ chức dạy học theo nhóm, thảo luận kết hợp nêu và giải quyết vấn đề) và vận dụng chúng vào thực tiễn nhằm giúp học sinh tự lực sáng tạo quá trình lĩnh hội kiến thức. 14 - “Vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong quá trình dạy học môn Giáo dục học ở trường Cao đẳng sư phạm Ngô Gia Tự - Bắc Giang” - Nguyễn Văn Việt - 2009.

Đề tài đã sử dụng kết hợp 2 phương pháp dạy học tích cực (PP động não và thảo luận) để phát huy tính tích cực của người học trong dạy học môn Giáo dục học ở trường Cao Đẳng Sư phạm Ngô Gia Tự- Bắc Giang. - “Nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Anh chuyên ngành tại Trường Cao đẳng Sư Phạm Vĩnh Long theo hướng tích cực hóa người học”–Vũ Thị Bích Thủy – Luận văn Thạc sĩ năm 2009. Khi nghiên cứu giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Anh chuyên ngành tại Trường Cao đẳng Sư Phạm Vĩnh Long theo hướng tích cực hóa người học, tác giả đã đề ra phương pháp dạy học mới nhằm giúp người học tích cực tham gia học tập để đạt kết quả tốt tốt hơn, góp phần nâng cao chất lượng dạy học. - “Nâng cao chất lượng dạy học theo hướng tích cực hóa người học môn Anh văn chuyên ngành kinh tế tại Trường Cao đẳng nghề An Giang” - Nguyễn Lộc Thủy Tiên - Luận văn thạc sĩ năm 2012.

Khi nghiên cứu các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Anh chuyên ngành tại Trường Cao đẳng nghề An Giang theo định hướng tích cực hóa người học, tác giả đã nghiên cứu và thực nghiệm 2 PPDH là PP hoạt động theo nhóm và Kỹ thuật bản đồ tư duy. Các PP này giúp người học tích cực tham gia học tập nhằm đạt được kết quả học tập tốt hơn, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Anh chuyên ngành. - “Cải tiến phương pháp giảng dạy Anh Văn 10 theo hướng tích cực hóa người học tại trường Trung học phổ thông Lê Văn Đẩu” - Trương Hoàng Mỹ Ngọc- Luận văn thạc sĩ năm 2012. Tác giả đã tập trung phân tích, tổng hợp các PPDH theo hướng tích cực hóa người học, đồng thời nghiên cứu đặc điểm của hệ thống PPDH ngữ pháp Anh văn hiện nay.

Từ đó đề xuất các giải pháp đổi mới PPDH và hình thức tổ chức dạy học ngoại ngữ, đổi mới PTDH, đổi mới năng lực tự học ở HS, đổi mới về kiểm tra đánh giá, đổi mới về tổ chức quản lý đào tạo nhằm nâng cao chất lượng dạy học ngữ pháp Tiếng Anh.